Aleksandar Vuçiç nuk arrin të gjejë një përgjigje për protestat e studentëve. Të rinjtë janë gjithnjë e më të organizuar, programi i tyre po merr formë gradualisht dhe veprimeve të tyre po u bashkohen grupe më të gjera shoqërore. Por ai bën shumë përpjekje për t’u kundërvënë studentëve “pa përvojë” me peshën e tij politike ndërkombëtare. 

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, premtoi të shpallë zgjedhje të parakohshme vitin e kaluar, por që atëherë ai e ka shtyrë vazhdimisht këtë veprim, shkruan gazeta hungareze Nepsava në një artikull me titull “Presidenti i Serbisë nuk ka mësuar asgjë nga gabimet e Viktor Orbanit”.

Megjithatë, koha po punon kundër tij, si dhe represioni dhe ndërhyrjet e autoriteteve bazuar në arsye të shpikura, vëren gazeta, me pretendimin se Vuçiç me siguri po shkon drejt humbjes.

Demonstruesit kërkojnë thirrjen e zgjedhjeve të parakohshme dhe fundin e regjimit të Aleksandar Vuçiç , i cili ka qenë në pushtet për 14 vjet.

Aleksandar Vuçiç nuk arrin të gjejë një përgjigje për protestat e studentëve.

Që nga rënia e Slobodan Millosheviqit, protesta e së shtunës në Beograd ishte e dyta më e madhe në Serbi, shkruan gazeta hungareze, duke iu referuar Arkivit të Takimeve Publike, bazuar në vlerësimin e të cilit, midis 180 dhe 190 mijë njerëz morën pjesë në Sheshin Slavija.

Megjithatë, policia serbe arriti të numëronte vetëm 30, maksimumi 34 mijë demonstrues.Protesta më e madhe u organizua gjithashtu nga studentët, në mars, kur u mblodhën rreth 375 mijë njerëz.

Përpara protestës së së shtunës, ashtu si në rastet e mëparshme, trafiku i trenave u pezullua përsëri për të vështirësuar mbërritjen në kryeqytet. Këtë herë, kompania hekurudhore serbe njoftoi se natën midis të premtes dhe të shtunës, mori një telefonatë anonime në lidhje me pajisje shpërthyese të vendosura në të gjitha trenat dhe depot hyrëse.

Gazeta kujton se në mars, përpara zgjedhjeve parlamentare në atë vend, një çantë shpine e braktisur, e cila dyshohet se ishte e mbushur me eksplozivë, u gjet Hungari pranë tubacionit të gazit që të çon në

Provokimi i zakonshëm nuk mungoi as këtë herë.

Përpara protestës, kishte qenë në fuqi një alarm i madh sigurie, disa mijëra anëtarë të policisë së ndërhyrjes u dërguan në terren. Pas protestës, shpërthyen përleshje, kur një grup i vogël filloi të qëllonte drejt policëve, të cilët menjëherë filluan ta shpërndanin brutalisht demonstratën.

Ministria e Punëve të Brendshme njoftoi se u arrestuan 47 protestues.

Studentët, organizatorët e protestës, deklaruan në deklaratën e tyre se disa pjesëmarrës pësuan lëndime serioze, ndërsa disa prej tyre përfunduan në spitalin e urgjencës.

Aleksandar Vuçiç nuk arrin të gjejë një përgjigje për protestat e studentëve. Të rinjtë janë gjithnjë e më të organizuar, programi i tyre po merr formë gradualisht dhe veprimeve të tyre po u bashkohen grupe më të gjera shoqërore.

Megjithatë, presidenti ende nuk bën thirrje për zgjedhje të jashtëzakonshme, por ka njoftuar tubimin e tij masiv për qershor në të njëjtin vend në sheshin Slavija, ku dëshiron të tregojë se kampi i mbështetësve të tij është më i shumtë në numër.

Përveç kësaj, ai bën shumë përpjekje për t’u kundërvënë studentëve “pa përvojë” me peshën e tij politike ndërkombëtare. Dhe vizita e tij në Kinë, e cila filloi të dielën, shoqërohet pikërisht nga një atmosferë e tillë: Presidenti kinez Xi Jinping, pas Donald Trump dhe Vladimir Putin, pret presidentin serb./Pamfleti

Me një sërë manifestimesh, koncertesh dhe deklaratash nga zyrtarët se rruga drejt Bashkimit Evropian, uniteti qytetar dhe forcimi i institucioneve mbeten prioritetet kryesore, Mali i Zi shënon sot njëzet vjet nga referendumi i vitit 2006, me të cilin riktheu pavarësinë shtetërore.

Me këtë vendim, pas 88 vjetësh, Mali i Zi u bë sërish i pavarur.

Në referendum votuan 86.5 për qind e numrit të përgjithshëm të votuesve.

Prej tyre, pavarësinë e mbështetën 55.5 për qind, ndërsa 44.5 për qind votuan për qëndrimin në një shtet të përbashkët me Serbinë.

Sot, 20 vjet më vonë, sipas sondazheve të opinionit publik, idenë e një Mali të Zi të pavarur do ta mbështesnin rreth 70 për qind e qytetarëve.

Fushatën e atëhershme për pavarësi e udhëhoqi lideri i Partisë Demokratike të Socialistëve, Millo Gjukanoviq.

Pyetja e referendumit ishte: “A dëshironi që Republika e Malit të Zi të jetë shtet i pavarur me subjektivitet të plotë ndërkombëtar?”

Fushata e referendumit u zhvillua në një atmosferë tensionesh mes bllokut për pavarësi dhe partive proserbe që kërkonin shtet të përbashkët me Serbinë.

Në këtë proces morën pjesë edhe pakicat kombëtare, të cilat ishin pjesë e bllokut për pavarësi.

Kryeministri i Malit të Zi, Millojko Spajiq, deklaroi se dy dekada pas rikthimit të pavarësisë, Mali i Zi ka një ide që e bashkon dhe e udhëheq – “Mali i Zi evropian dhe projekti i një Evrope të bashkuar”.

Në një ceremoni me rastin e 20-vjetorit të pavarësisë, Spajiq tha se referendumi i vitit 2006 ishte një hap i madh, por vetëm hapi i parë në ndërtimin e shtetit, raportoi Radio Televizioni i Malit të Zi.

Njëzet vjet pas referendumit, Mali i Zi është një shtet i njohur ndërkombëtarisht, anëtar i NATO-s dhe “kandidat i radhës” për anëtarësim në Bashkimin Evropian, por njëkohësisht mbetet një vend me ndarje të thella politike dhe me ndikim të fortë të Kishës Ortodokse Serbe.

Ai ka përjetuar trazira të shumta politike, por edhe një ndryshim paqësor të pushtetit në vitin 2020, kur fituesit e referendumit ua dorëzuan pushtetin atyre që në vitin 2006 ishin kryesisht për bashkim me Serbinë.

Llogaritja e lidhjeve të vendeve të Ballkanit me Rusinë është në interes të Moskës, por jo meritë e saj, thotë Paolla Petriq, drejtoreshë e Zyrës së Fondacionit Heinrich Boll Stiftung në Sarajevë, për Radion Evropa e Lirë.

“Ballkani është një nga zonat e saj të ndikimit ose një nga pikat përmes të cilave përpiqet të trazojë gjeopolitikisht Evropën dhe Bashkimin Evropian dhe të pengojë integrimin euroatlantik të kësaj pjese të Evropës. Kjo është në interes të Moskës, ndërsa përgjegjësia është tek elitat lokale, se çfarë aleancash krijojnë dhe nëse i çojnë ato drejt Brukselit ose jo”, shpjegon Petriq.

Aleancat që Moska i mban pas vitit 2022 dhe fillimit të zbatimit të sanksioneve të Bashkimit Evropian ndaj Rusisë, për shkak të pushtimit të Ukrainës, në Ballkan shpesh shihen përmes shembullit të Serbisë.

Sa kanë ndryshuar marrëdhëniet Beograd-Moskë?

Edhe pse Serbia është kandidate për anëtarësim në BE, ajo nuk i ka vendosur sanksione Rusisë, duke rrezikuar kështu procesin e saj të integrimeve evropiane, i cili përfshin edhe harmonizimin gradual të politikës së jashtme me atë të Brukselit.

Por, në të njëjtën kohë, në marrëdhëniet Beograd-Moskë janë shënuar edhe ngecje të dukshme.

Momenti më i ndjeshëm ndodhi rreth një vit më parë, kur Shërbimi i Inteligjencës së Jashtme të Rusisë e akuzoi Beogradin se armët e prodhuara në Serbi, përmes vendeve të treta, janë duke përfunduar në duart e forcave ukrainase.

“Kjo i mundëson Kievit të marrë formalisht produkte të industrisë ushtarake që nuk janë më serbe, por që montohen në fabrikat e armëve në vendet perëndimore. Montimi dhe mbushja e municionit kryhen kryesisht në Çeki dhe Bullgari”, thuhej në deklaratën e Moskës në qershor të vitit 2025.

Drejtoresha e Qendrës për Edukim Qytetar nga Podgorica, Dalliborka Ulareviq, vlerëson se Rusia nuk ka shumë alternativa dhe se, për këtë arsye, në marrëdhëniet me partnerët e saj toleron shumë gjëra që në rrethana të tjera nuk do t’i pranonte.

“Serbia mbështetet te Rusia edhe për shkak të çështjes së Kosovës. Nga ana tjetër, Rusisë i duhet një shtet i madh, përmes të cilit mund të ushtrojë ndikime të tjera, pasi një pjesë të ndikimit në Bosnje dhe Hercegovinë e ka ushtruar përmes Serbisë. Tani, kjo po ndodh në mënyrë më të pavarur në Republikën Sërpska”, thotë Ulareviq për Radion Evropa e Lirë.

A është Dodik “më i suksesshëm” se Vuçiq?

Millorad Dodik, udhëheqës i partisë kryesore të serbëve në Bosnje dhe Hercegovinë, është takuar nëntë herë me presidentin rus, Vladimir Putin, që nga fillimi i pushtimit të Ukrainës në shkurt të vitit 2022.

Dodik, i cili u detyrua të tërhiqej nga pozita e presidentit të entitetit Republika Sërpska pas një vendimi gjyqësor, për shkak të mosrespektimit të vendimeve të përfaqësuesit të lartë ndërkombëtar në Bosnje dhe Hercegovinë, u hoq në tetor të vitit të kaluar edhe nga lista e sanksioneve amerikane, ku gjendej që nga viti 2017.

Në këtë mënyrë, Dodik arriti një pozitë balancimi, që është strategji shumëvjeçare edhe e presidentit serb, Aleksandar Vuçiq.

“Ky balancim pragmatik që Millorad Dodik po e zbaton tani në praktikë, nuk është i qëndrueshëm në thelb. Lëvizjet që lidhen me Dodikun janë bërë me siguri në koordinim me Moskën, por afati i tyre është i kufizuar nga administrata aktuale në Uashington. Për më tepër, ka pasur tashmë edhe një krisje në komunikimin mes Dodikut dhe Vuçiqit. Nuk duhet harruar se ai, për një periudhë, është kritikuar edhe në mediat e Beogradit”, thotë Ulareviq.

“Dueti që luhet në marrëdhëniet Banja Llukë – Beograd është gjithashtu një konstante në Ballkanin Perëndimor dhe ndonjëherë, si në një marrëdhënie të vështirë dashurie, mund të ndodhë një qetësi e përkohshme”, thekson në anën tjetër Petriq.

Kush është aleati rus në BE pas Orbanit?

Me humbjen e kryeministrit hungarez, Viktor Orbanit, pas 17 vjetësh në pushtet, Rusia ka mbetur pa një aleat brenda Bashkimit Evropian.

Në shënimin e Ditës së Fitores më 9 maj në Moskë, përveç Dodikut, i pranishëm ishte edhe kryeministri sllovak, Robert Fico.

Sllovakia, përmes gazsjellësit “Druzhba”, mbetet e varur nga importi i gazit rus, ashtu si edhe Bullgaria, e cila, megjithatë, i ka ulur ndjeshëm importet që nga viti 2022, duke u mbështetur më shumë në furnizime nga Azerbajxhani përmes Greqisë dhe Turqisë.

Por, pavarësisht kësaj, kryeministri bullgar, Rumen Radev, nga pozita e qendrës së djathtë, e mbështet vazhdimin e importit nga Rusia.

Tsvetomir Nikollov, bashkëpunëtor i Qendrës për Studimin e Demokracisë në Sofje, vlerëson se rëndësia e Radevit për Moskën është rritur.

“Kur je pjesë e BE-së dhe NATO-s, je brenda dhe është shumë më e rëndësishme të kesh instrumente të tilla, në mënyrë që të mund të bllokosh qëndrime apo hapa të caktuar politikë, duke përdorur mundësinë e vetos dhe mekanizma të ngjashëm”, thotë Nikollov.

Ai shton se është pak e mundshme që Radev të luajë në të ardhmen rolin e një aleati rus në Evropë, siç ka bërë Orban.

“Regjimi i Orbanit nuk ka qenë aq efektiv sa ç’prisnin aktorët rusë, sepse Hungaria është në një pozitë ndryshe… Ajo është një lojtare e rëndësishme në botë, jo vetëm në Evropë”, shpjegon Nikollov, duke kujtuar gjithashtu se lëvizja MAGA (Ta bëjmë Amerikën sërish të madhe) në SHBA është frymëzuar pjesërisht edhe nga politika e brendshme hungareze.

Ku ndryshon populizmi në Ballkan dhe në BE?

Rritja globale e populizmit u jep forcë edhe përpjekjeve të Rusisë në politikën e jashtme.

Në Ballkan, kjo tendencë është e dukshme në Serbi, por në mënyrë të ngjashme mund të shihet edhe përmes rritjes së partisë Alternativa për Gjermaninë (AfD) në Gjermani, mbështetjes që gëzon Fico në Sllovaki, apo populizmit të djathtë të kryeministres italiane, Giorgia Meloni.

Në Mal të Zi – vendin që konsiderohet ndër më të avancuarit në procesin e anëtarësimit në BE – besohet se, pavarësisht ndarjeve ideologjike, është arritur një lloj konsensusi për orientimin evropian.

“Narrativët prorusë nuk janë zhdukur. Ata sot, në këtë moment kur thoni se Mali i Zi ka avancuar mjaft në rrugën drejt BE-së, kanë aktorët e tyre në pushtet, kanë një pjesë të hapësirës mediatike, rrjetet sociale dhe narrativë më të gjerë identitarë e gjeopolitikë që shpesh përputhen me ndjenja të forta proserbe dhe antiperëndimore”, thotë Ulareviq.

