Patriotizmi nuk ndërtohet duke i përçarë shqiptarët.

Lexova një opinion që u drejtohej shqiptarëve të Kosovës me një mesazh të qartë: “Qëndroni në vendin tuaj. Mos u merrni me Shqipërinë.”
Nuk më shqetësoi vetëm përmbajtja e tij. Më shqetësoi fryma.

Sepse sa herë që dikush përpiqet t’i ndajë shqiptarët në “tanët” dhe “ata”, në “këtej kufirit” dhe “andej kufirit”, ai nuk po mbron Shqipërinë. Po ringjall një plagë që historia na e ka lënë mjaftueshëm të thellë.

Nuk ka shqiptarë të dorës së parë dhe shqiptarë të dorës së dytë.

Nuk ka shqiptarë “më të pastër” vetëm sepse kanë lindur në një anë të kufirit.

Kufijtë shtetërorë janë vendosur nga historia. Përkatësia kombëtare nuk është vendosur kurrë prej tyre.

Ajo jeton në gjuhë, në kujtesë, në kulturë dhe në ndërgjegjen e njerëzve.

Është e dhimbshme të dëgjosh se shqiptarëve të Kosovës u thuhet, hapur ose tërthorazi: “Mos e doni Shqipërinë. Mos flisni për të. Mos protestoni për të.”

Po cili shqiptar ka të drejtë t’i thotë një shqiptari tjetër se sa duhet ta dojë Shqipërinë?

Kush e mat patriotizmin?

Me adresën?

Me vendlindjen?

Me pasaportën?

Apo me bindjen politike?

Shqipëria nuk është pronë e askujt.

Nuk është pronë e një partie.

Nuk është pronë e një qeverie.

Nuk është pronë e një ideologjie.

Ajo është shtëpia shpirtërore e miliona shqiptarëve, kudo që jetojnë.

Për shqiptarët e Kosovës, Shqipëria nuk ka qenë vetëm një shtet fqinj.

Ka qenë simbol.

Ka qenë shpresë.

Ka qenë emri që pëshëritej fshehurazi, kur liria ishte ende një ëndërr.

Ka qenë flamuri që mbahej në zemër edhe atëherë kur nuk mund të valëvitej në shesh.

Për dekada me radhë, ata jetuan nën shtypje, diskriminim dhe dhunë.

U larguan nga vendet e punës.

U burgosën.

U rrahën.

U vranë.

U dëbuan nga shtëpitë e tyre.

Fëmijët mësonin në shkolla paralele.

Studentët dilnin në demonstrata pa e ditur nëse do të ktheheshin më në shtëpi.

Në ato vite, Shqipëria ishte më shumë se një hartë.

Ishte një premtim.

Sot Kosova është shtet i pavarur, dhe kjo është një fitore historike e vetë shqiptarëve.

Por pavarësia nuk e zhbën historinë.

As nuk e shuan lidhjen shpirtërore mes shqiptarëve.

Dy shtete nuk nënkuptojnë dy kombe.

As dy dashuri të ndryshme për të njëjtin identitet.

Është paradoksale të flitet për bashkim kombëtar kur kjo i shërben një kauze politike, por të kujtohen kufijtë sapo një shqiptar nga Kosova shpreh mendim për Shqipërinë.

Kur na leverdis, jemi një komb.

Kur nuk na leverdis, na kujtohet se qenkan dy shtete.

Ky nuk është parim.

Ky është standard i dyfishtë.

Dhe standardi i dyfishtë nuk ka qenë kurrë atdhetari.

Le të jemi të sinqertë.

Shqiptarët nuk kanë qenë kurrë armiqtë e njëri-tjetrit.

Armiku ynë më i madh ka qenë gjithmonë përçarja.

Pikërisht ajo na ka kushtuar territore.

Na ka kushtuar jetë.

Na ka kushtuar dekada mosbesimi.

Na ka kushtuar plagë që ende nuk janë mbyllur.

Asnjë komb nuk bëhet më i fortë duke ngritur mure mes bijve të vet.

Asnjë flamur nuk valëvitet më lart duke ulur dinjitetin e atyre që e ndjejnë po aq të shenjtë.

Nëse nuk pajtohesh me Edi Ramën, kritikoje.

Nëse nuk pajtohesh me Albin Kurtin, kritikoje.

Por mos i gjyko shqiptarët sipas vendit ku kanë lindur.

Politikanët zëvendësohen.

Qeveritë ndryshojnë.

Kufijtë mund të ndryshojnë.

Por gjaku, gjuha, kujtesa dhe historia nuk ndryshojnë me ciklet zgjedhore.

Patriotizmi nuk është garë.

Nuk është monopol.

Nuk është licencë për të përjashtuar.

Patriotizmi është përgjegjësi.

Është respekt.

Është kujtesë.

Është dinjitet.

Historia na ndau me kufij.

Më pas na ndau me sisteme politike.

Na ndau me tela me gjemba.

Na ndau me luftëra.

Megjithatë, shqiptarët nuk hoqën dorë nga njëri-tjetri.

Do të ishte tragjike që sot, kur kufijtë janë më të hapur se kurrë, të fillonim të ndërtonim kufij të rinj me fjalë.

Sepse fjalët nuk janë të pafajshme.

Ato krijojnë klimë.

Klima krijon mosbesim.

Mosbesimi ushqen urrejtjen.

Dhe urrejtja nuk ka ndërtuar kurrë as Shqipërinë, as Kosovën.

Në fund mbetet vetëm një pyetje:

Kujt i shërben përçarja mes shqiptarëve?

Sigurisht jo shqiptarëve.

Prandaj, para se ta pyesim njëri-tjetrin se në cilën anë të kufirit kemi lindur, le të pyesim veten në cilën anë të historisë duam të qëndrojmë.

Në anën e atyre që ndërtojnë ura?

Apo në anën e atyre që ngrejnë mure?

Sepse kufijtë mund të ndajnë shtetet.

Por nuk duhet të ndajnë kurrë zemrat e një kombi.

Nuk ka shqiptarë të tepërt.

Ka vetëm shqiptarë që meritojnë të respektohen njësoj, në Tiranë e në Prishtinë, në Shkodër e në Gjakovë, në Tetovë, Ulqin, Preshevë, Prevezë apo në mërgatë.

Kombi ynë nuk bëhet më i fortë duke përjashtuar bijtë e vet.

Bëhet më i fortë vetëm kur, pavarësisht dallimeve, kujton se mbi çdo kufi, mbi çdo qeveri dhe mbi çdo përplasje politike, ekziston diçka që nuk duhet të zbehet kurrë: vetëdija se jemi një popull me një histori të përbashkët dhe me një përgjegjësi të përbashkët për të mos e kthyer njëri-tjetrin në të huaj.

Vendi i Lekës,15.07.2026

“History knows few moments when a nation has been judged without being present in the hall where the decision about its fate was being made. For the Albanians, the Congress of Berlin was one of those moments.”

On July 13, 1878, after a month of negotiations held in Berlin, representatives of the seven Great Powers signed the treaty that would reshape the political map of the Balkans. For Germany, Great Britain, Austria-Hungary, Russia, France, Italy, and the Ottoman Empire, the objective was to restore the balance of power in Southeastern Europe after the Russo-Turkish War of 1877–1878. ¹

For the Albanians, however, this was not a peace congress. It was a congress where decisions were made about their lands without their presence.

In the halls of Berlin, borders, territories, and strategic interests were discussed. Peoples were treated as elements of a diplomatic equation, while the Albanians, although they constituted a dense population across a broad ethnic territory, had neither an official delegation nor the right to defend their demands. The memoranda and petitions that Albanian figures sent to European chancelleries remained without influence on the final decision-making process. ²

This exclusion was not merely a formal absence. It reflected the way European diplomacy functioned at the end of the 19th century: the strategic interests of the powers and the balance between them took priority over the national aspirations of peoples who lacked state support. In this sense, the Albanian question was left in the shadows, while territories inhabited by Albanians were included in decisions that favored the territorial expansion of neighboring states or other regional arrangements. ³

The consequences of these decisions cannot be measured only by changes on the map. They affected the lives of thousands of inhabitants of the affected regions, created political uncertainty, encouraged local resistance, and accelerated Albanian national organization. Precisely as a reaction to this reality, the Albanian League of Prizren gained momentum, becoming the most important political organization of Albanians in the 19th century. It did not emerge by chance; it was the response to the belief that, if Albanians did not organize themselves, no one would defend their interests in international diplomacy. ⁴

1. The Congress of Berlin and the Diplomacy of the Great Powers
To understand the importance of the Treaty of Berlin, one must understand the international situation in which it was created.
In the second half of the 19th century, the Ottoman Empire was facing a deep political and military crisis. Its weakening had created a power vacuum in the Balkans, where European powers sought to expand their influence. ⁵

Russia viewed the Balkans as an area of strategic and cultural importance, while Austria-Hungary aimed to prevent Russian expansion and preserve its interests in Southeastern Europe. Great Britain, on the other hand, sought to maintain the European balance and its strategic routes toward the East.

The Russo-Turkish War of 1877–1878 significantly changed the political situation.

After Russia’s victory, the Treaty of San Stefano created a new reality in the Balkans by greatly expanding Russian influence. This development caused concern among the other European powers, which demanded a revision of the agreement. ⁶

Thus, the Congress of Berlin was convened.

However, the main objective of the Great Powers was not the creation of an order based on the will of peoples, but the preservation of a balance between themselves. Within this diplomatic logic, strategic interests were often placed above ethnic realities and the demands of local communities. ⁷

This is precisely one of the main reasons why Albanians experienced the Treaty of Berlin as a historical injustice: they were affected by international decisions, but they did not participate in making them.

