I ftuar në emisionin ‘Çim Peka LIVE’ në SYRI TV, gazetari Artan Hoxha komentoi situatën e rendit dhe krimit në vend, duke ngritur akuza të forta për mënyrën si, sipas tij, qeveria menaxhon Policinë e Shtetit dhe përballjen me krimin e organizuar.

Hoxha deklaroi se policia është lënë qëllimisht në kushte të dobëta ekonomike:

Sipas tij, një polici e varfër është më e lehtë për t’u kontrolluar. Gazetari shtoi se, nëse do të kishte vullnet politik për të goditur krimin e organizuar, strukturat vendore do të mund të vepronin me shpejtësi:

Ai kritikoi edhe mënyrën e ndërhyrjes së policisë gjatë protestave të opozitës, duke e cilësuar reagimin disproporcional. Në analizën e tij, Hoxha foli edhe për dimensionin ndërkombëtar të krimit shqiptar, duke iu referuar sanksioneve të fundit të autoriteteve amerikane ndaj një organizate shqiptare të akuzuar për lidhje me kartelin e Sinaloas.

Sipas Hoxhës, përmasat globale të krimit dhe, siç u shpreh ai, ‘mbështetja politike brenda vendit’, e vënë Policinë e Shtetit në një situatë të vështirë.

‘Kjo qeveri për ta telendisur dhe për ta komanduar më lehtë policinë, e ka lënë më të varfër se çdo institucion tjetër. Sot rroga e një polici është 600 euro. Është e tmerrshme, është institucion, pastruesit në ministri marrin 25 deri 30% më shumë se një polic që del në rrugë.

Pra, shiko si e ke dhe pse e le policin e varfër? Sepse e ke kollaj ta kontrollosh. Është për bukën e gojës.

Policia reflekton fytyrën dhe imazhin e udh eqësit. Në qoftë se qeveria e lartë ka vullnet politik dhe do të godasi krimin e organizuar, ti do të shikosh merr furgonin jo Renean, po merr furgonin e grupit të gatshëm të Bajram Currit, jepi emrat e më të fortëve në Tiranë, po s’i mblodhën ata për dy-tre orë, se ata s’e dinë fare se kush është, ja dinë emrin dhe adresën. Furgonin e Bajram Currit, jo këto jo këta vërdallë. Shkojnë dhe i kapin. Po puna është që ndodh situata si ajo që tregove në Durrës, që ai thotë kap atë qytetarin. Ai nuk shkoi në Durrës të tundte dhëmbët dhe të thotë, kam dëgjuar që në këtë qytet rri Gysi dhe unë dua që Gysi dhe shokët e Gysit dhe kush e mban Gysin se më ka ngelur mua më shtëpinë, dua që ju ta kapni dhe ta vini para drejtësisë. E dëgjove ti këtë gjë? Jo. Qytetari i shkretë i përmendi Gysin, ai ai i tha më kap çikë atë. Pra, kjo për mua është

Gysi akoma është në qarkullim, është i lirë dhe prandaj qytetari e pësoi, pra e pësoi atë. Pra, po ta marrim në të gjithë këtë që sapo bëra, të panoramën të situatës që jemi, pra nuk mund të presim më shumë nga një polici që është lënë në këto kushte. Të thashë radhën e kaluar, ishim këtu për protestën. Çfarë nevoje ka pasur policia në fund të protestës së opozitës, dakord u hodhën molotovët, ato fishek zjarret që ato janë thjesht, janë më tepër elementë regjisorial. Nuk i bëjnë gjë godinës.

Ai është dekor për të dalë në media kaq është. Rama s’e ka pas nxjerrë atë autobotin e madh, nuk e ka pas nxjerrë në protesta shumë më të mëdha më përpara. Pse e nxjerr dhe e nxjerr mu te dera e kryeministrisë, gjë që s’e ka pas nxjerrë kurrë. Dhe mbasi e nxjerr aty, e i lëshon forcat speciale dhe forcat e ndërhyrjes së shpejtë, që t’i ndjekin protestuesit cep më cep në rrugicë në rrugicë të Tiranës.

Vetë protestuesit kanë një organizim, nuk janë nuk janë pa organizim aty mbrojtës dhe ata e dinë që mund të bien pre e provokimeve dhe ata mundohen të ruajnë mbështetësit e vet në fund të fundit. Por me këtë situatë që ne kemi, kur Shtetet e Bashkuara të Amerikës më në fund mbas një kohe shumë të gjatë sanksionuan një organizatë shqiptare si organizatë terroriste për shkak se armëve dhe kishte nuancat e një karteli dhe e ndihmonte kartelin, ose bashkëpunonte me kartelin Sinaloa, s’paska patur kurrë shqiptarë në këtë nivel.

Dhe ky shqiptari që ne pamë, që u sanksionua dhe familja e tij, ku e pamë për herë të parë ne? Ku ja kishim parë fytyrën? Se unë flisja që pesë-gjashtë vjet po s’ia kisha ndonj erë. E pamë duke dalë nga zyra e kryeministrit dhe ishte me nj erë deputet të një partie shumë të rëndësishme në Gjermani, ishte deputeti i CDU-së.

Pra, ne e pamë që ky person i cili ishte sanksionuar tashmë nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ishte në takim me kryeministrin. Ne kemi parë të gjithë reagimet e fundit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, të dërguarit që ata kanë në Shqipëri, të gjithë të dërguarve që ata kanë sjellë në Shqipëri, madje dhe kur shkojnë te Ministria e Bujqësisë ose te Ministria e Shëndetësisë, ata kanë të njëjtën format.

Thonë, do të luftojë, do të mbështesim luftën kundër karteleve, narkotrafikut, dhe krimit të organizuar. Po ta përmenda këtë vetëm për një element, për të kuptuar që në çfarë niveli jemi dhe nëse ti ke krijuar një krim të organizuar të këtyre përmasave, përmasa globale dhe ata kanë një mbështetje politike brenda vendit, policia e shtetit, shyqyr që është në këmbë, sepse në këtë situatë, ne mund të ishim shumë më keq.

Është një marrëveshje në mbajtjen e ndarjen e territorit. Kur bie situata kriminale, është marrëveshje bota nëndheshme me shtetin.’, tha gazetari Artan Hoxha ndër të tjera në SYRI TV.

Presidentja Vjosa Osmani ka thënë se pret mbështetjen e të gjithë deputetëve dhe partive për një mandat të dytë në krye të shtetit, shkruan Reporteri.net.

Osmani deklaroi se kjo çështje mbetet në vullnet të deputetëve, teksa shtoi se edhe nëse nuk merr mbështetje do të gjej rrugë dhe mundësi që të kontribojë për shtetin.

Rezultati tha se do të dihet shumë shpejt, marrë parasysh që tashmë ka nisur rrjedhja e afatit për zgjedhjen e Presidentit të ri.

“Pres mbështetje nga të gjithë deputetët e Republikës së Kosovës dhe të gjitha partitë politike që ia dojnë të mirën Kosovës, pa dallim”, ka deklaruar Osmani.