Ajo kujton, gjithashtu, se Mali i Zi ka mbyllur 13 nga gjithsej 33 kapitujt e negociatave për anëtarësim në BE.

Mbyllja e të gjithë kapitujve është kusht për anëtarësim, që do të thotë se ngecja në 20 kapitujt e mbetur mund të ketë një kosto të lartë.

Sipas Petriqit, “dështimi në vendosjen e demokracisë” është arsyeja pse populizmat në Ballkan janë më të rrezikshëm sesa ata që janë zhvilluar në shtetet e BE-së.

“Kur them demokraci, mendoj për ndarjen bazike të pushteteve që nënkupton një demokraci. Ne vazhdimisht ngecim në këtë bazë, në themelet e demokracisë dhe nuk arrijmë kurrë te ndërtimi i mëtejshëm. Pra, ky është një dallim i madh”, thotë ajo.

“Kur flasim për atë se sa e paqëndrueshme është sot demokracia gjermane, ne e dimë se atje themelet janë – për momentin – shumë të forta; ato mund të lëkunden, por janë rezistente ndaj tronditjeve. Ndërsa te ne, demokracia ende nuk është e aftë t’u rezistojë tronditjeve”, përfundon Petriq.

Përgatiti: Valona Tela

Ish-presidenti i Malit të Zi, Millo Gjukanoviq, ka deklaruar se qarqe të fuqishme politike dhe të sigurisë nga Beogradi qëndronin pas të ashtuquajturës “afera S.Ç.”, me qëllim destabilizimin e Malit të Zi dhe komprometimin e Kosovës në prag të proceseve të rëndësishme politike në rajon.

Qëllimi ishte të kompromentohej KFOR-i në Kosovë, udhëheqja e tij ushtarake. Për këtë qëllim, u përgatitën 27 vajza të cilat do të silleshin te zyrtarë të lartë ushtarakë të KFOR-it.

“Midis tyre ishte edhe S.Ç. Informacioni që morëm në atë kohë ishte se ajo po stërvitej në ambientet e stadiumit të Obiliqit. Për fat të mirë, KFOR-i dhe UNMIKU morën informacionin në kohë dhe e parandaluan këtë aktivitet”, tha Gjukanoviq.

Qëllimi i të ashtuquajturës “aferë S.Ç.” ishte të forcohej pozicioni negativ i bashkësisë ndërkombëtare kundër pavarësisë së Malit të Zi duke kompromentuar Malin e Zi dhe mua, tha ish-presidenti malazez Milo Gjukanoviq, kryeministër i hershëm dhe udhëheqës i Partisë Demokratike të Socialistëve, president nderi i DPS-së, në pjesën e fundit të një interviste me Televizionin E me rastin e 20-vjetorit të pavarësisë së Malit të Zi.

Në emisionin “Gjurmë në Kohë”, Gjukanoviqi foli për periudhën e rivendosjes së pavarësisë, progresin ekonomik, integrimin euroatlantik, marrëdhëniet me Kishën Ortodokse Serbe (KOS), por edhe për skandalet si një mjet i domosdoshëm politik dhe mediatik i kundërshtarëve të tij.

Ai nuk ka dyshim se skandali S.Ç, i nisur në nëntor 2002, është një shprehje e vazhdimësisë së shkatërrimit të agjencive të sigurisë dhe inteligjencës së Serbisë, i ndihmuar nga karrierizmi dhe joprofesionalizmi i disa njerëzve të rëndësishëm në udhëheqjen shtetërore të Malit të Zi.

Ai beson se shkaku i menjëhershëm i skandalit ishte rezultati çuditërisht i mirë që koalicioni i DPS dhe SDP arriti në zgjedhjet parlamentare në tetor të atij viti.

Objektivat

Ai thekson qëllimet e skandalit. Më i rëndësishmi, beson Gjukanoviqi, ishte të parandalonte formimin e shpejtë të një qeverie të qëndrueshme dhe kështu të vononte aktivitetet e saj në përgatitjen e referendumit.

– Së dyti, ideja ishte të minohej uniteti brenda koalicionit qeverisës. Ata mbështeteshin në disa çarje që ekzistojnë në marrëdhëniet midis DPS dhe SDP.

Një nga qëllimet shtesë ishte kompromentimi i prokurorisë malazeze, përmes aludimeve se disa zyrtarë të lartë të prokurorisë malazeze morën pjesë në trafikim.

Kjo do t’i dërgonte një mesazh bashkësisë ndërkombëtare se Mali i Zi nuk ka kapacitetin për të vendosur sundimin e ligjit, as vendosmërinë dhe kapacitetin për t’u marrë seriozisht me problemet globale siç është trafikimi – theksoi Gjukanoviq.

Ai gjithashtu kujton rrethanat në bashkimin shtetëror të atëhershëm, duke deklaruar se autoritetet në Beograd e lexuan saktë në atë kohë se Marrëveshja e Beogradit ishte një lëshim taktik për të shtyrë referendumin për pavarësi për tre vjet, me qëllim sigurimin e partneritetit me BE-në, i cili, sipas Gjukanoviqit, ishte i nevojshëm urgjentisht për legjitimimin dhe njohjen ndërkombëtare të rezultateve të referendumit.

“Një nga qëllimet e aferës për të kompromentuar kreun e KFOR-it u parandalua. Në kabinetin e Presidentit të atëhershëm të Republikës Federale të Jugosllavisë, Vojislav Koshtunica, u mblodh një ekip që përfaqësonte vazhdimësinë e politikës që nga koha e Sllobodan Millosheviqit: Rade Bullatoviq, Gradimir Naliq, Sasha Tijaniq, Lila Nedeljkoviq. Këta ishin njerëz që luanin me ndjenjat nacionaliste të Koshtunicës dhe që e shtynë atë në konfrontime me Zoran Gjingjiqin, me qëllim që Serbia të qëndronte në rrugën e saj tradicionale anti-perëndimore. Gjithashtu, në një konfrontim me mua me qëllim që të parandalohej pavarësia e Malit të Zi dhe të ruhej shteti i përbashkët”, tha Gjukanoviq.

Këto plane, thekson ai, u shërbyen me besnikëri nga aparati shumë i fuqishëm i inteligjencës ushtarake dhe të sigurisë i shtetit të Serbisë.

Siç thotë ai, shtylla e atij aparati ishte shërbimi i kundërzbulimit ushtarak i kryesuar nga gjenerali Aca Tomiq.

Një nga qëllimet e asaj qendre politike dhe të sigurisë së pushtetit, thotë ai, ishte destabilizimi i Kosovës. Ata besonin se në këtë mënyrë do të ngadalësonin dhe në fund do të pengonin njohjen ndërkombëtare të Kosovës.

“Qëllimi ishte të kompromentohej KFOR-i në Kosovë, udhëheqja e tij ushtarake. Për këtë qëllim, u përgatitën 27 vajza të cilat do të mashtroheshin nga zyrtarë të lartë ushtarakë të KFOR-it. Midis tyre ishte edhe S.Ç. Informacioni që morëm në atë kohë ishte se ajo po stërvitej në ambientet e stadiumit të Obiliqit. Për fat të mirë, KFOR-i dhe UNMIKU morën informacionin në kohë dhe e penguan këtë aktivitet”, shtoi Gjukanoviq.

“Karrierizmi dhe joprofesionalizmi i disa njerëzve të rëndësishëm në udhëheqjen shtetërore të Malit të Zi shërbyen për të ndërtuar një aferë në Mal të Zi”, theksoi ndër tjera ai.

Gjukanoviq deklaron se KOS-i e përgatiti aferën sipas formulës së zakonshme të veprimit, duke kërkuar një partner në Mal të Zi.

“Rrethanat në skenën politike malazeze në atë kohë ishin terren i përshtatshëm për veprime të tilla”, tha Gjukanoviq.

Roli i Joviqeviqit

Kujton se koalicioni DPS-SDP kishte garuar në zgjedhje një vit e gjysmë më parë, në prill 2001, nën sloganin “Fitorja është për Malin e Zi”, duke fituar dhe duke fituar 36 vende, jo të mjaftueshme për të formuar një qeveri. Gjashtë vendet e Aleancës Liberale ishin çelësi për formimin e një qeverie dhe një mjet shantazhi politik.

“Këto shantazhe varionin nga kërkesat financiare deri te kërkesat e pazakonta, shumë origjinale që ne t’u lëshonim pesë vendet tona parlamentare. Në fund, LS donte të përcaktonte kryeministrin e ardhshëm të asaj qeverie së bashku me SDP-në, si një partner të vogël koalicioni. Ata u përpoqën përmes kanaleve të ndryshme të më impononin një kandidat që dëshironin, si president që propozon kryeministrin e emëruar. Kandidati që preferoja dhe që në fund formoi atë qeveri – Filip Vujanoviq – nuk ishte i pranueshëm për ta. Ata kishin dy të preferuar, qëllimisht nuk do të them se kush ishte i dyti, por njëri ishte Andria Joviqeviq. Unë besoj se ky spekulim i nxiti ambiciet e Joviqeviqit në një farë mënyre. Ai nuk u bë kryeministër në atë kohë, por mbeti ministër i brendshëm”, kujton Gjukanoviq.

Nga ai pozicion, shton ai, një vit më vonë kur doli në dritë çështja e trafikimit, Joviqeviqi tregoi një interes të fortë për menaxhimin e çështjes.

“Nuk mu duk e çuditshme. Është logjike që ministri i Brendshëm të merrej me problemin e hetimit të përgjegjësisë së mundshme të të dyshuarve për trafikim. Megjithatë, Joviqeviqi u përpoq ta projektonte pakënaqësinë dhe frikën e tij për karrierën e tij të ardhshme si tek publiku vendas ashtu edhe tek ai ndërkombëtar. Disa ditë pasi çështja e trafikimit u bë publike, Joviqeviqi u takua në Tiranë me Helga Konradin, kreun e grupit të punës për luftën kundër trafikimit të qenieve njerëzore, të Paktit të Stabilitetit për Evropën Juglindore. Ai iu ankua asaj se për shkak të aktiviteteve të tij do të mbetej pa një mandat ministror në qeverinë e re që po përgatitej. Ajo besonte se mund të përdorte ndikimin e saj për të lobuar për një mandat ministror për Joviqeviqin. Por unë isha ai që formonte qeverinë, jo Helga Konradi. Andria Joviqeviqi nuk ishte anëtar i Qeverisë së re”, theksoi Gjukanoviq.

Në kohën para skadimit të mandatit të tij të mëparshëm ministror, Joviqeviqi, sipas Gjukanoviqit, e projektoi pakënaqësinë e tij ndaj departamentit të sigurisë publike dhe, siç thotë ai, përjashtoi në mënyrë shumë tendencioze nga hetimi shërbimin e sigurisë shtetërore të kryesuar nga Dushko Markoviq.

“Mund të supozoj realisht se dyshimi i tij ndaj shërbimit të sigurisë shtetërore dhe Dushko Markoviqit u rrit për shkak të qëllimit tim për ta propozuar Markoviqin për postin e Ministrit të Brendshëm. Në atë kohë, kur publiku politik vendas e njohu pakënaqësinë e ministrit Joviqeviqi dhe kuptoi se ai po përpiqej ta përdorte rastin e trafikimit si një mundësi për afirmim ndërkombëtar, u shfaqën faktorë politikë vendas dhe e bindën atë të bëhej kandidati i tyre i opozitës për President të Malit të Zi në zgjedhjet që pasuan disa muaj më vonë. Ata natyrisht donin ta bënin Andria Joviqeviqin rival të kandidatit të atëhershëm presidencial të DPS-së, Filip Vujanoviq. Ishte një fushatë serioze politike dhe mediatike që përfundoi me tërheqjen e Joviqeviqit nga kandidatura. Është e mundur të rindërtohet me shumë detaje ajo atmosferë plot pasion dhe karrierizëm, jam i sigurt, jo vetëm e ministrit Joviqeviq, por edhe e një numri njerëzish të tjerë nga sektori i sigurisë publike, gjë që për fat të keq rezultoi në një qëndrim jo mjaftueshëm profesional në dëm të shtetit të Malit të Zi”, shtoi Gjukanoviq.

“Shërbimi i sigurisë publike nuk e tregoi veten të denjë për të qenë ide e krijuesit të aferës, një shërbim i fuqishëm siç është KOS i Beogradit”, shtoi ai.

Gjukanoviq thotë se sipas recetës së vendosur, në krijimin e aferave të tilla, përdoret gjithmonë një problem i vërtetë.

“Në atë moment, lindi problemi i trafikimit të raportuar të S.Ç, një gruaje fatkeqe nga Moldavia, e cila ndoshta pati një jetë të vështirë për vite me radhë, në Republikën Srpska, Serbi, dhe rrallë në Mal të Zi. Dhe e cila vendosi të përpiqej të dilte nga jeta e saj e vështirë, duke u vendosur në një shtëpi të sigurt për gra dhe duke denoncuar disa persona që ajo pretendonte se kishin ushtruar dhunë ndaj saj. Dhe shërbimet e sigurisë u përpoqën ta përdornin atë situatë për të ndërtuar mbi aferën, duke dashur të përfshinin në të, së pari, kreun e prokurorisë malazeze, dhe pastaj mua si president të shtetit malazez”, kujton Gjukanoviq.

Ai, vëren ai, reagoi menjëherë dhe dha një deklaratë para gjyqtarit hetues dhe deklaroi diçka që, siç thotë ai, është e vërteta absolute – se nuk e kishte parë kurrë atë person në jetën e tij.

“Isha një avokat i fortë që çështja të hetohej deri në fund. Fatkeqësisht, kjo nuk ndodhi”, tha ai.

Sigurisht, thotë Gjukanoviq, atëherë iu bë e qartë se për çfarë bëhej fjalë.

“Shërbimi i Sigurisë Publike nuk tregoi asnjë pjekuri për atë që ishte ide e krijuesve të aferës, një shërbim i fuqishëm siç është KOS i Beogradit. Duke përjashtuar Shërbimin e Sigurisë Shtetërore nga hetimi, detyra kryesore e të cilit ishte mbrojtja e interesave të sigurisë kombëtare të Malit të Zi nga të gjithë ata që e kërcënonin atë në mënyrë shkatërruese, Joviqeviq ua lehtësoi punën krijuesve të aferës”, tha Gjukanoviq.

“Zbulimi i një farse të madhe dhe përshtypja e dhimbshme se, mbi të gjitha, Mali i Zi nuk është mjaftueshëm i përgatitur për t’u përballur me sfidat që do të krijohen nga kundërshtarë të ndryshëm të interesave kombëtare malazeze”, shtoi ai.

Në vend që të flitet për shefin e arrestuar të policisë së Beogradit, akuzat drejtohen ndaj Malit të Zi.