2. A People Without a Voice at the Table

Where the Fate of the Balkans Was Decided
In 1878, the Albanians were a people with a distinct linguistic, cultural, and historical identity, but without their own state and without a strong political representation on the international stage.

This was a major weakness at a time when the nations of the Balkans were building their own states and seeking territorial expansion.

Serbia, Montenegro, and Greece already had national projects and territorial ambitions. In this political competition, Albanian lands became a space exposed to various claims. ⁸

For the Albanians, the challenge was not only the preservation of territories. It was also the preservation of identity and the right to be a political factor in the region.

The Treaty of Berlin revealed a harsh reality of the 19th century: a people that lacked political institutions and a diplomatic voice risked having its fate determined by others.

This awareness would become one of the main driving forces behind Albanian national organization.

3. Albanian Lands After Berlin: When Diplomatic Decisions Affected People’s Lives

The Treaty of Berlin did not remain merely a diplomatic document signed by European chancelleries. Its consequences were felt on the ground, in the daily lives of thousands of people who lived in the territories affected by the decisions of the Great Powers.
On the diplomatic maps of the time, territories could be marked with new lines and colors. But behind every changing border line there were villages, towns, families, and communities with long histories. For local inhabitants, a change of administration was not simply a political act; it brought uncertainty regarding property, security, social relations, and their future. ⁹

This was precisely one of the greatest problems of 19th-century diplomacy: decisions were made in the centers of the Great Powers, while the consequences were experienced by local populations.

For the Albanians, this period was accompanied by a sense of the danger of territorial fragmentation. Many of the regions where they lived became the subject of international agreements and the expansionist aims of neighboring states.

Plav and Gusinje: The Clash Between Diplomatic Decisions and the Will of the Inhabitants

One of the most important issues after the Congress of Berlin was that of Plav and Gusinje. According to the decisions made in Berlin, these regions were assigned to Montenegro as part of its territorial expansion. ¹⁰

However, this decision faced strong opposition from the local inhabitants and from the Albanian League of Prizren, which had just begun its political activity.

For the Albanians of Plav and Gusinje, the issue was not only about which administration would govern the territory. It was connected to the continuation of their lives in a space where they had created family, economic, and social ties over generations.

The Albanian League of Prizren viewed this issue as a decisive test. It organized resistance and attempted to show the Great Powers that territorial decisions could not be implemented without taking into account the reality of the local population. ¹¹

The confrontation in Plav and Gusinje was one of the first moments when Albanians appeared as an organized political and military factor.

It demonstrated that the Albanian question could no longer be treated merely as a local issue, but as a matter of importance for the political balance of the Balkans.

Ulcinj: An Albanian City at the Center of International Pressure

After the strong opposition over Plav and Gusinje, the Great Powers sought another solution for Montenegro’s territorial expansion. As compensation, the transfer of Ulcinj under Montenegrin administration was proposed.

This decision also caused major opposition among the Albanians. Ulcinj was not only a strategic point on the Adriatic coast; it was a city with a long Albanian history and with economic, maritime, and cultural importance. ¹²
For European diplomacy, Ulcinj was part of a compromise formula between the powers. For the Albanians, it represented an important center of their national life.

The resistance against the surrender of Ulcinj was another testimony that Albanians were not silently accepting the alteration of their territories.

Nevertheless, international pressure became increasingly strong. In 1880, after numerous clashes and the intervention of the Ottoman Empire against the forces of the Albanian League of Prizren, Ulcinj was handed over to Montenegro. ¹³

This moment remained one of the most painful memories of the post-Berlin period, but at the same time it was also an important point in the formation of Albanian political consciousness.

The Sanjak of Niš: Territorial Changes and Human Consequences

Another important consequence of the developments of 1877–1878 was the transfer of the Sanjak of Niš under Serbian administration.

A considerable Albanian population lived in this area, and it faced major political and social changes. The processes of war and administrative transformation led to the displacement of many Albanian families toward other areas, particularly toward Kosovo. ¹⁴

These population movements left deep marks on Albanian historical memory. For many families, the loss of their settlements meant the loss of their properties, their social networks, and a part of their history.

The displacements of this period show that border changes were not only diplomatic matters. They had direct human consequences.

A Territorial Wound That Turned Into National Awareness

Although the decisions of Berlin brought loss and uncertainty for many Albanians, they also had another important impact: they strengthened the idea of national unity.
The experience of Plav, Gusinje, Ulcinj, and other regions showed that Albanians needed a common political organization.

Local reactions were no longer sufficient; a national platform was required.

This was the reason why the Albanian League of Prizren gained a much greater historical significance than that of a temporary political organization. It became a symbol of the effort to defend national rights at a time when major decisions were being made beyond the voice of the Albanians.

4. The Albanian League of Prizren: From the Defense of Lands to the Idea of the National State

If the Treaty of Berlin was a moment of crisis for the Albanians, the Albanian League of Prizren was the most important political response to this crisis. It emerged from a historical necessity: the need for Albanians no longer to remain merely an object of the decisions of others, but to appear as an organized factor that defended their own interests.

On June 10, 1878, representatives from many Albanian regions gathered in the city of Prizren to create a common political organization. This assembly took place at an extremely sensitive moment: a few weeks after the decisions of the Great Powers to change the map of the Balkans and shortly before the conclusion of the Congress of Berlin. ¹⁵

The creation of the Albanian League of Prizren marked a historic turning point. For the first time, representatives of different Albanian regions attempted to build a common political position on issues that affected their future.

It was not simply an organization aimed at defending certain endangered territories. It marked the beginning of a new concept: Albanians as a national community with common political, cultural, and territorial interests.

From a Reaction to the Crisis to a National Program

At the beginning, the main objective of the League was the defense of Albanian lands within the Ottoman Empire and opposition to decisions that threatened their fragmentation.

But very quickly, its activity expanded. The League began to demand a more suitable administrative organization for Albanian territories, the protection of the Albanian language and Albanian education, as well as the recognition of Albanian national distinctiveness. ¹⁶

This represented a major change in the way Albanians viewed their political future.

For centuries, Albanians had lived within a multinational empire, divided into different administrative units. Religious and regional affiliations had often played an important role in social life.

The League of Prizren introduced a new idea: that above local differences there existed a broader national interest that needed to be defended.

This was a major challenge for the time, because it required the unification of different regions and the creation of a common political consciousness.

Albanian Diplomacy Facing the Great Powers
One of the most important aspects of the activity of the Albanian League of Prizren was its effort to also use the diplomatic path.
The League prepared memoranda and sent delegations to address the Great Powers. These requests emphasized that Albanian territories should not be divided without taking into consideration the will and composition of the local population. ¹⁷

Albanian representatives argued that such a division would create new instability in the Balkans and would violate the rights of a people that possessed a distinct historical and cultural identity.

However, the European diplomacy of the time did not provide the response that the Albanians were seeking. For the Great Powers, the stability created by international agreements and the balance between states was often more important than the demands of peoples who did not have a state.

This disappointment made the League understand that the protection of Albanian interests required not only diplomatic arguments, but also internal organization.

The Confrontation with the Ottoman Empire and the End of the League

One of the greatest paradoxes in the history of the Albanian League of Prizren was the fact that it was initially created to defend Albanian territories within the Ottoman Empire, but later it confronted precisely the Ottoman administration.

In its early stages, some leaders of the League hoped that the Ottoman Empire would accept a form of administrative autonomy for Albanian territories. But as the League grew stronger and its demands became clearer, relations with Istanbul deteriorated. ¹⁸

In 1881, the Ottoman Empire intervened militarily and dissolved the Albanian League of Prizren.

Although the political organization was suppressed, the idea it had created did not disappear. On the contrary, it remained a point of reference for future generations of the Albanian national movement.

The Historical Legacy of the League of Prizren

The importance of the Albanian League of Prizren is not measured only by the years of its existence. It is measured by the influence it had on the formation of Albanian national consciousness.

It demonstrated that Albanians could organize beyond regional and religious divisions and that they could articulate a common political program.

From this perspective, the League was a bridge between the crisis of 1878 and the creation of the Albanian state in 1912.

It was born from a moment of danger, but it transformed into one of the foundations of Albanian political history.

5. From Berlin 1878 to London 1913: The Long Road Toward the Albanian State and the Borders Defined by European Diplomacy

The Treaty of Berlin did not close the Albanian question. On the contrary, it opened a new historical period in which Albanians would face numerous political, diplomatic, and territorial challenges.

The year 1878 revealed the weakness of a people that had a distinct identity but still lacked an organized state capable of defending its interests on the international stage. For this reason, the following decades became a long period of efforts for national awareness, cultural development, and political organization. ¹⁹

After the dissolution of the Albanian League of Prizren, the Albanian national idea did not disappear. On the contrary, it spread through the activities of the National Revival figures, through writings in the Albanian language, efforts to open schools, and through the demand for the recognition of Albanians as a nation with political rights.

During this period, culture became a form of national resistance. The Albanian language, education, and literature were viewed not only as instruments of social development, but also as foundations for preserving identity. ²⁰

The Albanian National Revival: The Construction of a Political Idea

The Albanian National Movement of the late 19th century was not only an effort to defend territories. It was also an effort to build a common national idea.

Albanian Revivalists worked to overcome regional and religious divisions and to create the belief that Albanians, despite their differences, shared a common history, language, and future.

This work was extremely important because, in 19th-century Europe, the idea of the nation was becoming the main foundation upon which new states were being built.

The experience of Berlin had shown that without an articulated political identity, a people risked having no voice in international decisions.

The Balkan Wars and the Return of the Albanian Question to European Diplomacy

At the beginning of the 20th century, the situation in the Balkans became even more unstable. The further weakening of the Ottoman Empire created a new competition among Balkan states for its European territories.