E para e vendit tha se ka raport korrekt me shumicën dërmuese të deputetëve, pa dallim partish.

“Unë i njoh shumicën prej tyre, ata më njohin mua. E kanë parë punën time, tani do t’u takojë atyre që ta vlerësojnë këtë. Në qoftë se deputetët vlerësojnë, njësoj si e kemi vlerësuar ne dhe siç e vlerëson populli i Republikës së Kosovës se është në të mirë të Kosovës sonë që të vazhdohet edhe me një mandat, mirë. Në qoftë se ata vlerësojnë ndryshe, atëherë ne do të gjejmë mundësi dhe rrugë të tjera që të kontribuojmë për shtetin tonë dhe t’i shërbejmë shtetit tonë…Unë jam e bindur që Kosova dhe populli i Kosovës do të na jap mundësi që t’i shërbejmë në një mënyrë që do ta përcaktojë vetë qytetari i Republikës së Kosovës”, ka thënë Osmani.

Ajo është pyetur edhe për raportin me Kryeministrin Albin Kurti.

“Ne kemi raport të mirë, raport institucional, bashkëpunojmë për çështje që janë në interes të Kosovës dhe kështu do të jetë edhe tash e tutje”, ka thënë Osmani për Kanal 10.

Kurti është deklaruar i gatshëm të nis negociatat për presidentin.

Është ende e paqartë nëse emri i saj do të propozohet nga Vetëvendosja, partia më e madhe në vend.

Një kandidat duhet t’i sigurojë dy të tretat e votave të deputetëve, ndërsa kuorumi arrihet me 80 deputetë.

Nëse në dy rundet e para një kandidat nuk i siguron 80 vota, atëherë në votimin e tretë mjafton t’i ketë 61./Reporteri.net

“Qëllimi i nismës është që këtyre zyrtarëve t’u garantohet me ligj pandëshkueshmëria, duke penguar SPAK-un të marrë masa sigurimi si pezullimi nga detyra, pavarësisht akuzave me të cilat mund të përballen, si shpërdorimi i detyrës, shkelja e barazisë në tendera apo shkaktimi i dëmeve të mëdha financiare në buxhetin e shtetit.

Nisma që ka ndërmarrë Edi Rama ka për qëllim që për 29 zyrtarë të lartë, t’ju garantojë paprekshmërinë dhe pandëshkueshmërinë ta sanksionojë me ligj. Gati, gati ky është ligj nominative.

Pra për këta 29 individë, SPAK-u duhet të kursehet në hetimet e veta dhe në masat që mund të ndërmarrë ndaj këtyre individëve. Pavarësisht se ata nga hetimet e SPAK-ut mund të rezultojnë që abuzojnë me detyrën, kanë shpërdoruar detyrën, shkelin barazinë në tendera, i shkaktojnë dëme qindra miliona euro buxhetit të shtetit  SPAK-u nuk mund të vendosë pezullimin nga detyra të këtyre 29 zyrtarëve, ku përfshihet Presidenti i Republikës, Avokati i Popullit, kryetari i Kontrollit të Lartë të Shtetit, kryeministri, zv/kryeministri dhe anëtarët e qeverisë.”

Logu argumenton se përfshirja në këtë nismë ligjore dhe e presidentit, Avokatit të Popullit, kreut të KLSH-së dhe gjyqtarëve të Kushtetueses është vetëm garniturë, pasi qëllimi i vërtetë është mbrojtja e tij, Belinda Ballukut dhe ministrat.

“Përfshirja në këtë nismë ligjore e Presidentit të Republikës, Avokatit të Popullit, kryetarit të Kontrollit të Lartë të Shtetit dhe gjyqtarëve të Gjykatës Kushtetuese është thjesht për garniturë, se qëllimi kuptohet që është për të mbrojtur veten, zv/kryeministren apo anëtarët e tjerë të qeverisë. Këta të tjerët u përfshinë për një lloj garniture, sepse qoftë në Kushtetutë dhe qoftë në ligjet organike, këta zyrtarët e tjerë që janë përfshirë e kanë të sanksionuar mënyrën se si ata mund të pezullohen nga detyra.

Për shembull marrim gjyqtarin e Gjykatës Kushtetuese. Gjyqtari i Gjykatës Kushtetuese në Kushtetutë parashikohet që mund të pezullohet nga detyra në qoftë se ai merret i pandehur për një vepër penale, dënohet për një vepër penale dhe këtë vendim e merr vetë Gjykata Kushtetuese. Pra, parashikimi i propozuar sot vjen në kundërshtim me dispozitën kushtetuese që e parashikon mundësinë e pezullimit nga detyra edhe për një anëtar të Gjykatës Kushtetuese”

Logu më tej e quan një rast të pastër të konfliktit të interesit dhe e argumenton pse:

“Propozimi i sotëm në fakt është një nga rastet e pastra të konfliktit të interesit. Sepse Edi Rama ka propozuar një nismë ku është drejtpërdrejtë  përfshirë në këtë nismë. Sepse ka garantuar një imunitet të zgjeruar për veten e tij. Ligji për konfliktin e interesit parashikon që zyrtarët nuk mund të parashikojnë, nuk mund të propozojnë as të miratojnë nisma ligjore, akte nënligjore  që janë individuale, siç është ky rasti konkret. Sepse prek një numër të kufizuar zyrtarësh, favorizon vetë në mënyrë të drejtpërdrejtë zyrtarin.

Ligji për konfliktin e interesit thotë që nisma të tilla janë absolutisht të pavlefshme sepse janë kushtet e konfliktit të interesit. Kryeministri dëshiron të sanksionojë nëpërmjet kësaj nisme ligjore që SPAK-u dhe GJKKO-ja, nuk mund të sanksionojnë pezullimin e tij nga detyra, pavarësisht se çfarë mund të rezultojë nga hetimet e SPAK-ut,  edhe sikur të zbulohet që ka abuzuar me detyrën, ka shpërdoruar detyrën, është përfshirë në veprimtari të paligjshme,  është i korruptuar apo, ka shkaktuar dëm buxhetit të shtetit miliarda euro. Është një rast i paprecedentë. Unë nuk di një rast të ngjashëm as në historitë e vendeve të Bashkimit Evropian. Nuk di një rast të ngjashëm as në Shqipëri, pavarësisht problemeve të mëdha që ka pasur Shqipëria në këto 35 vite.

Nuk di një rast të ngjashëm që kryeministri në detyrë ka propozuar një nismë ligjore qoftë ligj në parlament, apo akt nënligjor të miratuar nga qeveria, që synon t’i ofrojë atij vetë, personalisht dhe anëtarëve të kabinetit mbrojtje nga hetimet që mund të kryejnë organet ligjzbatuese.” 

Analisti Fatos Lubonja u shpreh se në thelb të veprimeve të kryeministrit Edi Rama, qëndron qëllimi për të kontrolluar SPAK, dhe se e gjithë propaganda e tij është të duket sikur po e mbështet drejtësinë.