Ndërsa publiku pret përgjigje pas arrestimit dhe shkarkimit të drejtuesit kryesor të policisë në kryeqytetin e Serbisë, presidenti i këtij vendi akuzon Malin e Zi se ka “importuar” klane narkotike në Serbi.

Këto pretendime të Aleksandar Vuçiqit, deri tani, nuk janë komentuar nga Podgorica zyrtare.

As Qeveria e Malit të Zi dhe as Ministria e Brendshme e këtij vendi nuk u janë përgjigjur pyetjeve të Radios Evropa e Lirë.

E, zëvendëskryetari i Komisionit për Siguri dhe Mbrojtje në Kuvendin e Malit të Zi, Nikolla Zirojeviq, i ka vlerësuar këto deklarata si të papërshtatshme.

“Nëse e pyetni Vuçiqin, ne të gjithë në Mal të Zi jemi serbë, vetëm kriminelët janë malazezë dhe vijnë nga Mali i Zi”, ka thënë ai.

Ky deputet i opozitës nga Socialdemokratët ka konsideruar se pyetja më e rëndësishme është se “pse dikush nga cilido shtet e sheh Serbinë si terren të përshtatshëm për t’u marrë me krim”.

“Dhe, mendoj se përgjigjja për këtë pyetje duhet kërkuar brenda kufijve të Serbisë, përkatësisht nga pushteti ekzekutiv në Serbi”, ka thënë Zirojeviq.

Çfarë është thënë për arrestimin e Milliqit?

Vesellin Milliq ka qenë në një nga pozicionet më të larta drejtuese në Ministrinë e Punëve të Brendshme të Serbisë (MUP) kur është arrestuar.

Ai dyshohet se ka fshehur vrasjen e një burri, të cilin mediat e lidhin me një grup kriminal në Beograd.

Ai është vrarë në një restorant në Beograd, ku ka qenë edhe Milliq.

Përveç këtij të fundit, janë arrestuar edhe tre policë.

Prokuroria dyshon se Milliq ka qenë në restorant në shoqëri të dy personave të dyshuar për vrasjen dhe se ai e ka telefonuar viktimën, duke i propozuar që të shkonte për të sqaruar mosmarrëveshjet mes tyre.

Po ashtu, thuhet se i ka sugjeruar që të mos shkonte i shoqëruar nga sigurimi i tij.

Gjatë një paraqitjeje të jashtëzakonshme, një ditë pas arrestimit të shefit të policisë së Beogradit, Vuçiq nuk ka dhënë më shumë detaje për rolin e Milliqit, por ka folur për klanet kriminale malazeze.

Avokati dhe ish-ministri i Policisë serbe, Bozho Prelleviq, vlerëson se deklaratat e Vuçiqit për Malin e Zi janë përpjekje për të larguar vëmendjen nga ajo që ka ndodhur në Beograd.

“… që në një restorant, i cili pothuajse është i mbyllur për publikun, ka ndodhur një vrasje e rëndë, që trupi ka humbur dhe që janë arrestuar pjesëtarë të MUP-it”, thotë Prelleviq për Radion Evropa e Lirë.

Trupi i të vrarit ende nuk është gjetur, ndërsa në kërkime, sipas njoftimeve të autoriteteve, është përfshirë edhe ushtria.

Për çfarë e akuzon Vuçiq Malin e Zi?

Pa e lidhur drejtpërdrejt me rastin ku është i përfshirë shefi i policisë së Beogradit, Vuçiq, më 16 maj, ka bërë një sërë akuzash ndaj Malit të Zi.

“Na e vranë gjysmën e shtetit. Nuk janë fshatrat Shkalari dhe Kavaçi afër Beogradit, por ju na e importuat këtë të keqe këtu”, ka thënë ai.

Klani i Kavaçit dhe ai i Shkalarit janë dy grupe kriminale rivale nga zona e Kotorrit në Mal të Zi, konflikti i të cilave zgjat që nga viti 2014, kur në Valencia është zhdukur një ngarkesë me kokainë.

Që atëherë, në përplasjet mes tyre në territorin e Malit të Zi, Serbisë dhe vendeve të tjera janë vrarë më shumë se 70 persona.

Këto grupe lidhen me trafik ndërkombëtar droge, vrasje dhe vepra të tjera penale.

Radoje Zvicer konsiderohet si një nga udhëheqësit e klanit famëkeq të Kavaçit dhe ndodhet në listën e 50 personave më të kërkuar në Evropë.

Që nga viti 2020, kur është plagosur rëndë në Kiev, çdo gjurmë e tij ka humbur.

Në krye të klanit të Shkalarit ka qenë Jovan Vukotiq, i cili është vrarë në vitin 2022 në Stamboll.

Gazetari hulumtues serb, Vuk Cvijiq, thotë se grupet kriminale vështirë mund të ndahen mbi baza kombëtare, sepse janë të përziera dhe bashkëpunojnë mes vete.

“Këtë e shohim edhe nga rastet që kanë përfunduar me vendime të formës së prerë, si në rastin e Darko Shariqit”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Shariq, shtetas serb që nga viti 2005, por i lindur në Mal të Zi, është dënuar në Beograd për kontrabandë të më shumë se pesë tonëve kokainë.

Cvijiq thotë se kriminelët nga Serbia dhe Mali i Zi kanë pasaporta të të dyja shteteve.

“Ata nuk do të gjendeshin në Serbi nëse nuk do të ndiheshin të sigurt këtu”, shton ai.

Dikur, ministri i Punëve të Brendshme i Serbisë, Ivica Daçiq, ka deklaruar se është zvogëluar veprimtaria e grupeve kriminale nga Mali i Zi në Serbi.

“Për shumë vite, grupet kriminale shfrytëzonin Beogradin dhe Serbinë për përplasje të ndërsjella. Por, ne i kemi prerë degët e oktapodit kriminal malazez dhe veprimtaria e tij në Serbi është zvogëluar”, ka thënë Daçiq për Radio-Televizionin e Serbisë në tetor të vitit 2024.

Daçiq nuk është deklaruar publikisht që nga arrestimi i shefit të policisë së Beogradit.

Roli i pretenduar i Millosh Medenicës

Vuçiq ka deklaruar, po ashtu, se disa pretendime për vrasjen në Beograd janë duke u publikuar në rrjetin social X nga Millosh Medenica, një person në arrati nga Mali i Zi.

Besueshmëria e këtyre videove, megjithatë, nuk është konfirmuar nga Radio Evropa e Lirë.

“Këtë e tha ky kriminel i dënuar me vendim gjykate, përsëri nga Mali i Zi, të cilin, sipas të dhënave tona të inteligjencës, aktualisht e mbron klani i Kavaçit dhe e mban në territorin e Malit të Zi”, ka thënë Vuçiq.

Ministria e Punëve të Brendshme e Malit të Zi nuk u është përgjigjur pyetjeve të Radios Evropa e Lirë nëse policia malazeze ka informacione për Millosh Medenicën, siç ka pretenduar Vuçiq, apo nëse ka verifikuar origjinën e videove.

Më herët, policia e Malit të Zi ka deklaruar se videot, të cilat janë publikuar disa herë në rrjetet sociale pas arratisjes së Millosh Medenicës, janë krijuar me ndihmën e inteligjencës artificiale, edhe pse ekspertët thonë se nuk ka prova të mjaftueshme për këto pretendime.

Medenica është dënuar në janar në Mal të Zi me dhjetë vjet burg për krim të organizuar.

Pas këtij vendimi, ai është arratisur nga arresti shtëpiak dhe ndaj tij është lëshuar një urdhërarrest ndërkombëtar.

Edhe nëna e tij, Vesna Medenica, ish-kryetare e Gjykatës Supreme të Malit të Zi, është dënuar me dhjetë vjet burg.

Përplasje në 20-vjetorin e pavarësisë së Malit të Zi

Avokati Prelleviq vlerëson se akuzat ndaj Malit të Zi, i cili këtë muaj shënon 20 vjet prej ndarjes nga bashkësia shtetërore me Serbinë, janë bërë për qëllime elektorale.

“A janë tani problem kroatët, malazezët, maqedonasit? Duhet të hidhet një bombë tymi dhe dikush të japë shpjegime”, thotë ai.

Prelleviq konsideron se është domethënëse edhe sjellja e tabloidëve proqeveritarë në rastin e ish-shefit të policisë së Beogradit.

“Kur ndodhi kjo, heshtje në tabloidët shtetërorë, që do të thotë se nuk u lejuan të shkruajnë. Pastaj, [Vuçiq] tha diçka për malazezët dhe ata menjëherë filluan të shkruajnë për këtë”, thotë ai.

Vuçiq, me rastin e përvjetorit të pavarësisë së Malit të Zi, ka bërë deklarata të ashpra ndaj këtij vendi dhe ka refuzuar të marrë pjesë në festime.

“E dua Serbinë më shumë se çdo gjë në botë dhe të festoja diçka të tillë, do të më vinte turp dhe do të pështyja mbi veten dhe mbi popullin tim”, ka deklaruar ai më 14 maj.

Ministria e Punëve të Jashtme e Mal it të Zi i ka vlerësuar këto deklarata si politikisht të papërgjegjshme.

Përgatiti: Valona Tela

Xu Zewei, shtetas kinez që Shtetet e Bashkuara e kanë akuzuar për hakimin e hulumtimeve amerikane për COVID-19, u ekstradua në SHBA në fund të prillit nga Italia.

Një skenar të tillë e shmangu shtetasi kinez Cui Guanghai, pasi iku nga arresti shtëpiak në Beograd.

Ai ishte ndaluar me kërkesë të autoriteteve amerikane për shkak të akuzave për përndjekjen e një artisti kinez që jeton në SHBA.

Më vonë, në SHBA ai u akuzua edhe për tentativë kontrabandimi të pajisjeve ushtarake drejt Kinës.

Drejtori i Byrosë Federale amerikane të Hetimit (FBI), Kash Patel, e përmendi pikërisht Serbinë si një nga vendet që shtetasit kinezë, në vend se t’i ekstradojë në SHBA, i kthen në Kinë.

Gjatë një seance dëgjimore në Senatin amerikan më 12 maj, Patel, duke shpjeguar vizitën në Milano, tha se atje në paraburgim ndodhej një kriminel i nivelit të lartë kibernetik i lidhur me Partinë Komuniste të Kinës.

“Arritëm të siguronim një marrëveshje që ai person të dëbohej nga Italia në vend që të kthehej në Kinë, siç ka ndodhur shpesh në vende si Serbia”, tha ai.

Institucionet e Serbisë nuk iu përgjigjën pyetjes së Radios Evropa e Lirë lidhur me pretendimin e shefit të FBI-së, Patel, të bërë në Kongresin amerikan.

Ndërkaq, Sërxhan Cvijiq nga organizata joqeveritare Qendra e Beogradit për Politikat e Sigurisë, i tha Radios Evropa e Lirë se ky është një sinjal shumë i keq për Serbinë.

Ai theksoi se, kur drejtori i FBI-së përmend një vend para Kongresit në kontekstin e Kinës, ekstradimeve dhe kërcënimeve të sigurisë, kjo “nuk është një shqetësim diplomatik kalimtar”.

“Kjo do të thotë se ai vend ka hyrë në diskursin amerikan të sigurisë si një aktor problematik”, vlerësoi ai.

Serbia, si vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian, mban raporte të ngushta dhe ka bashkëpunim politik, ekonomik dhe ushtarak me Kinën, pavarësisht paralajmërimeve nga Brukseli dhe Uashingtoni.

Kina është e angazhuar në projekte infrastrukturore në Serbi, merren kredi nga bankat kineze, ndërsa vitet e fundit Serbia ka intensifikuar blerjen e armëve kineze.

Kë kanë kërkuar SHBA-ja nga Serbia?

Drejtori i FBI-së nuk përmendi emra apo raste konkrete para Kongresit amerikan kur foli për Serbinë.

Por, duke folur më 28 prill për Fox News lidhur me ekstradimin e Xu Zeweit nga Italia, ai tha se kishte pasur një rast kur, në vitin 2025, një shtetas kinez ishte ndaluar në Serbi.

Ai shtoi se në fund ai “u kthye në Kinë, pavarësisht përpjekjeve të SHBA-së për të siguruar ekstradimin e tij”.

Në shtator të vitit 2025 u bë e ditur se, pasi kishin hequr byzylykët elektronikë nga arresti shtëpiak në Beograd, kishin ikur shtetasi kinez Guanghai dhe britaniku John Miller.

Sipas Departamentit amerikan të Drejtësisë, ata dyshohen se “kanë koordinuar dhe udhëhequr një komplot për të frikësuar dhe kërcënuar një qytetar të Los Anxhelosit, i cili kishte kritikuar publikisht presidentin kinez Xi Jinping”.

Pas arratisjes së tyre, Gjykata e Lartë në Beograd urdhëroi shpalljen e tyre në kërkim.

Rasti i arratisjes mbetet ende i pazbardhur.

Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë nuk iu përgjigj pyetjes së REL-it nëse të dy e kanë lëshuar territorin e Serbisë dhe si ka qenë e mundur të arratiseshin ndërsa ishin nën mbikëqyrje, përmes byzylykëve elektronikë.

Po ashtu, autoritetet nuk janë përgjigjur nëse ata janë duke u kërkuar.

Media hulumtuese BIRN raportoi në nëntor të vitit 2025 se vetëm një orë pasi Guanghai dhe Miller u zhdukën, nga aeroporti i Beogradit drejt Pekinit ishte nisur një avion privat i një kompanie kineze.

As Ambasada e Kinës në Beograd nuk iu përgjigj pyetjes së REL-it nëse kishte qenë në kontakt me Guanghai dhe Miller që nga momenti i arratisjes dhe nëse kishte marrë pjesë në çfarëdo mënyre në largimin e tyre nga Serbia.

Sërxhan Cvijiq nga Qendra e Beogradit për Politikat e Sigurisë, tha se përmendja e Serbisë në Kongres tregon se për SHBA-në ky rast po bëhet diçka “shumë më serioze sesa një keqkuptim diplomatik”.

“Për ta, kjo është pjesë e një çështjeje më të gjerë: nëse Serbia është një vend që bashkëpunon me SHBA-në në frenimin e ndikimit kinez, represionit transnacional dhe transferit të paligjshëm të teknologjisë, apo një vend që në momentet kyç u jep përparësi marrëdhënieve me Pekinin”, tha ai.

Autoritetet në Serbi, që nga ardhja në pushtet e Partisë Progresive Serbe (SNS) në vitin 2012, kanë zhvilluar intensivisht marrëdhëniet me Kinën dhe udhëheqësin kinez, Xi Jinping.