In the years 1912–1913, the Balkan Wars broke out, bringing major political changes to the region. For the Albanians, this was a decisive period: either the Albanian question would find a political solution, or Albanian territories risked being divided among neighboring states. ²¹

In this situation, on November 28, 1912, the Independence of Albania was proclaimed in Vlora. It was a historic act that represented decades of efforts that had begun with the crisis of 1878.

The declaration of independence was not merely a political statement. It was the result of a long historical process in which the experience of Berlin, the activity of the League of Prizren, and the work of the National Revival had played an important role.

The London Conference of 1913: The New State and the Contested Borders

After the declaration of independence, Albania’s fate was once again discussed at European diplomatic tables. The Conference of Ambassadors in London was convened to determine the new political order in the Balkans after the Balkan Wars.

The Great Powers recognized the creation of the Albanian state, but the determination of its borders remained a complicated issue. The decisions made left outside the new state many territories with Albanian populations. ²²

This reality created a sense of historical continuity with the year 1878. In both cases, Albanians faced the fact that the fate of their territories was largely determined by the decisions of international powers.

However, the essential difference was that in 1913 Albanians already had their own state and an internationally recognized political subject.

From a People Without a Voice to a State on the Map of Europe

When viewed from Berlin 1878 to London 1913, this period represents an extraordinary historical journey.

In 1878, Albanians faced the danger of decisions made without their presence. In 1912–1913, they succeeded in creating an independent state, although with borders that remained disputed.

This period demonstrates that the Albanian state was not born from a single event, but from a long historical process built upon sacrifices, political organization, and cultural efforts.

The Treaty of Berlin was one of the most difficult moments of this process, but at the same time it was also one of the factors that accelerated Albanian national awareness.

6. The Legacy of Berlin: Historical Memory, Justice, and the Place of Albanians in Modern Europe

Historical events do not end at the moment when diplomatic documents are signed. Often, their consequences continue to influence the generations that come afterward. For Albanians, the Treaty of Berlin of 1878 is one of those moments that continues to remain present in historical memory, not only because of the decisions that were made at that time, but also because of the impact those decisions had on later political developments in the Balkans.

Berlin was evidence of an era when the destinies of peoples were often determined by the Great Powers, based on strategic interests and international balances. In this process, peoples who lacked a state and strong diplomatic representation were particularly vulnerable. ²³

For Albanians, this period represents a dual historical experience: on one hand, territorial losses and political uncertainty; on the other hand, the birth of a new national consciousness that would change the course of history.

Berlin as a Memory of Historical Injustice and a Political Lesson

The decisions of the Congress of Berlin showed that a political map could change much faster than the lives of the people who inhabited those territories.

For the inhabitants of the Albanian regions affected by these decisions, the new borders were not merely matters of diplomacy. They affected families, economies, social relations, and identities formed over centuries.

Precisely for this reason, Albanian historical memory has preserved the Treaty of Berlin as a symbol of a period when the voice of Albanians was weak on the international stage.

But history should not be viewed only through pain. It should also be viewed through the lessons it leaves behind.

The experience of 1878 showed Albanians that the protection of national interests required organization, education, culture, and diplomacy. From this awareness emerged the Albanian League of Prizren, the National Revival developed, and the path toward independence was prepared.

From a Historical Crisis to the Construction of a State

One of the greatest paradoxes of the history of the Treaty of Berlin is that an agreement experienced by many Albanians as a threat simultaneously became one of the main driving forces of national organization.
The crisis created by territorial decisions produced a political reaction. Albanians understood that without an organized voice, without institutions, and without a national project, their future would remain dependent on the decisions of others.

This process was neither quick nor easy. It required decades of efforts, sacrifices, and work from many political and cultural figures.

From the idea of defending the lands in 1878, the process gradually moved toward the idea of the Albanian state in 1912.

This was one of the most important transformations in modern Albanian history.

A Reflection on the Future

Today, more than a century after the Treaty of Berlin, the memory of this event remains an opportunity to reflect on the importance of historical justice and international responsibility.

The history of the Balkans shows that decisions made without taking into account social realities and the identities of peoples often create consequences that last for generations.

Therefore, the study of Berlin is not only a return to the past. It is also a lesson for the present: lasting peace is built when diplomacy is combined with respect for the rights, dignity, and voice of affected communities.

Conclusion

On July 13, 1878, a treaty was signed in Berlin that changed the political balances of the Balkans. For Albanians, it marked a difficult period, in which many of their territories became part of decisions made by others.

But the history of Albanians after Berlin is not only a history of losses.

It is the history of a people that, from a moment of uncertainty, built a new national consciousness. It is the history of the Albanian League of Prizren, the National Revival, and the long effort that led toward the declaration of independence.

The Treaty of Berlin remains a reminder that borders may be drawn by diplomats and Great Powers, but the identity, memory, and will of a people do not disappear because of a decision made at a diplomatic table.

It remains an important chapter of Albanian history and a testimony that the search for dignity, representation, and historical justice is a process that continues beyond generations.

Footnotes:
1. The text of the Treaty of Berlin (13 July 1878), in the diplomatic documents of the time, including official publications on international relations such as Foreign Relations of the United States, 1878. The document contains the acts of the agreement signed by the Great Powers after the Russo-Turkish War.

2. Memorandum to Lord Beaconsfield (1878), an Albanian diplomatic document addressed to the British government and the Great Powers during the Congress of Berlin, presenting Albanian demands and concerns regarding the protection of their territories.

3. Dëfrim Gashi, “The Congress of Berlin and the Albanian Lands,” Albanological Studies, Albanological Institute of Prishtina, 2014. A study on the impact of the decisions of the Congress of Berlin on Albanian territories and the Albanian national question.

4.Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878–1912, Princeton University Press, 1967. A fundamental work on the development of the Albanian National Awakening and the role of the League of Prizren after the crisis of 1878.

5. Nicolae Iorga, Geschichte des Osmanischen Reiches, studies on the crisis of the Ottoman Empire and its influence on Balkan power balances during the 19th century.

6. The Treaty of San Stefano (3 March 1878) and the diplomatic documents related to its revision at the Congress of Berlin. The agreement served as the starting point for the European diplomatic reorganization of 1878.

7. Henry Kissinger, Diplomacy, Simon & Schuster, 1994. Used for the analysis of the concept of the balance of power in European diplomacy.

8. Miranda Vickers, The Albanians: A Modern History, I.B. Tauris, 1995. Addresses the development of the Albanian national question and relations with neighboring states at the end of the 19th century.

9. Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, Macmillan, 1998. Analyzes territorial changes, administration, and the social consequences of developments in Albanian territories during this period.

10. The Treaty of Berlin, the article related to the territorial expansion of Montenegro and the issue of the territories assigned after the Russo-Turkish War. The documents of the Congress of Berlin, 1878.

11. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878–1912, Princeton University Press, 1967. A detailed treatment of the role of the League of Prizren in the defense of Plava and Gucia.

12. Kristo Frashëri, The Albanian League of Prizren, Academy of Sciences of Albania. Analyzes the issue of Ulcinj and the political and military efforts of the League.

13. George Gawrych, The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874–1913, I.B. Tauris, 2006. A description of the relations between the Ottoman Empire, the League of Prizren, and the Ulcinj crisis.

14. Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, Macmillan, 1998. A study on demographic changes and the displacement of Albanian populations after the Russo-Ottoman and Serbo-Ottoman wars.

15. Academy of Sciences of Albania, History of the Albanian People, Volume II, Tirana. The chapter on the League of Prizren and the political developments of 1878.

16. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878–1912, Princeton University Press, 1967. An analysis of the transformation of the League from a territorial defense organization into a movement with national demands.

17. Miranda Vickers, The Albanians: A Modern History, I.B. Tauris, 1995. A description of Albanian memoranda and diplomatic efforts addressed to the Great Powers.

18. George Gawrych, The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874–1913, I.B. Tauris, 2006. A treatment of the relations between the League of Prizren and the Ottoman administration until its suppression in 1881.

19. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878–1912, Princeton University Press, 1967. Discusses the development of the Albanian national movement after the Congress of Berlin and the process of forming national consciousness.

20. Robert Elsie, Historical Dictionary of Albania, Scarecrow Press, 2010. A compilation on the Albanian National Awakening, the development of the Albanian language, education, and national culture.

21. Academy of Sciences of Albania, History of the Albanian People, Volume III, Tirana. A treatment of the Balkan Wars, the declaration of independence, and the political developments of 1912–1913.

22. Margaret MacMillan, The Peacemakers: The Paris Peace Conference of 1919 and Its Attempt to End War, John Murray, 2001 (for the analysis of Great Power diplomacy and the continuity of European diplomatic practices); as well as the documents of the London Ambassadors’ Conference, 1913.

23. Eric Hobsbawm, Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality, Cambridge University Press, 1990. An analysis of the formation of modern nations and the role of political institutions in the creation of national identities.

The Land of Leka,13.07.2026

«Historia njeh pak çaste kur një komb është gjykuar pa qenë i pranishëm në sallën ku merrej vendimi për fatin e tij. Për shqiptarët, Kongresi i Berlinit ishte një prej atyre çasteve.»

Më 13 korrik 1878, pas një muaji negociatash të zhvilluara në Berlin, përfaqësuesit e shtatë Fuqive të Mëdha nënshkruan traktatin që do të riformësonte hartën politike të Ballkanit. Për Gjermaninë, Britaninë e Madhe, Austro-Hungarinë, Rusinë, Francën, Italinë dhe Perandorinë Osmane, objektivi ishte rivendosja e ekuilibrit të fuqive në Evropën Juglindore pas Luftës Ruso-Turke të viteve 1877–1878. ¹

Për shqiptarët, megjithatë, ky nuk ishte një kongres paqeje. Ishte një kongres ku u vendos për tokat e tyre pa praninë e tyre.