Gjithashtu shtroi pyetjen nëse ‘SPAK do të ketë kurajën që ta thërrasë si të pandehur bashkë me Ballukun’? Më tej shtoi se krimet që janë bërë, janë të qarta dhe se kryeministri Edi Rama vazhdon lojën për shkak se ka hallin e tij.

Sipas Lubonjës, tashmë Rama po përpiqet që t’i tregojë SPAK që të mos shkojë më tej,  duke i treguar në njëfarë mënyre “kufirin”.

Këtë po  e bën sepse kërkon ta mbrojë duke na futur edhe gjithë Shqipërinë. Çështja është a është bërë ky korrupsion apo jo?  SPAK duhet që në fillim të kishte kërkuar heqjen e imunitetit dhe arrestin. Por pse nuk e kërkon SPAK?

Por lajmi që është sot është ky që Rama i vuri kurifin SPAK…dhe i tha marrëveshja që kemi është se do vini deri këtu dhe se nuk mund të shkoni dot më tej.  Tani gjasme po bën ndryshime ligjore. Thelbi është kontrolli i SPAK. Por a ka kurojë të thërrasë Ramën dhe ta marrë si të pandehur bashkë me Ballukun?

Sepse krimi që është bërë është i qartë. SPAK me këtë dobësi e çon topin te Kushtetuesja… Kushtetuesja me dobësinë e vet e çon te SPAK. Por Rama po bën lojën e tij për krimet që bën dhe nga ana tjetër e shet sikur po bën reformë. syri.net

Rama tha se “mercenarët u paguan për të hedhur molotovë”, ndërsa Berisha iu drejtua “thuaju mercenarëve të mos qëllojnë mbi protestuesit se protestuesit do qëllojnë vetëm mbi ty”.

“Sot, Edi Rama, pasi në Bruksel i nxorën kartonin e zi, jo të kuq, të zi, pasi në Mynih ia përplasën derën tek fytyra dhe nuk shkoi dot, vendosi përsëri të ndryshojë ligjin, të votojë ligjin në parlament, me të cilin ai beson se do mund të vjedhë shqiptarët, ai dhe ministrat e tij, dhe drejtësia nuk do mund të veprojë mbi ta. Do veprojë populli mbi ta. Nuk ka gjë në botë të pengojë popullin shqiptar, opozitën shqiptare pa mbrojtur ligjin dhe Kushtetutën. Edi Rama, yt atë, xhelati Kristaq Rama, daja yt, xhelati Spiro Koleka, 35 vite më parë bënin thirrje, tankeve studentëve. Kurse ti pas 35 viteve, përdor mandatet e krimit si mburojë për të vjedhur shqiptarët. Ata e bënin për pushtetin e tyre të krimit, ti e bën për pushtetin tënd të krimit. Ata i përmbysëm, ty do të përmbysim. Ata i zvarritëm, ty do të zvarrisim. Po miq, ky mendon se mund të përvetësojë taksat tuaja, ky mendon se mund të përvetësojë pasuritë publike. Ky mendon se do zbrazë Shqipërinë nga të rinjtë, se do të shkretojë Shqipërinë përfundimisht për parajsën e tij. Edi Rama, i ke hesapet gabim, ke vjedhur shumë, por të garantoj ty dhe ministrat tu, se çdo pasuri që keni vënë, do t’u merret dhe për hundësh do u dalë. Në vite burgu do u kthehen. Nuk ka më, ne jemi në shesh, ne jemi në rrugë, ne jemi në kryengritje paqësore, ne i dalim zot Shqipërisë, asnjë forcë në botë nuk na ndalon dot. Duhet të përshëndes këtu Ilirin, të cilin snajper kriminel e gjuajti në ballë, dhe do e gjejmë atë, se po filmonte në protestë me telefonin e tij.
Përshëndes protestuesit e tjerë që morën plumba në kokë për protestën e tyre paqësore“-tha Berisha.

Sipas Berishës, protesta është paqësore.

“Unë i them Edi Ramës, kjo është kryengritje paqësore dhe kjo është zgjedhje, se në fakt ti meriton çdo variant. Pa diskutim. Ti nuk ke legjitimitet. Ti je i paligjshëm, ti je një armik i egër dhe ne mund të jepnim ty çdo përgjigje. Kryengritja paqësore është zgjidhja jonë, se atë duam ne, jo se na e imponon ti. Por mos gabo se për çdo krim, për çdo cenim që do u bëhet protestuesve, personalisht do ketë vetëm një përgjegjës dhe ky do jetë Edvin Kristaq Rama. Ky do jetë kryehajduti i Shqipërisë. Ndaj dhe u thuaj atyre mercenarëve të mos qëllojnë mbi protestuesit se protestuesit do qëllojnë vetëm mbi ty. Ti do jesh përgjegjësi numër një i çdo krimi të kryer”.

Astrit Nixha, një nga emrat e shquar të arkitekturës shqiptare, me karrierë 30 vjeçare, i vlerësuar me disa çmime ndërkombëtare, drejtues mbi 20 vjet i studios Anarch në Prishtinë e Tiranë, ka ndërmarrë së fundmi një akt të rrallë për një shoqëri si kjo e jona. Karshi një fenomeni më shumë se poshtërues për arkitektët shqiptarë, të cilët janë përjashtuar de facto nga e drejta për të konkurruar për projekte të të rëndësishme arkitekturore, në një realitet ku në 10 vitet e fundit gati 100 përqind e ndërtesave publike e atyre private (me një ligj të pashkruar asnjë investitor nuk merr dot leje ndërtimi nëse për projektin arkitekturor nuk ka paguar një studio të përcaktuar nga Edi Rama personalisht), Astrit Nixha ka vendosur të dorëzojë licensën e tij të arkitektit si një akt dinjiteti dhe përgjegjësie profesionale e shoqërore.

“Është refuzim i rolit të rremë brenda një shfaqjeje që vazhdon prej vitesh: shfaqja ku politika luan rolin e arkitektit, ekonomia luan rolin e urbanistit, kurse arkitekti shtyhet në fund si “vizatues”… Unë nuk e kam luksin të ndryshoj shoqërinë vetëm; askush nuk e ka. Por kam detyrimin të mos e mashtroj veten, të mos bëj sikur jam arkitekt në një sistem ku arkitekti trajtohet vetëm si dorë teknike”. shkruan Nixha.

Në një kohë kur jo vetëm arkitektët, por edhe pedagogët, mjekët, akademikët kanë ulur kokën dhe i janë nënshtruar një realiteti poshtërues ndaj profesioneve të tyre, akti publik i Astrit Nixhës është një nga ato shembuj të harruar të intelektualit të angazhuar. Një shembull që më shumë se dinjitetin e një profesionisti, nxjerr zbuluar tredhjen e një shoqërie të tërë.

Më poshtë shkrimi i plotë i Astrit Nixhës për Lapsi.al. 