Udhëheqësit e të dy vendeve i përshkruajnë marrëdhëniet mes shteteve si “miqësi prej çeliku”.

Nga ana tjetër, Kina për SHBA-në, siç tha Cvijiq, paraqet sfidën qendrore në aspektin e sigurisë, teknologjisë, ekonomisë, inteligjencës dhe gjeopolitikës.

Për këtë arsye, shtoi ai, është veçanërisht e rrezikshme që Serbia në këtë kontekst të lidhet me Kinën në Kongresin amerikan.

“Nëse Serbia në Uashington fillon të shihet si një vend ku shtetasit kinezë, të kërkuar nga drejtësia amerikane, mund të shmangin ekstradimin në SHBA dhe të përfundojnë në Kinë ose të zhduken nga procesi juridik, atëherë kjo dëmton drejtpërdrejt besimin ndaj Beogradit”, shtoi ai.

Si u përgjigjet Serbia kërkesave për ekstradim?

Cvijiq vlerësoi se rasti i arratisjes së shtetasit kinez nuk flet vetëm për një dështim në sistemin e sigurisë, por për një model shumë më të thellë të sjelljes së shtetit të Serbisë.

Kjo tregon, sipas tij, edhe selektivitet në sjelljen e autoriteteve serbe, kështu që kur SHBA-ja kërkon persona të lidhur me operacione kineze, ata arratisen nga arresti shtëpiak.

“Kur Rusia ose Bjellorusia ndjekin disidentët e tyre, institucionet serbe papritur dinë të jenë shumë bashkëpunuese, shumë të shpejta dhe shumë të ashpra”, tha ai.

Aktivisti dhe gazetari bjellorus Andrej Gnyot kaloi një vit në paraburgim në Serbi duke pritur vendimin për ekstradimin e tij në Minsk.

Pas heqjes së masës së paraburgimit, ai u largua nga Serbia më 31 tetor 2024.

Serbia po ashtu ka një histori problematike të ekstradimit të shtetasve turq drejt Turqisë, pavarësisht thirrjeve nga Kombet e Bashkuara që të përmbahet nga ekstradimet.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, thotë vazhdimisht se për Serbinë, përveç Kinës dhe Rusisë, po aq të rëndësishme janë edhe marrëdhëniet e mira me SHBA-në dhe BE-në.

Serbia është një nga vendet e Ballkanit Perëndimor që është kandidate për anëtarësim në BE, por vitet e fundit ka stagnuar dhe ka mbetur prapa në procesin integrues.

Një nga arsyet për këtë është edhe mosharmonizimi me politikën e jashtme dhe të sigurisë të BE-së.

Mekanizmi Ndërkombëtar për Gjykatat Penale (ish-Tribunali i Hagës) ia ka hedhur poshtë përsëri kërkesën Ratko Mlladiqit për lirimin të përkohshëm nga burgu për arsye shëndetësore, ku ai po e vuan dënimin për krime të luftës.

Mlladiq, ish-komandant i Ushtrisë së Republikës Sërpska – entiteti serb i Bosnjës – u dënua në vitin 2021 me burgim të përjetshëm për gjenocid dhe krime lufte në Bosnje e Hercegovinë.

Mekanizmi tha të enjten se ekspertët e pavarur mjekësorë kanë konstatuar se Shërbimi Mjekësor i Njësisë së Paraburgimit të Kombeve të Bashkuara dhe spitali i burgut po e vëzhgojnë dhe trajtojnë në mënyrë adekuate gjendjen shëndetësore të Mlladiqit.

“Ata nuk kanë hasur në mungesë të kujdesit ose trajtimit të duhur, që do ta arsyetonte lirimin e tij”, thuhet në njoftimin e Mekanizmit.

Mekanizimi shtoi se Mlladiq është vendosur përgjithmonë në një strukturë spitalore burgu të ndërtuar rishtazi, e cila është e pajisur për të ofruar kujdes multidisiplinor për të burgosurit me probleme komplekse mjekësore.

“Mlladiq po vendoset në një spital të ri burgu, të teknologjisë së fundit, me monitorim të vazhdueshëm dhe transferime të shpejta në spitale civile sipas nevojës”, tha ai.

Thuhet se i burgosuri ka kujdes të përshtatshëm paliativ, ndihmë me aktivitetet e përditshme, si dhe përkthyes dhe staf që flasin gjuhën e tij.

Mbrojtja e tij kërkoi lirim të përkohshëm për shkak të, siç u tha, shëndetit të tij të dëmtuar rëndë dhe nevojës për trajtim spitalor.

Ministri serb i Drejtësisë, Nenad Vujiq, e vizitoi atë më 20 prill dhe i kërkoi Hagës që t’ia mundësonte Mlladiqit të mjekohej në liri.

Kjo është hera e dytë që atij i refuzohet kërkesa për lirim nga burgu për arsye shëndetësore.

Në qershor të vitit 2025, mbrojtja e Mlladiqit kërkoi lirim të përkohshëm ose të parakohshëm bazuar në diagnozën e tij të dyshuar terminale dhe jetëgjatësinë e shkurtër.

Mekanizmi e hodhi poshtë kërkesën me arsyetimin se Mlladiq po merrte kujdes të plotë mjekësor.

Mlladiq u dënua përfundimisht në Hagë më 8 qershor 2021 për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.

Ai ka qenë në paraburgim nën mbikëqyrjen e Mekanizmit Ndërkombëtar që nga arrestimi i tij në vitin 2011 në Serbi.

Vendimi i gjykatës së Hagës e shpalli atë fajtor për gjenocid kundër rreth 8.000 boshnjakëve në Srebrenicë, një zonë e mbrojtur nga OKB-ja, në verën e vitit 1995, për persekutimin dhe transferimin me forcë të boshnjakëve dhe kroatëve në gjithë Bosnjën, terrorizimin e civilëve gjatë rrethimit të Sarajevës dhe mbajtjen peng të paqeruajtësve të OKB-së gjatë bombardimeve të NATO-s në vitin 1995.

Ai u dënua për 10 nga 11 pikat e aktakuzës për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.

NATO-ja dhe ushtria e Serbisë i kanë filluar stërvitjet e para të përbashkët ushtarake të martën në bazën ushtarake “Jugu” dhe poligonin e stërvitjes “Borovc” pranë Bujanocit, në jug të vendit, njoftoi Ministria e Mbrojtjes e Serbisë.

Stërvitjet do të mbahet deri më 23 maj, nën organizimin e Komandës së Forcave Tokësore dhe Komandës së Forcave të Përbashkëta nga Napoli.

Në këto stërvitje po marrin pjesë rreth 600 pjesëtarë të ushtrisë serbe dhe forcave të armatosura të Italisë, Rumanisë dhe Turqisë.

Pjesëmarrës janë gjithashtu edhe planifikues dhe vëzhgues ushtarakë nga Britania e Madhe, Italia, Gjermania, Rumania, Shtetet e Bashkuara, Serbia, Turqia, Franca dhe Mali i Zi.

Udhëheqësi i stërvitjes është koloneli Branisllav Stevanoviq, zëvendëskomandant i Brigadës së Tretë të Ushtrisë së Serbisë.

“Gjatë aktiviteteve dyjavore në terren, do të praktikohen taktikat, teknikat dhe procedurat e përdorura në operacionet e mbështetjes së paqes, siç janë siguria në baza, puna në pikat e kontrollit, kontrolli i tubimeve masive dhe luftimet urbane”, njoftoi Ministria e Mbrojtjes e Serbisë.

Sipas Ministrisë, stërvitja përfaqëson një vazhdim të bashkëpunimit midis Serbisë dhe NATO-s në kuadër të programit të Partneritetit për Paqe të NATO-s.

“Ky bashkëpunim i shërben qëllimit të ruajtjes së paqes dhe stabilitetit në rajon, përmirësimit të aftësive operacionale të forcave të armatosura dhe forcimit të besimit dhe mirëkuptimit të ndërsjellë”, thuhet në njoftim.

Serbia është anëtare e programit të NATO-s, Partneritetit për Paqe, që nga viti 2006, por këmbëngul në neutralitetin ushtarak.

Pasi Rusia nisi pushtimin ushtarak të Ukrainës në shkurt të vitit 2022, Serbia vendosi moratorium për mbajtjen e stërvitjeve ushtarake me partnerë të huaj.

Megjithatë, pati përjashtime, siç ishin stërvitjet ushtarake “Ujku Platin” në vitet 2023 dhe 2025, të cilat u mbajtën me forcat e armatosura të Shteteve të Bashkuara dhe të disa vendeve të tjera anëtare të NATO-s.

Në Serbi, ekziston një narrativë negative ndaj NATO-s, e cila mbështetet edhe nga autoritetet, si rezultat i bombardimeve që ajo kreu kundër Republikës Federale të Jugosllavisë në vitin 1999 për shkak të krimeve të kryera nga forcat serbe kundër shqiptarëve në Kosovë.

Në të kaluarën, përveç ushtrimeve me forcat e armatosura të SHBA-së, në të cilat morën pjesë disa anëtarë të tjerë të NATO-s, ushtria serbe ka zhvilluar stërvitje ushtarake edhe me ushtrinë kineze.

Në korrik të vitit 2025, një stërvitje dhjetëditore e forcave speciale të ushtrive të Serbisë dhe Kinës u mbajt në provincën kineze Hebei, pavarësisht paralajmërimit të Brukselit ndaj Beogradit.

Ndryshe nga vitet e kaluara, që nga viti 2022 nuk ka pasur ushtrime të përbashkëta midis Serbisë dhe Rusisë dhe Bjellorusisë.

Serbia është kritikuar nga Bashkimi Evropian për ushtrime të përbashkëta me këto vende.

Kjo është arsyeja pse Beogradi anuloi pjesëmarrjen e tij në ushtrimet ruse-bjelloruse-serbe në vitin 2020, sepse ato po zhvilloheshin në Bjellorusi në një kohë kur ky vend ishte i tronditur nga një krizë politike pas zgjedhjeve presidenciale.

NATO dhe Bashkimi Evropian po e trajtojnë gjithnjë e më shumë Kosovën dhe Bosnjë-Hercegovinën si pjesë të një mjedisi të përbashkët strategjik, ku ndërthuren stabiliteti institucional dhe prania ushtarake euro-atlantike.

Vizita e përbashkët e kryetarëve të Komiteteve Ushtarake të NATO-s dhe Bashkimit Evropian në Prishtinë dhe Sarajevë, më 28–29 prill, nxori në pah rëndësinë në rritje të Ballkanit Perëndimor në planifikimin euro-atlantik të sigurisë. Admirali Giuseppe Cavo Dragone, kryetar i Komitetit Ushtarak të NATO-s, dhe gjenerali Seán Clancy, kryetar i Komitetit Ushtarak të BE-së, zhvilluan takime të përbashkëta në të dyja kryeqytetet, duke lidhur politikisht dhe operacionalisht dy misione me mandate të ndryshme, por me të njëjtin objektiv: ruajtjen e stabilitetit.

Përzgjedhja e Prishtinës dhe Sarajevës nuk ishte rastësore. Në Kosovë, Forca e NATO-s në Kosovë (KFOR) vazhdon të operojë në bazë të Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, me mandat për të garantuar një mjedis të sigurt dhe lirinë e lëvizjes për të gjithë. Në Bosnjë-Hercegovinë, misioni EUFOR Althea mbetet operacioni më i madh ushtarak i Bashkimit Evropian në kuadër të Politikës së Përbashkët të Sigurisë dhe Mbrojtjes, duke funksionuar sipas marrëveshjes “Berlin Plus”, që mundëson bashkëpunimin operacional me NATO-n, shkruan Indipendent Balkan News Agency.

Të dy misionet formojnë një arkitekturë sigurie me disa nivele. NATO mban rolin kryesor në parandalimin ushtarak dhe stabilizimin në Kosovë, ndërsa Bashkimi Evropian mbështet stabilitetin institucional dhe operacional në Bosnjë-Hercegovinë. Prania e përbashkët e dy drejtuesve ushtarakë i riktheu të dy misionet në të njëjtin kuadër strategjik, në një kohë kur siguria evropiane po ndikohet nga lufta në Ukrainë, paqëndrueshmëria në Lindjen e Mesme dhe debatet mbi forcimin e kapaciteteve mbrojtëse të Evropës.

Në Prishtinë, dy zyrtarët u informuan nga komandanti i KFOR-it, gjeneralmajor Özkan Ulutaş, mbi situatën operative dhe zhvillimet e fundit në terren. Prania e një komandanti turk në krye të KFOR-it nënvizon rolin aktiv të Turqisë në misionin e NATO-s në Kosovë. Takimet me kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, ministrin e Mbrojtjes, Ejup Maqedonci, dhe komandantin e Forcës së Sigurisë së Kosovës, Bashkim Jashari, i dhanë vizitës edhe një dimension politik.

Admirali Giuseppe Cavo Dragone theksoi se KFOR-i vazhdon të zbatojë mandatin e tij sipas Rezolutës 1244, duke kontribuar në krijimin e një mjedisi të sigurt dhe lirisë së lëvizjes në mënyrë të paanshme dhe në koordinim me Policinë e Kosovës dhe misionin EULEX. Referimi i tij ndaj “të gjithë atyre që jetojnë në Kosovë” konsiderohet veçanërisht domethënës në një kontekst ende të shënuar nga tensionet etnike, strukturat paralele dhe çështjet e pazgjidhura të statusit.

Në Sarajevë, vizita përfshiu pothuajse të gjithë arkitekturën ndërkombëtare të sigurisë në Bosnjë-Hercegovinë. Dy drejtuesit ushtarakë u takuan me shefin e Shtabit të Përbashkët të Forcave të Armatosura, gjeneral-lejtnant Gojko Knežević, komandantin e EUFOR-it, gjeneralmajor Maurizio Fronda, komandantin e Shtabit të NATO-s në Sarajevë, gjeneral brigade Matthew Valas, përfaqësuesin special të BE-së Luigi Soreca dhe komandantin operacional të BE-së, gjeneral-lejtnant Ludovic Pinon de Quincy.

Bosnjë-Hercegovina vazhdon të përballet me presion institucional dhe me çështje kushtetuese të pazgjidhura që vazhdojnë të sfidojnë marrëveshjen e Dejtonit, ndërsa Kosova operon ende në një mjedis të formësuar nga çështje politike dhe etnike të pazgjidhura. Vlerësimi i përbashkët i këtyre dy dosjeve nga drejtuesit e Komiteteve Ushtarake të NATO-s dhe BE-së tregon se rajoni po trajtohet gjithnjë e më shumë si një hapësirë e vetme stabiliteti dhe jo si një grup krizash të izoluara.

Në Sarajevë, admirali Giuseppe Cavo Dragone deklaroi se NATO ka mbetur e përkushtuar prej tre dekadash ndaj sigurisë së Bosnjë-Hercegovinës, duke e përshkruar angazhimin e Aleancës për sigurinë, integritetin territorial dhe stabilitetin rajonal të vendit si “të palëkundur”. Kjo deklaratë merr peshë të veçantë në një moment kur rajoni po rikthehet në fokusin e planifikimit euro-atlantik si pjesë e krahut juglindor.

Ky zhvillim është pjesë e një rikalibrimi më të gjerë të vëmendjes strategjike të NATO-s, nga Baltiku dhe Deti i Zi drejt Ballkanit Perëndimor. Pushtimi rus i Ukrainës ka ndryshuar llogaritjet e sigurisë në Evropë, ndërsa tensionet në Lindjen e Mesme po shtojnë presionin mbi krahun jugor të Aleancës. Në këtë kontekst, Ballkani Perëndimor nuk shihet më vetëm si një zonë për menaxhimin e pasojave të konflikteve të së kaluarës, por si një hallkë kritike e sigurisë evropiane dhe euro-atlantike.

Lidhja mes misioneve në Kosovë dhe Bosnjë-Hercegovinë dhe përpjekjeve më të gjera për forcimin e krahut juglindor tregon një qasje më koherente strategjike. Deti i Zi, Ballkani Perëndimor dhe Evropa Qendrore formojnë tashmë një hark më të gjerë interesi strategjik, ku prania ushtarake, stabiliteti institucional dhe parandalimi politik funksionojnë në mënyrë plotësuese.

Vizita në Prishtinë dhe Sarajevë nuk ndryshon në vetvete mandatet e KFOR-it dhe EUFOR Althea-s. Megjithatë, ajo konfirmon se NATO dhe Bashkimi Evropian po kërkojnë koordinim më të afërt në një rajon ku çështjet e brendshme të pazgjidhura vazhdojnë të mbeten të hapura dhe ku presionet e jashtme janë në rritje.

Për Ballkanin Perëndimor, mesazhi është se stabiliteti nuk trajtohet më vetëm si çështje lokale, por si pjesë integrale e sigurisë evropiane. /Pamfleti/

Në Kantonin e Sarajevës, 5 maji është ditë zie në kujtim të fëmijëve të vrarë të Sarajevës gjatë luftës në Bosnje dhe Hercegovinë, në vitet ’90.

Sipas të dhënave zyrtare, 1.601 fëmijë u vranë gjatë katër vjetëve të rrethimit të Sarajevës (1992-1995).

Sipas vendimeve të gjykatave ndërkombëtare dhe vendore, së paku 53 prej tyre janë vrarë nga snajperët, ndërsa më shumë se 14 mijë janë plagosur.

Për krimet ndaj fëmijëve të kryera gjatë rrethimit, deri tani nuk është mbajtur askush përgjegjës.

Qeveria e Kantonit të Sarajevës, në vitin 2019, ka marrë vendim që 5 maji të shënohet si Dita e Kujtimit për Fëmijët e Vrarë të Sarajevës.

Muzeu Historik i Bosnje dhe Hercegovinës, që nga shkurti i vitit 2020, po mbledh sende personale të fëmijëve të vrarë gjatë rrethimit të Sarajevës, të cilat janë ekspozuar në kuadër të instalacionit memorial “Dhoma e Bardhë”.

Rrethimi i Sarajevës

Terrori ndaj qytetarëve të Sarajevës zgjati 1.425 ditë.

Sipas vendimeve të Gjykatës në Hagë, sulmet ndaj civilëve nga pozicionet e Ushtrisë së Republikës Sërpska ndodhnin kudo dhe në çdo kohë të ditës apo natës.

Për rrethimin e Sarajevës, Gjykata Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë në Hagë ka dënuar me burgim të përjetshëm Stanisllav Galliqin, ndërsa Dragomir Millosheviq është dënuar me 29 vjet burg.

Të dy ata kanë qenë komandantë të Korpusit Sarajevë-Romanija, i cili e ka mbajtur qytetin nën rrethim për 44 muaj.

Disa pjesë të dënimeve të përjetshme të Radovan Karaxhiqit, ish-president i Republikës Sërpska, dhe Ratko Mlladiqit, ish-komandant i Ushtrisë së Republikës Sërpska, lidhen po ashtu me terrorizimin e popullsisë civile të Sarajevës.

Në nivel vendor, për krimet në pjesët e rrethuara të qytetit janë ndjekur deri tani 12 persona.

Para Tribunalit të Hagës është akuzuar edhe ish-presidenti i Serbisë, Sllobodan Millosheviq, por ai ka vdekur gjatë procesit, në mars të vitit 2006, dhe gjykimi është ndërprerë.

Bilana Pllavshiq, ish-presidente e Republikës Sërpska, ka pranuar fajësinë për pjesëmarrje në krimet në Sarajevë dhe është dënuar me 11 vjet burg nga Gjykata e Hagës.

Prej se presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Donald Trump, ka marrë detyrën vitin e kaluar, Uashingtoni dhe Brukseli kanë pasur përplasje për tregtinë, për mbështetjen që i jepet Ukrainës dhe për shpenzimet ushtarake.

Tani, një fushë e re përplasjesh është Ballkani Perëndimor.

Rajoni, i pozicionuar mes interesave të BE-së dhe SHBA-së, si dhe ndikimit të Rusisë dhe Kinës, është kthyer në një objekt gare i fuqive të mëdha, për shkak të pozicionit të tij strategjik dhe ekonomisë së brishtë.

Asgjë nuk e shpjegon këtë më qartë sesa marrëveshjet e fundit të investitorëve amerikanë për projekte energjetike në Shqipëri, Kroaci dhe Bosnje e Hercegovinë – vende që synojnë të shkëputen nga varësia ndaj furnizimeve ruse.

“Presidenti Trump po hap një epokë të re bashkëpunimi me Evropën Jugore, Qendrore dhe Lindore”, tha sekretari amerikan i Energjisë, Chris Wright, në Forumin e Biznesit të Iniciativës së Tri Deteve, që u mbajt në Dubrovnik të Kroacisë.

Përplasja e agjendave u bë e dukshme javën e kaluar, kur Shtetet e Bashkuara realizuan investimin e tyre më të madh publik në Ballkanin Perëndimor prej vitesh, duke nënshkruar disa marrëveshje shumëmiliardëshe për eksportin e gazit dhe zhvillimin e inteligjencës artificiale në Shqipëri, Bosnje e Hercegovinë dhe Kroaci.

Pikë qendrore është gazsjellësi Ndërlidhja Jugore, me vlerë 1.5 miliard dollarë, mes Bosnjës dhe Kroacisë, i cili e lidh Bosnjën si me terminalin kroat të gazit të lëngshëm në ishullin Kërk, ashtu edhe me rrjetin më të gjerë të gazit në Evropë.

“Ekziston një pranim se ky është një rajon me rreziqe të mëdha dhe sa më shumë që i bën këto gjëra publike, aq më shumë provokon kundër-reagim – nga Moska, nga Pekini, madje edhe nga pjesë të Evropës”, tha për Radion Evropa e Lirë një ndihmës i Kongresit.

“Strategjia është që kapitali dhe projektet të lëvizin më shpejt se politika. Nëse gjithçka e paraqet si garë gjeopolitike, e ngadalëson procesin. Nëse e quan investim dhe infrastrukturë, ai ec përpara”, shtoi një tjetër.

Ëndrra për gazsjellësin

Bosnje e Hercegovina, një nga vendet më të varfra në Evropë, ka nevojë që gjërat të lëvizin dhe shpejt.

Aktualisht, ajo është plotësisht e varur nga furnizimet ruse me lëndë djegëse fosile, që vijnë përmes gazsjellësit Rrjedha Turke.

Terminali i Kërkut është një nyje e rëndësishme për gazin e lëngshëm natyror amerikan që hyn në Evropë, dhe marrëveshja e nënshkruar edhe nga SHBA-ja do të sigurojë që në rajon të arrijë edhe më shumë energji amerikane.

Vendet e Ballkanit duket se po kthehen drejt Shteteve të Bashkuara, pas dështimeve me vite për të siguruar financime nga Evropa.

“Mungesa e investimeve ka qenë një problem i gjatë në Ballkan”, thotë David J. Kostelancik, bashkëpunëtor i lartë në Programin e Rezistencës Demokratike në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane (CEPA).

“Duke u përqendruar në angazhimin diplomatik dhe duke lehtësuar financimet, SHBA-ja mund të rrisë investimet në sektorin e energjisë, që rrit konkurrueshmërinë dhe sigurinë, përfshirë sigurinë kibernetike dhe mekanizmat e shqyrtimit të investimeve, që i zbulojnë përpjekjet e aktorëve keqdashës për të fituar ndikim”, shton ai.

Si Brukseli, ashtu edhe Uashingtoni mbështet shkëputjen e Ballkanit nga varësia energjetike ndaj Rusisë.

Por, politika energjetike tani po shndërrohet në një garë ndikimi, duke i vënë dy kryeqytetet përballë njëri-tjetrit.

Për të hapur rrugën për marrëveshjen e tubacionit, Bosnja ndryshoi legjislacionin, për të përcaktuar një kompani private amerikane – AAFS Infrastructure and Energy – si investitorin dhe zhvilluesin kryesor.

Sipas të dhënave të kompanisë dhe projektit, drejtori i AAFS Infrastructure and Energy është Jesse Binnall, ish-anëtar i ekipit ligjor të presidentit amerikan, Donald Trump, ndërsa zëvendes i tij është Joseph Flynn, vëllai i ish-këshilltarit për siguri kombëtare, Michael Flynn.

Ligji i ri shmangu procedurën e hapur të tenderit – gjë që e zemëroi Brukselin dhe bëri që organizata Transparency International të paralajmëronte për krijimin e një “precedenti të rrezikshëm”.

Në një letër të datës 13 prill, ambasadori i BE-së në Sarajevë, Luigi Soreca, paralajmëroi se ligji i miratuar posaçërisht për projektin e gazsjellësit (lex specialis), mund të rrezikojë qasjen e Bosnjës në tregun evropian të energjisë, si dhe rreth 1 miliard euro financim nga Plani i Rritjes i BE-së për Ballkanin Perëndimor.

Vendi ballkanik është pjesë e Komunitetit të Energjisë të Brukselit, i cili i shtrin ligjet e tij në këtë fushë edhe për vendet që aspirojnë të anëtarësohen në BE.

Ndërsa Sarajeva është vend kandidat për në BE që nga viti 2022, nuk ka asnjë indikacion se ajo do t’i bashkohet bllokut së shpejti, meqë Brukseli shpesh ankohet për mungesën e reformave të brendshme.

Zyrtarët në Bosnje thonë, gjithashtu, se marrëveshja me investitorët amerikanë vjen si përpjekje për ta ndihmuar vendin që të ecë drejt vetë synimit të BE-së për ndalimin e plotë të importeve të energjisë ruse deri më 1 janar 2028.

Ky është një synim i vështirë për Bosnjën, e cila nuk ka prodhim të vetin të gazit dhe është plotësisht e varur nga Rusia, e cila i siguron rreth 225 milionë metra kub gaz në vit.

Me perspektivën e anëtarësimit në BE ende të largët, Bosnja duket se ka zgjedhur t’i injorojë paralajmërimet e Evropës “për t’i shqyrtuar me kujdes detyrimet” në nënshkrimin e kontratave energjetike.

Bosnja, madje, iu bashkua edhe një iniciative amerikane për të forcuar furnizimin me energji të rajonit.

Ministri i saj i Jashtëm, Ellmedin Konakoviq, i tha Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë se “ishte ekonomikisht e rëndësishme për vendin”.

“Kjo pjesë e Evropës po kthehet tek arsyeja e shëndoshë. Rruga drejt prosperitetit është më shumë, jo më pak energji”, tha Wright.

Interesi ekonomik i SHBA-së në rajon është nxitur më tej nga miratimi i Aktit të Demokracisë dhe Prosperitetit të Ballkanit Perëndimor nga Kongresi amerikan, në muajin shkurt.

Ky akt, mes tjerash, i angazhon Shtetet e Bashkuara që të intensifikojnë bashkëpunimin ekonomik.

Javën e kaluar, kryeqyteti i Kosovës, Prishtina, priti një konferencë të investitorëve amerikanë, me qëllim tërheqjen e bizneseve amerikane për të investuar në projekte të shumta, të tilla si: një stacion i ri autobusësh dhe një spital në qytet, ndërtimi i një unaze rrugore dhe objekte të shumta të infrastrukturës sportive.

Grupi investues amerikan, Pantheon Atlas, nënshkroi një letër qëllimi me partnerin lokal, Koncar Group, për ndërtimin e një qendre të zhvillimit të inteligjencës artificiale dhe të të dhënave në Kroaci, vitin e ardhshëm, me vlerë 58 miliardë dollarë dhe kapacitet energjetik të planifikuar prej 1 miliard gigavatesh.

Ndërkohë, në Tiranë, Shqipëria nënshkroi një marrëveshje kornizë 20-vjeçare për furnizim me importe amerikane të gazit të lëngshëm natyror, me vlerë 6 miliardë dollarë. Ajo do ta lidhë furnizuesin lokal të energjisë, Albgaz, me firmën amerikane, Venture Global, dhe kompaninë greke, Aktor.

Zyrtarët që folën në kushte anonimiteti thanë se pritet që të ketë edhe njoftime të tjera, por nuk dhanë detaje.

Ata shtuan se, ndërsa fokusi aktual është te Shqipëria, Bosnja dhe Kroacia, ekziston një ndjenjë e fortë se kjo politikë e re synon të jetë rajonale.

Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi shihen si hapa të ardhshëm të logjikshëm nëse projektet e para realizohen, sidomos për faktin se Uashingtoni synon të ndërtojë një korridor më të integruar energjetik dhe digjital në Ballkanin Perëndimor.

Kontribuoi: Alex Raufoglu; përktheu: Valona Tela

Komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, ka paralajmëruar me shkrim gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor se rrezikojnë që deri në mesin e këtij viti të humbasin kolektivisht mbi 700 milionë euro nga Plani i Rritjes, për shkak të moszbatimit të reformave, mëson Radio Evropa e Lirë (REL) nga burime në Komisionin Evropian (KE).

Sipas informacioneve jozyrtare, komisionarja Kos e ka dërguar këtë letër më 17 prill në të gjitha kryeqytetet e rajonit.

Burimet e REL-it kanë konfirmuar se me këtë letër, komisionarja Kos u ka kërkuar të gjithëve vendeve të përshpejtojnë reformat e parashikuara në Planin e Rritjes, në mënyrë që të shfrytëzojnë plotësisht potencialin e kësaj pakoje financiare.

Në fakt, mjetet financiare nga Plani i Rritjes janë të kufizuara në kohë. Për çdo hap reformues është paraparë një afat përfundimtar për zbatim dhe është ndarë një shumë e caktuar parash.

KE-ja ka paraparë edhe të ashtuquajturën “periudhë grejs”, e cila mundëson shtyrjen e zbatimit për një periudhë të caktuar kohore. Për hapat që duhej të përmbusheshin në mesin e vitit 2025, afati përfundimtar skadon më 30 qershor të këtij viti, ndërsa për hapat që duhej të realizoheshin në fund të vitit 2024, ky afat përfundon gjatë vitit 2026.

“Nëse nuk përmbushen, partnerët rrezikojnë të humbasin kolektivisht mbi 700 milionë euro”, konfirmoi për REL një zyrtar i KE-së.

Ndryshe, këstin e parë ose disa mjete nga Plani i Rritjes i kanë marrë pesë shtete të rajonit, me përjashtim të Bosnjë e Hercegovinës, e cila është vonuar me miratimin e agjendës reformuese.

Fundi i qershorit të këtij viti përbën momentin kur secili vend hyn në të ashtuquajturin moment të humbjes së përhershme, nëse nuk i përmbush reformat e dakorduara më herët.

Sipas burimeve në Bruksel, humbjet e mundshme sipas shteteve, në rast se nuk ndërmerren të gjitha reformat, janë si vijon:

• Kosova: 68.8 milionë euro
• Shqipëria: 67.7 milionë euro
• Bosnja dhe Hercegovina: 373.9 milionë euro
• Mali i Zi: 15.1 milionë euro
• Maqedonia e Veriut: 49.2 milionë euro
• Serbia: ndërmjet 108.7 dhe 135.9 milionë euro

Bazuar në shumën maksimale, në total mund të humben 710.6 milionë euro, që përfaqëson 11.84 për qind të financimit të përgjithshëm nga Plani i Rritjes.

Pakoja e BE-së për Ballkanin Perëndimor – për periudhën 2024-2027 – është në vlerë të 6 miliardë eurove. Nëse analizohen ndarjet buxhetore, Kosovës i takojnë rreth 882 milionë euro – 253 milionë si grante dhe 629 milionë euro në formë të kredisë – që do të thotë se përfiton më së shumti fonde në rajon për kokë banori.

Më 16 prill, Kosova mori 61.8 milionë euro parafinancim, pasi vendi dorëzoi dokumentet e nevojshme në KE dhe ratifikoi marrëveshjet e lidhura me këtë plan.

Ky plan, ndër të tjera, synon të dyfishojë ekonomitë e këtyre vendeve gjatë dhjetë viteve të ardhshme.

Qeveria në të cilën Tiszaa do të ketë shumicën do të hetojë përpjekjen e supozuar për të sulmuar gazsjellësin pranë Kanjizhës, tha fituesi i zgjedhjeve të djeshme në Hungari dhe udhëheqësi i Tisza-s, Peter Magyar.

Duke iu përgjigjur një pyetjeje nga mediat serbe, ai tha se është e rëndësishme për të që marrëdhëniet midis Serbisë dhe Hungarisë të mbeten të mira, kryesisht për shkak të hungarezëve në Vojvodinë, megjithëse supozoi se kush janë “kumbarët” e miqësisë së madhe midis Aleksandar Vuçiq dhe Viktor Orban, por edhe Robert Fico.

Ai shtoi se nuk dëshiron të ndërhyjë në punët e brendshme të Serbisë, por se mund t’i thotë popullit serb të “nxjerrë forcë nga zgjedhjet e djeshme në Hungari”, transmeton Telegrafi.

Gjatë fushatës zgjedhore, ndodhi një veprim që i ngjante një të ashtuquajturi operacioni “flamur i rremë”, të dielën e Pashkëve, kur ishte planifikuar një përpjekje e supozuar për të sulmuar gazsjellësin, për të cilin kryeministri Viktor Orban kishte folur tashmë një javë më parë, duke njoftuar se diçka e tillë do të ndodhte, kujtoi Peter Magyar.

“Pra, mund të them se u bë mjaft ngadalë dhe ishte e qartë se organizatorët u tërhoqën prej saj dhe nuk shkuan aq larg sa prisnin eprorët e tyre në Rusi dhe Viktor Orban. Mendoj se ata bënë gjënë e duhur, sepse qeveria e Tiszës do të hetojë se çfarë ndodhi saktësisht, nëse kishte një rrezik të vërtetë – sepse është e mundur që të kishte. Por nëse kishte një rrezik të vërtetë, atëherë kryeministri duhet të drejtojë vendin dhe jo të luajë një rol në një shfaqje si Viktor Orban të dielën e Pashkëve, i cili fluturoi me helikopter dhe mblodhi të gjithë propagandën hungareze me helmeta dhe uniforma për t’u ‘frikësuar’ së bashku”, tha ai.

Në një situatë të tillë, kryeministri duhet të garantojë sigurinë e vendit, shtoi hungarezi.

“Qytetarët e Hungarisë, si qytetarët e Serbisë, me të drejtë presin që udhëheqja e tyre të sigurojë siguri, zhvillim dhe paqe. Nën qeverinë e Tiszës, do të ketë rend, paqe, siguri dhe zhvillim në Hungari – kjo është ajo që mund të them”, tha ai.

Ai do të ishte shumë i lumtur të takohej me udhëheqjen serbe, shtoi Peter Magyar.

“Unë e di saktësisht se çfarë po ndodh në Serbi dhe e di se çfarë lloj lidhjesh ka pasur, ka dhe mund të ketë midis qeverisë së Orbanit dhe Serbisë së udhëhequr nga (Aleksandar) Vuçiq, ashtu siç e di se çfarë lloj lidhjesh ka midis Sllovakisë së Robert Ficos dhe Viktor Orbanit dhe e di përafërsisht se kush qëndron pas këtyre marrëdhënieve, kush është ‘kumbari’ i këtyre miqësive të mëdha”, shtoi ai.

Megjithatë, për hir të hungarezëve që jetojnë në Serbi, është shumë e rëndësishme për Budapestin që marrëdhëniet midis Serbisë dhe Hungarisë, të cilat aktualisht mund të konsiderohen të mira, të mbeten të tilla dhe të mos varen nga individët, tha Magyar.

“Unë besoj se kjo është në interesin si të udhëheqjes aktuale serbe ashtu edhe të hungarezëve që jetojnë në Serbi, si dhe të interesit tonë. Jam i hapur për bashkëpunim, pavarësisht faktit se ne ndoshta mendojmë ndryshe për botën në shumë mënyra sesa presidenti Vuçiq ose udhëheqja serbe. Megjithatë, miqësia e popujve tanë dhe marrëdhëniet e mira ekzistuese janë shumë të rëndësishme për ne. Mund të them se nuk do të ndërhyjmë në punët e brendshme të vendeve të tjera. E shoh vetë se si janë protestat dhe si i trajtojnë autoritetet ato”, tha ai.

Ai vuri në dukje se, siç tha ai, “ngjashëm me Hungarinë, mediat e pavarura në Serbi janë në një situatë shumë të vështirë”.

“Ajo që mund t’i them popullit serb, pa ndërhyrë në punët e tyre të brendshme, është se ata duhet të nxjerrin forcë nga zgjedhjet e djeshme në Hungari. Këtë ua them edhe shumë vendeve të tjera ku njerëzit janë në një situatë të vështirë, ku ekziston një regjim i ashtuquajtur hibrid, domethënë ku nuk ka sundim të plotë të ligjit: është e mundur, është vërtet e mundur nëse njerëzit bashkohen. Ne hungarezët e kemi përjetuar këtë shumë herë gjatë historisë. Nëse bashkohemi, mund të përparojmë edhe në rrethanat më të vështira dhe të arrijmë sukses. Dje ishte pikërisht kjo – treguam se pavarësisht të gjitha pengesave dhe mbështetjes ndërkombëtare që kishte Viktor Orbán, nga praktikisht e gjithë elita politike globale – presidenti rus, presidenti amerikan, presidenti kinez, presidenti turk, kryeministri izraelit, si dhe shumë udhëheqës të tjerë si Vuçiq dhe Robert Fico – populli hungarez tha se historia e Hungarisë është shkruar nga hungarezët në Hungari dhe populli hungarez fitoi”, tha hungarezi.

Pavarësisht të gjithave, thotë ai, është i lumtur të takohet dhe të flasë, të jetë i pranishëm dhe të bashkëpunojë, shtoi ai.

“Dhe do të bëj të njëjtën gjë me Aleancën e Hungarezëve të Vojvodinës, pavarësisht faktit se ata e mbështetën plotësisht fushatën e Viktor Orbanit, në kundërshtim me pikëpamjet e shumë hungarezëve të Vojvodinës të cilët thanë se donin të vendosnin vetë se për kë të votonin. I falënderojmë të gjithë hungarezët e Vojvodinës që votuan për ne, por mund t’u them të gjithë hungarezëve, përfshirë ata jashtë vendit, se mund të mbështeten te qeveria Tisza. Ata do të marrin të njëjtën mbështetje si më parë, do të ruajnë shtetësinë e dyfishtë dhe të drejtën e votës, por paratë që morën nuk do të përvetësohen më kryesisht nga njerëz të afërt me Viktor Orbanin, por në fakt do të arrijnë te hungarezët – qoftë në Vojvodinë, Transilvani apo Rumani”, i tha ai diasporës. /Telegrafi/

Udhëheqësi i partisë, Tisza, Peter Magyar, ka fituar zgjedhjet parlamentare në Hungari, teksa kryeministri aktual, Viktor Orban, e ka uruar për fitoren në votimet e së dielës.

Orban ka udhëhequr me Hungarinë për 16 vjet dhe në zgjedhjet e 12 prillit garoi për mandatin e gjashtë radhazi.

Në një prononcim për media, Orban tha se rezultati i zgjedhjeve “është i qartë” dhe “i dhimbshëm” për partinë e tij, por u zotua se do t’i shërbejë Hungarisë nga opozita.

Ndërkaq, Magyar në një postim në Facebook falënderoi hungarezët për besimin e dhënë.

Kush është Peter Magyar, fituesi i zgjedhjeve në Hungari?

Kur Magyar ishte fëmijë, ai kishte të vendosur në dhomën e tij fotografinë e Orbanit, atëbotë një antikomunist i flaktë.

Dekada më vonë, ai e rrëzoi Orbanin nga pushteti.

I lindur më 1981 në një familje avokatësh, Magyar po ashtu studioi për drejtësi. Ai iu bashkua trupit diplomatik të Hungarisë dhe punoi në legjislacionin e Bashkimit Evropian në Bruksel. Pasi u kthye në Hungari, punoi në bankën shtetërore dhe më pas udhëhoqi një agjenci për kredi për studentët.

Magyar, mbiemri i të cilit në shqip përkthehet në “hungarez”, hyri në skenën politike të Hungarisë dy vjet më parë.

Kjo ndodhi pasi ish-bashkëshortja e tij, njëherësh ish-ministrja e Drejtësisë në Qeverinë e Orbanit, u tërhoq nga të gjitha rolet politike pasi falja që i bëri një të burgosuri të dënuar për abuzim seksual nxiti zemërim në publik.

Magyar u distancua menjëherë nga partia qeverisëse në shkurt të vitit 2024, duke e akuzuar atë për korrupsion.

Më pas, ai mori udhëheqjen e partisë së qendrës së djathtë, pro Bashkimit Evropian, Tisza, që në zgjedhjet evropiane të qershorit të vitit 2024 fitoi 30 për qind të votave, duke dalë e dyta pas Fideszit të Orbanit.

Rezultatet paraprake

Teksa Orban ka pranuar humbjen, autoritetet zgjedhore hungareze po vazhdojnë publikimin e rezultatave paraprake.

Me 81.49 për qind të votave të numëruara, partia Tisza e Magyar pritet të fitojë 137 vende në Parlamentin prej 199 deputetësh. Koalicioni i kryeministrit aktual, Viktor Orban, Fidesz dhe KDNP, sipas rezultateve të deritanishme pritet të fitojë 55 deputetë.

Hungaria ka një sistem të përzier zgjedhor. Votuesit hungarezë në votime kishin të drejtë të zgjidhin një parti dhe një kandidat lokal.

Vota për partinë përcakton 93 ulëse në mënyrë proporcionale, ndërkaq 106 vende në parlament vijnë nga qarqet individuale dhe rëndomë ato janë vendimtare.

Po ashtu, pas përfundimit të votimeve, u publikuan disa sondazhe, dy nga të cilat parashikuan fitoren e Magyarit, ndërkaq një atë të Orbanit.

Qendrat e votimit u mbyllën në orën 19:00 dhe dalja ishte 77.8 për qind, gjysmë ore para përfundimit të procesit. Kjo shifër shënon rekord të ri, pasi dalja më e lartë më herët ishte regjistruar më 2002 kur kishin votuar 70.5 për qind e votuesve.

Zgjedhjet hungareze janë vëzhguar me kujdes nga Kievi dhe Moska, si dhe nga Bashkimi Evropian, teksa presidenti amerikan, Donald Trump, kishte ofruar mbështetje për Orbanin, i cili ka mbajtur lidhje të ngushta me Rusinë, edhe pasi Moska nisi pushtimin e Ukrainës më 2022.

Të dyja kampet kanë bërë akuza për ndërhyrje të jashtme gjatë fushatës në Hungari, që ka 9.5 milionë banorë.

Në garë morën pjesë vetëm pesë parti – më së paku parti pjesëmarrëse në zgjedhje që nga demokratizimi i Hungarisë më 1990 – pasi disa parti u tërhoqën nga gara për të rritur shanset e fitores të partisë Tisza.

Orban, 62 vjeç, synonte mandatin e gjashtë radhazi. Si anëtar i BE-së, ai ka arritur të bllokojë apo zbusë shumë vendime të BE-së për sanksionet ndaj Rusisë, pasi Moska nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës më 2022. Po ashtu ka penguar disa vendime për mbështetjen e BE-së për Ukrainën.

Magyar, 45 vjeç, hyri në skenën politike dy vjet më parë, duke fituar mbështetje në mes të stagnimit ekonomik.

Udhëheqësi i partisë Tisza, Peter Magyar, gjatë fushatës zgjedhore u kishte bërë thirrje hungarezëve “që të rimarrin atdheun” për të konfirmuar vendin e Hungarisë në BE si dhe ka premtuar se do të luftojë korrupsionin dhe do të ofrojë shërbime më të mira për qytetarët.

Orban në tubimet zgjedhore kishte paralajmëruar “që të mos vihet gjithçka në rrezik”, duke bërë thirrje që të “mbrohet ajo çfarë kemi arritur.

Kryeministri hungarez e kishte bërë Ukrainën temë kyç të fushatës së tij, duke e paraqitur këtë shtet fqinj, që po lufton kundër pushtimit të nisur nga Rusia, si shtet “armiqësor” ndaj Hungarisë.

Ai po ashtu ishte zotuar se do të vazhdojë shtypjen ndaj “organizata të rreme të shoqërisë civile, gazetarëve të blerë, gjykatësve dhe politikanëve”.

Sipas organizatës Amnesty Iternational, Hungaria, së bashku me Bullgarinë, janë shtetet më të korruptuara të BE-së.

Qendrës humanitare serbo-ruse i janë ndarë pothuajse 2.3 milionë euro nga buxheti i Serbisë gjatë dhjetë vjetëve të fundit, tregon një hulumtim i Shërbimit të Ballkanit të Radios Evropa e Lirë.

Megjithatë, nuk ka shpjegime se si janë shpenzuar ose shpenzohen ato para.

Autoritetet në Beograd dhe Moskë prej vitesh nuk u përgjigjen pyetjeve për punën dhe financimin e kësaj qendre të përbashkët, që gjendet në Nish, në jug të Serbisë, dhe është themeluar për ndihma në situata emergjente.

REL-i, përmes një kërkese për qasje në informata me interes publik, ka siguruar të dhënat e para për ndarjet vjetore të Serbisë për këtë qendër.

Që nga viti 2014, qendra ka një llogari të posaçme që përdoret për transferimin e mjeteve nga buxheti.

Përgjigjja e Drejtorisë së Thesarit pranë Ministrisë së Financave të Serbisë tregon se në këtë llogari janë derdhur më shumë se 268 milionë dinarë, apo 2.29 milionë euro.

Deri në publikimin e këtij artikulli, Qendra, Ambasada e Rusisë, Qeveria e Serbisë dhe ministritë e saj nuk iu përgjigjën pyetjeve të REL-it lidhur me rolin dhe financat e saj.

Qendra serbo-ruse është themeluar para 14 vjetësh me marrëveshje ndërmjet dy shteteve.

Moska e përshkruan atë si “më të rëndësishmen në Ballkan” për reagim ndaj situatave emergjente dhe fatkeqësive natyrore.

Pajisjet për shuarjen e zjarrit, automjetet dhe poligonet e trajnimit ndodhen pranë aeroportit të dytë më të madh në Serbi.

Sipas rregullit, Qendra reagon me thirrje të Ministrisë së Punëve të Brendshme (MPB) të Serbisë.

Megjithatë, shtetet perëndimore kanë shprehur dyshime se bëhet fjalë për përpjekje për krijimin e një baze të inteligjencës dhe ushtarake, duke vënë në dukje edhe afërsinë e Qendrës me bazën ushtarake të NATO-s në Kosovë.

Si u pagua Qendra?

Në përgjigjen e Departamentit të Thesarit thuhet se Qendrës serbo-ruse iu paguan para nga buxheti i Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë.

Edhe pse llogaria e Qendrës ka qenë aktive që nga viti 2014, raportet e dorëzuara nuk tregojnë pagesa për dy vjetët e parë.

Të dhënat e para janë për vitin 2016.

Shumat vjetore ndryshojnë dhe ato u rritën në mënyrë drastike në vitin 2024, kur Qendrës iu paguan rreth 55 milionë dinarë, apo 470 mijë euro, nga buxheti i Serbisë.

Vitin pasues, më 2025, ajo mori 48 milionë dinarë, apo 410.000 euro.

Si qëllime për pagesat janë shënuar “tregtia e mallrave dhe shërbimeve”, “grantet tjera kapitale për organizatat ndërkombëtare” ose “transaksionet tjera”.

Por, nuk ka sqarime më të detajuara – për shembull, a shpenzohet ky fond shtetëror për paga, blerje pajisjesh, aktivitete të Qendrës apo për diçka tjetër?

Nuk ka as raporte publike për punën e saj.

“Niveli kaq i lartë i mungesës së transparencës në lidhje me financimin, menaxhimin dhe statusin e institucionit që përdor fonde publike, ngre pyetje për legjitimitetin, përgjegjësinë dhe mbikëqyrjen e duhur të veprimtarisë së tij”, thotë për Radion Evropa e Lirë Maja Bjellosh, nga Qendra për Politika të Sigurisë në Beograd.

Kush e financon Qendrën serbo-ruse?

Sipas marrëveshjes ndërqeveritare të vitit 2012, për Qendrën janë përgjegjëse Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë dhe Ministria ruse për Mbrojtje Civile dhe Situata Emergjente.

Ajo do të duhej të regjistrohej si organizatë humanitare ndërqeveritare pa qëllime fitimi.

Por, bazat publike të të dhënave në Serbi nuk tregojnë nëse një gjë e tillë është bërë realisht.

Qendra ka numrin e vet unik dhe tatimor, por nuk figuron në bazën e Agjencisë për Regjistrat e Bizneseve të Serbisë.

Këtu mund të shihej nëse Qendra ka me të vërtetë statusin e një organizate ndërqeveritare.

Në marrëveshjen me të cilën Beogradi dhe Moska themeluan Qendrën, thuhet se puna e saj mund të financohet nga buxhetet shtetërore, grantet dhe donacionet, ose nga të ardhurat që Qendra gjeneron duke ofruar shërbime, siç janë trajnimet.

Përveç llogarisë pranë Zyrës së Thesarit, e cila përdoret për transferimin e parave shtetërore, Qendra serbo-ruse ka edhe 16 llogari bankare.

Ato janë hapur në të njëjtën ditë, më 15 shkurt 2023, në bankën private Aik.

Nga kontrolli në regjistrin e Bankës Qendrore të Serbisë, REL-i konfirmoi se të gjitha janë aktive.

Nuk dihet nëse këto llogari shërbejnë për financimin shtesë të Qendrës, kush i dërgon paratë dhe për çfarë arsyesh – edhe pse REL-i kërkoi sqarime nga Qendra.

Më herët, REL-i ka konstatuar se Serbia ka financuar kompleksin pranë aeroportit të Nishit me 1.8 milion dollarë, ku ndodhet Qendra.

Qendra humanitare serbo-ruse ka deklaruar atëkohë se pala ruse ka investuar 41 milionë dollarë.

Por, se si paguhen sot punonjësit, pajisjet dhe shpenzimet e tjera, REL-i nuk ka marrë përgjigje as nga Qendra, as nga autoritetet e Serbisë dhe Rusisë.

Po ashtu, nuk ka të dhëna zyrtare se sa punonjës ka Qendra.

Në faqen e saj janë të disponueshëm vetëm emrat e drejtorit dhe zëvendësit të tij, nga pala serbe dhe ajo ruse.

Për emërimet e tyre nuk ka vendime zyrtare.

Kush trajnohet në Qendrën serbo-ruse?

Qëllimi zyrtar i Qendrës humanitare serbo-ruse është të ofrojë mbështetje në situata emergjente, si aksidente dhe katastrofa natyrore.

Sipas komunikatave dhe postimeve në rrjetet sociale, fokusin e ka në trajnimin e zjarrfikësve dhe shpëtimtarëve nga Serbia, studentëve dhe nxënësve, vullnetarëve dhe alpinistëve.

Sipas raportit të Qendrës për vitin 2025, rreth 1.300 persona kanë marrë pjesë në këto trajnime.

Instruktorët, shumë prej të cilëve vijnë nga Akademia e Ministrisë së Mbrojtjes Civile të Rusisë, i kanë trajnuar për parandalimin, reagimin dhe menaxhimin e situatave emergjente.

Mes pjesëmarrësve ka pasur kryesisht anëtarë të Sektorit për Situata Emergjente të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë.

Po ashtu, në Qendër janë trajnuar edhe njësitë e zjarrfikësve të Industrisë së Naftës së Serbisë, e cila që nga janari i vitit 2025 është nën sanksionet amerikane, për shkak të pronësisë kryesisht ruse.

Në trajnim kanë marrë pjesë edhe anëtarë të Administratës Republikane të Mbrojtjes Civile të entitetit Republika Sërpska në Bosnje e Hercegovinë.

“Për shkak të mungesës së transparencës lidhur me aktivitetet dhe rezultatet, është e vështirë të vlerësohet me siguri madhësia reale dhe kontributi i Qendrës në mbrojtjen civile”, vlerëson Bjellosh.

Gjatë vitit 2025, Qendra vuri në funksion një poligon të ri trajnimi për zjarrfikësit dhe shpëtimtarët.

Se sa ka kushtuar dhe kush e ka paguar, REL-i nuk ka siguruar përgjigje.

Qendrën humanitare serbo-ruse e kanë vizituar delegacione nga Ministria e Punëve të Brendshme e Serbisë dhe Ministria ruse për Situata Emergjente, të udhëhequra nga zyrtarë të lartë rusë.

Gjatë dy vjetëve të fundit, anëtarët e Qendrës kanë marrë pjesë edhe në stërvitje në Rusi dhe në Bjellorusi.

Kush kërkon përgjigje për punën e Qendrës?

Se çfarë bën Qendra humanitare serbo-ruse, e ka pyetur edhe Bashkimi Evropian Serbinë.

Në një përgjigje për REL-in, Brukseli kujton se që nga viti 2023 ka kërkuar që Serbia të japë informacione për aktivitetet e Qendrës në Nish.

“Është e rëndësishme të sigurohet që aktivitetet e Qendrës të jenë plotësisht në përputhje me Mekanizmin e Mbrojtjes Civile të BE-së, ku Serbia është anëtare, si dhe me detyrimet më të gjera të Serbisë në kuadër të negociatave për anëtarësim në BE”, thuhet në përgjigjen e këtij institucioni.

Qendra si ajo në Nish, bazuar në marrëveshjen ndërqeveritare me Rusinë, nuk ekzistojnë në vendet anëtare të Bashkimit Evropian.

Ndërsa Serbia, si anëtare e Mekanizmit evropian të Mbrojtjes Civile, ka përdorur ndihmën e BE-së disa herë – për shembull gjatë pandemisë së koronavirusit, ose për shkak të përmbytjeve shkatërruese të majit 2014.

Sektori serb i mbrojtjes civile ka marrë deri tani nga Brukseli më shumë se 250 milionë euro ndihmë, tregojnë të dhënat e delegacionit të BE-së në Serbi.

Bashkimi Evropian, në përgjigjen e tij për REL-in, thekson se dëshiron të llogarisë te Serbia si një partnere e besueshme.

“Siç kemi theksuar disa herë, marrëdhëniet me Rusinë dhe regjimin e Vladimir Putinit nuk mund të jenë ‘të zakonshme’, derisa Rusia bën një luftë agresive, të pabazuar dhe të paarsyeshme në tokën evropiane të Ukrainës”, sipas BE-së.

Pavarësisht thirrjeve të Brukselit, Serbia refuzon që nga shkurti i vitit 2022 të vendosë sanksione kundër Kremlinit.

Marrëdhëniet e ngushta mes zyrtarëve të Beogradit dhe Moskës nuk janë ndërprerë.

Gjatë viteve të kaluara, vëmendje të veçantë ka tërhequr kërkesa e Rusisë që Beogradi t’i japë status diplomatik stafit të Qendrës serbo-ruse.

Bëhet fjalë për një status të veçantë, që sjell privilegje të caktuara, si liri lëvizjeje jo vetëm në Serbi, por edhe në rajon, si dhe imunitet në rast të kryerjes së ndonjë vepre penale në territorin e Serbisë.

Deri tani, autoritetet në Serbi nuk e kanë miratuar një status të tillë për Qendrën, por nuk kanë dhënë përgjigje për REL-in se çfarë po ndodh me atë kërkesë.

Ish-diplomati serb, Sreqko Gjukiq, kujton se Perëndimi ka qenë kategorikisht kundër që Qendra të merrte status diplomatik, për shkak të dyshimeve se roli i saj shkon përtej mandatit humanitar.

“Mendojnë se është një fole inteligjence e Federatës Ruse në Ballkan, një qendër e shërbimeve informative. Kështu e trajtojnë”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Këto akuza janë mohuar ndër vite si nga Qendra, ashtu edhe nga autoritetet në Serbi.

Mbylljen e Qendrës në Nish e ka kërkuar edhe një pjesë e opozitës në Serbi, duke bërë thirrje për shfuqizimin e marrëveshjes ndërqeveritare, mbi bazën e së cilës është themeluar.

Gjukiq nuk sheh gatishmëri tek autoritetet serbe për një hap të tillë.

“Ato nuk janë as të afta, as të guximshme për ta shfuqizuar. Qendra nuk i pengon, madje mund t’u shërbejë si mbështetje, sepse lidhjet e autoriteteve me Rusinë kanë të bëjnë me çështje jashtëzakonisht të ndjeshme, si marrëdhëniet me Kosovën dhe sektori i energjisë – nafta dhe gazi”, thotë Gjukiq.

Ai vlerëson se ekzistenca e Qendrës është e rëndësishme edhe për Moskën, veçanërisht në kohën e konfrontimit me Perëndimin, pas pushtimit të Ukrainës.

“Për Rusinë është shumë e rëndësishme që Qendra të mbetet, nga aspekti politik dhe i sigurisë. Sepse, sipas përkufizimit, Qendra bën pjesë në sektorin e sigurisë, i cili është mjaft i ndjeshëm, fleksibël dhe mund të shfrytëzohet në situata të ndryshme”, thotë Gjukiq.

Qendra të ngjashme për emergjenca ekzistojnë edhe në shtete të tjera me të cilat Moska ka marrëdhënie të mira politike, si disa ish-republika sovjetike.

Armenia është ndër vendet ku Moska ka një qendër tash e dhjetë vjet, e cila bashkëpunon me atë në Serbi.

Përgatiti: Valona Tela

Donald Trump Jr., djali më i madh i presidentit amerikan, Donald Trump, mbërriti më 7 prill në Banjallukë, ku sipas njoftimeve të mëhershme pritet të takohet me biznesmenë nga entiteti i Republikës Sërpska, me të cilët do të diskutojë për mundësitë e bashkëpunimit dhe investimeve.

Aktualisht nuk dihen detaje të tjera rreth vizitës së tij në Banjallukë të Bosnje e Hercegovinës.

Nga Ambasada e Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Bosnje dhe Hercegovinë thanë për Radion Evropa e Lirë se Donald Trump Jr. po viziton Banjallukën në kapacitet “privat”.

Lidhur me vizitën e tij, Igor Dodik, funksionar i Aleancës së Socialdemokratëve të Pavarur (SNSD dhe djali i udhëheqësit të kësaj partie, Millorad Dodik, deklaroi për agjencinë e lajmeve Srna se Trump Jr. po shkon në Bosnje “me ftesën e tij personale” dhe ftesa i është dërguar në “baza miqësore”.

Ministria e Punëve të Brendshme e RS-së njoftoi më herët se, për shkak të këtij aktiviteti, masat e sigurisë në Banjallukë do të ngrihen në një nivel më të lartë, ndërsa një numër i madh rrugësh në qytet do të jenë nën regjim më të rreptë të trafikut.

Kush është Donald Trump Jr.?

Donald Trump Jr. është nënkryetar ekzekutiv i kompanisë së familjes Trump, Trump Organization dhe një nga promovuesit më të zëshëm të politikave të babait të tij, Donald Trump.

Megjithëse nuk ka një funksion zyrtar në administratën amerikane, ai ka qenë aktiv në fushatat presidenciale të Trumpit në të dy mandatet, përmes paraqitjeve publike, tubimeve zgjedhore dhe aktiviteteve mediatike.

Trump Jr. nuk ka rol zyrtar në vendimmarrjen e administratës së SHBA-së, përfshirë çështjet e politikës së jashtme dhe konfliktet aktuale në Lindjen e Mesme, ndër të cilat është edhe marrëdhënia e SHBA-së me Iranin.

Roli i tij është i kufizuar në mbështetje politike dhe veprimtari publike.

Përveç angazhimit politik, Donald Trump Jr., si nënkryetar ekzekutiv i Trump Organization, drejton një kompani që menaxhon hotele, komplekse biznesi dhe banimi, fusha golfi dhe licenca markash në mbarë botën.

Në këtë rol, ai shpesh merr pjesë në bisedime për investime dhe projekte biznesi, përfshirë kontakte në Evropë.

Ai ka qëndruar disa herë më parë në Beograd, fillimisht në shtator 2024, kur u takua me biznesmenë në kryeqytetin e Serbisë.

Më pas, në mars 2025, ai zhvilloi bisedime me presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ndërsa në fund të prillit të po atij viti qëndroi sërish në Beograd për takime me përfaqësues të komunitetit të biznesit.

Po punohet për ta gjetur një vendndodhje tjetër për mbajtjen e samitit të Bërdo-Brionit, i tha Radios Evropa e Lirë zyra e presidentit të Sllovenisë të martën.

Takimi i sivjetshëm i kësaj nisme 13-vjeçare u anulua nga presidenti i Kroacisë, Zoran Millanoviq.

Millanoviq tha në arsyetimin e tij se nuk ka kushte që presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuciq, të vijë në Kroaci për këtë samit, duke shtuar se deklaratat e liderit serb e prishin paqen dhe stabilitetin.

Vuçiq u përgjigj se në vend që ta anulonte takimin, Millanoviq mund të kishte ftuar “miqtë e tij nga Prishtina dhe Tirana”.

Gjatë vitit të kaluar, presidenti serb e ka akuzuar Kroacinë për ndërhyrje në punët e brendshme të Serbisë, por nuk dhënë asnjë provë për këtë.

Bashkimi Evropian reagoi gjithashtu ndaj anulimit të samitit, duke shprehur keqardhje.

“Marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë janë në thelb të procesit të integrimit evropian dhe pjesë thelbësore e rrugës së Serbisë drejt BE-së”, tha zëdhënësi i Komisionit Evropian, Guillaume Mercier.

Kroacia dhe Sllovenia, si anëtarë të BE-së, iniciuan procesin e Bërdo-Brionit, me qëllim për të nxitur bashkëpunim dhe përshpejtim të integrimit të rajonit në BE.

Përveç presidentëve të Kroacisë, Sllovenisë dhe Serbisë, në procesin e Bërdo-Brionit marrin pjesë edhe liderët e Malit të Zi, Bosnje e Hercegovinës, Kosovës, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë.

Millanoviq, si bashkëkryetar i procesit të Bërdo-Brionit, i njoftoi krerët e shteteve pjesëmarrëse se kishte vendosur ta anulonte takimin e planifikuar të mbahej në maj në Kroaci.

Zyra e presidentes sllovene Natasha Pirc Musar, siç mori vesh Radio Evropa e Lirë, u njoftua menjëherë për vendimin e Millanoviqit.

“Ky është një vendim i brendshëm politik i Presidentes së Kroacisë, në të cilin ne nuk mund të ndërhyjmë dhe për këtë arsye nuk e komentojmë”, thuhet në përgjigje.

Presidenca sllovene shtoi se këshilltarët e politikës së jashtme të presidentit të Sllovenisë dhe të presidentit të Kroacisë mbeten në kontakt të rregullt me qëllim që të sigurohet që samiti i procesit të Bërdo-Brionit në vitin 2026 të mbahet në një vend alternativ.

Nga Zagrebi u njoftua se takimi i ardhshëm i krerëve të shteteve të Bërdo-Brionit do të mbahet kur të jenë kushtet e duhura dhe pas konsultimeve midis bashkëkryetarëve, Millanoviq dhe Pirc Musar.

Serbia po zhytet në vetizolim

Anulimi i samitit të Bërdo-Brionit, për Jelica Miniq nga Lëvizja Evropiane joqeveritare në Serbi, është një lajm i keq për Serbinë dhe rajonin.

“Serbia po zhytet në vetizolim dhe marrëdhëniet e saj me fqinjët, me përjashtim të Hungarisë, nuk kanë qenë kurrë më të këqija që nga konflikti i fundit në Kosovë”, i tha ajo Radios Evropa e Lirë.

Ajo shton se Serbia, deri në fillim të kësaj dekade, luajti rol të rëndësishëm dhe përfitoi kryesisht nga bashkëpunimi në të cilin ishte e përfshirë.

“Dhe tani ajo e ka përjashtuar veten dhe anulimi i këtij samiti mund të shkaktojë një ortek sanksionesh kundër politikës së jashtme jokonsistente, të pasinqertë dhe konfuze të Serbisë”, tha ajo.

Presidenti kroat Millanoviq vlerësoi se deklaratat dhe veprimet e homologut serb në ditët dhe javët e fundit janë plotësisht në kundërshtim me qëllimin e procesit të Bërdo-Brionit.

Ai deklaroi se ato prishin marrëdhëniet ndërshtetërore dhe kërcënojnë paqen dhe stabilitetin në rajonin e Evropës Juglindore.

Për këtë, Vuçiq u përgjigj se Millanoviqi kishte të drejtë dhe se ai nuk kishte vend në Kroaci.

Por, ai shtoi se presidenti kroat nuk kishte pse ta anulonte takimin për shkak të tij, por se mund t’i kishte ftuar “miqtë e tij nga Prishtina dhe Tirana”.

Në muajt e fundit, Vuçiq i ka akuzuar Kroacinë, Shqipërinë dhe Kosovën se marrëveshja e tyre për bashkëpunim në mbrojtje do të thotë aleancë ushtarake kundër Serbisë, gjë që është mohuar vazhdimisht nga këto vende.

Analisti politik kroat, Jaroslav Pecnik, i tha Radios Evropa e Lirë se qëndrimet e Serbisë dhe Kroacisë janë aq të ngulitura në këtë pikë sa një takim nuk do të kontribuonte në mirëkuptim të ndërsjellë.

“Në fakt, kjo do të kontribuonte në intensifikimin e mëtejshëm të konflikteve të ndërsjella. Por, fakti është se nuk mund të ndalemi këtu”, tha ai.

Megjithatë, ai vlerëson se anulimi i samitit nuk është goditje ndaj stabilitetit rajonal sepse Millanoviq nuk ka ndikim të madh në politikën rajonale.

“Por, fakti është se duhet të gjenden mënyra të përbashkëta dhe Kroacia duhet të marrë rolin e trenit që ngadalë e tërheq Serbinë drejt BE-së”, tha ai.

Ai shtoi gjithashtu se lëvizja e Millanoviqit nuk e ka habitur sepse, siç vlerëson ai, presidenti kroate kohët e fundit “ka luajtur me populizmin”.

“Ishte e pritshme që diçka e tillë të ndodhte, ndoshta jo aq drastike, por që diçka e tillë do të ndodhte”, shtoi ai.

Për çfarë e akuzon Vuçiqi Kroacinë?

Për më shumë se një vit, Vuçiq e ka akuzuar Kroacinë dhe shërbimet e saj për ndërhyrje në punët e brendshme të Serbisë, pa dhënë asnjë provë.

Para vendimit të Millanoviqit për të anuluar samitin, Vuçiq deklaroi se do të “kontrollonte raportet nga agjencitë e sigurisë në lidhje me ndikimin e mundshëm nga vendet e huaja” në zgjedhjet lokale në Serbi, duke përmendur “mbështetjen logjistike nga një vend fqinj”.

“Në Kula (një komunë në veri të Serbisë), kishe më shumë targa të Zagrebit sesa në komunat përreth. Dhe nuk po flas vetëm për logjistikën e transportit, por mbi të gjitha për logjistikën e medias”, tha Vuçiq.

Zgjedhjet lokale u mbajtën më 29 mars në 10 komuna në Serbi, dhe rezultatet e Partisë Progresive Serbe në pushtet u shpallën nga Vuçiq si president i vendit.

Pas shpërthimit të protestave antiqeveritare për shkak të vdekjes së 16 personave në Novi Sad në fund të vitit 2024, autoritetet serbe akuzuan vazhdimisht shërbimet sekrete kroate për organizimin e demonstratave, gjë që zyrtarët në Zagreb e mohuan fuqimisht.

Jaroslav Pecnik thotë se akuza të tilla nuk kanë bazë.

“Kjo është në përputhje me politikën e Vuçiqit për forcimin e brendshëm dhe shpikjen e armiqve nga jashtë, të cilët nuk bëjnë gjë tjetër veçse mendojnë se si të merren me kokën e Serbisë”, vlerësoi ai.

Ministria e Punëve të Jashtme e Serbisë e ka përfshirë gjithashtu Kroacinë në listën e vendeve që duhen vizituar vetëm “në raste të nevojës ekstreme”.

Arsyet për këtë vendim u përmendën si “incidente, tensione dhe rrethana të pafavorshme sigurie gjithnjë e më të shpeshta”, pa specifikuar se për cilat ngjarje bëhej fjalë.

Jelica Miniq tha se politika e jashtme e Serbisë nuk është e fokusuar në mbrojtjen e qytetarëve të saj dhe në përdorimin e burimeve duke krijuar marrëdhënie partneriteti të qëndrueshme dhe afatgjata me mjedisin e saj të afërt dhe më të gjerë.

“Serbia përbën rrezik për stabilitetin rajonal dhe, nga një aktor konstruktiv në bashkëpunimin rajonal në dekadën e parë të këtij shekulli, është shndërruar në një faktor përçarës”, vlerësoi ajo.

Por, ajo shtoi se fakti që Serbia është kryesisht e rrethuar nga anëtarë të BE-së dhe NATO-s kufizon kapacitetin e saj destabilizues.

“Por, Rusia është ende larg dhe shërbimet e saj sekrete dhe dezinformimi shoqërues kanë një efekt të kufizuar, megjithëse shumë të rrezikshëm, në Serbi dhe në rajon”, deklaroi ajo.

Dhe ishte presidenti rus, Vladimir Putin, ai që u njoftua nga Vuçiq, siç raportoi vetë ai, për aleancën midis Kroacisë, Shqipërisë dhe Kosovës.

Vuçiq foli me Putinin në telefon më 30 mars në lidhje me zgjatjen e kontratës për furnizimin me gaz rus, nga i cili Serbia mbetet kryesisht e varur.

Gazetari italian zbulon rrjetin e mercenarëve të huaj në rastin “Sarajevo Safari”, ku është i përfshirë edhe Vuçiq

Gazetari dhe shkrimtari italian Esio Gavazzeni ka bërë deklarata të forta lidhur me ngjarje të rënda gjatë luftës në Sarajevë, duke pretenduar se qindra shtetas perëndimorë kanë paguar shuma të mëdha parash për të qëlluar mbi civilët.

Sipas tij, gjatë viteve 1992–1996, rreth 500 persona nga vendet perëndimore morën pjesë në atë që ai e përshkruan si “gjueti njerëzore”.

“Ishte një numër i madh perëndimorësh, rreth 500, të cilët paguan shuma shumë të mëdha për të qëlluar mbi civilët në Sarajevë. Këto shuma janë të krahasueshme me çmimin e një apartamenti sot, pra rreth 200 mijë euro për një fundjavë”, ka deklaruar Gavezzeni.

Ai përshkroi edhe një sistem të supozuar shpërblimi për pjesëmarrësit, duke pretenduar se ata merrnin si “trofe” fishekë të gdhendur, në varësi të viktimave të qëlluara.

Sipas Gavezzenit, kjo veprimtari ishte e organizuar dhe kishte bazë në qytete si Londra dhe Brukseli, ndërsa përfshinte edhe lidhje me një kompani sigurie në Itali, e cila, sipas tij, i përgjigjej kërkesës së klientëve, shkruan The Geopost.

“Kishte një kërkesë dhe ata krijuan ofertën – dhe kjo kërkesë ishte mundësia për të qëlluar civilët me snajper”, është shprehur ai.

Gavezzeni shtoi se nga rreth 500 persona të përfshirë, 230 ishin italianë, duke përbërë pothuajse gjysmën e pjesëmarrësve.

Ai bëri të ditur gjithashtu se disa prej të dyshuarve janë identifikuar dhe emrat e tyre i janë dorëzuar prokurorisë, e cila, sipas tij, ka nisur procedurat për t’i thirrur në pyetje.

Në një zhvillim të ndërlidhur, gazetari kroat Domagoj Margetiq ka publikuar një dokument të nëntorit 1993, të nënshkruar nga Slavko Aleksiq, i cili pretendon të lidhë presidentin e Serbisë Aleksandar Vuçiq me këto ngjarje.

Sipas këtij dokumenti, një shtetas italian i identifikuar me inicialet R.R., kishte dhuruar 20 mijë marka gjermane për njësinë e Aleksiqit, ndërsa dorëzimi i shumës thuhet se ishte bërë nga një vullnetar i njësisë, i përmendur si Aleksandar Vuçiq.

Margetiq thekson se dokumenti sugjeron se bëhej fjalë për pagesë shërbimesh, duke përmendur edhe shpërblime shtesë për vullnetarët që ofronin mbështetje logjistike për vizitorët e huaj.

Dokumentet e publikuara përfshijnë gjithashtu urdhra për lëvizje të lirë të mysafirëve dhe materiale të tjera nga arkiva e luftës së Aleksiqit.