Në sallat e Berlinit u diskutuan kufij, territore dhe interesa strategjike. Popujt u trajtuan si pjesë e një ekuacioni diplomatik, ndërsa shqiptarët, ndonëse përbënin një popullsi të dendur në një hapësirë të gjerë etnike, nuk patën as delegacion zyrtar, as të drejtë për të mbrojtur kërkesat e tyre. Memorandumet dhe peticionet që personalitete shqiptare u dërguan kancelarive evropiane mbetën pa ndikim në vendimmarrjen përfundimtare. ²

Ky përjashtim nuk ishte thjesht një mungesë formale. Ai pasqyronte mënyrën se si funksiononte diplomacia evropiane në fundin e shekullit XIX: interesat strategjike të fuqive dhe ekuilibri ndërmjet tyre kishin përparësi ndaj aspiratave kombëtare të popujve që nuk gëzonin mbështetje shtetërore. Në këtë kuptim, çështja shqiptare u la në hije, ndërsa territore të banuara nga shqiptarë u përfshinë në vendime që favorizonin zgjerimin territorial të shteteve fqinje ose rregullime të tjera rajonale. ³

Pasojat e këtyre vendimeve nuk mund të maten vetëm me ndryshimet në hartë. Ato ndikuan në jetën e mijëra banorëve të trevave të prekura, krijuan pasiguri politike, nxitën rezistencë lokale dhe përshpejtuan organizimin kombëtar shqiptar. Pikërisht si reagim ndaj këtij realiteti mori hov Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e cila u shndërrua në organizimin më të rëndësishëm politik të shqiptarëve në shekullin XIX. Ajo nuk lindi rastësisht; ishte përgjigjja ndaj bindjes se, nëse shqiptarët nuk organizoheshin vetë, askush nuk do t’i mbronte interesat e tyre në diplomacinë ndërkombëtare. ⁴

1. Kongresi i Berlinit dhe diplomacia e Fuqive të Mëdha

Për të kuptuar rëndësinë e Traktatit të Berlinit, duhet kuptuar situata ndërkombëtare në të cilën ai u krijua.

Në gjysmën e dytë të shekullit XIX, Perandoria Osmane po përballej me një krizë të thellë politike dhe ushtarake. Dobësimi i saj kishte krijuar një boshllëk në Ballkan, ku fuqitë evropiane përpiqeshin të zgjeronin ndikimin e tyre. ⁵

Rusia e shihte Ballkanin si një zonë me rëndësi strategjike dhe kulturore, ndërsa Austro-Hungaria synonte të pengonte zgjerimin rus dhe të ruante interesat e saj në Evropën Juglindore. Britania e Madhe, nga ana tjetër, kërkonte të ruante ekuilibrin evropian dhe rrugët e saj strategjike drejt Lindjes.

Lufta Ruso-Turke e viteve 1877–1878 e ndryshoi ndjeshëm situatën politike. Pas fitores së Rusisë, Traktati i Shën Stefanit krijoi një realitet të ri në Ballkan, duke zgjeruar ndjeshëm ndikimin rus. Ky zhvillim shkaktoi shqetësim tek fuqitë e tjera evropiane, të cilat kërkuan rishikimin e marrëveshjes. ⁶
Kështu u mblodh Kongresi i Berlinit.

Por objektivi kryesor i fuqive të mëdha nuk ishte krijimi i një rendi të bazuar në vullnetin e popujve, por ruajtja e një ekuilibri ndërmjet tyre. Në këtë logjikë diplomatike, interesat strategjike shpesh u vendosën mbi realitetet etnike dhe kërkesat e komuniteteve lokale. ⁷

Pikërisht këtu qëndron një nga arsyet kryesore pse shqiptarët e përjetuan Traktatin e Berlinit si një padrejtësi historike: ata u prekën nga vendimet ndërkombëtare, por nuk morën pjesë në marrjen e tyre.

2. Një popull pa zë në tryezën ku ndahej fati i Ballkanit

Në vitin 1878, shqiptarët ishin një popull me identitet të dallueshëm gjuhësor, kulturor dhe historik, por pa një shtet të tyre dhe pa një përfaqësim të fuqishëm politik në arenën ndërkombëtare.

Kjo ishte një dobësi e madhe në një kohë kur kombet e Ballkanit po ndërtonin shtetet e tyre dhe po kërkonin zgjerim territorial.

Serbia, Mali i Zi dhe Greqia kishin tashmë projekte kombëtare dhe synime territoriale. Në këtë garë politike, trojet shqiptare u kthyen në një hapësirë të ekspozuar ndaj pretendimeve të ndryshme. ⁸

Për shqiptarët, sfida nuk ishte vetëm ruajtja e territoreve. Ishte edhe ruajtja e identitetit dhe e të drejtës për të qenë faktor politik në rajon.

Traktati i Berlinit tregoi një realitet të ashpër të shekullit XIX: një popull që nuk kishte institucione politike dhe zë diplomatik rrezikonte që fati i tij të përcaktohej nga të tjerët.

Kjo vetëdije do të bëhej një nga shtysat kryesore të organizimit kombëtar shqiptar.

3. Trojet shqiptare pas Berlinit: kur vendimet diplomatike prekën jetën e njerëzve

Traktati i Berlinit nuk mbeti vetëm një dokument diplomatik i nënshkruar nga kancelaritë evropiane. Pasojat e tij u ndjenë në terren, në jetën e përditshme të mijëra njerëzve që jetonin në territoret e prekura nga vendimet e Fuqive të Mëdha.

Në hartat diplomatike të kohës, territoret mund të shënoheshin me vija dhe ngjyra të reja. Por pas çdo vije kufitare që ndryshonte kishte fshatra, qytete, familje dhe komunitete me histori të gjatë. Për banorët vendas, një ndryshim administrimi nuk ishte thjesht një akt politik; ai sillte pasiguri për pronën, sigurinë, marrëdhëniet shoqërore dhe të ardhmen e tyre. ⁹

Pikërisht këtu qëndronte një nga problemet më të mëdha të diplomacisë së shekullit XIX: vendimet merreshin në qendrat e fuqive të mëdha, ndërsa pasojat përjetoheshin nga popullsitë lokale.

Për shqiptarët, kjo periudhë u shoqërua me ndjenjën e rrezikut të copëtimit territorial. Shumë prej trevave ku ata jetonin u kthyen në objekt të marrëveshjeve ndërkombëtare dhe të synimeve zgjeruese të shteteve fqinje.

Plava dhe Gucia: përplasja ndërmjet vendimit diplomatik dhe vullnetit të banorëve

Një nga çështjet më të rëndësishme pas Kongresit të Berlinit ishte ajo e Plavës dhe Gucisë. Sipas vendimeve të marra në Berlin, këto treva iu caktuan Malit të Zi si pjesë e zgjerimit të tij territorial. ¹⁰

Megjithatë, ky vendim hasi në kundërshtim të fortë nga banorët vendas dhe nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e cila sapo kishte filluar veprimtarinë e saj politike.

Për shqiptarët e Plavës dhe Gucisë, çështja nuk ishte vetëm se cila administratë do të qeveriste territorin. Ajo lidhej me vazhdimësinë e jetës së tyre në një hapësirë ku kishin krijuar lidhje familjare, ekonomike dhe shoqërore ndër breza.

Lidhja Shqiptare e Prizrenit e pa këtë çështje si një provë vendimtare. Ajo organizoi rezistencën dhe u përpoq t’u tregonte Fuqive të Mëdha se vendimet territoriale nuk mund të zbatoheshin pa marrë parasysh realitetin e popullsisë vendase. ¹¹

Përplasja në Plavë dhe Guci ishte një nga momentet e para kur shqiptarët u shfaqën si një faktor i organizuar politik dhe ushtarak.

Ajo tregoi se çështja shqiptare nuk mund të trajtohej më vetëm si një çështje lokale, por si një çështje me rëndësi për ekuilibrin politik të Ballkanit.

Ulqini: një qytet shqiptar në qendër të presionit ndërkombëtar

Pas kundërshtimit të fortë për Plavën dhe Gucinë, Fuqitë e Mëdha kërkuan një zgjidhje tjetër për zgjerimin territorial të Malit të Zi. Si kompensim u propozua kalimi i Ulqinit nën administrimin malazez.
Edhe ky vendim shkaktoi kundërshtim të madh nga shqiptarët. Ulqini nuk ishte vetëm një pikë strategjike në bregdetin Adriatik; ai ishte një qytet me histori të gjatë shqiptare, me rëndësi ekonomike, detare dhe kulturore. ¹²

Për diplomacinë evropiane, Ulqini ishte pjesë e një formule kompromisi ndërmjet fuqive. Për shqiptarët, ai përfaqësonte një qendër të rëndësishme të jetës së tyre kombëtare.

Rezistenca ndaj dorëzimit të Ulqinit ishte një tjetër dëshmi se shqiptarët nuk po e pranonin në heshtje ndryshimin e territoreve të tyre.

Megjithatë, presioni ndërkombëtar u bë gjithnjë e më i madh. Në vitin 1880, pas përplasjeve të shumta dhe ndërhyrjes së Perandorisë Osmane kundër forcave të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, Ulqini iu dorëzua Malit të Zi. ¹³

Ky moment mbeti një nga kujtimet më të dhimbshme të periudhës së pas Berlinit, por njëkohësisht edhe një pikë e rëndësishme në formimin e vetëdijes politike shqiptare.

Sanxhaku i Nishit: ndryshimet territoriale dhe pasojat njerëzore

Një tjetër pasojë e rëndësishme e zhvillimeve të viteve 1877–1878 ishte kalimi i Sanxhakut të Nishit nën administrimin e Serbisë.