Nga Astrit Nixha 

Diku, në një nga ato vitet e turbullta të Luftës së Dytë Botërore, pas kapitullimit të Italisë, gjermanët hynë në një qytet të Shqipërisë së asaj kohe. Skenë klasike: ushtarë të armatosur, njerëz të rreshtuar, frikë, mjegull. Komandanti urdhëron t’i mbledhin të gjithë meshkujt dhe t’i ndajnë sipas kombësisë. Por nuk kishte burgje; komandanti urdhëroi të përdoren fuçi të mëdha druri të verarisë në periferi.

Hebrenjtë, tha kapiteni, i vumë në këtë fuçi.

-Mbyllini me kapak dhe gozhdojeni që mos të ikin,- urdhëroi komandanti.

Serbët, i kemi në tjetrën.

-Edhe këta, mbyllini me kapak dhe gozhdojeni.

Kroatët, po ashtu. Edhe këta me kapak e gozhdë.

-Po këta, në fuçinë e fundit?- pyeti komandanti.

-Këta janë shqiptarë,- iu përgjigj kapiteni.

Komandanti buzëqeshi lehtë:

-Këta lërini pa kapak. Këta i dënon koha. Edhe nëse don ndonjëri të dalë, të tjerët s’e lënë.

Vrazhdësia e batutës është therrëse, por trishtueshëm funksionale si metaforë. Se, në vend se ta rrëzojmë kapakun bashkë, ne merremi me atë që po ngjitet te buza e fuçisë: “Ku po shkon ky? Kush i dha të drejtë Pse jo unë? Pse jo shoku im?”. E ndërkohë koha bën të vetën: dënon, rëndon, zhyt…

Për këtë vit kam marrë një vendim të thjeshtë, por të rëndë: Nuk rri më me njerëz të cilëve kush nuk iu thotë “puna e mbarë”- dhe, po ashtu, nuk rri me ata që kujt s’i thonë “puna e mbarë”. Ata të parët nuk janë duke bërë punë; janë parazitë që jetojnë si ushujëza, duke u kapur pas trupit të të tjerëve. Të dytët janë njerëz që nuk e durojnë punën e tjetrit: nuk e njohin, nuk e respektojnë, por kanë gjithmonë kohë ta shajnë dhe perbuzin.

Këta janë njerëz që nuk prodhojnë, por komentojnë; nuk ndërtojnë, por rrëzojnë me fjalë. Nuk kanë ekspertizë, por kanë mendim për gjithçka; nuk kanë projekt, por kanë paragjykim për çdo projekt.

Kur mashtruesi bëhet normë morale

Në shoqërinë tonë është instaluar, hap pas hapi, niveli moral i mashtruesit. Nuk është më përjashtim; është bërë normë. Për ta zbutur fjalën “hajni” apo “mashtrim”, kemi shpikur termin “keqpërdorim”. Keqpërdorim i detyrës, keqpërdorim i fondeve, keqpërdorim kompetencash… Sikur fjala të ishte më e butë, edhe krimi të ishte më i lehtë.

Pikërisht për këtë, në këtë tekst po përdor një fjalë të re: hamakeq. Është një akronim që i mbledh në një fjalë të vetme tri sjellje të ndryshme, por me të njëjtin themel moral: HA- hajninë, MA- mashtrimin dhe KEQ- keqpërdorimin. Pra, kur them “hamakeq”, e kam fjalën për atë profil njeriu që vjedh, mashtron dhe keqpërdor në çfarëdo mase dhe niveli.

Por në thelb, nuk ka dallim të madh moral mes atij që “hamakeq” 1 euro dhe atij që “hamakeq” 100.000 euro. I pari nuk ka qasje, i dyti ka mundësi. Tipari moral është i njëjtë; vetëm shuma ndryshon. Nëse nesër ai që sot ka në dorë 100 milionë do të mbetej pa fuqi, do të ishte i njëjti njeri që hamakeq 1 euro në pazar. Karakteri nuk ndryshon; vetëm skena ndryshon.

Në mendje shfaqen fytyrat që në Shqipëri u thonë të “kuruara”, të atyre që sot janë në pozita- me kravatë dhe podium- e në një realitet tjetër do të ishin thjesht vjedhës xhepash në pazar. Dallimi është vetëm në veshje; jo në moral.

Politika si strehë e të padiplomuarve/ paditurve
Le të pyesim veten: si fitohet pozita në shoqërinë shqiptare? Pyet dikë në rrugë të përmendë pesë akademikë të Akademisë së Shkencave dhe Arteve; pesë arkitektë shqiptarë; pesë kompozitorë, pesë inxhinierë, pesë shkencëtarë. Shumica do të ngurrojnë. Por po t’u kërkosh pesë politikanë, do të të pyesin: “Nga cila parti…?”

Pozita në shoqërinë tonë nuk vjen nga vlera profesionale, as nga përgjegjësia, as nga licenca. Vjen nga partia. Rrjedhimisht, ata që e mbajnë pushtetin politik, mbajnë automatikisht në dorë edhe statusin social, edhe të ardhmen e profesionistëve: mjekëve, inxhinierëve, arkitektëve, artistëve. Dhe pikërisht këtu lind paradoksi:

-Për t’u bërë mjek duhen vite studimesh, specializime, prova, licencë.

-Për t’u bërë arkitekt apo inxhinier duhen vite studimi, punë, eksperiencë, licencë profesionale.

– Për të drejtuar një automjet duhen teste teorike dhe praktike.

Por për të “timonuar” një shtet, një qytet, një ekonomi, një territor, nuk kërkohet as shkollim i detyrueshëm, as eksperiencë profesionale, as licencë etike. Politikanët vetëquhen profesionistë, por nuk i nënshtrohen asnjë tregu profesional dhe asnjë standardi minimal. Kjo e kthen politikën në strehë të atyre që nuk ia dolën në profesione të tjera- e shpesh në vend ku grumbullohen dështakët e fushave të ndryshme, por me oreks të madh për pushtet.

Arkitekti shqiptar, nga autor në vizatues

Në këtë realitet, arkitekti shqiptar ka humbur gradualisht rolin e tij natyror në shoqëri. Arkitekti nuk është thjesht dikush që “vizaton ndërtesa”; ai është profesionisti që lexon nevojat e shoqërisë dhe i përkthen ato në hapësira të banueshme, në qytete të shëndetshme, në vende ku jeta ka dinjitet. Arkitektura nuk është vetëm formë; është moral i ndërtuar në beton, qelq dhe dritë.

Por në shoqërinë tonë, politika ka hyrë aq thellë në çdo pore, sa edhe këtë profesion e ka kthyer në diçka tjetër: arkitektin e licencuar shqiptar, me vite studimi e përvoje, me përgjegjësi ligjore mbi kokë, po e shndërron në vizatues për llogari të të tjerëve.

Po marr shkas nga vizita e 80 arkitektëve në Zvërnec për investime. Për ata që nuk i njohin detajet: mënyra se si janë ndërtuar marrëdhëniet i redukton arkitektët e licencuar shqiptarë në nënshkrues të projekteve të vizatuara e konceptuara diku tjetër. Për ta thënë më troç: është sikur t’i japësh një piktori shqiptar skicat e Salvador Dalít dhe t’i thuash: “Ngjyrosi, por ke përgjegjësi penale nëse del jashtë vijave”.