Në këtë zonë jetonte një popullsi e konsiderueshme shqiptare, e cila u përball me ndryshime të mëdha politike dhe shoqërore. Proceset e luftës dhe ndryshimit të administrimit sollën shpërngulje të shumë familjeve shqiptare drejt zonave të tjera, veçanërisht drejt Kosovës. ¹⁴

Këto lëvizje të popullsisë lanë gjurmë të thella në kujtesën historike shqiptare. Për shumë familje, humbja e vendbanimeve të tyre nënkuptonte humbjen e pronave, të rrjeteve shoqërore dhe të një pjese të historisë së tyre.

Shpërnguljet e kësaj periudhe tregojnë se ndryshimet kufitare nuk ishin vetëm çështje diplomatike. Ato kishin pasoja të drejtpërdrejta njerëzore.

Një plagë territoriale që u kthye në vetëdije kombëtare

Megjithëse vendimet e Berlinit sollën humbje dhe pasiguri për shumë shqiptarë, ato patën edhe një ndikim tjetër të rëndësishëm: forcuan idenë e bashkimit kombëtar.

Përvoja e Plavës, Gucisë, Ulqinit dhe viseve të tjera tregoi se shqiptarët kishin nevojë për një organizim të përbashkët politik.

Nuk mjaftonin më reagimet lokale; kërkohej një platformë kombëtare.

Kjo ishte arsyeja pse Lidhja Shqiptare e Prizrenit mori një rëndësi historike shumë më të madhe sesa një organizim i përkohshëm politik. Ajo u bë simbol i përpjekjes për të mbrojtur të drejtat kombëtare në një kohë kur vendimet e mëdha merreshin jashtë zërit të shqiptarëve.

4. Lidhja Shqiptare e Prizrenit: nga mbrojtja e trojeve te ideja e shtetit kombëtar

Nëse Traktati i Berlinit ishte një moment i krizës për shqiptarët, Lidhja Shqiptare e Prizrenit ishte përgjigjja më e rëndësishme politike ndaj kësaj krize. Ajo lindi nga një nevojë historike: nevoja që shqiptarët të mos mbeteshin më vetëm objekt i vendimeve të të tjerëve, por të shfaqeshin si një faktor i organizuar që mbronte interesat e veta.

Më 10 qershor 1878, në qytetin e Prizrenit u mblodhën përfaqësues nga shumë treva shqiptare për të krijuar një organizim të përbashkët politik. Ky kuvend u zhvillua në një moment jashtëzakonisht të ndjeshëm: pak javë pas vendimeve të Fuqive të Mëdha për të ndryshuar hartën e Ballkanit dhe pak para përfundimit të Kongresit të Berlinit. ¹⁵

Krijimi i Lidhjes Shqiptare të Prizrenit shënoi një kthesë historike. Për herë të parë, përfaqësues të krahinave të ndryshme shqiptare u përpoqën të ndërtonin një qëndrim të përbashkët politik mbi çështjet që preknin të ardhmen e tyre.

Ajo nuk ishte thjesht një organizatë që synonte mbrojtjen e disa territoreve të rrezikuara. Ajo shënoi fillimin e një koncepti të ri: shqiptarët si një bashkësi kombëtare me interesa të përbashkëta politike, kulturore dhe territoriale.

Nga reagimi ndaj krizës te programi kombëtar

Në fillim, objektivi kryesor i Lidhjes ishte mbrojtja e trojeve shqiptare brenda Perandorisë Osmane dhe kundërshtimi i vendimeve që rrezikonin copëtimin e tyre.

Por shumë shpejt, veprimtaria e saj u zgjerua. Lidhja filloi të kërkonte një organizim më të përshtatshëm administrativ për territoret shqiptare, mbrojtjen e gjuhës dhe arsimit shqip, si dhe njohjen e veçantisë kombëtare shqiptare. ¹⁶

Kjo ishte një ndryshim i madh në mënyrën se si shqiptarët e shihnin të ardhmen e tyre politike.

Për shekuj me radhë, shqiptarët kishin jetuar brenda një perandorie shumëkombëshe, të ndarë në njësi administrative të ndryshme.

Përkatësitë fetare dhe krahinore shpesh kishin pasur rol të rëndësishëm në jetën shoqërore.

Lidhja e Prizrenit solli një ide të re: se mbi dallimet lokale ekzistonte një interes më i gjerë kombëtar që duhej mbrojtur.

Kjo ishte një sfidë e madhe për kohën, sepse kërkonte bashkimin e krahinave të ndryshme dhe krijimin e një ndjenje të përbashkët politike.

Diplomacia shqiptare përballë Fuqive të Mëdha

Një nga aspektet më të rëndësishme të veprimtarisë së Lidhjes Shqiptare të Prizrenit ishte përpjekja për të përdorur edhe rrugën diplomatike.

Lidhja hartoi memorandume dhe dërgoi përfaqësi për t’u drejtuar Fuqive të Mëdha. Në këto kërkesa theksohej se territoret shqiptare nuk duhej të ndaheshin pa marrë parasysh vullnetin dhe përbërjen e popullsisë vendase. ¹⁷

Përfaqësuesit shqiptarë argumentonin se një ndarje e tillë do të krijonte paqëndrueshmëri të re në Ballkan dhe do të cenonte të drejtat e një populli që kishte një identitet të veçantë historik e kulturor.

Megjithatë, diplomacia evropiane e kohës nuk i dha përgjigjen që kërkonin shqiptarët. Për Fuqitë e Mëdha, stabiliteti i krijuar nga marrëveshjet ndërkombëtare dhe ekuilibri ndërmjet shteteve shpesh ishte më i rëndësishëm sesa kërkesat e popujve që nuk kishin shtet.

Ky zhgënjim e bëri Lidhjen të kuptonte se mbrojtja e interesave shqiptare kërkonte jo vetëm argumente diplomatike, por edhe organizim të brendshëm.

Përballja me Perandorinë Osmane dhe fundi i Lidhjes

Një nga paradokset më të mëdha të historisë së Lidhjes Shqiptare të Prizrenit ishte fakti se ajo u krijua fillimisht për të mbrojtur territoret shqiptare brenda Perandorisë Osmane, por më vonë u përball pikërisht me administratën osmane.

Në fillimet e saj, disa drejtues të Lidhjes shpresonin se Perandoria Osmane do të pranonte një formë autonomie administrative për territoret shqiptare. Por ndërsa Lidhja forcohej dhe kërkesat e saj bëheshin më të qarta, marrëdhëniet me Stambollin u përkeqësuan. ¹⁸

Në vitin 1881, Perandoria Osmane ndërhyri ushtarakisht dhe e shpërndau Lidhjen Shqiptare të Prizrenit.

Megjithëse organizimi politik u shtyp, ideja që ajo kishte krijuar nuk u zhduk. Përkundrazi, ajo mbeti një pikë referimi për brezat e ardhshëm të lëvizjes kombëtare shqiptare.

Trashëgimia historike e Lidhjes së Prizrenit

Rëndësia e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit nuk matet vetëm me vitet e ekzistencës së saj. Ajo matet me ndikimin që pati në formimin e vetëdijes kombëtare shqiptare.

Ajo tregoi se shqiptarët mund të organizoheshin përtej ndarjeve krahinore dhe fetare dhe se mund të artikulonin një program politik të përbashkët.

Nga kjo pikëpamje, Lidhja ishte një urë ndërmjet krizës së vitit 1878 dhe krijimit të shtetit shqiptar në vitin 1912.

Ajo lindi nga një moment rreziku, por u shndërrua në një nga themelet e historisë politike shqiptare.

5. Nga Berlini 1878 te Londra 1913: rruga e gjatë drejt shtetit shqiptar dhe kufijtë e përcaktuar nga diplomacia evropiane

Traktati i Berlinit nuk e mbylli çështjen shqiptare. Përkundrazi, ai hapi një periudhë të re historike në të cilën shqiptarët do të përballeshin me sfida të shumta politike, diplomatike dhe territoriale.

Viti 1878 tregoi dobësinë e një populli që kishte një identitet të dallueshëm, por ende nuk kishte një shtet të organizuar që të mbronte interesat e tij në arenën ndërkombëtare. Për këtë arsye, dekadat që pasuan u shndërruan në një periudhë të gjatë përpjekjesh për ndërgjegjësim kombëtar, zhvillim kulturor dhe organizim politik. ¹⁹

Pas shpërndarjes së Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, ideja kombëtare shqiptare nuk u zhduk. Përkundrazi, ajo u përhap përmes veprimtarisë së rilindësve, përmes shkrimeve në gjuhën shqipe, përpjekjeve për hapjen e shkollave dhe përmes kërkesës për njohjen e shqiptarëve si një komb me të drejta politike.

Në këtë periudhë, kultura u kthye në një formë të rezistencës kombëtare. Gjuha shqipe, arsimi dhe letërsia u panë jo vetëm si mjete të zhvillimit shoqëror, por edhe si themele të ruajtjes së identitetit. ²⁰

Rilindja Kombëtare Shqiptare: ndërtimi i një ideje politike

Lëvizja Kombëtare Shqiptare e fundit të shekullit XIX nuk ishte vetëm një përpjekje për mbrojtjen e territoreve. Ajo ishte edhe një përpjekje për të ndërtuar një ide të përbashkët kombëtare.

Rilindësit shqiptarë punuan për të kapërcyer ndarjet krahinore dhe fetare dhe për të krijuar bindjen se shqiptarët, pavarësisht dallimeve të tyre, kishin një histori, gjuhë dhe të ardhme të përbashkët.

Kjo punë ishte jashtëzakonisht e rëndësishme, sepse në Evropën e shekullit XIX ideja e kombit po bëhej baza kryesore mbi të cilën ndërtoheshin shtetet e reja.

Përvoja e Berlinit kishte treguar se pa një identitet politik të artikuluar, një popull rrezikonte të mos kishte zë në vendimet ndërkombëtare.

Luftërat Ballkanike dhe rikthimi i çështjes shqiptare në diplomacinë evropiane

Në fillim të shekullit XX, situata në Ballkan u bë edhe më e paqëndrueshme. Dobësimi i mëtejshëm i Perandorisë Osmane krijoi një garë të re ndërmjet shteteve ballkanike për territoret e saj evropiane.

Në vitet 1912–1913 shpërthyen Luftërat Ballkanike, të cilat sollën ndryshime të mëdha politike në rajon. Për shqiptarët, kjo ishte një periudhë vendimtare: ose çështja shqiptare do të gjente një zgjidhje politike, ose territoret shqiptare rrezikonin të ndaheshin ndërmjet shteteve fqinje. ²¹

Në këtë situatë, më 28 Nëntor 1912, në Vlorë u shpall Pavarësia e Shqipërisë. Ishte një akt historik që përmblidhte dekada përpjekjesh të nisura që nga kriza e vitit 1878.

Shpallja e pavarësisë nuk ishte vetëm një deklaratë politike. Ajo ishte rezultat i një procesi të gjatë historik ku përvoja e Berlinit, veprimtaria e Lidhjes së Prizrenit dhe puna e Rilindjes Kombëtare kishin luajtur një rol të rëndësishëm.

Konferenca e Londrës 1913: shteti i ri dhe kufijtë e diskutueshëm

Pas shpalljes së pavarësisë, fati i Shqipërisë u diskutua përsëri në tryezat diplomatike evropiane. Konferenca e Ambasadorëve në Londër u mblodh për të përcaktuar rendin e ri politik në Ballkan pas Luftërave Ballkanike.

Fuqitë e Mëdha njohën krijimin e shtetit shqiptar, por përcaktimi i kufijve të tij mbeti një çështje e ndërlikuar. Vendimet e marra lanë jashtë shtetit të ri shumë territore me popullsi shqiptare. ²²

Ky realitet krijoi një ndjenjë të vazhdimësisë historike me vitin 1878. Në të dyja rastet, shqiptarët u përballën me faktin se fati i territoreve të tyre përcaktohej në një masë të madhe nga vendimet e fuqive ndërkombëtare.

Megjithatë, ndryshimi thelbësor ishte se në vitin 1913 shqiptarët tashmë kishin një shtet të tyre dhe një subjekt politik të njohur ndërkombëtarisht.

Nga një popull pa zë te një shtet në hartën e Evropës

Kur shihet periudha nga Berlini 1878 deri te Londra 1913, ajo paraqet një rrugëtim historik të jashtëzakonshëm.

Në vitin 1878, shqiptarët u përballën me rrezikun e vendimeve të marra pa praninë e tyre. Në vitin 1912–1913, ata arritën të krijojnë një shtet të pavarur, edhe pse me kufij që mbetën të debatueshëm.

Kjo periudhë dëshmon se shteti shqiptar nuk lindi nga një ngjarje e vetme, por nga një proces i gjatë historik i ndërtuar mbi sakrifica, organizim politik dhe përpjekje kulturore.

Traktati i Berlinit ishte një nga momentet më të vështira të këtij procesi, por njëkohësisht ishte edhe një nga faktorët që e përshpejtuan ndërgjegjësimin kombëtar shqiptar.

6. Trashëgimia e Berlinit: kujtesa historike, drejtësia dhe vendi i shqiptarëve në Evropën moderne

Ngjarjet historike nuk përfundojnë në momentin kur nënshkruhen dokumentet diplomatike. Shpesh, pasojat e tyre vazhdojnë të ndikojnë te brezat që vijnë më pas. Për shqiptarët, Traktati i Berlinit i vitit 1878 është një nga ato momente që vazhdon të mbetet i pranishëm në kujtesën historike, jo vetëm për vendimet që u morën atëherë, por edhe për ndikimin që ato patën në zhvillimet e mëvonshme politike të Ballkanit.

Berlini ishte një dëshmi e një epoke kur fatet e popujve shpesh përcaktoheshin nga fuqitë e mëdha, në bazë të interesave strategjike dhe ekuilibrave ndërkombëtarë. Në këtë proces, popujt që nuk kishin shtet dhe përfaqësim të fuqishëm diplomatik ishin veçanërisht të cenueshëm. ²³

Për shqiptarët, kjo periudhë përfaqëson një përvojë të dyfishtë historike: nga njëra anë, humbje territoriale dhe pasiguri politike; nga ana tjetër, lindjen e një vetëdijeje të re kombëtare që do të ndryshonte rrjedhën e historisë.

Berlini si kujtesë e një padrejtësie historike dhe një mësim politik

Vendimet e Kongresit të Berlinit treguan se një hartë politike mund të ndryshojë shumë më shpejt sesa mund të ndryshojë jeta e njerëzve që jetojnë në ato territore.

Për banorët e trevave shqiptare të prekura nga këto vendime, kufijtë e rinj nuk ishin vetëm çështje diplomacie. Ata prekën familje, ekonomi, marrëdhënie shoqërore dhe identitete të formuara ndër shekuj.

Pikërisht për këtë arsye, kujtesa historike shqiptare e ka ruajtur

Traktatin e Berlinit si një simbol të një periudhe kur zëri i shqiptarëve ishte i dobët në arenën ndërkombëtare.

Por historia nuk duhet parë vetëm përmes dhimbjes. Ajo duhet parë edhe përmes mësimeve që lë.

Përvoja e vitit 1878 i tregoi shqiptarëve se mbrojtja e interesave kombëtare kërkonte organizim, arsim, kulturë dhe diplomaci. Nga kjo vetëdije lindi Lidhja Shqiptare e Prizrenit, u zhvillua Rilindja Kombëtare dhe u përgatit rruga drejt pavarësisë.

Nga një krizë historike te ndërtimi i një shteti

Një nga paradokset më të mëdha të historisë së Traktatit të Berlinit është se një marrëveshje që për shumë shqiptarë u përjetua si kërcënim, njëkohësisht u bë një nga shtysat kryesore të organizimit kombëtar.

Kriza e krijuar nga vendimet territoriale solli një reagim politik. Shqiptarët kuptuan se pa një zë të organizuar, pa institucione dhe pa një projekt kombëtar, e ardhmja e tyre do të mbetej e varur nga vendimet e të tjerëve.

Ky proces nuk ishte i shpejtë dhe as i lehtë. Ai kërkoi dekada përpjekjesh, sakrificash dhe pune nga shumë figura politike e kulturore.

Nga ideja e mbrojtjes së trojeve në vitin 1878 u kalua gradualisht te ideja e shtetit shqiptar në vitin 1912.

Ky ishte një nga transformimet më të rëndësishme në historinë moderne shqiptare.

Një reflektim për të ardhmen

Sot, më shumë se një shekull pas Traktatit të Berlinit, kujtimi i kësaj ngjarjeje mbetet një mundësi për të reflektuar mbi rëndësinë e drejtësisë historike dhe të përgjegjësisë ndërkombëtare.

Historia e Ballkanit tregon se vendimet e marra pa marrë parasysh realitetet shoqërore dhe identitetet e popujve shpesh krijojnë pasoja që zgjasin për breza.

Prandaj, studimi i Berlinit nuk është vetëm një kthim te e kaluara. Ai është edhe një mësim për të tashmen: paqja e qëndrueshme ndërtohet kur diplomacia bashkohet me respektin për të drejtat, dinjitetin dhe zërin e komuniteteve të prekura.

Përfundim

Më 13 korrik 1878, në Berlin u nënshkrua një traktat që ndryshoi ekuilibrat politike të Ballkanit. Për shqiptarët, ai shënoi një periudhë të vështirë, ku shumë prej territoreve të tyre u bënë pjesë e vendimeve të marra nga të tjerët.

Por historia e shqiptarëve pas Berlinit nuk është vetëm histori e humbjeve.

Është historia e një populli që nga një moment pasigurie ndërtoi një vetëdije të re kombëtare. Është historia e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, e Rilindjes Kombëtare dhe e përpjekjes së gjatë që çoi drejt shpalljes së Pavarësisë.

Traktati i Berlinit mbetet një kujtesë se kufijtë mund të vizatohen nga diplomatë dhe fuqitë e mëdha, por identiteti, kujtesa dhe vullneti i një populli nuk zhduken nga një vendim i marrë në një tryezë diplomatike.

Ai mbetet një kapitull i rëndësishëm i historisë shqiptare dhe një dëshmi se kërkimi për dinjitet, përfaqësim dhe drejtësi historike është një proces që vazhdon përtej brezave.

Fusnotat:

1. Teksti i Traktatit të Berlinit (13 korrik 1878), në dokumentet diplomatike të kohës, përfshirë botimet zyrtare të marrëdhënieve ndërkombëtare si Foreign Relations of the United States, 1878. Dokumenti përmban aktet e marrëveshjes së nënshkruar nga Fuqitë e Mëdha pas Luftës Ruso-Turke.

2. Memorandum to Lord Beaconsfield (1878), dokument diplomatik shqiptar drejtuar qeverisë britanike dhe Fuqive të Mëdha gjatë Kongresit të Berlinit, ku paraqiteshin kërkesat dhe shqetësimet shqiptare për mbrojtjen e territoreve të tyre.

3. Dëfrim Gashi, “Kongresi i Berlinit dhe Tokat Shqiptare”, Gjurmime Albanologjike, Instituti Albanologjik i Prishtinës, 2014. Studim mbi ndikimin e vendimeve të Kongresit të Berlinit në territoret shqiptare dhe në çështjen kombëtare shqiptare.

4. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878–1912, Princeton University Press, 1967. Vepër themelore mbi zhvillimin e Rilindjes Kombëtare Shqiptare dhe rolin e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit pas krizës së vitit 1878.