Jo, nuk po them që jemi më të mirë se të tjerët, as që kemi monopolin e talentit; por kemi të drejtë të mos jemi të përbuzur, të mos vendosemi në fund të vargut, të mos trajtohemi si teknikë që vetëm vënë firmën. Arkitekti vendas nuk mund të jetë spektator në territorin e vet me taksa te veta.

Fuçia shqiptare dhe dorëzimi i licencës

Kthehem te fuçia e shqiptarëve pa kapak. Në vend që ta shohim si anekdotë për të qeshur me veten, duhet ta lexojmë si aktakuzë: jemi të prirur ta tërheqim poshtë atë që tenton të dalë. E bëjmë këtë edhe me profesionet. Arkitekti që flet për cilësi hapësinore quhet “snob”. Ai që flet për trashëgimi kulturore quhet “i papunë”. Ai që kundërshton një ndërhyrje brutale mbi qytetin etiketohet si “pengues i zhvillimit”.

Në këtë klimë, në këtë fuçi kombëtare pa kapak, roli i arkitektit është bërë pothuaj i pakuptueshëm për publikun. Shumëkush sheh vetëm fasadën e ndërtesës, por jo procesin, konfliktin, përgjegjësinë. Askush nuk pyet kush e nënshkruan moralin e asaj që po ndërtojmë. Përballë kësaj, vendimi im është personal, por besoj se flet për një gjendje kolektive.

Mbas gjithë kësaj, solemnisht po ia dorëzoj mbrapsht shtetit shqiptar:

• Licencën A.0951/1 – në projektim, dhe

• Licencën MK.3867 – për mbikëqyrje dhe kolaudim të punimeve të zbatimit.

Nuk jam vizatues. Nuk jam dikush që ngjyros skicat e tjetrit, duke mbajtur mbi vete gjithë përgjegjësinë ligjore e morale. Nuk jam i gatshëm të pranoj një rol ku arkitekti vendas është vetëm firmëtar formal i projekteve të importuara, ndërsa politika negocion interesat pa përfshirë profesionistët e vendit.

Ky akt nuk është teatër. Është refuzim i rolit të rremë brenda një shfaqjeje që vazhdon prej vitesh: shfaqja ku politika luan rolin e arkitektit, ekonomia luan rolin e urbanistit, kurse arkitekti shtyhet në fund si “vizatues”.

Roli i arkitektit që duam dhe shoqëria që kemi

Shoqëria shqiptare ka nevojë për arkitektë që mendojnë, jo vetëm që vizatojnë. Ka nevojë për profesionistë që pyesin:  Çfarë qyteti po u lëmë fëmijëve tanë? Si do të jetë jeta mes këtyre ndërtesave pas 30 vitesh? A po ndërtojmë veç për sot, apo edhe për nesër?

Por për t’i pasur këta arkitektë, shoqëria duhet t’i njohë dhe t’i respektojë si të tillë. Duhet ta kuptojë që arkitekti nuk është dekor; është një nga filtërat kryesorë mes pushtetit, kapitalit dhe jetës së përditshme të qytetarit. Nëse ky filtër shndërrohet në vizatues, kush e mbron qytetin?

Unë nuk e kam luksin të ndryshoj shoqërinë vetëm; askush nuk e ka. Por kam detyrimin të mos e mashtroj veten, të mos bëj sikur jam arkitekt në një sistem ku arkitekti trajtohet vetëm si dorë teknike. Prandaj, ky është akt personal kundërshtimi: jo kundër profesionit tim, por kundër mënyrës si po trajtohet ai.

Në fund të ditës, roli ynë si arkitektë nuk matet me numrin e ndërtesave që kemi vizatuar, por me cilësinë e jetës që ato ndërtesa prodhojnë.

Dhe për këtë, duhet së pari të dalim nga fuçia. Ose të paktën të refuzojmë të jemi ata që tërheqin poshtë të tjerët. ©lapsi.al

Astrit Nixha është arkitekt dhe menaxher projektesh me përvojë mbi tri dekada në Kosovë, Shqipëri dhe jashtë vendit. I diplomuar në Fakultetin e Ndërtimtarisë dhe Arkitekturës në Universitetin e Prishtinës, ai ka qenë themelues dhe drejtues i disa zyrave të arkitekturës, mes tyre “anarch”, ku ka punuar si projektues kryesor dhe menaxher i projekteve të mëdha publike, kulturore, komerciale e rezidenciale.

Pas rreth dy orësh mbledhje në bashki me banorët që banesat e tyre preket nga projekti TID, Kryeministri Rama ka deklaruar se pati një bisedë konstruktive, por sqaroi se projekti do të shkojë para dhe nuk do të ndalet.

Ndërkohë në ambientet e jashtme të bashkisë, Rama u prit thirrje protestuese nga disa qytetarë, që pretendojnë se preken po ashtu nga ky projekt.

“O hajdut, o maskara”, iu drejtuan ata ndërsa Rama u tha se ata s’kanë lidhje, dhe se janë “PD”, duke nënkuptuar se janë të nxitur politikisht për të qenë aty.

“Çfarë qytetarësh, ju jeni partia demokratike, këta janë qytetarët, unë ja ku jam me ta. Ju jeni PD. Unë me këta jam… “, tha Rama duke iu drejtuar atyre.

Rama: Me 34 qytetarë të Durrësit, përfaqësues të familjeve që kanë këtë problematikë kemi folur rreth dy orë e gjysmë, ata e kanë hallin dhe me ta kemi folur, një bisedë konstruktive me opinione të ndryshme, ndërkohë që 35 të tjerë atje që nuk përfaqësojnë as qytetin por hallin e një 80 e kusur vjeçari të rrjedhur nga çdo lloj rruge e arsyes, krijojnë situata qesharake dhe tregojnë se ku është katandisur ajo farë partie.

Sa i përket problemit të vërtetë të qytetarëve kemi rënë dakord si do shkojmë përpara qoftë me atë verifikim të nevojshëm për disa objekte që mund të kenë vlera kulturore, qoftë për dëmshpërblimin.

Momenti kur Rama përplaset me banorët në Durrës:

Do ketë prishje, projekti nuk do ndalet, por do bëjmë verifikime për disa shtëpi që janë trashëgimi kulturore të pretenduara, dhe një grip shtëpish që nuk kanë marrë regjistrim në hipotekë pavarësisht se janë aty prej shumë vitesh. Kemi diskutuar atje brenda edhe çështjen e çmimit dhe do duhet të shohim referencat e reja.

Projekti TID është një nismë e qeverisë shqiptare që synon të kthejë zonën arkeologjike të qytetit në një park të madh urban.

Bashkia e Durrësit ka lajmëruar se më 16 shkurt duhet të largohen vullnetarisht nga banesa për të vijuar me realizimin e Projektit TID.

Universitetet po rezultojnë hallka më e dobët e sistemit arsimor në vend. Rënia e numrit të studentëve dhe rritja e fondeve nuk po shoqërohet me rritje të cilësisë, teksa hendeku ndërmjet nevojave të tregut të punës dhe programeve të studimit po zgjerohet, në vend që të ngushtohet.

Tani kur teknologjia po formëson të gjithë aktivitetin jetësor kudo në botë, universitetet shqiptare nuk janë të gjendje të zhvillojnë bazat më të thjeshta të kërkimit as në nivel pedagogësh, teksa aftësitë digjitale të një pjese të stafit dhe studentëve mbeten të kufizuara.

Ndërmjet 2016-2024, numri i studentëve ka rënë me 13.5%, teksa në universitetet publike, rënia është dyfish më e fortë me 25% sipas të dhënave zyrtare të INSTAT.

Qeveria ka shpallur një reformë të re në fillim të këtij viti që synon të trajtojë problematikën në arsimin e lartë. Por reformat në arsim zakonisht shtyhen nga emergjencat e momentit, për shkak se nuk i japin rezultatet sot për nesër, por kanë koston më të lartë në zhvillimin afatgjatë.

Sipas dokumentit zyrtar të Ministrisë së Arsimit për “Universitetin 2030” vihet një theks më i fortë në lidhjen mes arsimit të lartë dhe tregut të punës. Për herë të parë, universitetet orientohen të profilizojnë ofertën akademike sipas nevojave reale të ekonomisë kombëtare dhe rajonale.

Sipas dokumentit të Ministrisë së Arsimit, një tjetër risi qendrore është zhvendosja e fokusit drejt kërkimit shkencor dhe inovacionit si shtylla të arsimit të lartë.

Një risi tjetër është ndërkombëtarizimi i arsimit të lartë. Kjo nënkupton që universitetet shqiptare duhet të funksionojnë gjithnjë e më shumë si pjesë e një hapësire akademike europiane.

Selami Xhepa, presidenti i Universitetit Europian të Tiranës, tha se në kuadër të diskutimeve për reformimin e mëtejshëm të arsimit të lartë, kërkesa e UET është përqendruar veçanërisht te lehtësimi i burokracisë në hartimin dhe miratimin e programeve të studimit, një aspekt që pengon reagimin e shpejtë të universiteteve ndaj ndryshimeve të tregut të punës dhe kërkesave të studentëve.

Një tjetër pikë e rëndësishme lidhet me rritjen e mobilitetit të studimeve, si brenda vendit ashtu edhe në nivel ndërkombëtar, në mënyrë që studentët të kenë më shumë mundësi për të ndjekur një pjesë të studimeve në institucione të tjera dhe për të përfituar nga përvoja akademike të ndryshme, tha ai.

Institucionet e Arsimit të Lartë jashtë Tiranës janë të shqetësuar për efektet e reformës. Florian Bjanku, profesor në Fakultetin e Drejtësisë në Universitetin e Shkodrës “Luigj Gurakuqi”, argumenton se reforma e arsimit të lartë po shkon drejt një centralizimi “de facto” në boshtin Tiranë–Durrës, duke lënë universitetet rajonale në nënkapacitet dhe duke krijuar pabarazi territoriale.

“Me financim minimal dhe pritshmëri maksimale, universitetet nuk arrijnë të lidhen realisht me tregun e punës dhe po shndërrohen në ‘treg diplomash’. Rasti i Shkodrës tregon humbjen e besimit të të rinjve. Pa ndryshuar modelin e financimit dhe trajtimin e barabartë të universiteteve, reforma rrezikon të formalizojë një dështim strukturor, jo ta zgjidhë atë”, – tha z. Binjaku.

Mirëpo çdo dokument për reformimin e arsimit të lartë dhe arsimit në tërësi mbetet i paragjykuar për aq kohë sa qeveria parashikon me ulje fondet për arsimin gjatë tre viteve në vijim.

Shpenzimet publike për arsimin në vitin 2022 ishin vetëm 2.9% e PBB-së, ndërsa më 2025 pritet të arrijnë në 2.4% të PBB dhe në vitin 2028 do të jenë vetëm 2.1% të PBB-së, sipas të dhënave zyrtare të Ministrisë së Financave në buxhetin afatmesëm 2026-2028.

Kjo tregon se teksa ekonomia rritet, ndahen më pak fonde për arsimin. E njëjta praktikë po ndodh edhe me shëndetësinë. Fondet për arsimin ulen jo vetëm në raport me PBB-në, por edhe me shpenzimet totale buxhetore. Këtë vit buxheti i arsimit është sa 7.5% e totalit të buxhetit, teksa në 2028 nuk do të jetë më shumë se 7%. Teksa ekonomia zgjerohet, gjithnjë e më pak fonde ndahen për arsimin.

Financimet sipas meritës dhe profilizimit

Sipas dokumenteve fillestare të reformës për arsimin e lartë, financimi i universiteteve publike do të kalojë nga një sistem financimi linear në një model që shpërblen rezultatin.

Deri më sot, universitetet tona shpesh kanë garuar në një terren të paqartë, duke ofruar degë të ngjashme që prodhojnë të papunë me diploma. Formula aktuale e financimit të IAL-ve publike mbështetet kryesisht në numrin e studentëve, programet prioritare dhe të ardhurat që krijojnë IAL-të nga tarifat e shkollimit.

Të ardhurat që kanë arritur të grumbullojnë IAL-të publike luhaten nga 32.5% e vlerës së buxhetit të shtetit të caktuar për arsimin e lartë, siç u vërejt gjatë vitit akademik 2019-2020, e deri në 21.4% në vitin 2023.

Qasja e re propozon një ndryshim paradigme me investime direkte në profilizimin e universiteteve. Kjo do të thotë që financimi nuk do të shpërndahet njësoj, por do të shkojë drejt atyre institucioneve që guxojnë të identifikohen me nevoja specifike, sidomos ato të zhvillimit rajonal.

Nëse një universitet operon në një zonë me potencial turistik apo industrial, fondet shtetërore do të priren të mbështesin ato programe që furnizojnë drejtpërdrejt ekonominë rajonale.

Për të përfituar mbështetje, universitetet duhet të dëshmojnë sukses në tre fronte. Së pari, mësimdhënia akademike, pasi cilësia nuk do të matet me numrin e studentëve në sallë, por me kompetencën e tyre pas diplomimit.

Së dyti, kërkimi shkencor, ku investimet do të kushtëzohen nga inovacioni dhe zgjidhjet që shkenca ofron për problemet reale. Së treti, roli social dhe ekonomik, i cili mat aftësinë e universitetit për të dalë jashtë mureve të tij dhe për të ndikuar pozitivisht në shoqëri.

Cilësia problem, gjysma e pedagogëve part-time

Ndërkohë që flitet për ndërkombëtarizim dhe renditje në listat prestigjioze botërore, një raport i fundit i Bordit të Akreditimit të Arsimit të Lartë (2024) ka nxjerrë në dritë një të vërtetë të hidhur: universitetet tona po mbështeten masivisht mbi punën e stafit me kohë të pjesshme.

Pothuajse gjysma e stafit akademik në vend, 48%, janë të punësuar me kohë të pjesshme (part-time). Me gjysmën e trupës pedagogjike që nuk është e pranishme me kohë të plotë në auditorë, kërkimi shkencor mbetet në hije, pasi konsulta me studentët kthehet në një mision të pamundur. Ky model “part-time” sugjeron se universitetet po shërbejnë më shumë si stacione tranziti sesa si vatra të mirëfillta të dijes dhe kërkimit.

Nuk bëhet fjalë vetëm për mungesë stafi, por për mungesë të kualifikimit të duhur. 39% e universiteteve kanë raportuar sfida serioze lidhur me formimin e vazhdueshëm të stafit. Ekziston një vakum i dukshëm në mbështetjen për studimet për grada dhe tituj akademikë.

Pa një trupë akademike që rritet profesionalisht, diplomat e studentëve rrezikojnë të mbeten letra pa vlerë në një treg pune që kërkon inovacion. Nuk mjafton më vetëm mbijetesa e Institucioneve të Arsimit të Lartë (IAL), por një politikë e guximshme që nxit stafin akademik të ndjekë gradat dhe titujt, duke u ofruar siguri financiare dhe stabilitet në punë.

49% e universiteteve, pa lidhje me kërkimin shkencor

Arsimi i lartë në Shqipëri po kalon nëpër një fazë ku dëshira për t’u integruar në hapësirën kërkimore europiane po pengohet nga muret e vjetra të një sistemi që ende funksionon në izolim.

Sipas gjetjeve më të fundit të Bordit të Akreditimit, panorama e kërkimit shkencor mbetet e mbyllur pothuajse tërësisht brenda mureve të universiteteve, duke dështuar të krijojë një urë komunikimi me motorët e ekonomisë: biznesin dhe institucionet publike.

Raporti i periudhës 2016-2023 tregon se rreth 49% e institucioneve të arsimit të lartë vuajnë nga probleme serioze sa u përket investimeve në shkencë dhe infrastrukturës kërkimore, duke dëshmuar se gjysma e universiteteve tona po tentojnë të prodhojnë dije pa pasur mjetet bazë për ta bërë këtë.

Hendeku reflektohet në numrin e ulët të patentave dhe në mungesën e një interesi të mirëfilltë nga industria për të financuar inovacionin akademik, një situatë që kërkon me urgjencë rishikim të thellë të legjislacionit fiskal që do të nxiste sipërmarrjen të kthente sytë nga laboratorët universitarë. Shqipëria gjendet gjithashtu përballë një vakumi të dhënash.

Edhe pse flitet për “Shkencën e Hapur” dhe harmonizimin me strategjitë europiane, realiteti tregon se jemi ende në hapat e parë.

Nevoja për një fond special që financon literaturën bazë në gjuhën shqipe dhe modernizimi i bibliotekave, të cilat sipas raportit të vitit 2024 kanë ende nevojë të madhe për përmirësim, mbetet sfida që do të përcaktojë nëse universitetet tona do të jenë qendra të vërteta të inovacionit apo thjesht transmetues të një dijeje të vjetruar.

Kosto vjetore për student kalon 1600 euro në vit, as sa gjysma e rajonit

Në shikim të parë, shifrat që vijnë nga bilancet e arsimit të lartë në Shqipëri flasin për një rritje ambicioze. Kostoja mesatare vjetore për një student, e cila në vitin 2023 ishte 151,354 lekë, pritet të shënojë rritje të ndjeshme deri në 162,000 lekë brenda vitit 2025.

Ky trend në rritje reflekton mbështetjen shtetërore për kërkimin shkencor dhe fondet e ekselencës, të cilat kanë shënuar rritje nga rreth 364 milionë lekë në vitin 2019, në mbi 908 milionë lekë në vitin 2023. Megjithatë, pas kësaj fasade shifrash optimiste, fshihet një rrezik që po gërryen universitetet jashtë kryeqytetit.

Me këto të dhëna, Shqipëria operon me një model ekstremisht “low-cost” të arsimit të lartë. Të dhënat e OECD-së tregojnë se në rajonin e Ballkanit Perëndimor, Shqipëria mbetet në fund të renditjes. Në Serbi dhe Mal të Zi, kostoja për student vlerësohet rreth 3,000–4,000 euro në vit, në Bosnjë dhe Maqedoninë e Veriut rreth 2,500–3,500 euro, ndërsa në Kosovë rreth 2,000–2,500 euro.

Pra edhe vendet e rajonit, me sisteme dhe probleme të ngjashme, investojnë mesatarisht dyfish deri në trefish më shumë për student sesa Shqipëria.

Ndërsa një student europian ka pas vetes një investim publik që varion nga 6 deri në 10 herë më i lartë, një student shqiptar përfiton vetëm minimumin e nevojshëm për funksionim bazë.

Hendeku financiar e shpjegon pse universitetet shqiptare kanë më pak laboratorë, më pak kërkim shkencor, paga më të ulëta për pedagogët, më pak shërbime studentore dhe vështirësi për t’u integruar realisht në hapësirën akademike europiane.

Reforma e arsimit të lartë, megjithëse synonte autonominë dhe rritjen e cilësisë, po prodhon një efekt anësor të rrezikshëm. Përqendrimi i fondeve të ekselencës dhe programeve prioritare shpesh favorizon institucionet e mëdha qendrore, duke i lënë universitetet rajonale si ai i Shkodrës, Durrësit, Vlorës etj., në një lloj “vdekjeje klinike” akademike.

Ndërsa Tirana thith pjesën më të madhe të investimeve dhe projekteve prioritare, universitetet në rrethe po përballen me një rënie të numrit të studentëve dhe  vështirësi në rritje për të justifikuar kostot operative që po shtrenjtohen çdo vit.

Lidhje e dobët me tregun e punës, 40% e diplomave jashtë profilit

Një nga dobësitë kryesore është shkëputja relative nga tregu i punës. Shumë programe studimi mbeten ende teorike dhe jo mjaftueshëm të përditësuara me nevojat reale të ekonomisë. Studentët shpesh diplomohen pa aftësi praktike të mjaftueshme dhe me pak përvojë pune, ndërsa praktikat profesionale janë të kufizuara, formale ose jo sistematike.

Si pasojë, tranzicioni nga universiteti në punësim është i vështirë dhe shpesh i zgjatur, duke prodhuar papunësi të diplomuarish ose punësim nën nivelin e kualifikimit.

Raporti më i fundit mbi “Trendet dhe zhvillimet në edukim, aftësi dhe punësim 2025” i Fondacionit Europian të Trajnimeve, tregon se Shqipëria regjistron një normë punësimi prej 66% për të diplomuarit e rinj.

Ky tregues është shumë më i ulët kur krahasohet me standardin e Bashkimit Europian, i cili ka një normë punësimi prej 82.4%.

Problemi më i mprehtë që evidenton raporti është mospërputhja e aftësive, pasi rreth 30% deri në 40% e të diplomuarve me arsim të lartë ushtrojnë profesione që nuk kanë lidhje me kualifikimet e tyre arsimore.

Ky fenomen dëshmon për një lidhje të dobët ndërmjet sistemit arsimor dhe tregut të punës, duke detyruar forcën e re të punës të pranojë pozicione që nuk shfrytëzojnë potencialin e tyre të plotë, duke çuar në humbje të produktivitetit në rang kombëtar.

Përtej vështirësisë për të gjetur një punë në profesion, cilësia e vendeve të punës në Shqipëri mbetet një shqetësim madhor.

Më shumë se gjysma e të gjitha vendeve të punës në vend klasifikohen si “punësim i ndjeshëm” (vulnerable employment), një normë që është sa dyfishi ose trefishi i mesatares së BE-së. Kjo shpjegohet me investimet e ulëta publike në arsim, ku Shqipëria shpenzon vetëm 2.9% të PBB-së, duke mbetur ndjeshëm nën mesataren e BE-së prej 4.7%.

Mungesa e fondeve reflektohet drejtpërdrejt në cilësinë e nxënies, ku 73.9% e 15-vjeçarëve shqiptarë rezultojnë me mungesë të aftësive bazë në matematikë, duke krijuar një cikël vështirësish që nis që në shkollë dhe kulmon me vështirësitë në tregun e punës.

Dobësitë e arsimit të lartë në Shqipëri nuk janë vetëm çështje burimesh financiare, por lidhen me modelin e zhvillimit të sistem që është i orientuar më shumë drejt prodhimit të diplomave sesa drejt aftësive, dijes dhe inovacionit që i duhen realisht ekonomisë dhe shoqërisë.

Burokraci e lartë me programet

Në një botë ku teknologjia dhe tregjet e punës ndryshojnë brenda një nate, universitetet shqiptare mbeten të mbërthyera në një burokraci kohore që duket se sfidon logjikën e kohës.

Ndërsa flasim për ndërkombëtarizim dhe diploma të përbashkëta me Vjenën apo Stambollin, rruga që duhet të përshkojë një program i ri studimi, nga ideja në departament deri te regjistrimi i studentit të parë është një maratonë burokratike që zgjat mesatarisht 12 deri në 18 muaj.

Reforma në arsimin e lartë synon edhe një fleksibilitet të hartimit dhe miratimit të programeve. Sot, hartimi i një programi të ri më shumë se sfidë akademike është betejë me procedurat.

Faza e parë nis me muaj të tërë hartimi kurrikulash dhe stivimi dokumentesh për personelin dhe infrastrukturën. Pasi kalon filtrat e brendshëm të Senatit, programi trajtohet në zyrat e Ministrisë dhe Agjencisë së Sigurimit të Cilësisë për 6 deri në 9 muaj të tjerë vlerësimi.

Kur programi më në fund merr dritën e gjelbër për të hapur dyert, një pjesë e literaturës apo metodologjisë mund të jetë tashmë e vjetruar. Nëse një universitet kërkon të hapë sot një degë për Inteligjencën Artificiale, studenti i parë do të ulet në bankë vetëm në fund të vitit 2027.

Së dyti, izolimi akademik duhet të marrë fund. Programet e reja nuk mund të hartohen më vetëm nga profesorët brenda katër mureve. Nevojitet një model i ri ku biznesi dhe industria janë bashkautorë të kurrikulës.

Një diplomë duhet të jetë një “kontratë” punësimi që në zanafillë, e certifikuar nga bordet e ekspertëve të fushës.

Një tjetër pengesë është ngurtësia e programeve ekzistuese. Sot, ndryshimi i një lënde kërkon riakreditim, duke i mbajtur universitetet peng të programeve të betonizuara. Nevojitet fleksibilitet që lejon institucionet të përditësojnë deri në 30% të përmbajtjes së tyre në kohë reale, pa pasur nevojë për vulat e radhës në ministri./Monitor.al/

Gazetarja Ola Xama, e ftuar në MCN TV, foli për konfliktin mes aksionerëve të aeroportit të Vlorës, që po pengon vënien në punë të tij.

Sipas saj, ka padi dhe kundërpadi mes kompanive Mabco dhe 2A Group për 47% të aksioneve, çështje që po hetohet edhe nga Prokuroria e Tiranës. Gjykata e Apelit ka pezulluar të drejtën e votës për këtë përqindje, duke e komplikuar situatën.

Xama paralajmëroi se ndërhyrja e qeverisë mund ta çojë çështjen në arbitrazh, duke i kushtuar shtetit minimalisht 117 mln euro, ndërsa ndërtimi i aeroportit do të kushtonte 87 mln euro. Sipas saj, kontrata është hartuar në mënyrë të pakujdesshme dhe aeroporti nuk pritet të hapet në mars.

Xama:

Mabco ka dorëzuar padi në gjykatën civile ku kërkon shfuqizimin e disa vendimeve të asamblesë, me një administrator që zoti Pacolli e akuzonte se punonte për palën tjetër. Ka kundërpadi nga 2A Group. Është bllokuar vota për tjetërsimin e kuotave të shoqërisë. 2A Group pretendon se ka shitur Pacolli 47% të aksioneve. Pacolli thotë nuk është e vërtetë. Për këtë janë në Prokurorinë e Tiranës.  Gjyakta Apelit thotë, për 47% të kuotave pezullohet vota e Mabco, por operon me 51% të kuotave. Mabco ka thirrur asamblesë dhe kërkoi ndryshimin e statutit, për të ndryshuar tjetërsimin e kuotave. Është bërë kundërpadi nga ana e Valon Ademit. Pra është e gjitha një lëmsh i vërtetë.

Një ditë më parë, Mabco ka dalë në konferencë me përfaqësues të saj, ku e quajti situatën në kushtet e një shpronësimi, pra që shteti po merr diçka me forcë. Nuk ka rëndësi nëse e bën qeveria, por mund ta bëjë edhe gjykata. Kjo mund ti hapë rrugë të drejtave që mund të pretendojë kompania për investimet dhe fitimin e munguar në arbitrazh. Akuzat mes ortakëve vazhdojnë.  Nuk duket se do të vendoset në operim aeroporti për në mars. 

Si e shoh me syrin e një njeriu të pavarur? Nëse do të ndërhynte qeveria, autoriteti kontraktor, do të çonte ujë në burimin e arbitrazhit. Do ti jepte të drejtë të dyja kompanive. Pa paragjykuar askënd, kemi një konflikt të dy biznesmenëve që ka lindur nga hiçi dhe ky mund të jetë edhe i stisur si konflikt, është një përqindje mundësie, siç mund të jenë skenarë të tjerë. Nëse shteti prish në mënyrë të njëanshme kontratën, kontrata e ngarkon të paguajë 56 milionë euro kredi, plus interesat dhe vlerën e investimit. Vlera e investimit që pretendojnë kompanitë janë afro 140 mln euro.

I bie një vlerë minimale që mund të paguajë shteti, të paguajë 117 mln euro. Nërkohë ndërtimi i aeroportit do të kushtonte 87 mln euro. Janë kontrata të bëra në mënyrë të pakujdesshme.