5. Nicolae Iorga, Geschichte des Osmanischen Reiches, studime mbi krizën e Perandorisë Osmane dhe ndikimin e saj në ekuilibrat ballkanikë gjatë shekullit XIX.

6. Traktati i Shën Stefanit (3 mars 1878) dhe dokumentet diplomatike që lidhen me rishikimin e tij në Kongresin e Berlinit. Marrëveshja shërbeu si pikënisje për riorganizimin diplomatik evropian të vitit 1878.

7. Henry Kissinger, Diplomacy, Simon & Schuster, 1994. Përdoret për analizën e konceptit të ekuilibrit të fuqive në diplomacinë evropiane.

8. Miranda Vickers, The Albanians: A Modern History, I.B. Tauris, 1995. Trajton zhvillimin e çështjes kombëtare shqiptare dhe marrëdhëniet me shtetet fqinje në fundin e shekullit XIX.

9. Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, Macmillan, 1998. Analizon ndryshimet territoriale, administrimin dhe pasojat shoqërore të zhvillimeve në territoret shqiptare gjatë kësaj periudhe.

10. Traktati i Berlinit, neni që lidhet me zgjerimin territorial të Malit të Zi dhe çështjen e territoreve të caktuara pas Luftës Ruso-Turke. Dokumentet e Kongresit të Berlinit, 1878.

11. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878–1912, Princeton University Press, 1967. Trajtim i hollësishëm i rolit të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit në mbrojtjen e Plavës dhe Gucisë.

12. Kristo Frashëri, Lidhja Shqiptare e Prizrenit, Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Analizon çështjen e Ulqinit dhe përpjekjet politike e ushtarake të Lidhjes.

13. George Gawrych, The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874–1913, I.B. Tauris, 2006. Përshkrim i marrëdhënieve ndërmjet Perandorisë Osmane, Lidhjes së Prizrenit dhe krizës së Ulqinit.

14. Noel Malcolm, Kosovo: A Short History, Macmillan, 1998. Studim mbi ndryshimet demografike dhe shpërnguljet e popullsive shqiptare pas luftërave ruso-osmane dhe serbo-osmane.

15. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Historia e Popullit Shqiptar, Vëllimi II, Tiranë. Kapitulli mbi Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe zhvillimet politike të vitit 1878.

16. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878–1912, Princeton University Press, 1967. Analizë mbi kalimin e Lidhjes nga një organizim mbrojtës territorial në një lëvizje me kërkesa kombëtare.

17. Miranda Vickers, The Albanians: A Modern History, I.B. Tauris, 1995. Përshkrim i memorandumeve shqiptare dhe përpjekjeve diplomatike përpara Fuqive të Mëdha.

18. George Gawrych, The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874–1913, I.B. Tauris, 2006. Trajtim i marrëdhënieve ndërmjet Lidhjes Shqiptare të Prizrenit dhe administratës osmane deri në shpërndarjen e saj më 1881.

19. Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878–1912, Princeton University Press, 1967. Trajton zhvillimin e lëvizjes kombëtare shqiptare pas Kongresit të Berlinit dhe procesin e formimit të vetëdijes kombëtare.

20. Robert Elsie, Historical Dictionary of Albania, Scarecrow Press, 2010. Përmbledhje mbi Rilindjen Kombëtare Shqiptare, zhvillimin e gjuhës shqipe, arsimit dhe kulturës kombëtare.

21. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Historia e Popullit Shqiptar, Vëllimi III, Tiranë. Trajtim i Luftërave Ballkanike, shpalljes së pavarësisë dhe zhvillimeve politike të viteve 1912–1913.

22. Margaret MacMillan, The Peacemakers: The Paris Peace Conference of 1919 and Its Attempt to End War, John Murray, 2001 (për analizën e diplomacisë së fuqive të mëdha dhe vazhdimësinë e praktikave diplomatike evropiane); si dhe dokumentet e Konferencës së Ambasadorëve në Londër, 1913.

23. Eric Hobsbawm, Nations and Nationalism since 1780: Programme, Myth, Reality, Cambridge University Press, 1990. Analizë mbi formimin e kombeve moderne dhe rolin e institucioneve politike në krijimin e identiteteve kombëtare.

Vendi i Lekës,13.07.2026

Një rrëfim nga afër për atë që pashë, dëgjova dhe përjetova në një udhëtim ku pyetja kryesore nuk ishte vetëm “sa kushton?”, por “çfarë kujtimi lëmë pas?”
Ka udhëtime që bëhen për të pushuar.

Ka udhëtime që bëhen për të parë vende të bukura.

Por ka edhe udhëtime që të mbeten gjatë në mendje, sepse përtej pamjeve të bukura të detit, rrugëve dhe qyteteve, të bëjnë të mendosh për njerëzit, sjelljen, kulturën dhe mënyrën se si një vend e pret mysafirin.

Tri ditët që kalova në Shëngjin dhe mbrëmja që përjetova në Shkodër ishin një udhëtim i tillë.

Nuk ishte thjesht një udhëtim për pushim.

Ishte një mundësi për të parë nga afër një realitet për të cilin është folur shumë: rritja e çmimeve në zonat turistike, mënyra e shërbimit dhe shqetësimi se mos në garën për fitim humbet diçka nga ajo vlerë që e ka bërë Shqipërinë të dashur ndër vite — mikpritja.

Nuk shkova për të gjykuar.

Nuk shkova për të kërkuar fajtorë.

Shkova si një vizitor i zakonshëm, me dëshirën për të parë, për të dëgjuar dhe për të kuptuar.

Sepse shpesh realiteti i parë nga afër është shumë më i ndërlikuar sesa një debat në distancë.

Një titull në internet mund të zgjasë vetëm disa sekonda.

Por një përvojë e jetuar të mbetet gjatë.

Tri ditë në Shëngjin – përtej pamjes së plazhit

Kur mbërrita në Shëngjin, gjëja e parë që të tërheq është gjallëria e sezonit.
Rrugët mbushen me njerëz. Plazhi ka zhurmën e vet të bukur të verës. Lokalet hapin dyert që herët dhe gjithçka duket sikur punon me ritmin e një qyteti që jeton për disa muaj shumë më shpejt se zakonisht.

Por një zonë turistike nuk kuptohet vetëm nga pamja e parë.

Duhet të ecësh.

Duhet të ulesh.

Duhet të dëgjosh.

Duhet të vëresh ato gjëra të vogla që shpesh tregojnë më shumë se çdo reklamë.

Mënyrën si të përshëndet dikush kur hyn në një lokal.

Mënyrën si të shpjegohet një çmim.

Mënyrën si të trajton dikush kur e kupton se nuk je vetëm një klient kalimtar.

Gjatë atyre tri ditëve vizitova ambiente të ndryshme. Hyra në lokale, restorante, kafene dhe dyqane. Bisedova me njerëz të ndryshëm.

Dëgjova historitë e tyre.

Dëgjova vështirësitë e tyre.

Por mbi të gjitha vëzhgova përvojën e atij që vjen si mysafir.

Sepse turizmi fillon pikërisht aty: në takimin mes atij që pret dhe atij që vjen.

Kur çmimi nuk është vetëm numër, por bëhet pjesë e përvojës

Gjatë qëndrimit tim në Shëngjin, një nga temat që përsëritej më shpesh ishte ajo e çmimeve.
Në një zonë turistike, çmimi është gjithmonë një çështje delikate. Për biznesin ai lidhet me investimin, me shpenzimet dhe me përpjekjen për të mbajtur një aktivitet gjatë një sezoni të shkurtër.

Në bisedat që zhvillova me disa administratorë biznesesh, ata shpjegonin se pas çdo aktiviteti ka shumë detaje që një klient nuk i sheh: qiratë e ambienteve, furnizimet, pagat e punëtorëve, energjinë elektrike, taksat dhe përgjegjësitë e tjera që mbahen gjatë gjithë vitit.

Është një realitet që duhet kuptuar.

Askush nuk mund të kërkojë që një biznes të punojë pa fitim.

Por turizmi ka një veçori që e dallon nga shumë fusha të tjera.

Një biznes turistik nuk shet vetëm një produkt.

Ai shet një përvojë.

Dhe përvoja fillon që në momentin kur një vizitor hyn në një ambient.

Fillon nga fjala e parë.

Nga mënyra si pritet.

Nga kujdesi që i kushtohet.

Nga ndjenja që i krijohet.

Sepse një çmim i lartë nuk është gjithmonë problem, nëse shoqërohet me cilësi dhe respekt.

Por një çmim i lartë bëhet i rëndë kur njeriu ndjen se ajo që mori në këmbim nuk përputhet me atë që pagoi.

Dhe këtu lind një përgjegjësi e madhe për çdo operator turistik.

Sepse një klient i kënaqur nuk është vetëm një pagesë e kryer.

Është një histori e mirë që udhëton më tej.

Ndërsa një klient i zhgënjyer nuk largohet vetëm me një faturë.

Ai largohet me një përshtypje.

Dhe përshtypjet janë ato që ndërtojnë ose dëmtojnë emrin e një destinacioni.

Balloret e lokaleve dhe historitë pas tyre

Gjatë shëtitjeve të mia përgjatë zonave turistike më tërhoqi vëmendjen edhe një tjetër detaj.
Në balloret e disa lokaleve shiheshin tabela reklamuese me emra qytetesh dhe vendesh të ndryshme.

Ato ishin pjesë e pamjes së gjallë të sezonit dhe tregonin se pas çdo biznesi fshihet një histori: një investim, një përpjekje dhe një rrugëtim njerëzor.

Në bisedat me disa administratorë mësova se disa ambiente ishin marrë me qira për sezonin turistik.

Secili prej tyre kishte mënyrën e vet për ta shpjeguar realitetin e biznesit.

Disa flisnin për vështirësitë ekonomike.

Disa për presionin e sezonit.

Disa për nevojën që brenda pak muajve të përballojnë shpenzimet e një viti.

Por ndërsa dëgjoja këto histori, mendoja edhe për anën tjetër të kësaj marrëdhënieje.

Sepse pushuesi që hyn në një lokal nuk i di të gjitha këto.

Ai nuk e di sa është qiraja.

Nuk e di sa kushton energjia.

Nuk e di sa punë është bërë pas kuzhinës apo pas banakut.

Ai sheh vetëm atë që i ofrohet.

Ai sheh shërbimin.

Ai sheh pastërtinë.

Ai sheh çmimin.

Dhe mbi të gjitha, ai ndien respektin ose mungesën e tij.

Kjo është arsyeja pse turizmi është një fushë ku suksesi nuk matet vetëm me fitimin e sotëm.

Matet me besimin që ndërton për nesër.

Një mbrëmje në Shkodër – aty ku historia, natyra dhe njerëzit bashkohen

Pas ditëve të kaluara në bregdet, një mbrëmje vendosa ta vizitoja Shkodrën.
Dhe ajo mbrëmje më tregoi një tjetër fytyrë të Shqipërisë.

Shkodra nuk është thjesht një qytet që vizitohet.

Është një qytet që përjetohet.

Është një vend ku historia ecën bashkë me të tashmen.

Aty qëndron Kalaja e Rozafës, një dëshmi e fuqishme e historisë dhe kujtesës së këtij vendi. Aty janë monumentet karakteristike, rrugët me gjurmët e së kaluarës, kultura qytetare dhe ajo frymë që e ka bërë Shkodrën një nga qendrat më të veçanta shqiptare.

Por Shkodra ka edhe një pasuri tjetër të rrallë: natyrën e saj.

Është një nga ato vende ku bashkohen tri elemente të jashtëzakonshme: deti, liqeni dhe lumenjtë.

Deti i jep hapësirë dhe horizont.

Liqeni i Shkodrës i jep qetësi dhe një bukuri të veçantë.

Lumenjtë i japin jetë dhe lëvizje kësaj treve.

Ky bashkim i natyrës dhe historisë e bën Shkodrën një vend të veçantë, ku një vizitor mund të gjejë shumë më tepër sesa një ndalesë turistike.

Por ajo që e bëri të paharrueshme atë mbrëmje nuk ishte vetëm ajo që pashë.

Ishte ajo që ndjeva.

Një qytet që të kujton se turizmi është mbi të gjitha njerëz
Kur mbërrita në qendrën e Shkodrës atë mbrëmje, nuk pashë vetëm një qytet me drita dhe lokale të hapura.
Pashë një qytet që jetonte.

Rrugët ishin plot me njerëz. Tavolinat ishin të mbushura. Nga çdo cep vinte një ndjenjë gjallërie dhe harmonie.

Aty kishte turistë nga vende të ndryshme të botës.

Dëgjoje gjuhë të ndryshme.

Shihje fytyra të ndryshme.

Kultura të ndryshme ishin ulur pranë njëra-tjetrës.

Por për disa orë, të gjitha dallimet humbnin përballë një atmosfere të përbashkët.

Ishte një pamje që të kujtonte një sofër të madhe, ku secili kishte vendin e vet.

Dikush po shijonte ushqimin.

Dikush po pinte një kafe.

Dikush qeshte me miqtë.

Dikush këndonte.

Dikush tjetër bashkohej me një valle që kishte nisur spontanisht.

Askush nuk pyeste se nga vinte tjetri.

Askush nuk pyeste çfarë gjuhe fliste.

Në ato momente ekzistonte vetëm kënaqësia e të qenit bashkë.

Dhe ndoshta ky është një nga thesaret më të mëdha që mund t’i japë një vend vizitorit: ndjenjën se për një çast ai nuk është i huaj.

Është pjesë e atmosferës.

Është pjesë e historisë së atij momenti.

Kur shërbimi bëhet kujtim
Ajo që më bëri përshtypje në Shkodër ishte edhe mënyra e komunikimit.
Jo një luks i tepruar.

Jo një përpjekje për të krijuar një imazh artificial.

Por një thjeshtësi e bukur njerëzore.

Njerëzit të shërbenin me respekt.

Të flisnin me qetësi.

Të jepnin ndjesinë se ishe i mirëpritur.

Dhe kjo është një vlerë që nuk blihet me investime të mëdha.

Ajo vjen nga kultura.

Vjen nga edukata.

Vjen nga mënyra se si një shoqëri e kupton marrëdhënien me mysafirin.

Edhe çmimet ishin të arsyeshme. Nuk kishte ndjesinë se një vizitor duhej të paguante më shumë vetëm sepse ishte turist apo sepse qyteti ishte plot.

Ishte një ekuilibër i natyrshëm:

Biznesi fiton.

Klienti kënaqet.

Të dy palët largohen me një ndjenjë pozitive.

Dhe pikërisht ky është modeli që duhet të kërkojë çdo destinacion turistik.

Sepse suksesi nuk është vetëm të mbushësh tavolinat për një natë.

Suksesi është që ai që u ul sot, të dëshirojë të kthehet nesër.

Dy vende, një mësim i madh
Kur i rikthej në mendje këto ditë, nuk dua të them se një vend është pa gabime dhe një tjetër është i përsosur.
Çdo qytet ka sfidat e veta.

Çdo biznes ka vështirësitë e veta.

Çdo sezon sjell probleme të reja.

Por një gjë është e përbashkët për të gjithë:

Mënyra si e trajtojmë mysafirin përcakton mënyrën si ai do të flasë për ne.

Shëngjini më bëri të mendoj për sfidat e një turizmi që po rritet me shpejtësi. Më kujtoi se krahas investimeve dhe fitimit duhet të ruhet edhe balanca mes biznesit dhe respektit për klientin.

Shkodra më kujtoi fuqinë e një qyteti që di të bashkojë bukurinë e natyrës, pasurinë e historisë dhe ngrohtësinë njerëzore.

Të dyja përvojat më çuan në të njëjtin përfundim:

Një vend nuk bëhet i paharrueshëm vetëm nga ajo që ka.

Bëhet i paharrueshëm nga mënyra se si e ndan atë që ka me të tjerët.

Fjala e fundit: të mos e humbasim shpirtin e mikpritjes
Shqipëria sot është përballë një mundësie të madhe.
Bota po e zbulon gjithnjë e më shumë bukurinë e saj.

Deti, malet, liqenet, lumenjtë, qytetet historike dhe traditat tona janë një pasuri që duhet ta mbrojmë.

Por mbi të gjitha duhet të mbrojmë atë që nuk ndërtohet me beton dhe nuk blihet me para.

Mikpritjen.

Sepse një hotel mund të ndërtohet brenda pak vitesh.

Një restorant mund të hapet brenda pak muajsh.

Por besimi i një vizitori ndërtohet me vite.

Dhe humbet shumë shpejt.

Një turist nuk largohet vetëm me një fotografi nga deti.

Ai largohet me një ndjenjë.

Nëse ajo ndjenjë është e bukur, ai bëhet zëri ynë më i mirë në botë.

Nëse ajo ndjenjë është zhgënjyese, ajo bëhet një barrë për imazhin tonë.

Prandaj pyetja më e rëndësishme nuk duhet të jetë vetëm:

“Sa fituam këtë sezon?”

Por edhe:

“Çfarë kujtimi i lamë atij që erdhi tek ne?”

Sepse në fund, turizmi i vërtetë nuk matet vetëm me numrin e turistëve.

Matet me numrin e atyre që largohen duke thënë:

“Do të kthehem përsëri.”

Dhe aty qëndron suksesi i vërtetë i një vendi.

Jo vetëm në bukurinë që shihet me sy.

Por në ndjenjën që mbetet në zemër.

Shkodër,11.07.2027

Në ditën e 40 të protestës madheshtore për një “Shqipëri të re” heroit e fjalës së lire, këta shqiponja që nuk i mposhti Vapa ekstreme, as kompeticioni boteror i futbollit po ndeshen në të dyzetat e pushtetit famkeq, perbuzës te rilindjes komuniste me denigrime, fyrje e divizioneve urretjese te komanduar nga Kryeministri Edi Rama, ndaj kërkesave kombëtare të protestusve paqësorë kundra establishmenti politik staliniste instaluar në Shqiperi nga viti 1990 e ne vazhdim, para pak ditësh  mori poezine Dritero Agollit “Një i çmendur një vend e çmend”. Dhe etikoi luftetaret e lirise si te çmendur-kur e kunderta pushtetin e ka nje i cmendur! Cdo ditë  proteste Kryeministri i fyen : korba, sorra bulevardi, e gjithe propoganda e pushtetit të tije ështe denigrim, fyrje, mbasi nuk u ngop me “fuck you’.ne shtypin boteror, vazhdon me 800.000 adresa fallco qe meren me denigrimin e protestusve paqesore e liridashes qe me misionin e tyre e kan lartesuar Shqiperine ne arenen boterore, duke paraqitur një Shqiperi tjeter, nje Shqiperi me kulture, nje Shqiperi paqesore, nje Shqipëri qe din te mbroje lirine e saje, dhe jo ate Shqipëri të drogës, jo at Shqiperi te krimit të organizuar sunduese e institucjoneve demokratike! E gjithe propoganda staliniste e veshur me petkun demokratik këta shqiptare te mire e të zgjuar e shkermoqen per 40 dite para botës demokratike, dhe e nxoren lakuriqesine e propogandes së tij,Dhe protestusit paqesor, ne ditën e 40 fyrjeve denigrimit te  enveristeve te rinj i pergjigjen me  poezine brilante dhe aktuale te poetit martir Havzi Nela të shkruar ne vitin 1977 në burgun famkeq te Burrelit: