VOAL

VOAL

NË TIRANË DO TË MBAHET TAKIMI I PARË I DIASPORËS SHQIPTARE – Nga Frank Shkreli

August 23, 2016

Komentet

IKJA E GJERGJ HANIT Nga Visar Zhiti

Lexoj në murin e “Burgut të Qafë Barit”: “Me dhimbje të thellë njoftojmë ndarjen nga jeta të Gjergj Hanit, në moshën 57-vjeçare…” – dhe hesht dëshpërueshëm.

Telefonoj në numrin e tij dhe më përgjigjet një zë gruaje, po, iku në paqe sot, thotë shoqja e jetës së tij…

KAM SHKRUAR

Për Gjergjin në disa gazeta në Shqipëri e jashtë, tregoja “kur e sollën në burgun e Qafë-Barit, ishte vetëm 16 vjeç, ndërsa unë isha duke pritur lirimin, pas shumë vitesh vuajtje të dënimit.

– Kaq i vogël, gjimnazist, në burg politik, e nga është?

– Nga Durrësi. Donte të arratisej, i vetëm, e kapën në Liqenin e Pogradecit, në kufi…

Guximi i tij s’kishte qenë thjeshtë një aventurë adoleshenti, por bindje, të ikte nga diktatura idiote shqiptare në Perëndim, atje ku ishin liria dhe dija, kështu ëndërronte, por nuk pati fat.

Fati i erdhi në burg. Bëhet një amnisti e detyruar, që atë “e kapi” dhe e lirojnë prej moshës fare të re dhe pritën të bëhej 18 vjeç që ta burgosnin prapë. Kur e sollën sërish në Qafë-Bari, unë ndërkaq kisha dalë dhe s’u pamë më…

…Dhe shëmbet Muri ndarës i Berlinit, befas, – shkruaja, – ra perandoria komuniste dhe diktatura në Shqipëri u zhbë dhe ai doli sërish nga burgu”.

* * *

…i lexoja meditimet dhe esetë e Gjergjit, ia dija sinqeritetin dhe mençurinë, konservatorizmin dhe idetë, që shkonin lart, jo te shteti, se janë ca që atë kanë lartësinë më të madhe, por në Qiell, në universin me mistere dhe shpirt.

Gjergji mbartte përvojën e 20 viteve në Itali, punën në një gazetë të djathtë atje dhe dëshirën serioze t’i shërbejë vendit të tij… ashtu pa bujë e me urtësi, me guxim qytetar donte të bashkonte të djathtën shqiptare, pse jo, edhe pse dukej e pamundur dhe të sillte atë që ka munguar në politikën shqiptare, frymën perëndimore dhe të të burgosurve të ndërgjegjes, të të pushkatuarve të idealit, megjithese e dinte që të mbyste duhma e enverizit, e atyre që e kanë ende idol enverin, edhe pse u duket se bëjnë ndryshe…

Por unë dua të flas per Gjergjin.

Ndryshimin mund ta sjellim së bashku, thoshte ai gjatë një fushate për kryetar, – vetëm nuk mundet askush… Nuk doja postin, por desha të zgjoj, – ngulmonte i qetë, – desha të tregoj që ne jemi dhe e dimë çfarë bëhet…

Dhe rrinte dinjitoz dhe modest përballë njerëzve, jam njeri nga ju, u thoshte, pyetjet tuaja janë dhe të miat. Do përgjigjemi se bashku ashtu siç jemi dhe përgjegjës…

NË TAKIMET TONA

TË RRALLA

E ç’mund të thoshim më parë? Trashedentalja, metafizika ishin shqetësime të Gjergjit.

E dëgjoja me ëndje. Mirësia i lodronte në fytyrë dhe dritëhijet e pasdites, por dhe të mendimit filozofik, sytë vështronin shumë më përtej, me një trishtim nga ato të mosshpresës, por ai ka më të fortë jetën e brendshme se përditshmërinë, edhe pse nuk i shmanget asaj, e ka të qartë ç’është mbijetesa dhe ç’është jeta e vërtetë, për këtë kulturë është, politikë të moralit dhe moral të politikës… – kështu shkruaja…

Duhej të flisnim dhe për këtë dukuri, që po bën çmosin të duket… dhe nduket. Ka një ndotje tjetër të mjedisit mendor, kur humbësit banalë kreshpërohen si fitimtarë dhe duan të sundojnë realitetin si të ishte veç i tyre, si i lënë trashëgim…

Fali, o Zot, se s’dinë ç’bëjnë, apo e dinë shumë mirë, po thoshim.

Ne do vazhdojmë në rrugën tonë, njerëzisht, thjeshtë… nuk do marrshojmë, do ecim, me ëndrrën prej dore…

Ndërkaq për një intervistë të ti me një gazetar te njohur, M. N. shkruaja:

…Gjergj Hani i shkëlqyer, i qartë në ide dhe në shpirt, filozofi i munguar i gjendjes, udhërrëfyes modest, por siperan ndaj atyre që e rrethojnë: ai e di rrugën, po e tregon… Dhe s’duhet lënë vetëm.

ZËRI YNË

I GJERGJ HANIT – THOSHA.

Jam i prirur t’i besoj, aq bindshëm, me qytetari siç është ai, i qetë, i hapur, me filozofi të kuptueshme, me shqetësimin e shumëve, me dashuri Biblike e urtësi Kurani, që kërkon të sjellë dhe pse jo të mos e prijë, ndryshimin dhe rimëkëmbjen, sfidë ndaj kësaj gjendjeje dhe realitet të amullt, kundër politikës në vetvete, të shkëputur nga realiteti dhe gjendja, që si rrjedhojë i ka lënë dhe si të tilla, ndotjes morale të mjedisit ideologjik, që kërkon të startojë aty ku dhe është…

“Një zë i veçantë, që vjen nga humnera, nga vuajtja e madhe, nga burgjet politike, me ëndrrën e lirisë, të demokracisë, i qartë, me mendim dhe vizion, me besim, jashtë strukturave dhe zyrave, por me dëshirat, aspiratat dhe idealet e demokratëve të shumtë e të thjeshtë, të qytetarëve, që kërkon të kemi moralin e munguar në politikë, të rimëkëmbë një të djathtë politike në shërbim të një realiteti pa urrejtje, të drejtë, jo retorik, të punës begatuese të gjithsecilit për një Shqipëri normale, të frymës dhe kulturës Perëndimore, të një Shqipërie EuroAtlantike… Dëgjojeni!”

​

​HERËT APO VONË

APO JASHTË KOHE?

​…Gjergj Hani shkonte në takime pa grup, pa shoqërues, vetëm me bashkëshorten, pa asnjëlloj mbështetje tjetër…

Dhe shkruaja:

:​​​​​​​​​​​Gjergj Hani po sjell vetveten, një prurje kritike e munguar, por e duhur. Idealist, me principe dhe real, ku pesimizmi është një arsye për ndryshim, me këmbët në tokë, kur shumëçka është e zhytur në llumin e gabimeve, fajeve dhe të korrupsionit, te mashtrimit dhe të përçarjes dhe talljes së trashë me realitetin që na sundon, duket dhe nga vetë media, nga ajo pjesë gati sharlatane, e kapur nga interesat oligarkike dhe mediokriteti mërzitës i vetvetes.

Gjergj Hani ndjeu thirrjen e brendshme, jo që të konkurojë ndokënd, por të plotësojë boshllëkun e krijuar moral dhe në ide e në veprim, mosbesimin apo lëvizjet e mbrapshta…

Si askush tjetër ai ka besim: në themelet e Bashkimit Europian është kultura e krishterë dhe në Kushtetutën e SHBA është doktrina e lumturisë, kjo frymë është dhe në kumtet e tij. Paqe, pa urrejtje, pa hakmarrje, me drejtësi duke parë përpara, pa harruar…​​​​​

Nëse do të humbet vizioni i Gjergj Hanit, ka për t’u humbur një mundësi e rrallë shprese, thirrja e hapur per moralitetin në politike, për rimëkëmbjen e një ideali dhe platforme zanafillëse… – thosha. Gjergj Hani së paku kërkon të zgjojë ndergjegjet dhe përgjegjësitë duke ofruar ndërkohë pikërisht këtë vizion,.

​​​​​​​​…pararendësit e tij duhet ta mbështesin, kjo do të ishte e arsyshmja… për të sjellë sa më parë nga e ardhmja që e duam bashkë… etj, etj.

* * *

Shoh Gjergjin përballë si për të marrë forcë prej tij. Hija e borsalinës i bie mbi fytyrë si një metaforë dhe më dukej se përhapet gjithandej për mirë. Dhe më vjen të them:

– Sa vonë është vendi ynë dhe ti je shpejt, Gjergji ynë!

Solla pjesë nga ato që kisha shkruar, në nderim të tij. Gjergji ynë, thosha shpesh. Dhe i bashkohem ç’ishte shkruar në murin e “Burgut të Qafë Barit”:

“…Gjergj Hani mbetet pjesë e kujtesës sonë për vuajtjet dhe sakrificat e një kohe të errët.

Ngushëllimet më të sinqerta familjes dhe të afërmve!

U prehtë në paqe! Kujtimi i tij qoftë i përjetshëm!”.

Kufiri i diplomacisë personale të z. Rama- Nga VETON SURROI

Shqipëria duhet ta rifitojë politikën e vet të jashtme dhe të mbrojë interesat e veta. Hapi i parë është që politika e jashtme t’i kthehet vendit nga uzurpuesi i saj

1. Kryeministri Rama mund të ketë besuar se politika e jashtme e Shqipërisë nuk duhet të jetë e zbatuar për t’ua bërë qejfin të tjerëve – për shembull BE-së – por për t’i përmbushur interesat e vendit. Dhe, në thelb ka të drejtë, ngase politika e jashtme duhet jo vetëm të zhvillohet për të mirën e vendit por edhe duhet të derivojë nga e brendshmja. Por, mu këtu qëndron problemi i veprimeve të politikës së jashtme të Shqipërisë nga kryeministri Rama, i cili e ka personalizuar politikën e brendshme dhe të njëjtën mënyrë qeverisjeje e ka bartur në politikën e jashtme.

Të marrim Izraelin. Kryeministri me të drejtë krenohet se Shqipëria është vendi i vetëm evropian në të cilin kanë jetuar më shumë hebrenj në fund të Luftës së Dytë Botërore se ç’kishte në fillim të saj. Shqipëria dhe shqiptarët pra kanë një marrëdhënie të veçantë me hebrenjtë si popull i përndjekur dhe me Izraelin, si shtet i krijuar për të strehuar të mbijetuarit e Holokaustit. Por, kjo nuk nënkupton përkrahje për Izraelin e sotëm, ushtria e të cilit ka ushtruar gjenocid në Gaza dhe ushtria e të cilit përkrah spastrimin etnik të palestinezëve në Bregun Perëndimor. Shqipëria nuk kishte apo ka kurrfarë interesi moral, politik apo material për ta përkrahur një pushtet që është përgjegjës për krime kundër njerëzimit.

Megjithatë, ky mund të jetë interes i kryeministrit Rama dhe njëra prej arsyeve të mundshme mund të jetë besimi se përkrahja e pakushtëzuar Izraelit mund ta afronte kryeministrin Rama politikës së përkrahjes të pakushtëzuar amerikane për Izraelin dhe kështu vetë presidentit Trump.

Ky ishte keqkuptim ngase përkrahja e pakushtëzuar amerikane për veprimet e Izraelit pas 7 tetorit 2023 ishte politikë e presidentit Biden, e cila u vazhdua nga administrata e ardhshme. Dhe sipas zv.presidentit Vance, kjo politikë ka marrë dënimin politik në zgjedhjet e mesmandatit në SHBA. Në këto zgjedhje, shumica e votuesve dënuan këtë politikë; 72 për qind e votuesve hebrenj amerikanë përkrahën kandidatët e Partisë Demokratike.

Presidenti Trump shpalli se në janar do të ndalet përkrahja e pakushtëzuar ushtarake Izraelit.

Në listën e përkrahësve të parezervë të Izraelit të Netanyahus mbetën Viktor Orban, ish-kryeministër i Hungarisë, A.Vuçiq, ish-prijës i Serbisë dhe Edi Rama.

2.Personalizimi i politikës së jashtme e ka vënë Shqipërinë dhe kryeministrin e saj në situata jo shumë komode. Kryeministri Rama gaboi kur para zgjedhjeve presidenciale më 2016 ndërhyri në punët e brendshme të SHBA-së, duke përshkruar për CNN se “Amerika është ‘qyteti i shndritshëm mbi kodër’, dhe synimet që po dëgjojmë nga Donald Trump janë me të vërtetë frikësuese dhe po cenojnë realisht atë çka Amerika është në sytë tanë”. I pyetur se çka do të ndodhë nëse zgjidhet kandidati republikan D.Trump, z. Rama u përgjigj “Zoti na ruajt, mendoj se do të dëmtonte shumë Amerikën dhe do të dëmtonte shumë botën demokratike, sepse ai në fund do të duhet të bëjë të paktën disa nga gjërat që thotë se do të bëjë dhe atëherë, natyrisht, kjo do të jetë shumë, shumë e dëmshme”.

Populli amerikan e zgjodhi presidentin Trump dy herë dhe Shqipëria nuk kishte kurrfarë interesi (e as të drejte) të sugjerojë se kush mund të jetë kandidat më i mirë.

Motivet e kryeministrit ende nuk janë shpjeguar, por mbase do të ishte afër së vërtetës interpretimi se prej këtij gafi diplomatik kryeministri Rama mund të ketë ndier nevojën që të dëshmojë se e përkrah presidentin Trump, dhe në këtë nevojë është shfrytëzuar afiniteti i plotë pro-amerikan i shqiptarëve gjithandej, interesat e ndryshme familjare e të biznesit dhe një lloj ligjërimi i ri i kryeministrit që tash shpjegonte benefitet e presidencës Trump për botën.

Problem, natyrisht, mbeti personalizimi. Përcaktimin e natyrshëm të Shqipërisë për të vënë në dispozicion trupat e veta në operacione paqeruajtëse të ardhshme si në atë të planifikuar për Gaza, kryeministri e shfrytëzoi që në mbledhjen themeluese të Bordit të paqes të promovojë një agjendë që nuk ishte as e Shqipërisë e as e Kosovës në emër të së cilës fliste. Kryeministri Rama deklaroi se “një padrejtësi të madhe që po ndodh në Europë. ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, dhe udhëheqësit e tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës po mbahen peng nga një drejtësi e çuditshme ndërkombëtare në Hagë”. Pasi shpjegoi se z. Thaçi mbahej në burg, sepse ishte nisur të nënshkruajë një marrëveshje me z. Vuçiq në zyrën e z. Trump, pa përmendur se ajo marrëveshje përfshinte ndarjen territoriale të Kosovës (që nuk ishte kërkesë e as sugjerim amerikan) ai përfundoi fjalimin me: “Kjo nuk është drejtësi, është turp. U bëj thirrje shteteve demokratike dhe juve zoti President që të ndërmerrni hapa konkretë dhe të ndërhyni para se gjëra më të këqija të ndodhin dhe para se të jetë tepër vonë”.

E përkthyer në fjalor të thjeshtë teknik kjo ishte thirrje e Shqipërisë që z. Trump dhe “shtetet demokratike” të ndërhyjnë në një gjykim dhe të lirojnë të akuzuarin, diçka që është aq larg normave bazike sa të mos jetë dëgjuar ndonjëherë në publik nga ndonjë shef shteti a qeverie.

Nëse z. Rama besonte në parimësinë e kërkesës së bërë, ka mundur ta dëshmonte këtë duke i liruar paraprakisht nga paraburgimi dhe ndjekja penale ish-presidentin e Shqipërisë, Meta dhe kryebashkiakun e Tiranës, Veliaj; që të dytë kanë rreth dy vjet stazh paraburgimi.

3.Në raport me Vuçiqin dhe Kosovën, kryeministri Rama ka përsëritur të njëjtin gabim. Ai ka mbajtur anën e presidentit Vuçiq me “Ballkanin e Hapur”, ndarjen territoriale të Kosovës, vendosjen e autonomisë territoriale serbe në Republikën e Kosovës dhe përgjatë eskalimit të dhunës në pjesën veriore të vendit, vendosjen e këtij territori nën protektorat të veçantë të NATO-s.

Është vështirë të kuptohet se çfarë mund të ishte interesi i Shqipërisë për destabilizimin e një shteti fqinj, aq më pak të një shteti të përbërë në shumicë nga e njëjta etni. Sërish, në mungesë të një interesi të identifikuar të shtetit, mbetet interesi personal i z. Rama, dhe kjo çështje përderisa të mos shpjegohet nga ai vetë apo nga gërmimet e dokumenteve ndonjë ditë, mbetet e panjohur. E vetmja gjë që është e dukshme nga faktet është gatishmëria e z. Rama për të përkrahur interesat e z. Vuçiq, personale apo të shtetit të tij, pa ndonjë benefit evident për Shqipërinë. Këtë ai e manifestoi jo vetëm në rastin e Kosovës, por edhe me shkrimin e një editoriali të përbashkët me presidentin e atëhershëm, Vuçiq, për një modalitet të ri të integrimit në BE që nuk do t’u jepte shteteve të reja të drejta të njëjta si shtetet tashmë anëtare.

Këtë shkrim z. Rama e bëri ndërsa Shqipëria ishte pothuajse shumë afër Malit të Zi në ritmin e anëtarësimit në BE, ndërsa Serbia gjithnjë e më afër Gjeorgjisë, pra krejtësisht larg. Sot, Mali i Zi është rrugës që të përmbyllë negociatat e anëtarësimit në verën e vitit 2027, A. Vuçiq humbi në mënyrë spektakolare nga një listë që udhëhoqi kryengritjen kundër tij për dy vjet rresht e Shqipërisë i ka mbetur në dorë një editorial i pavlerë së bashku me një sërë vendimesh të gabuara ndaj Kosovës dhe një krizë të brendshme, e cila po e deligjitimon natyrën e pushtetit në vend.

4.Më duket që z. Rama dhe Shqipëria mund të nxjerrin dy mësime nga një politikë e jashtme konsistente në jokonsistencë.

I pari është depersonalizimi. Politika e jashtme e Shqipërisë nuk mund të varet nga teket personale të udhëheqësit të saj dhe për më tepër nuk mund të lidhet me personalitetet e shteteve të tjera. Shqipëria ka interes të zhvillojë marrëdhënie të ngushta me SHBA-në që ka këtë apo atë president, këtë apo atë përbërje udhëheqëse në Kongres. Marrëdhëniet me Serbinë nuk mund të jenë të ndërtuara mbi relacionin personal me një autokrat, e as ato me Izraelin me një përgjegjës për krime kundër njerëzimit. Kosova nuk është monedhë kusuri e kryeministrit të Shqipërisë, është shteti fqinj, me të cilin Shqipëria ka lidhjet më të ngushta njerëzore.

I dyti ka të bëjë me mënyrën si ushtrohet pushteti në Shqipëri. Edhe pa synimin e anëtarësimit në BE, Shqipëria ka arsye ta ndërtojë politikën e jashtme mbi të njëjtat parime demokratike që duhet të vlejnë brenda vendit. Për z. Rama kjo do të thotë t’ia njohë kundërshtimit publik dhe institucioneve në Shqipëri fuqinë për t’ia korrigjuar vendimet qeverisë së tij. Ka vetëm një mënyrë për t’iu përshtatur valëve të demokracisë, dhe ajo është të jesh pjesë e tyre.

/Gazeta Panorama 

SHQIPËRIA NUK U KRIJUA NGA TË TJERËT!- Nga Isuf B.Bajrami

Kundërvështrim historik ndaj pretendimeve nacionaliste greke për themelimin e shtetit shqiptar dhe çështjen e Epirit

Hyrje

Kur historia shndërrohet në instrument të pretendimeve politike

Kohët e fundit, në disa portale dhe platforma greke po publikohen artikuj që trajtojnë krijimin e shtetit shqiptar, përcaktimin e kufijve të tij dhe çështjen e ashtuquajtur të Vorio Epirit. Në pamje të parë, këto shkrime paraqiten si analiza historike, por, kur shqyrtohen më nga afër, vërehet një prirje e qartë për ta interpretuar historinë përmes një këndvështrimi të njëanshëm nacionalist.

Në këto shkrime, krijimi i Shqipërisë paraqitet kryesisht si produkt i interesave të Austro-Hungarisë dhe Italisë, ndërsa përcaktimi i kufirit shqiptaro-grek përshkruhet si një padrejtësi historike ndaj Helenizmit të Epirit të Veriut. Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë, vendimet ndërkombëtare të viteve 1912–1913 dhe lëvizja autonome e vitit 1914 interpretohen në një mënyrë që, në thelb, synon të krijojë vazhdimësi midis një konflikti historik dhe pretendimeve politike të kohës sonë.

Mendoj se këtyre interpretimeve duhet t’u përgjigjemi. Jo me kundërpropagandë, jo me emocione të pakontrolluara dhe as me mohimin e historisë së askujt, por me dokumente, argumente dhe një qëndrim të qartë kombëtar.

Dua ta them që në fillim: Shqipëria nuk u krijua nga Austria dhe Italia. Ato fuqi patën interesa strategjike në mbështetje të shtetit shqiptar, por nuk ishin krijueset e kombit shqiptar, të identitetit të tij apo të lëvizjes së tij kombëtare.

Shqiptarët kishin gjuhën, kulturën, historinë, ndërgjegjen kombëtare dhe përpjekjet e tyre për organizim politik shumë përpara se diplomacia evropiane të ulej për të diskutuar kufijtë e Shqipërisë.

Dhe pikërisht këtu duhet të fillojë çdo analizë serioze.

1. Shqipëria nuk lindi në Londër: Lëvizja Kombëtare Shqiptare kishte filluar shumë më herët

Një nga shtrembërimet më të zakonshme të disa interpretimeve greke është paraqitja e shtetit shqiptar si një produkt pothuajse ekskluziv i interesave austro-italiane.

Është e vërtetë se Austro-Hungaria dhe Italia kishin interesa të rëndësishme në Adriatik. Është gjithashtu e vërtetë se ato kundërshtonin zgjerimin serb drejt bregdetit Adriatik dhe përpiqeshin të kufizonin rritjen e ndikimit grek në rajon.

Por nga këto fakte nuk mund të nxirret përfundimi se shqiptarët nuk kishin projektin e tyre kombëtar.

Lidhja Shqiptare e Prizrenit, e themeluar më 10 qershor 1878, ishte një nga momentet themelore të organizimit politik shqiptar. Ajo u krijua nga vetë shqiptarët, në një periudhë kur trojet shqiptare rrezikoheshin nga projektet territoriale të shteteve fqinje.¹

Rilindja Kombëtare, përpjekjet për zhvillimin e arsimit shqip, veprimtaria e shoqërive patriotike, botimet në gjuhën amtare dhe kërkesat për bashkimin administrativ të vilajeteve shqiptare dëshmojnë se projekti kombëtar shqiptar nuk ishte një improvizim diplomatik i vitit 1912.

Ai kishte një histori, një program dhe një elitë politike e kulturore që punonte për realizimin e tij.

Natyrisht, lëvizja kombëtare shqiptare nuk ishte homogjene në të gjitha aspektet. Kishte dallime krahinore, fetare, politike dhe shoqërore. Por kjo nuk e bënte më pak reale ekzistencën e një ndërgjegjeje kombëtare dhe të një programi për shtetësi.

Prandaj, kur Shqipëria paraqitet si një krijim artificial i dy fuqive evropiane, kemi të bëjmë me një interpretim që nënvlerëson dhe, në njëfarë mënyre, mohon procesin historik të Rilindjes Kombëtare Shqiptare.

Austriakët dhe italianët mund të kenë ndihmuar në realizimin diplomatik të shtetit shqiptar, por nuk mund të pretendojnë autorësinë mbi ekzistencën e kombit shqiptar.

Një komb nuk lind ditën kur fuqitë e mëdha e njohin. Atë ditë lind vetëm njohja ndërkombëtare e shtetit të tij.

2. Luftërat Ballkanike dhe standardet e dyfishta të interpretimit historik

Shkrimet nacionaliste greke e paraqesin përparimin e ushtrisë greke në Epir gjatë Luftës së Parë Ballkanike si argument të rëndësishëm për legjitimitetin e pretendimeve territoriale të Athinës.

Por historia nuk mund të interpretohet vetëm nga pozicionet ushtarake të një ushtrie.

Në vitin 1912, Perandoria Osmane ishte në proces shpërbërjeje dhe shtetet ballkanike po përpiqeshin të zgjeronin territoret e tyre. Shqipëria ndodhej në një pozitë veçanërisht të rrezikshme, sepse rrezikonte të ndahej ndërmjet pretendimeve territoriale të fqinjëve.

Serbia synonte zgjerimin drejt Adriatikut, Mali i Zi pretendonte Shkodrën, ndërsa Greqia kishte objektiva të rëndësishëm territoriale në Epir dhe në jug të hapësirës shqiptare.

Në këtë kontekst, duhet të shtrojmë një pyetje që shpesh mungon në analizat greke:

Pse flitet me kaq hollësi për pretendimet greke, por nuk trajtohet me të njëjtën përgjegjësi fakti se një numër shumë i madh shqiptarësh mbetën jashtë kufijve të shtetit të tyre?

Pse paraqiten humbjet territoriale të Greqisë si padrejtësi historike, ndërsa copëtimi i hapësirës kombëtare shqiptare trajtohet shpesh si një pasojë dytësore e diplomacisë ndërkombëtare?

Nëse parimi i vetëvendosjes përdoret si argument, ai duhet të zbatohet në mënyrë të barabartë.

Nuk mund të kërkohet drejtësi historike vetëm për njërën palë, duke anashkaluar padrejtësitë e pësuara nga pala tjetër.

Studimet historike mbi Luftën e Parë Ballkanike dhe Konferencën e Londrës dëshmojnë se lëvizja kombëtare shqiptare u përball njëkohësisht me shpërbërjen osmane dhe me projektet aneksuese të shteteve ballkanike.²

Ky është një realitet që nuk mund të fshihet nga asnjë interpretim nacionalist.

3. Shpallja e Pavarësisë: Akt politik i shqiptarëve, jo vendim i kancelarive evropiane

Më 28 nëntor 1912, në Vlorë, Ismail Qemali dhe përfaqësues të krahinave shqiptare shpallën Pavarësinë e Shqipërisë.

Kjo ngjarje nuk ishte një vendim i marrë në Vjenë, Romë apo Londër. Ishte një akt politik i përfaqësuesve shqiptarë, i ndërmarrë në një moment kur Perandoria Osmane po humbiste kontrollin mbi territoret e saj evropiane.

Duhet të pranojmë se qeveria e përkohshme e Vlorës nuk kishte mundësi reale të ushtronte administrim efektiv mbi të gjitha territoret që pretendoheshin si pjesë e Shqipërisë. Kjo është një e vërtetë historike.

Por është po aq e vërtetë se shpallja e Pavarësisë krijoi një subjekt të ri politik, i cili kërkonte njohje ndërkombëtare dhe organizim shtetëror.

Dokumentacioni diplomatik gjerman i kohës dëshmon se çështja shqiptare ndiqej me vëmendje përpara dhe gjatë shpalljes së Pavarësisë. Ai dëshmon gjithashtu se diplomacia evropiane ishte e vetëdijshme për ekzistencën e një lëvizjeje shqiptare që kërkonte shtetësi.³

Konferenca e Ambasadorëve në Londër nuk e shpiku çështjen shqiptare. Ajo u detyrua ta trajtonte atë në kushtet e një krize të përgjithshme ballkanike.

Më 29 korrik 1913, Fuqitë e Mëdha vendosën organizimin e Shqipërisë si principatë autonome, sovrane dhe të trashëgueshme, nën garancinë e tyre.⁴

Ky vendim shënoi një moment themelor në njohjen ndërkombëtare të shtetit shqiptar.

Megjithatë, duhet bërë një dallim i rëndësishëm: shpallja e Pavarësisë nga shqiptarët dhe njohja ndërkombëtare e shtetit shqiptar ishin dy procese të ndryshme.

I pari ishte vepër e lëvizjes kombëtare shqiptare. I dyti ishte rezultat i diplomacisë ndërkombëtare.

Ngatërrimi i këtyre dy proceseve është një nga mënyrat më të lehta për ta deformuar historinë.

4. Konferenca e Londrës: Diplomaci, interesa dhe padrejtësi ndaj shqiptarëve

Konferenca e Ambasadorëve në Londër ishte një nga momentet më vendimtare të historisë moderne shqiptare.

Aty u përplasën interesat e gjashtë Fuqive të Mëdha: Britanisë së Madhe, Francës, Gjermanisë, Austro-Hungarisë, Rusisë dhe Italisë.

Austro-Hungaria dhe Italia mbështetën krijimin e një Shqipërie të pavarur, kryesisht për arsye strategjike. Rusia, nga ana tjetër, ishte më e prirur të mbështeste interesat e Serbisë dhe aleatëve të saj ballkanikë.

Por do të ishte gabim që gjithë procesin ta reduktonim vetëm në rivalitetin austro-italian.

Siç dëshmon studimi i historianit Frashër Demaj, çështja shqiptare u bë objekt i një përplasjeje të ndërlikuar diplomatike, ku secila fuqi përpiqej të mbronte interesat e veta dhe të ndikonte në përmasat territoriale e politike të shtetit të ri.⁵

Në këtë proces, interesat shqiptare nuk u morën gjithmonë parasysh.

Përkundrazi, kufijtë e shtetit shqiptar u përcaktuan në një klimë të fortë presioni ndërkombëtar dhe kompromisesh ndërmjet fuqive.

Shqipëria nuk arriti të përfshinte të gjitha territoret e banuara nga shqiptarët. Një pjesë e konsiderueshme e popullsisë shqiptare mbeti jashtë kufijve të shtetit të ri.

Kjo është një nga pasojat më të rënda të vendimmarrjes ndërkombëtare të asaj periudhe.

Prandaj, është e pasaktë të paraqitet Shqipëria vetëm si përfituese e diplomacisë së Fuqive të Mëdha. Ajo ishte njëkohësisht produkt i njohjes ndërkombëtare dhe viktimë e kufizimeve të vendosura nga po ajo diplomaci.

5. Protokolli i Firences dhe kufiri shqiptaro-grek

Në vjeshtën dhe dimrin e vitit 1913, çështja e kufirit jugor të Shqipërisë u bë një nga temat më të ndjeshme të diplomacisë evropiane.

Ushtria greke kishte pushtuar një pjesë të konsiderueshme të Epirit, përfshirë Janinën, Gjirokastrën dhe zona të tjera që më pas u përfshinë në shtetin shqiptar.

Athina i konsideronte këto territore pjesë të Epirit historik dhe mbështeste pretendimet e saj me argumente historike, fetare, kulturore dhe demografike.

Por prania e popullsisë greke në disa zona nuk përbënte dhe nuk përbën vetvetiu provë të një të drejte ekskluzive territoriale të shtetit grek.

Në këto territore kishte komunitete të ndryshme, përfshirë popullsi shqiptare, greke dhe banorë me identitete lokale e përkatësi të ndërthurura.

Këtu duhet të bëjmë dallimin ndërmjet tri koncepteve që shpesh ngatërrohen qëllimisht:

Identiteti kombëtar i popullsisë.
Përkatësia historike dhe kulturore e një territori.
Sovraniteti juridik i një shteti mbi atë territor.
Këto nuk janë e njëjta gjë.

Prania e një komuniteti kombëtar nuk e përjashton ekzistencën e komuniteteve të tjera dhe nuk krijon automatikisht të drejtën e një shteti fqinj për të pretenduar sovranitet mbi territorin ku jeton ai komunitet.

Vendimet përfundimtare të përcaktimit të kufirit u morën në kuadër të diplomacisë së Fuqive të Mëdha. Protokolli i Firences i 17 dhjetorit 1913 përcaktoi vijën kufitare shqiptaro-greke, duke përfshirë brenda Shqipërisë edhe Gjirokastrën, Korçën, Sarandën dhe Himarën.

Studimi i Nicola C. Guy mbi përcaktimin e kufijve shqiptarë në vitet 1912–1914 tregon qartë se kriteret etnografike nuk u zbatuan në mënyrë të njëtrajtshme. Ato shpesh iu nënshtruan interesave strategjike dhe kompromiseve të Fuqive të Mëdha.⁶

Pra, vendimi nuk ishte rezultat i një analize të përsosur etnografike dhe as një zgjidhje që kënaqte të gjitha komunitetet.

Por kjo nuk i jep askujt të drejtën që sot ta përdorë pakënaqësinë historike si bazë për pretendime të reja territoriale.

6. Epiri nuk mund të monopolizohet nga asnjë nacionalizëm

Një nga problemet më të dukshme të disa shkrimeve greke është përpjekja për ta paraqitur Epirin si një hapësirë historike ekskluzivisht greke.

Epiri ka një histori të gjatë dhe komplekse, e cila nuk mund të reduktohet në pronësi të një nacionalizmi të vetëm.

Në këtë hapësirë kanë jetuar dhe bashkëjetuar popullsi të ndryshme, me gjuhë, tradita, përkatësi fetare dhe zhvillime historike të ndërthurura.

Historia e Epirit nuk fillon me krijimin e shtetit modern grek dhe as përfundon me përcaktimin e kufirit shqiptaro-grek.

Po kështu, historia shqiptare nuk mund të shkëputet nga hapësira historike e Epirit.

Për mua, është e domosdoshme të bëhet një dallim ndërmjet identitetit kulturor, përkatësisë kombëtare dhe sovranitetit shtetëror.

Një komunitet mund të ruajë gjuhën, fenë, traditat dhe identitetin e vet kombëtar brenda një shteti tjetër. Kjo është plotësisht legjitime dhe duhet të garantohet me ligj.

Por këto të drejta nuk mund të përdoren si instrument për të vënë në pikëpyetje integritetin territorial të shtetit ku jeton ai komunitet.

Kjo vlen për minoritetin grek në Shqipëri, ashtu siç duhet të vlejë për shqiptarët në çdo shtet tjetër.

Nuk mund të pretendojmë të drejta për njërin komunitet dhe t’ia mohojmë ato tjetrit.

7. Autonomia e vitit 1914 dhe Protokolli i Korfuzit: Çfarë u njoh dhe çfarë nuk u njoh?

Shpallja e Autonomisë së Epirit të Veriut në vitin 1914 dhe nënshkrimi i Protokollit të Korfuzit më 17 maj të po atij viti përbëjnë një kapitull të rëndësishëm të historisë së rajonit.

Lëvizja autonome drejtohej nga Georgios Christakis-Zografos dhe kërkonte një status të veçantë për popullsitë e zonave të përfshira në shtetin shqiptar.

Nuk ka arsye të mohojmë ekzistencën e kësaj lëvizjeje, karakterin e saj politik dhe rezistencën që ajo organizoi.

Por duhet të jemi po aq të saktë në interpretimin e dokumenteve.

Protokolli i Korfuzit parashikonte një regjim të veçantë autonomie për zonat e Gjirokastrës dhe Korçës, të cilat vazhdonin të mbeteshin juridikisht brenda shtetit shqiptar.

Dispozitat përfshinin:

Autonomi në administrimin lokal.
Garanci për përdorimin e gjuhës greke në arsim dhe në jetën publike.
Mbrojtjen e lirive fetare.
Organizimin e strukturave vendore të administratës dhe të rendit.
Garanci të veçanta për të drejtat arsimore dhe kulturore të popullsisë.
Marrëveshja u miratua nga Fuqitë e Mëdha në korrik 1914, por shpërthimi i Luftës së Parë Botërore dhe shpërbërja e organizimit shtetëror shqiptar penguan zbatimin e plotë të saj.⁷

Këtu qëndron një dallim që nuk duhet anashkaluar: Protokolli i Korfuzit ishte një marrëveshje për autonomi brenda shtetit shqiptar, jo një akt që njihte sovranitetin grek mbi këto territore.

Ta paraqesësh këtë dokument si provë të një të drejte territoriale greke është interpretim që shkon përtej përmbajtjes së tij.

Mund të diskutojmë për karakterin, përmbajtjen dhe zbatimin e marrëveshjes. Mund të analizojmë edhe arsyet politike që çuan në nënshkrimin e saj.

Por nuk mund t’i atribuojmë një dokumenti atë që ai nuk parashikon.

8. Çështja e Epirit të Veriut nuk mund të shndërrohet në instrument të politikës së sotme

Një problem tjetër është vazhdimësia e përdorimit të terminologjisë së fillimshekullit XX në debatet politike të kohës sonë.

Termi Vorio Epir përdoret në disa qarqe politike greke jo vetëm si nocion historik ose gjeografik, por edhe si shprehje e një pretendimi territorial.

Këtu duhet të jemi të qartë.

Është legjitime të studiohet historia e komuniteteve greke në jug të Shqipërisë. Është legjitime të dokumentohen zhvillimet politike të viteve 1913–1914. Është legjitime të diskutohet për të drejtat e minoritetit grek.

Por është krejt tjetër çështje që këto zhvillime të përdoren për të vënë në pikëpyetje sovranitetin dhe integritetin territorial të Shqipërisë.

Asnjë interpretim historik nuk mund të zëvendësojë të drejtën ndërkombëtare.

Asnjë pretendim nacionalist nuk mund të krijojë vetvetiu titull juridik mbi një territor.

Dhe asnjë pakënaqësi historike nuk mund të shndërrohet në leje për të rihapur çështje kufijsh.

Për më tepër, studimet mbi politikën britanike dhe ndërhyrjen italiane në çështjen shqiptare gjatë viteve 1914–1915 tregojnë se interesat e fuqive vazhduan të ndryshonin sipas zhvillimeve të politikës evropiane. Kjo dëshmon se çështja shqiptare ishte pjesë e një rivaliteti shumë më të gjerë ndërkombëtar dhe jo një konflikt i thjeshtë shqiptaro-grek.⁸

9. Të drejtat e minoritetit grek janë të panegociueshme, por nuk janë pretendime territoriale

Dua të ndalem veçanërisht në këtë çështje, sepse është thelbësore për seriozitetin e këtij argumentimi.

Minoriteti kombëtar grek në Shqipëri është pjesë e historisë dhe realitetit shoqëror të vendit tonë.

Ai ka të drejtën e plotë të ruajë identitetin, gjuhën, arsimin, besimin fetar, kulturën dhe traditat e veta.

Këto të drejta nuk janë dhuratë e shtetit shqiptar dhe as koncesion i përkohshëm politik. Ato janë të drejta themelore që duhet të garantohen nga Kushtetuta, ligjet shqiptare dhe konventat ndërkombëtare.

Por respektimi i minoritetit grek nuk duhet ngatërruar me pranimin e pretendimeve territoriale të qarqeve nacionaliste.

Nuk është e njëjta gjë të mbrosh të drejtat e një komuniteti dhe të pretendosh se territori ku ai jeton duhet t’i përkasë një shteti tjetër.

Unë e refuzoj këtë barazim.

Shqipëria duhet të jetë shtet i barabartë për të gjithë qytetarët e saj, pavarësisht përkatësisë etnike apo fetare.

Por kjo nuk do të thotë se duhet të pranojë rishkrimin e historisë së saj sipas interesave politike të fqinjëve.

Të njëjtin standard duhet ta kërkojmë edhe për shqiptarët që jetojnë jashtë kufijve të Shqipërisë.

10. Historia e shqiptarëve nuk mund të shkruhet me standarde të dyfishta

Kur lexoj artikujt që e përshkruajnë krijimin e Shqipërisë si një tragjedi për Helenizmin e Epirit të Veriut, vërej një mungesë të dukshme ekuilibri historik.

Përmenden me hollësi interesat greke, por rrallë trajtohet me të njëjtën vëmendje drama e shqiptarëve që mbetën jashtë kufijve të shtetit të tyre.

Përmendet ushtria greke në Epir, por nuk analizohet me të njëjtën thellësi fakti se shtetet ballkanike kishin projekte të gjera aneksuese mbi territoret shqiptare.

Flitet për padrejtësitë e diplomacisë së Fuqive të Mëdha ndaj popullsive greke, por anashkalohen padrejtësitë e së njëjtës diplomaci ndaj popullsisë shqiptare.

Kjo nuk është qasje e ndershme historike.

Nëse historia duhet të shërbejë për të kuptuar të kaluarën, ajo duhet të përfshijë të gjitha palët dhe të gjitha faktet.

Nuk mund të kërkojmë drejtësi për një popull duke heshtur për padrejtësitë ndaj një populli tjetër.

Nuk mund të kërkojmë respekt për kujtesën historike greke duke mohuar kujtesën historike shqiptare.

Dhe mbi të gjitha, nuk mund të ndërtojmë marrëdhënie të shëndosha ndërmjet dy popujve duke ushqyer mite territoriale.

Edhe historianët që kanë studiuar diplomacinë e kësaj periudhe, përfshirë autorë që nuk janë pjesë e historiografisë shqiptare, kanë theksuar se përcaktimi i kufijve u ndikua fuqishëm nga interesat strategjike dhe kompromiset ndërkombëtare.⁹

Prandaj, nuk ka asnjë arsye që interpretimet e njëanshme të paraqiten si e vetmja e vërtetë historike.

11. Përfundim

Shqipëria nuk ka pse të kërkojë leje për ekzistencën e saj historike

Unë nuk e mohoj se krijimi i shtetit shqiptar ishte rezultat edhe i një kompromisi ndërkombëtar.

Nuk e mohoj as se kufijtë e vitit 1913 lanë jashtë Shqipërisë një numër të madh shqiptarësh dhe krijuan probleme të rënda për komunitete të ndryshme.

Por refuzoj kategorikisht interpretimin sipas të cilit Shqipëria ishte një projekt i huaj, i krijuar për t’u shërbyer interesave të Austrisë dhe Italisë, ndërsa ekzistenca e saj përbënte një padrejtësi ndaj Greqisë.

Ky interpretim nuk e përballon provën e dokumenteve historike.

Shqipëria u krijua mbi bazën e një lëvizjeje kombëtare shqiptare, e cila kishte filluar shumë dekada më parë. Shpallja e Pavarësisë më 28 nëntor 1912 ishte akt i shqiptarëve. Njohja ndërkombëtare e vitit 1913 ishte rezultat i diplomacisë së Fuqive të Mëdha.

Këto janë dy procese të ndryshme, të cilat nuk duhet të ngatërrohen.

Vendimi i vitit 1913 u bë gjithashtu objekt i sfidave dhe rishikimeve të mëvonshme diplomatike. Konferenca e Ambasadorëve e vitit 1921 rikonfirmoi statusin ndërkombëtar të Shqipërisë dhe përcaktimin e kufijve të saj, duke i dhënë një bazë të mëtejshme njohjes së shtetit shqiptar.¹⁰

Kjo është një pjesë thelbësore e historisë sonë dhe duhet të trajtohet me përgjegjësi.

Nëse Greqia kërkon respekt për historinë dhe identitetin e minoritetit të saj në Shqipëri, Shqipëria ka të drejtë të kërkojë të njëjtin respekt për historinë, identitetin dhe integritetin e saj shtetëror.

Nuk ka drejtësi historike me dy standarde.

Nuk ka fqinjësi të mirë kur historia përdoret si armë politike.

Nuk ka bashkëjetesë të qëndrueshme kur njëra palë kërkon që tjetra të pranojë interpretimin e saj të së kaluarës.

Dhe këtu qëndron edhe përgjegjësia e historiografisë shqiptare: të mos mjaftohet me reagime emocionale ndaj shkrimeve të tilla, por të prodhojë studime serioze, të mbështetura në arkiva, dokumente dhe literaturë ndërkombëtare.

Shqipëria nuk ka nevojë të mohojë historinë greke për të mbrojtur historinë e vet. Por as nuk ka arsye të pranojë që historia e saj të shkruhet nga të tjerët.

Respekt për minoritetin grek. Respekt për historinë e përbashkët. Respekt për të drejtat e çdo komuniteti. Por pa ekuivoke për sovranitetin dhe integritetin territorial të Shqipërisë.

Unë besoj se koha e miteve territoriale duhet të marrë fund. Popujt tanë kanë nevojë për fqinjësi të mirë, jo për ringjalljen e konflikteve të një shekulli më parë.

Historia duhet të na mësojë të mos i përsërisim gabimet e së kaluarës, jo të na kthejë në pengje të tyre.

Shqipëria nuk është krijim i rastësishëm i diplomacisë evropiane. Ajo është rezultat i një përpjekjeje kombëtare, i një historie dhe i vullnetit politik të shqiptarëve. Dhe askush nuk ka të drejtë ta trajtojë ekzistencën e saj si një çështje që duhet të justifikohet përballë pretendimeve të nacionalizmit të huaj.

FUSNOTAT DHE REFERENCAT BIBLIOGRAFIKE

1. Skendi, Stavro. The Albanian National Awakening, 1878–1912. Princeton: Princeton University Press, 1967. Studim themelor mbi Rilindjen Kombëtare Shqiptare dhe zhvillimin e ndërgjegjes kombëtare.

2. Çeku, Ethem dhe Sedat Baraliu. “The Albanians, the First Balkan War, and the Decisions of the London Conference of 1912–1913.” European History Quarterly, vëll. 56, nr. 1, 2026, f. 46–66. Studim mbi pozitën e lëvizjes kombëtare shqiptare gjatë Luftës së Parë Ballkanike dhe vendimet e Konferencës së Londrës.

3. Beshiri, Ismije. “The Independence of Albania in 1912 as Documented in German Diplomatic Archives.” Journal of Contemporary History, vëll. 51, nr. 1, 2019. Studim i mbështetur në dokumentacionin diplomatik gjerman mbi procesin e Pavarësisë së Shqipërisë.

4. Elsie, Robert. Texts and Documents of Albanian History. Dokumentet historike të vitit 1913 mbi Konferencën e Londrës dhe vendimin e Fuqive të Mëdha për organizimin e shtetit shqiptar.

5. Demaj, Frashër. “Përplasjet e diplomacisë së Fuqive të Mëdha për përfshirjen e territoreve dhe kufijtë e shtetit shqiptar.” Çështja shqiptare në Konferencën e Ambasadorëve në Londër 1912–1913, Instituti i Historisë “Ali Hadri”, 2023, f. 11–30.

6. Guy, Nicola C. “Fixing the Frontiers? Ethnography, Power Politics and the Delimitation of Albania, 1912 to 1914.” Journal of Historical Geography, vëll. 34, nr. 1, 2008, f. 27–49. Studim mbi raportin ndërmjet kritereve etnografike dhe interesave gjeopolitike gjatë përcaktimit të kufijve shqiptarë.

7. Protocol of Corfu, 17 maj 1914. Dokumenti diplomatik mbi autonominë e krahinave të Gjirokastrës dhe Korçës; shih gjithashtu dokumentacionin diplomatik amerikan në Foreign Relations of the United States, 1914 Supplement, për çështjen shqiptare dhe zhvillimet e Epirit.

8. Guy, Nicola C. “The Albanian Question in British Policy and the Italian Intervention, August 1914–April 1915.” Diplomacy & Statecraft, vëll. 18, nr. 1, 2007, f. 109–131.

9. Llewellyn-Smith, Michael. Venizelos: The Making of a Greek Statesman, 1864–1914. Oxford: Oxford University Press, 2021. Veçanërisht kapitulli 6, “Peacemaking in London”, f. 341–346, mbi negociatat e Londrës dhe çështjen e Shqipërisë e të Epirit të Veriut.

10. Meta, Beqir. “Brishtësia e vendimeve të Konferencës së Ambasadorëve në Londër përgjatë shek. XX.” Çështja shqiptare në Konferencën e Ambasadorëve në Londër 1912–1913, Instituti i Historisë “Ali Hadri”, 2023, f. 31–42. Studim mbi vendimet e vitit 1913, sfidat diplomatike dhe rikonfirmimin e tyre në vitin 1921.

11. Guy, Nicola C. The Albanian Question in British Policy and Italian Intervention, 1914–1915. Studimet e saj mbi politikën britanike, interesat italiane dhe çështjen shqiptare gjatë Luftës së Parë Botërore; shih gjithashtu dokumentet e diplomacisë britanike dhe amerikane të periudhës 1912–1921.

Prishtinë,11.11.2026

NËNTORI 2026 MES FLAMURIT DHE PROTESTËS- Nga Frank Shkreli

Nga Pavarësia e vitit 1912 të kërkesat e shqiptarëve për demokraci, drejtësi dhe dinjitet qytetar, 2026
                                           
Nëntori është muaji më simbolik i historisë shqiptare. Është muaji i flamurit, i pavarësisë, i kujtesës kombëtare dhe i atyre ngjarjeve që përcaktuan fatin e Shqipërisë dhe të Kombit shqiptar. Është muaji që na kujton sakrificat e brezave për liri, dinjitet, shtetësi dhe të drejtën e shqiptarëve për të vendosur vetë të ardhmen, si popull i pavarur.  Por nëntori nuk duhet të jetë vetëm muaj festimesh, ceremonishë, fjalimesh zyrtare dhe përkujtimesh historike. Ai duhet të jetë edhe një muaj reflektimi serioz për gjendjen e sotme të shqiptarëve, për demokracinë, për liritë qytetare, për drejtësinë dhe për përgjegjësinë e institucioneve ndaj qytetarëve dhe të drejtave të tyre.
Është një ironi e historisë që, ndërsa shqiptarët kremtojnë pavarësinë e fituar më 28 Nëntor 1912, sot ata përballen me protesta studentore dhe qytetare, të cilat shprehin pakënaqësinë, shqetësimet dhe kërkesat e tyre për një të ardhme më të mirë.  Pavarësia nuk është vetëm një akt historik i vitit 1912. Ajo është edhe një përgjegjësi e përditshme e shtetit ndaj qytetarëve të vet.  Ismail Qemali dhe Luigj Gurakuqi me bashkëpunëtorët e tyre ngritën flamurin në Vlorë për t’i dhënë Kombit shqiptar një shtet të pavarur. Ata nuk luftuan vetëm për një territor dhe për një flamur, por edhe për dinjitetin e një populli, për të drejtën e tij për të qenë i lirë dhe për të mos u sunduar nga të tjerët. Sot, më shumë se një shekull pas shpalljes së Pavarësisë, brezi i ri shqiptar ka të drejtë të kërkojë që këto ideale të mos mbeten vetëm në faqet e historisë.
Prandaj, protestat studentore dhe qytetare të shqiptarëve sot nepër rrugët e Tiranës dhe qyteteve të tjera të Shqipërisë nuk duhen parë si shqetësim për pushtetin, por si shprehje e një të drejte themelore demokratike. Studentët kanë të drejtë të kërkojnë arsim cilësor, kushte më të mira jetese, meritokraci dhe mundësi të barabarta. Po kështu, protestat qytetare janë pjesë e natyrshme e një shoqërie demokratike, kur qytetarët ndihen të papërfaqësuar, të zhgënjyer ose të papërfillur nga institucionet.  Një demokraci nuk matet vetëm me zgjedhjet që organizon, por edhe me mënyrën se si dëgjon zërin e qytetarëve nepërmjet zgjedhjeve, përfshir zërin edhe të atyre që nuk e kanë votuar një qeveri të caktuar.
Nëntori 2026 duhet të na kujtojë rishtas se flamuri kombëtar nuk është pronë e asnjë partie, qeverie apo pushteti. Ai është simboli i përbashkët i të gjithë shqiptarëve.  Prandaj, nuk ka asnjë kundërshti ndërmjet nderimit të pavarësisë, historisë kombëtare dhe protestës për të drejtat qytetare. Përkundrazi, ato janë pjesë e së njëjtës aspiratë historike për një Shqipëri e lirë, të drejtë dhe demokratike.  Ata që shpallën Pavarësinë më 1912 nuk mund ta kenë imagjinuar lirinë si një privilegj të pushtetarëve, atëherë as sot, por si një e drejtë popullit, pa dallime. Dhe kjo e drejtë përfshin edhe të drejtën për të protestuar, për të kundërshtuar padrejtësinë dhe për të kërkuar llogari nga ata që qeverisin.  Nuk duhet të harruar se historia shqiptare është ndërtuar edhe nga breza të rinj që nuk janë pajtuar me padrejtësitë e kohës së tyre.  Studentët dhe qytetarët që ngrihen sot për kërkesat e tyre nuk janë jashtë historisë kombëtare. Ata janë pjesë e saj.  Në këtë Nëntor, ndërsa përulemi me respekt para Flamurit dhe kujtojmë 28 Nëntorin, duhet të pyesim veten: Çfarë kuptimi ka pavarësia nëse qytetari nuk ndihet i lirë të kërkojë të drejtat e tij? Çfarë kuptimi ka demokracia nëse zëri i studentëve dhe i qytetarëve nuk dëgjohet? Dhe çfarë vlere kanë ceremonitë përkujtimore nëse idealet e atyre burrave që shpallën Pavarësinë, nuk zbatohen në jetën e përditshme?
Nëntori pra, nuk është vetëm një muaj për të kujtuar të kaluarën historike. Është edhe një rast për të gjykuar të tashmen dhe për të menduar për të ardhmen. Pavarësia është shpallur në Vlorë më 28
Ish-Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Ronald Reagan shpesh theksonte se demokracia nuk është diçka e garantuar – por që duhet të mbrohet dhe të ruhet, aktivisht, çdo ditë dhe nga çdo brez.
Ky është, ndoshta, mesazhi më i rëndësishëm i Nëntorit të shqiptarëve, 2026. Ta duan historinë e vet, ta nderojnë Flamurin kombëtar, por, njëkohsisht, të mos heshtin përballë problemeve dhe padrejtësive të së sotmes.  Sepse patriotizmi nuk matet vetëm me mënyrën se si festohet Pavarësia, por edhe me përgjegjësinë që qytetarët kanë për vendin dhe për të ardhmen e tij.  Nëntori është muaji i Pavarësisë së Shqipërisë dhe shqiptarëve. Por pavarësia pa drejtësi, pa demokraci dhe pa dinjitet qytetar mbetet një ideal ende i papërmbushur.
Frank Shkreli

 PS dhe PD, dy bijat e  Partisë Komuniste zbatuan në perfeksion Projektin “KATOVICA” – Nga Skënder Sadri KAPITI

 

 

 Duke marrë shkas nga Protestat patriotike të studentëve të cilët protestojnë prej 5 muajsh kundër politikës së vjetër të këtij tranzicioni traumatik, antipublik, korruptiv, hajdutërie  dhe të eksodit, ku me të drejtë studentët akuzojnë sot se politika e tranzicionit është zbatimi i Projektit “ KATOVICA”.  Unë këtë projekt dhe politikën pas komuniste   e kam quajtur si politikë e një demkracie popullmashtruese dhe që e kam denocuar qysh shumë kohë më parë, që në vitin 1997  si politikë e Projektit “KATOVICA”,

PO E DERGOJ PËR BOTIM KËTË SHKRIM TIMIN   TË VITIT 2015.

Durrës, 11. 11. 2015: Demokracia , apo më saktë paskomunizmi pseudodemokratik  , se vetëm demokraci në Shqipëri nuk ka, është një kapitalizëm grabitqar i politikës së grabitjes, anëkandit dhe shitjes së pasurive të shqiptarëve dhe të shtetit shqiptar, një kapitalizëm politik i pa interesuar për zhvillimin ekonomik, për mirëqenien sociale dhe aspak edhe për investimet dhe integrimin e Shqipërisë; kapitalizëm monopol politik që madje edhe provokon e spekullon me imazhin dhe krenarinë kombëtare; kapitalizëm politik që ka monopol autoritetin, pushtetin dhe drejtësinë duke i blerë dhe ato, dhe prandaj shqiptarët vetëm sa largohen nga Shqipëria.

Kapializëm politik që do të thotë se politika është në Shqipëri korrupsioni, pushteti dhe biznesi të pasfidueshëm nga demokracia, ligji e drejtësia. Fakti që pas vitit 1990 e në vazhdimësi deri më sot në Shqipëri nuk u ndëshkuan krimet e komunizmit, nuk u krye dekomunistifikimi i vëndit dhe pastrimi e dekriminalizimi i politikës, nuk u kompensuan desidenca antikomuniste, ish-të persekutuarit dhe ish-pronarët për padrejtësitë e së shkuarës së ish regjimit dhe nuk u integruan ata politikisht, kjo do të thotë se tranzicioni 25 vjeçar është një sistem hibrid demokratiko-komunist apo me sakt një komunizëm bastard. Faji për këtë është edhe i vetë këtyre të fundit, pra i desidencës antikomuniste që nuk diti dhe nuk qe e aftë të organizohet, por u përça dhe u manipulua nga politika, e cila luajti dhe u tall me kartën e desidencës antikomuniste. DESDENCA ANTIMUNITE  u josh dhe u mashtrua nga politika dhe politikanët shspiunë të komunizmit dhe ishkomunstët e konvertuar në demkratë, u kënaq  me disa përfitime të vogla, u kënaqën me një përmirësim të vogël të gjëndjes së tyre, po që më shumë u tradhëtuan interesat e saj edhe nga drejtuesit e atyre polishoqatave të quajtura antikomuniste që e penguan desidencën antikomuniste që të krijonte partinë e vet të mirëfilltë politike, të djathtën e vërtetë shqiptare.

 

Pra në Shqipëri fisnikëria e persekutuar nacional-demokratike nuk është e organizuar ende si parti politike dhe për pasojë as e integruar politikisht në strukturat politiko-shtetërore të Shtetit shqiptar. Ajo, pas vitit 1990 vetëm sa u lirua nga burgjet dhe nga kampet e internimeve dhe sot pas 25 vitesh endet poshtë e lart me dëshmi penaliteti dhe me letrat e ishpronave të tyre nëpër zyrat e nëpërkëmbjes së Shtetit shqiptar , nëpër Gjykatën e Strazburgut dhe shumica prej tyre azilojnë nëpër vëndet e BE duke kërkuar strehim politik dhe ekonomik edhe sot në vitin 2015.

Në Shqipëri komunizmi nuk u shëmb nga ndonjë Revolucion apo Lëvizje Demokratike , po më shumë komunizmi u vetëshëmb, pasi hëngri dhe heronjt e “revolucionit”, regjimi u izolua nga populli i cili përfundoi në armik si pasojë e luftës së klasave, regjim që falimentoi politikisht dhe ekonomikisht, pra regjimi komunist vetëra ose u vetëshëmb sepse konsumoi vetveten. Regjimi komunist më shumë çuditi se si ra, se sa, se si erdhi.

Por pas rënies së tij përsëri triumfatorë ishte komunizmi sepse pushteti u ndërrua dhe kaloi nga duart e komunistëve në ato të ishkomunistëve të konvertuar në demokratë.

 

Komunizmi vetëra si regjim në dukje, po nuk ka rënë dhe nuk është çrrënjosur nga tabani e trualli shqiptar ku i ka shtrirë rrënjët dhe që vegjëtoi filizat e tij: bijë, bija ,nipa e mbesa, trashëgimtarë ideologjikë dhe biologjikë të diktatures dhe të ateizmit komunist që e kanë mbërthyer shtetin dhe sistemin e “ri” në këto 25 vite tranzicioni.

Komunizmi ekstremist u shndërrua në komunizëm kapitalist; ishkomunistët më të devotshëm të regjimit dhe agjentët e ishsigurimit dhe pasuesit e trashëgimtarët e tyre kanë kapur e mbërthyer , pronësuar dhe privatizuar ekonominë, politikën, qeverisjet, administratën, drejtësinë, pasuritë, financat, diplomacinë, mediat, institucionet e pavarura shtetërore, shoqatat e të gjitha llojeve me emërtesa politike, kulturore, artistike, ambjentaliste, feministe, OJQ etj.; pra tërë shoqërinë civile; kanë në pronësi shumicën dërrmuese të mediave: gazetat e televizonet; shkollat, universitetet etj.

Po ta vërejmë me vëmendje ecurinë e këtij tranzicioni postkomunist në Shqipëri do të konstatojmë se në mënyrën dhe realitetin e realizimit të tij nga politika në përgjithësi deri tani në vitin 2015 konstatojmë shëmbullin me të mirë të zbatimit të planit të Katovicës parashtruar nga M.Gorbaçov në vitin 1986, që udhëzonte që të krijohen parti të majta, të qëndrës e të djathta po në këto parti të jenë komunistët në krye.

 

A nuk është e vërtetë kjo ku tërë spektri politik shqiptar pothuajse pati liderë komunistë ku më shëmbullorja është PD e cila në krye të saj pati deri me 23 qershor 2013 një ishkomunist të thekur, e që u bë dhe kryeministër dhe më parë dhe president i shtetit shqiptar. Berisha ishte vetë shëmbulli më i mirë si pasues e zgjatim i enverizmit në demokraci.

Tjetër, “Katovica” udhëzonte që partia që do të marrë pushtetin do të shajë me themel e çati komunizmin me qëllim që të fitojmë simpati te Perëndimi dhe te desidenca antikomuniste, dhe na intereson karta morale e tyre e do t’u afrojmë punë të parëndësishme por kurrë nuk do t’u lëmë atyre pushtetin.

Askush jo vetëm në Shqipëri po as në tërë ishkampin komunist, asnjë parti politike që e ka dominuar tranzicionin nuk e ka kryer e zbatuar në perfeksion edhe këtë direktivë se sa patite politike në Shqipëri, pasi dhe madje edhe pas 25 vitesh po me këtë kartë pretendonte akoma për të mashtruar desidencën antikomuniste dhe popullin me sharje e akuza ndaj të shkuarës komuniste e duke mos kursyer me lloj-lloj shpifjesh e intrigash ndaj dhe kundërshtarit politik me terma të dalë boje si bllokmenë, bij të etërve etj., e duke mos kursyer fjalë nga më ordinere ndaj të gjallëve po dhe të vdekurve që kemi dëgjuar nga goja e mësuar e këtyre ishkomunistëve dje kundër perëndimit e demokracisë, po që na u bënë antikomunistë demokratë pas rënies së tij.

Dhe këto buçima të tyre antikomuniste i’u servirën popullit e veçanërisht të persekutuarve, fisnikërisë dhe desidencës antikomuniste si reforma dhe si “hakmarrje”kundër komunizmit për të fshehur trashëgiminë më të paskrupullt si shërbëtorë të regjimit dhe të mashtrimit të desidencës antikomuniste për tu marrë atyre votën , për tu grabitur pronat dhe për t’i mos integruar ata politikisht e për t’i mbajtur ata larg pushtetit..

Partia që do të marrë pushtetin porosiste Gorbaçovi në Katovicë do të bëjë propagandë kundër komunizmit me disa ndëshkime të vogla të nomenklaturës komuniste dhe në ekonomi, kapitalistë dhe pronarë të ardhshëm të jenë njerëzit tanë.

Besoj se nuk ka nevojë për koment , se ky projekt më së miri është realizuar në Shqipëri sidomos nga PD që e ka dominuar politikisht tranzicionin E DERITANISHËM NË VITIN 2015, pasi askush dhe asgjë askujt nuk i hyri gjë në këmbë prej ishfunksionarëve më të lartë e më të zellshëm të komunizmit përveçse ndonjë gjyqi qesharak e ndonjë ndëshkimi të vogël siç ishte ai për kafe i bashkëshortes së ishdiktatorit, madje PD në pushtet de fakto u bë mburoja e nomenklaturës së kuqe sepse kanë qenë vetë shërbëtorë, ishspiunë e komunistët më servilë të diktaturës e ku kryetari i PD-së, Berisha ka qenë mik besnik i fëmijëve të diktatorit, privilegj që nuk e kishin as anëtarët e Byrosë Politike të PPSH-së.

Ajo që vërehet pos të tjerash është shtirja e politikes për ndjesi e dhimbje ndaj të persekutuarve politikë, e jo vetem ndaj tyre, po edhe për të tjerët, po që nuk ishte gjë tjeter veçse ndjesi e dhimbje sipërfaqësore e mashtrim për të fshehur urrejtjen dhe neglizhencën kriminale të tij që vjen si pasojë se vete PD dhe PS dhe gjithpolitika e pushtetit te tranzicionit kane pasur përvojën dhe trashëgiminë komuniste të pandjesisë, urrejtjes shoqërore dhe kënaqjes me vuajtjet e fatkeqësitë dhe varfërinë e të tjerëve; një politikë që ka montuar e shëmbëllyer e lënë si trashëgimi një sistem autokratik të moderuar ku si kryeligj të pashkruar ka vjedhjen, mashtrimin, korrupsionin e krimin (elektoral, ekonomik, politik, të drogës, të trafiqeve, ordiner etj.); pra një regjim e sistem neokomunist mizantrop(që urren shoqërinë) pasi mashtron, përgojon, shan, kritikon, akuzon pa argument dhe i bën etiketimin e gjykimin kujdo që guxon të kundërshtojë e që nuk shërben e nuk lobon për të dhe nuk është dakord me dëshirimin e tij, ekzaltimin, gënjeshtrën e pranimin e realitetit fals të tij.

Si pasojë e ketij tranzicioni, Shtetin shqiptar e ka pllakosur padrejtësia neokomuniste mbuluar me petkun e demokracisë; e kësaj demokracie komuniste: e lirisë dhe të së drejtës që ata të djeshmit dhe këta të sotmit trashëgimtarë të tyre, të këtij pluralizmi dhe të kësaj demokracie që përzgjedhin në politikë dhe në çdo sferë sociale këtë sërë njerëzish që e kanë degraduar në këtë gjëndje ekonominë, individin, shoqërinë dhe shtetin shqiptar. Ky është tranzicioni i kapitalizmit politik grabitqar, i kapitalizmit të pandjesisë sociale dhe i korrupsionit që të kujton kapitalizmin e egër, të hershëm, paramodern: kapitalizëm politik i monopolit të ligjit, të drejtësisë, të korrupsionit, të manipulimit dhe spekulimit , pronësimit e privatizimit abuziv e me vjedhje të pasurive të shqiptareve dhe të shtetit shqiptar; kapitalizëm që e ka polarizuar tejskajshëm shoqërinë: në një pakicë të pasurish që e kanë blerë dhe drejtësinë dhe në një shumicë absolute të varfërish që nga mospasja e mundësisë për të realizuar prosperitetin, lumturinë dhe minimalisht as mbijetesën marrin rrugën e eksodit edhe sot”.

Shënim:Edhe pas vitit 2015, kohë kur unë e shkrova këtë shkrim , kjo periudhë vetëm sa e përkeqësoi akoma më shumë gjëndjen në Shqipëri,kur aktualisht kemi në qeverisje një regjim të egër antihuman,antiliri, autokrartik dhe kleptokratik, korruptiv të pashëmbullt në Europë, si pasojë e të cilit Shqipëria, trojet dhe pasuritë e saj janë nxjerrë në anëkand,dhe kur Shqipëia dhe shteti shqiptar janë  etiketuar si narkoshtet dhe kanabistan nga ndërkomëtarët; kur SOVRANITETI KOMBËTAR SOT ËSHTË  KËRCËNUAR NGA REGJIMI I KORRUPSIONIT, HAJDUTËRISË, ANTILIGJIT E ANTISHTETIT; KUR SHQIPËRIA VAZHDON TË BOSHATISET DHE PËRDITË PO BOSHATISET NGA LARGIMI I I RINISË PREJ ATDHEUT TË TYRE.

MURI I BERLINIT RA, POR MURET POLITIKE DHE IDEOLOGJIKE MIDIS SHQIPTARËVE VAZHDOJNË TË QËNDROJNË- Nga Frank Shkreli

Më 9 nëntor 1989, bota dëshmoi një nga ngjarjet më të rëndësishme të historisë bashkëkohore: rënien e Murit të Berlinit. Pas 28 vjetësh ndarje, ky mur, simbol i diktaturës komuniste, i shtypjes së lirive njerëzore dhe i ndarjes së Evropës në dy kampe ideologjike, u shemb nën peshën e vullnetit të njerëzve për liri dhe bashkim. Me atë rast nuk ra vetëm një mur betony, por ra një simbol i padrejtësisë historike, i izolimit dhe i një sistemi që kishte ndarë familje, shoqëri dhe kombe. Rënia e tij shënoi fillimin e një epoke të re për Evropën dhe dëshmoi se asnjë diktaturë dhe asnjë ndarje e imponuar nuk është e përjetshme.
Por, ndërsa Evropa përkujton këtë ngjarje historike, shqiptarët kanë arsye të bëjnë një reflektim të veçantë: Muri i Berlinit ra, por sa mure të tjera vazhdojnë të qëndrojnë mes shqiptarëve?  Për shqiptarët, ashtu si edhe për kombe të tjera në Evropë, fundi i Luftës së Ftohtë dhe rënia e komunizmit në Evropë hapën një kapitull të ri historik. Shqipëria doli nga izolimi i gjatë komunist — Kosova vazhdoi rrugën e saj drejt lirisë dhe pavarësisë, ndërsa shqiptarët në trojet e tyre në Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi, Luginën e Preshevës dhe viset e tjera fituan mundësi të reja për të kërkuar e mbrojtur të drejtat e tyre kombëtare.  Pavarësia e Kosovës më 2008 ishte një nga arritjet më të mëdha të historisë moderne shqiptare. Ajo ndryshoi realitetin politik të rajonit dhe krijoi mundësi të reja për një bashkëpunim më të ngushtë ndërmjet shqiptarëve.  Megjithatë, sot, më shumë se tri dekada pas shembjes së Murit të Berlinit, duhet pranuar se shumë prej shpresave të asaj kohe ende nuk janë realizuar ndër shqiptarët.  Po, shqiptarët kanë fituar liri politike dhe kanë krijuar institucione shtetërore, por nuk kanë arritur të kapërcejnë shumë prej ndarjeve që vazhdojnë t’i pengojnë. Disa prej tyre janë trashëgimi e historisë, ndërsa të tjera janë prodhim i politikës së ditës, i interesave partiake dhe i mungesës së një vizioni afatgjatë kombëtar.
 
Muret më të vështira për t’u shembur nuk janë gjithmonë ato që ndajnë territoret, por ato që ngrihen në mendjet e njerëzve dhe në ndërgjegjen politike të një shoqërie. Një nga këto mure është ndarja politike dhe partiake. Në Shqipëri dhe Kosovë, por edhe në hapësirat e tjera shqiptare, rivalitetet politike shpesh janë shndërruar në pengesë për bashkëpunimin. Interesat partiake dhe ambiciet personale të politikanëve individual kanë zënë jo rrallë vendin e interesave të përbashkëta. Kundërshtari politik trajtohet si armik, ndërsa kompromisi, aq i domosdoshëm në një demokraci funksionale, shihet si dobësi. Nuk kërkohet që shqiptarët të kenë të njëjtat bindje politike apo të mendojnë njësoj për çdo çështje. Demokracia jeton nga pluralizmi dhe dallimet. Por kërkohet që, përtej këtyre dallimeve, të ekzistojë një platformë e përbashkët për çështjet themelore kombëtare.   Shqipëria dhe Kosova, si dy shtete të pavarura, kanë një përgjegjësi të veçantë historike. Marrëdhëniet ndërmjet tyre nuk duhet të varen nga raportet personale të udhëheqësve apo nga përkatësia e tyre partiake. Ato duhet të mbështeten në interesa strategjike, bashkëpunim institucional dhe një vizion të përbashkët për të ardhmen.   Nuk është e pranueshme që dallimet ndërmjet qeverive të Tiranës dhe Prishtinës të pengojnë projekte të rëndësishme ekonomike, kulturore, arsimore dhe diplomatike. Dy shtetet mund të kenë politika të ndryshme në shumë fusha, por nuk duhet të kenë qëndrime të ndryshme për rëndësinë e bashkëpunimit kombëtar.
Një tjetër mur që ende nuk është shembur është ai i ndarjeve ideologjike dhe i interpretimit të historisë shqiptare të shekullit të kaluar, dominuar nga regimi komunist sllavo-aziatik.  Edhe pas kaq shumë vitesh nga përmbysja e komunizmit, shoqëria shqiptare nuk ka arritur të bëjë një rivlerësim të plotë dhe objektiv të trashëgimisë së saj historike e kulturore.  Figura të shquara të kombit vazhdojnë të mbeten peng i paragjykimeve dhe dënimeve ideologjike dhe përjashtimi të një regjimi që kërkoi të kontrollonte jo vetëm të tashmen, por edhe të kaluarën e shqiptarëve.  At Gjergj Fishta, Ernest Koliqi, Martin Camaj, Arshi Pipa dhe shumë e shumë figura të tjera të kulturës kombëtare meritojnë të vlerësohen mbi bazën e veprës dhe kontributit të tyre, dhe jo sipas gjykimeve politike të një kohe që i përjashtoi nga kujtesa zyrtare.  Një shoqëri që nuk ka guximin të pajtohet me historinë e vet, nuk mund të ndërtojë një të ardhme të shëndoshë. Historia nuk duhet të jetë pronë e partive politike dhe as instrument për të ndarë shqiptarët. Ajo është pasuri e përbashkët kombëtare.
Por ndarjet, për fat të keq, nuk përfundojnë këtu. Shqiptarët në  Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi, Luginën e Preshevës dhe viset e tjera shqiptare nuk duhet të mbeten jashtë vëmendjes së politikës kombëtare të Tiranës dhe Prishtinës zyrtare. Të drejtat e tyre gjuhësore, kulturore, arsimore dhe politike duhet të jenë pjesë e një angazhimi të vazhdueshëm të Shqipërisë dhe Kosovës. Nuk mund të pretendohet se ka një vizion kombëtar kur një pjesë e shqiptarëve vazhdojnë të përballen me vështirësi për të realizuar të drejtat e tyre themelore, kulturore, gjuhësore dhe të identitetit të tyre kombëtar.  Në këtë kontekst, nuk mund të lihet jashtë as diaspora shqiptare. Ajo qëndroi pranë çështjes kombëtare në momentet më të vështira, veçanërisht gjatë përpjekjeve për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës dhe shembjen e komunizmit. Kontributi i saj politik, diplomatik, financiar dhe kulturor është pjesë e historisë modern shqiptare.  Por diaspora nuk duhet të kujtohet vetëm në raste ceremoniale apo gjatë fushatave zgjedhore. Ajo duhet të trajtohet si një potencial i rëndësishëm kombëtar dhe të përfshihet në mënyrë serioze në strategjitë e zhvillimit, diplomacisë, arsimit dhe kulturës.
Rënia e Murit të Berlinit na kujton se ndryshimet historike kërkojnë guxim, vendosmëri dhe vullnet qytetar. Por na kujton edhe se liria, pasi fitohet, duhet të mbrohet dhe të përdoret me përgjegjësi.  Shqiptarët kanë bërë hapa të rëndësishëm historikë!  Kanë kapërcyer diktaturën, kanë fituar pavarësinë e Kosovës dhe kanë krijuar mundësi të reja për zhvillimin e tyre politik e kombëtar. Këto arritje nuk duhen nënvlerësuar. Por ato nuk janë arsye për vetëkënaqësi.  Shqiptarët sot kanë nevojë për institucione vërtetë demokratike, për bashkëpunim ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës, për mbështetje të shqiptarëve në rajon, për një diasporë të përfshirë në jetën kombëtare dhe për një histori të çliruar nga paragjykimet ideologjike.  Bashkimi kombëtar nuk fillon dhe nuk përfundon me kufijtë shtetërorë. Ai fillon me vetëdijen për përkatësinë e përbashkët, me respektin ndaj historisë, me solidaritetin dhe me përgjegjësinë për njëri-tjetrin.  Nuk është fjala për të mohuar realitetet shtetërore dhe politike në të cilat jetojnë shqiptarët, por për të ndërtuar një hapësirë të përbashkët kombëtare, ku gjuha, kultura, historia, arsimi dhe interesat e përbashkëta të mos bëhen peng i politikës së ditës.
Muri i Berlinit u shemb më 9 nëntor 1989. Ishte një fitore e lirisë mbi diktaturën, e vullnetit njerëzor mbi ndarjen dhe një fitore e shpresës mbi frikën.  Por, për shqiptarët, përvjetori i kësaj ngjarjeje duhet të jetë edhe një moment vetëkritike. Nuk mjafton  që në këtë ditë të përkujtojmë muret që kanë shembur të tjerët, nëse nuk kemi guximin të shohim muret që vazhdojmë t’i mbajmë mes nesh. Evropa e shembi Murin e Berlinit për të kapërcyer ndarjen e saj historike. Shqiptarët duhet të shembin muret politike, ideologjike dhe mendore që vazhdojnë të pengojnë bashkëpunimin dhe unitetin e tyre kombëtar, që nga shembja e komunizmit zyrtar në Evropë.  Historia u dha mundësinë shqiptarëve. Tani përgjegjësia është e tyre.  Dhe kjo përgjegjësi nuk mund të shtyhet, pafundësisht.  Shqiptarët kanë nevojë për një Pakt Kombëtar — jo për interesat e politikanëve të këtyre 35-viteve tranzicion të pafund — por për një marrveshje historike me njëri tjetrin.
Frank Shkreli

Deklarata skandaloze e një akademiku- Nga Prof. dr. ESHREF YMERI

 

Sapo ndoqa deklaratën e akademikut në fjalë para Blendi Fevziut, të cilën e shprehu fare prerazi, madje pa u ulur në tryezën e Klanit, se shqipja, demek, na e paska zanafillën në vitin 1500. Kurse Blendi Fevziu, si sahanlëpirës shembullor i Ramës, hapi sytë i çuditur, sikur të ishte ndonjë analfabet hesapi. Të njëjtën deklaratë e ka pasë përsëritur sa e sa herë nëpër studiot televizive edhe profesori Xhevat Lloshi. Madje, Instituti i Albanologjisë pranë Akademisë së Shkencave,  ca vite më parë, ka pasë botuar dhe hedhur në qarkullim librin e Anila Omarit, me titull “Marrëdhëniet gjuhësore shqiptaro-serbe”, në të cilin, për marrëzinë e saj, ka deklaruar se 93% e leksikut të shqipes na qenka i huazuar. Këto marrëzira nuk i ngre as dheu, as qielli. Por shqiptarët me vetëdije të lartë kombëtare nuk kanë ç’presin nga një akademi shkencash me orientim antikombëtar lidhur me lashtësinë e kombit shqiptar dhe të gjuhës së tij. Po si t’ua bëjmë disa dijetarëve perëndimorë, të cilë kanë shkruar ndryshe nga sa deklaron akademiku Valter Memisha, profesori Xhevat Lloshi dhe plot të tjerë. Ata dijetarë janë të shumtë, por këtu do të mjaftohem vetëm me citimin e dy prej tyre.

Filologu dhe  albanologu i shquar Lui Benloeu (Louis Benlæ (1818-1900), profesor i Universitetit të Dizhonit, ja çfarë shkruan për gjuhën shqipe:

“Në fillim të punës sime mendoja të trajtoja thjesht një çështje gjuhësore dhe etnografike; dhe veç kur shoh se po prekja një çështje të gjallë, madje gjithë regëtimë, një çështje kombi. Dhe ç’komb! Më i vjetri i kontinentit tonë me atë të baskëve… Në një seri konferencash që u organizuan në fillim të verës së vitit 1878, munda t’i parashtroj këto konkluzione në Akademinë e Mbishkrimeve dhe të Letrave të Bukura. U përpoqa t’i mbështes e t’i shpjegoj me ndihmën e shqipes të disa emrave të përveçëm pellazgjikë (emra perëndish, vendesh, malesh etj.) dhe të disa dokeve të çuditshme të shqiptarëve…” (Citohet sipas: Fotaq Andrea. “Pena të arta franceze për shqiptarët”. Grand Prind. Tiranë 2007, f. 332, 333-334).

I dyti është shkrimtari Moris Dryon (Maurice Druon – 1918-2009), anëtar i Akademisë franceze prej vitit 1967 dhe Sekretar i saj në periudhën mes viteve 1985-1999. Përballë mashtruesve dhe mitologëve grekë, si edhe në kundërshtim me politikën armiqësore europiane ndaj etnisë shqiptare, ai shkruan:

“Albanians belong to people older than its history, and the grandparents of Albanians took part in the War of  Troy, led by Achilles (… on one side) and Hector (on the other)” –  “Shqiptarët u përkasin popujve më të vjetër se vetë historia dhe gjyshërit e shqiptarëve merrnin pjesë në luftën e Trojës, të udhëhequr nga Akili (…në njërën anë) dhe Hektori (në anën tjetër)” (Citohet sipas: “What others say about the Albanians? Maurico Druon”. Facebook. 20 shtator 2016).

Ky personalitet i kulturës franceze i jep një leksion të mirë shpifografisë dhe mitologjisë greke për ata të ashtuquajturit grekë të lashtë.

Akademiku Valter Memisha dhe profesori Xhevat Lloshi duhet të ngrihen dhe “të hedhin poshtë” edhe Enciklopedinë e madhe greke, në të cilën shkruhet:

“Stërgjyshët e shqiptarëve të sotëm, pellazgët, në periudhat parahistorike, kanë jetuar në pjesën më të madhe të botës që njihej atëherë, duke zhvilluar një qytetërim shumë të rëndësishëm e duke ngritur vepra me vlerë të tejzakontë”  (vëll. 19, f. 873).

Intelektuali i shquar, Prof.dr. Alban Kraja, reagoi menjëherë në një videomesazh pas deklaratës së akademikut Valter Memisha. Videomesazhi titullohet “Tradhti e turpshme”.

Akademia e Shkencave është shndërruar me kohë në një fraksion të politikës antikombëtare të partisë socialiste, e cila, duke pasur në krye Ramën, një tradhtar të betuar të kombit shqiptar, pati komanduar në udhëheqje të asaj akademie një politikan të dështuar, si Skënder Gjinushi, një zero me xhufkë në lëmin  e lashtësisë së gjuhës shqipe.

Florida, 10 Nëntor 2026

Sa shumë PS kemi brenda PD…. Nga Adriatik Riza Dosti

Sa shume PS kemi brenda PD….

Ndaj nuk po mundemi dot t’i rrezojme as Ramen e as pushtetin e tij kriminal.

Ndaj dhe demokratet jane teper te zhgenjyer, te lodhur e mosbesues.

Ne kemi ne PD nje Rame te llojit tjeter, por pengmarres Partie njejte si ai.

Ne kemi ne PD… Tao, Ulsi, Brace, Maznik, Tom Dosh, Pelesh etj sa te duash… ani pse quhen Noka, Bardhi, Gjekmarkaj, Balliu , Eno, Ivi, Belo , Bylykbashi etj etj

Ne nuk na duhen ” demokrate ” extremiste e militante me çeshtje te hapura penale, mashtrues ordinere e njerez qe fshihen pas PD e pas “dashurise” per ty, o Doktor, vetem e vetem per t’i shpetuar drejtesise.

Nuk na duhen ne PD ata qe thyen e sabotuan rrevolten e kuksianeve ne rrugen e Kombit duke i bere nje sherbim te madh Rames.

Nuk na duhen ne PD as ai Blushi i Metes e as ai Mehdiu i Gerdecit, por as edhe ata e ato qe kane nderruar nga 5 e 6 Parti deri me sot… nese vertet duam ta rrezojme Ramen.

Ne kemi fatkeqesisht ne PD militante te semura extremisht shpirt – menderisht qe per Liderin e Partine as ju plas by..a fare per Shqiperine.

Ne kemi ne PD tone plot Zegjinera, Sara Mile, Belinda, Elisa, Olta… ani pse quhen Albana, Eda, Jozefina, Floriana, Ina etj etj .

Ne kemi ne kryesine e PD e ne krye te degeve te saj plot shqiptare te mire e demokrate te ndershem, sikurse fatkeqesisht edhe plot te tjere edhe me te keqinj, me te poshter, me te demshem e me te rrezikshem se patronazhistet e falangat kriminale te Rames qe po e mbajne peng PD e demokracine dhe po shkaterrojne endrren e çdo demokrati.

Lexoji komentet e pergjigjet qe u jep gazetareve ajo zonja ( Eda Grimci ) qe ke ne krah ne kete foto z.Berisha… lexoji e pastaj demokrateve te vertete thuaju te verteten e asaj qe ata duan te dijne… pse s’ po e rrezojme e pse s’ po e permbysim dot Ramen.

E pra as banditet e Rames nuk kane guxuar t’i fyejne demokratet e ndershem e veçmas gazetaret, sidomos ata te cilet per vite me radhe jane perleshur me shtetin e qeverine kriminale te Edvinit…

E pra, per fatin e keq, veçmas te demokrateve te Deges 9 z.Berisha nuk gjen kerkundi qofte edhe nga llumi e injoranca e kontigjentit te Rames… dike tjeter, aq me shume femer, qe te guxoje te perdore kete lloj gjuhe publike rrugaçerore duke adresuar fyerje te renda ndaj gazetareve.

Aq me ndyre akoma kur zonja juaj me burrin doganier te Edi Rames, merr persiper edhe kurajon e çmendur sa t’u çoje atyre edhe mesazhe idiote kercenuese… ke te fala nga burri im (???)

E imagjinon tani, z. Berisha, se cila eshte gjuha qe kjo Sara Milja blu qe ti ke ne krah, mund te komunikoje me demokratin e thjeshte, me qytetarin e zakonshem e me shqiptarin te cilit Rama i ka ardhur ne maje te hundes.

Ne PD nuk kemi me e kurren e kurres nevoje z.Berisha per nje Evi Kokalari nr.2 si kjo Grimci qe ti mban ne krah e ne kryesi, sepse thjesht s’ na duhet me llum por na duhet dinjitet.

S’ kemi me e kurren e kurres nevoje per Zeqo – Sara, Bela – Elisa e Olta e as per Kumbaro e Manastirliu ani pse me emra e mbiemra te tjere.

Te kam njohur per burre z.Berisha… ndaj qendroji premtimit te madh qe ju bere ca kohe me pare demokrateve teksa publikisht ju the: te pastrojme se pari shtepine tone, sepse qe nga aty fillon demokracia.

Sakte… dhe se luan Topi… bujrum beje… madje me rrenje e me themel.

Ndryshe genjejme veten e presim te na genjeni edhe ju… e ndryshe Ramen e banden e tij kriminale ne pushtet aty i ke jete e mot… ok.

A.R.D

MITINGU I POEZISË NË GJAKOVË PARA SHUARJES!- Nga JUSUF BUXHOVI

-Sot kur do të duhej të mbahej Mitingu i 62-të, nuk kurrëfarë shenjash nga organizatorët, që emblema e identitetit tonë kulturor-lerar të vazhdojë!

 

Në paraditën e dhjetë nëntorit të vitit 1964, në Parkut e Qytetit në Gjakovës, para nxënësve të shkollave të mesme të qytetit dhe qytetarëve të shumtë, një grup i shkrimtarëve të rinj nga klubi i sapoformuar letrar “Gjon Nikollë Kazazi”,nën drejtimin e poetit të njohur Din Mehmeti dhe në praninë e poetit Enver Gjerqeku, hapën Mitingun e parë të Poezisë.

Ishte ky fillimi i një manifestimi letrar i komunikimit me dashamirët e letërsisë në një formë të hapur. Si i tillë, me kyçjen në bashkëorganizim të Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës dhe të Bashkësisë së Kulturës, mori mbikëqyrjen institucionale-shtetërore. Kjo u pasqyrua kur mitingu kaloi nën patronatin e Fadil Hoxhës, asokohe anëtar i Kryesisë së RSFJ-së dhe të KQ të LKJ-së, i pranishëm në mbrëmjet qendrore të mitingut me kreun më të lartë politik dhe kulturor të Kosovës. Tretmani i tillë i Mitingut, bëri që pas tri vitesh të kthehet në një manifestim që tubonte poetë dhe shkrimtarë të njohur nga të gjitha viset e ish Jugosllavisë. Pak më vonë, me pjesmarrjën e shkrimtarëve të njohur botërorë, edhe fitues të çmimit Nobel, Mitingu mori edhe karakter ndërkombëtar. Me kalimin e kohës, krahas aktiviteve në në hapësirat e pallatit të kulturës “Asim Vokshi”, ato u shtrinë edhe me orët letrare nëpër shkollat fillore të qytetit dhe përreth si dhe me orën letare në Junik.

Festa e poezisë, siç quhej Mitingu i Gjakovës, vazhdoi edhe pas rrënimit të autonomisë së Kosovës në mars të vitit 1989, kur Serbia filloi të qëllojë të gjitha shtyllat e identietit tonë institucional dhe kulturor.

Edhe asokohe, Mitingu i Poezisë ruajti karakterin e tij kulturor. Kësaj i ndihmoi fakti se dr. Ibrahim Rugova ishte Kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës dhe njëherësh president i Kosovës. Kështu, nën përkujdesjen e vazhdueshme të dr. Rugovës manifestim u mbajt edhe në rrethanat e pushtimit dhe të represionit më të egër serb. Madje, nga viti 1991, Mitingu i Poezisë në Gjakovë, fiton edhe karakrerin kombëtar, meqë për herë të parë morën pjesë shkrimtarë nga Shqipëria (Besnik Mustafaj dhe Xhevahir Spahiu), rrugë kjo që do të vazhdojë me përfshirjen në rrezën e Mitingut edhe të Tropojës dhe pjesëve të tjera të Malësisë së Gjakovës.

Mitingu vazhdoi edhe pas çlirimit të Kosovës, por më kohë u vërejt një tërheqje e institucioneve qendrore nga organizimi dhe financimi i veprimtarisë së manifestimit. Kjo ndikoi, që Mitingu, viteve të fundit të zbehet deri në atë masë, saqë edhe mbajtja e mitingut të gjendet buzë shuarjes, siç ndodhi këtë vit me anashkalimin e tij, me çka ëmblema e fundit e identitetit tonë kulturor-letrar, akulturimit tonë, në rrethanat e shtetit, do t’ia jepte edhe një argument më tepër!

(Në foto, disa nga pjesëmarrësit e Mitingut të Parë të Poezisë në Gjakovë më 10.11.1964: Din Mehmeti, Enver Gjerqeku, Jusuf Buxhovi, Ali Olloni, Nexhmedin Soba, Hasan Hasani, H. Hagjosaj, N. Vula, Bujar Rexha, Mazllom Saneja, Bajram Rama …)

NDARJET ADMINISTRATIVE QË RREZIKOJNË COPËTIMIN E HAPËSIRËS ETNIKE SHQIPTARE NË MAL TË ZI – Nga XHELADIN ZENELI

Dihet tashmë se si trevat shqiptare në Mal të Zi mbeten jashtë trungut etnik shqiptar me vendimet famëkeqe të Kongresit të Berlinit në vitin 1878 dhe me ate të Konferencës së Ambasadorëve ne Londër në vitin 1913.
Që nga ajo kohë,dhe pas aneksimit të tyre, trevat shqiptare kanë vazhduar të  parcijalizohen, nga regjimet e ndyshme, brenda Malit të Zi.Për dekada, shqiptarët janë përballur me ndarje administrative që kanë ndikuar në dobësimin e lidhjeve të natyrshme midis vendbanimeve të tyre.
Sipas të dhënave zyrtare të regjistrimit të vitit 2023, shqiptarët përbëjnë 4.97% të popullsisë së Malit të Zi në nivel shteti, ndërsa Ulqini dhe Tuzi  mbeten dy qendrat kryesore të popullsisë shqiptare. Përveç këtyre dy komunave shqiptarët janë prezent dhe kanë rrënjë historike gjithashtu edhe në Komunën e Tivarit (Kraja), Plavës, Gucis  dhe ate të  Rozhajës.
Shqiptarët në Mal të Zi janë përballur dhe vazhdojnë të përballen me emigrimin, boshatisjen e vendbanimeve dhe dobësimin gradual të përdorimit të gjuhës si dhe asimilim kombëtar në disa zona ku ata gravitojnë si etni autoktone.Kur këtyre proceseve u shtohet edhe fragmentimi administrativ, atëherë pasojat mund të jenë edhe më të thella.
Çështja e organizimit territorial  lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si ruhet ose dobësohet kompaktësia demografike, territoriale dhe kulturore e shqiptarëve në trojet e tyre historike.Sepse kufijtë administrativë nuk janë thjesht vija në hartë. Ata përcaktojnë qendrat politike, ekonomike dhe institucionale me të cilat lidhen vendbanimet. Për një popullatë numerikisht të vogël, si shqiptarët në Mal të Zi, mënyra se si organizohet territori mund të ketë pasoja afatgjata.Prandaj për shqiptarët  duhet të jetë me e rëndësishme nëse një vendbanim shqiptar lidhet administrativisht me një komunë ku shqiptarët janë shumicë se sa me një komunë ku shqiptarët përbëjnë pakicë. Shembulli më i mirë i kësaj është treva e Krajës për të cilën do të bëhet fjalë më gjërë, më poshtë.
Pasojat e ndarjeve administrative të trojeve shqiptare në Mal të Zi ngrisin shqetësime serioze për ruajtjen e identitetit kombëtar, gjuhësor dhe kulturor të shqiptarëve. Bashkëngjitja e vendbanimeve me shumicë shqiptare në komunat e dominuara nga popullsia sllave  ka ndikuar në shkëputjen e lidhjeve të tyre territoriale, politike dhe institucionale me qendrat shqiptare.Kjo krijon  kushte për asimilim gradual dhe çkombëtarizim, duke e vështirësuar përfaqësimin politik, zhvillimin institucional dhe ruajtjen e identitetit kombëtar të shqiptarëve .

Ndryshimet territoriale dhe administrative që ndikuan në copëtimin e kompaktsisë etnike shqiptare

Viti 1957 shënon një kthesë të rëndësishme në organizimin territorial të Republikës Popullore të Malit të Zi, në kuadër të Jugosllavisë socialiste. Reforma e asaj kohe ndryshoi mënyrën e organizimit të pushtetit lokal, duke shkrirë një numër të madh komunash të vogla dhe duke përqendruar kompetencat në komuna më të mëdha.
Për historinë e trevave shqiptare, kjo periudhë është veçanërisht e rëndësishme për të kuptuar ndryshimet në organizimin administrativ të Krajës, Anës së Malit, Ulqinit dhe Tivarit. Çfarë ndryshoi në vitin 1957?
Para reformës se këtij viti, ekzistonin shumë komuna lokale, përfshirë komuna të organizuara rreth vendbanimeve dhe krahinave tradicionale. Reforma e vitit 1957 e zvogëloi ndjeshëm numrin e tyre, deri në një sistem prej 20 komunash. Si pasojë e këtij riorganizimi të zonave administartive
ish-rrethi i Tivarit u nda në komunat e Tivarit dhe të Ulqinit, dhe në këtë proces, Ostrosi (Kraja) ishte një ndër njësitë administrative që humbën statusin e mëparshëm dhe u përfshinë në komunën e Tivarit*.

Procesi i ndarjes territoriale të shqiptarëve në Mal të Zi vazhdon edhe gjatë sistemit pluralist

Parcijalizimi i trevave shqiptare ka qenë gjithëmonë skenar dhe strategji e regjimeve të ndryshme në Mal të Zi.Fatëkeqësisht këto skenare të  ndarjes administrative dhe parcializimit te kompaktësisë territorriale të  vendbanimeve etno-gjeografike shqiptare, vazhdojnë edhe pas rënies së sistemit monist, pra gjatë kohës së Malit të Zi të ashtuquajtur demokratik. Shembulli më i mirë për këtë është Gucia e cila në emër të ligjit të atëhershëm për organizimin territorial në Mal të Zi, të vitit 2013 këtij vendbnimi iu dha statusi i komunës në vehte edhe përkundër faktit se Gucia,si në aspektin historik ashtu edhe ate etno-gjeografik, gjithëmonë ka qënë  pjesë e një territori kompakt me Plavën.Në vend që kjo hapësirë të shihet si një tërësi e përbashkët territoriale me lidhje të forta gjuhësore , kulturore  dhe historike, pas këtyre ndryshimeve, nga perspektiva e shqiptarëve, ajo është sot si një mozaik i fragmentuar administrativ.

Kraja- një hapësirë e lidhur natyrshëm me Anën e Malin dhe Ulqinin

Në këtë kontekst,pra në kontekstin e ndarjeve administartive, duhet parë edhe kërkesa, kohë më parë, e Forumit Shqiptar për krijimin e ‘komunës urbane të Krajës’ në kuadër të Komunës së Tivarit.Kjo kërkesë meriton një debat të hapur brenda faktorit politik dhe shoqëror shqiptar, sepse një organizim i tillë,mund të prodhojë efekt të kundërt me interesin e ruajtjes së homogjenitetit dhe kompaktësisë territoriale shqiptare.
Kjo është arsyeja pse debati për Krajën si ‘komunë urbane’ eventuale e Tivarit,  duhet të trajtohet sipas tezës se asaj se a po ndërtohet një organizim territorial që forcon apo dobëson pozitën kolektive të shqiptarëve në këtë hapësirë?
Nëse qëllimi është forcimi i pozitës së shqiptarëve, atëherë duhet të shqyrtohen të gjitha alternativat: lidhja administrative me Ulqinin, një status i veçantë brenda strukturës ekzistuese, apo forma të tjera të vetëqeverisjes lokale që garantojnë zhvillimin dhe ruajtjen e identitetit të Krajës.Por një gjë është e qartë: çdo zgjidhje që e largon Krajën nga hapësira natyrore politike, ekonomike dhe shoqërore shqiptare e Ulqinit duhet të analizohet me shumë kujdes.
Pra pyetja që nuk mund ti shmangemi dot është se pse Kraja duhet të jetë njësi administrative e Tivarit, kur lidhjet e saj historike, gjeografike dhe kombëtare e afrojnë natyrshëm me Ulqinin?Kraja është një hapësirë shqiptare me lidhje të fuqishme historike, kulturore dhe shoqërore me trevat e Komunës së Ulqinit. Çështja e Krajës nuk duhet të përdoret vetëm si instrument i politikës ditore.Duhet të bëhet një debat i dokumentuar mbi historinë, demografinë, gjeografinë dhe nevojat reale të popullsisë.Duhet të krahasohen modelet administrative të së kaluarës me realitetin e sotëm dhe të dëgjohet drejtpërdrejt zëri i banorëve të Krajës.Pra,në vend që Kraja të mbetet objekt i vendimeve të marra nga qendra të tjera administrative, debati duhet të përqendrohet tek vetë banorët e saj.
Gjatë 36 viteve te pluralizmit politik në Mal të Zi, nuk ka pasur asnjë kerkesë zyrtare nga asnjë subjekt politik shqiptar lidhur me ate që Kraja si njësi administrative ti bashkohet Komunës së Ulqinit.Pse lidhja me Ulqinin meriton të rishikohet?
Siç e përmendëm edhe më lart, Kraja ka lidhje historike, familjare, ekonomike dhe kulturore me Ulqinin dhe në veçanti me Anën e Malit.Është  e padrejtë të shkëputësh administrativisht një hapësirë të tillë nga qendra shqiptare më e afërt dhe ta vendosësh në një strukturë tjetër administrative.Pikërisht për këtë arsye, çështja e statusit administrativ të Krajës meriton të hapet si një debat serioz publik dhe institucional: a është më logjike që Kraja të vazhdojë të jetë e lidhur administrativisht me Tivarin, qoftë kjo edhe përmes të ashtuquajturës ‘komunë urbane, apo lidhjet e saj natyrore me Ulqinin duhet të marrin një rëndësi më të madhe në një reformë të ardhshme territoriale?. Mendoj se lidhjet e Krajës me Ulqinin duhet të jenë një nga alternativat kryesore.

Nga parcializimi drejt një strategjie të përbashkët

Është koha që faktori politik shqiptar në Mal të Zi të ketë një strategji kombëtare shqiptare për organizimin territorial, e cila do të përfshijë të gjitha hapësirat ku shqiptarët kanë prani historike dhe janë autokton në trevat e tyre që sot administrohen nga Mali i Zi. Sepse nëse secila zonë trajtohet e shkëputur nga tjetra, atëherë humbet kuptimi i tërësisë.Një popull i vogël nuk e ka  luksin e politikës së copëzuar.Do të ishte politikisht naivitet të mos analizohet efekti afatgjatë i çdo ndryshimi territorial mbi strukturën demografike, politike dhe institucionale të shqiptarëve.
Prandaj, politika shqiptare duhet të ketë një strategji të qartë për popullin e vet,zhvillimin ekonomik, arsimin në gjuhën shqipe, infrastrukturën, forcimin e institucioneve lokale dhe lidhjet e natyrshme ndërmjet vendbanimeve shqiptare dhe me këtë edhe ruajtjen e identitetit dhe qënies së tyre kombëtare.

Xheladin Zeneli
Nëntor 2026

Referencat:
*Arkivi Shtetëror i Malit të Zi – Fondet arkivore të Ulqinit
*Studim akademik – Historia e formimit të komunave në Mal të Zi

Pasivizimi i adresave të shqiptarëve në Serbi – Sfidë për të drejtat kombëtare dhe test i përgjegjësisë parlamentare – Nga REFIK HASANI

Unifikimi për të garuar me një listë të përbashkët përmes “Koalicionit Shqiptar”, si dhe mbajtja e zgjedhjeve për Parlamentin e Serbisë më 25 tetor të muajit të kaluar, përbëjnë një zhvillim të rëndësishëm.

 

 

Megjithatë, bazuar në rezultatet përfundimtare të shpallura dje nga Komisioni Republikan i Zgjedhjeve, rezultati i arritur përfaqëson një realitet konkret politik, i cili, ndonëse është i qartë dhe i konfirmuar zyrtarisht, nuk përputhet plotësisht me pritshmëritë paraprake.

 

U arrit ky rezultat pasi u siguruan dy ulëse, përkatësisht dy mandate deputetësh, në legjislaturën e re të Parlamentit të Serbisë.

Ajo që do të duhej shpërfaqur në këtë trajtim, është se pasivizimi i adresave përmes ushtrimit shtetëror sistematik të një spastrimi etnik-diskriminimi, ku janë hequr votuesit me të drejtë vote edhe nga regjistrat e votuesve.

Si pasojë e heqjes, fshirjes së adresave të quajtur si pasivizim, janë prodhuar efekte administrative, demografike, politike tepër të dëmshme diskriminuese ndaj shqiptarëve etnikë dhe autoktonë në Serbi.

Dhe në zgjedhjet parlamentare në Serbi, të mbajtura më 25 tetor, pati drejtpërdrejtë që së paku dy deputetë nuk arritën të marrin vota, pasi të gjithë të pasivizuarit shqiptarë janë hequr nga regjistrat e votuesve.

Përmes pasivizimit të adresave janë veprime administrative sistematike dhe se heqja e të drejtës së votës, duke tjetërsuar kështu strukturën demografike dhe elektorale në Krahinën e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit.

Humbja, cenimi i të drejtave elementare individuale dhe kolektive të neve shqiptarëve, mohimi në përfaqësim, kështu Serbia po zbaton pa zhurmë dhe krejt në heshtje një strategji të qartë dhe me veprime konkrete po arrin të shpopullojë zyrtarisht Rajonin e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit.

Mendohet se çdo i 4-ti shqiptar, si shtetas i Serbisë, që i përket nacionalitetit shqiptar nga Komuna e Preshevës, Medvegjës dhe Komuna e Bujanocit, është i pasivizuar. Ose, e shprehur në shifra, mbi 25 mijë qytetarë shqiptarë mbeten të pasivizuar nga adresat e tyre.

Si pasojë e gjithë këtij spastrimi etnik, apo, më saktë, diskriminimit që quhet pasivizim, bazuar në hulumtimin dhe në Ligjin mbi vendbanimin dhe vendqëndrimin (“Gazeta Zyrtare e RS”), nr. 87/2011, i cili po vazhdon të zbatohet në mënyrë selektive dhe diskriminuese, duke targetuar vetëm shqiptarët në Serbi.

Pasivizimi drejtpërdrejt ka kontribuar në dobësimin demografik, politik dhe institucional të shqiptarëve, ka privuar nga mundësia e pjesëmarrjes në jetën publike dhe politike, ka për qëllim të reduktojë ndikimin e shqiptarëve etnikë dhe autoktonë në Serbi.

Dy deputetët shqiptarë nga “Koalicioni Shqiptar”, në Parlamentin e Serbisë, është domosdoshmëri e kohës që, me prioritete, të adresojnë pyetje parlamentare me shkrim, që në seancat e para të kësaj legjislature, në formën e interpelancës, për të kërkuar sqarime, informacione apo llogaridhënie, drejtuar Ministrisë përkatëse dhe Kryeministrit.

Se sa është numri i të pasivizuarve, përmes një liste në gjithë Serbinë, por edhe krahasimet me nacionalitete të tjera jo shqiptare në komunat e Serbisë.

Deputetët shqiptarë kanë obligim nga votuesit që të ngrenë alarmin, duke njoftuar e sinjalizuar, dhe do të duhej të ndërmerrnin veprime emergjente, duke kërkuar, insistuar dhe këmbëngulur edhe në ngritjen e një Komisioni të ngarkuar për hetimin e pasivizimit.

Por edhe të ndalojnë menjëherë këto praktika diskriminuese dhe të ofrojnë mundësi për hetime të pavarura dhe transparente, duke siguruar dhe garantuar pasqyrimin e numrit të saktë të qytetarëve të pasivizuar, si dhe rikthimin e të gjitha adresave të pasivizuara të shqiptarëve në Serbi.

Qeveria e re e Republikës së Serbisë duhet të sigurojë që të gjitha procedurat administrative të jenë transparente, të kontrollueshme dhe të zbatohen njësoj ndaj të gjithë qytetarëve, pa dallim të përkatësisë etnike.

Do të duhej të reflektonte dhe të ndërronte narrativat dhe diskursin që kishte ndjekur e udhëhequr pushteti i hekurt nga Aleksandër Vuçiqi.

Është përgjegjëse për ndalimin e pasivizimit të adresave, eliminimin e praktikave diskriminuese dhe garantimin e të drejtave themelore të shqiptarëve në Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc.

Jo vetëm nga deputetët e kësaj legjislature, por se pasivizimi duhet t’i nënshtrohet një kontrolli të plotë dhe të paanshëm të ligjshmërisë, proporcionalitetit, transparencës, monitorimit ndërkombëtar dhe mosdiskriminimit.

Lista studentore drejt pushtetit në Serbi mund të konsiderohet shpresë për ndaljen e diskriminimit ndaj shqiptarëve dhe demokratizimin e vetë Serbisë.

Një Ese me vlera të jashtëzakonshme për shoqërinë shqiptare- Nga Prof. dr. ESHREF YMERI

 

 

       Para pak ditësh, lexova Esenë e Prof.dr. Fatmir Terziut, me titull “Mashtrimi i suksesit: Shqipëria përballë kultit të pasurisë, pushtetit dhe dukjes (Një leksion filozofik mbi dallimin ndërmjet suksesit të vërtetë dhe iluzionit të tij në shoqërinë shqiptare)”.

       Në këndvështrimin e një lexuesi objektiv, kjo Ese ka vlerat e një leksioni edukativ, i cili duhet t’u rekomandohet pedagogëve të sociologjisë, për ta trajtuar me studentët si temë leksioni në auditoret e universiteteve. Kjo Ese madje mund të shërbejë edhe si temë për mbrojtjen e një doktorate.

Në themel të kësaj Eseje është fasada dhe realiteti. Me fjalën “fasadë”, duhet nënkuptuar një arritje e rëndësishme, e cila, siç e thekson bukur mirë profesori erudit Terziu, “një ditë paraqitet si pasuri e shpejtë, një ditë tjetër si një post i lartë, një tjetër si… një fotografi pranë një personi të rëndësishëm…”.

Le të kujtojmë për një çast fotografinë e Ramës me Barak Obamën disa vjet më parë. Për atë fotografi Rama pati paguar 80 mijë dollarë, me të vetmen arsye, që, gjatë fushatës zgjedhore, t’ua tundte shqiptarëve para hundës, për ta reklamuar veten si një figurë “shumë të rëndësishme” politike.

Kësisoj, Profesor Terziu e ka vënë theksin në një plagë të rëndë, e cila po e gërryen përbrenda pa pushim shoqërinë shqiptare, plagë kjo me emrin dualizëm, çka do të thotë: në qenien e njeriut bashkekzistojnë dy dukuri të papërputhshme ose të kundërta me njëra tjetrën. Ky dualizëm, në figurën e politikanëve, bëhet shumë i rrezikshëm për shoqërinë.

Vetvetiu lind pyetja:

Kush janë politikanë të tillë?

Sigurisht, ata që gëzojnë pasuri, të siguruar nëpërmjet ushtrimit të pushtetit dhe jo nëpërmjet punës së ndershme. Të tillë politikanë e manifestojnë haptazi dualizmin e vet: në dukje, e reklamojnë veten si gardianë të ligjit, por që, në të vërtetë, janë dhunuesit e pamëshirshëm të tij.

Le të ndalemi në një rast konkret.

Arjan Konomi është opinionist, shkrimtar, gazetar dhe aktivist politik.

Në një informacion, të botuar në internet kohë më parë, thuhej:

“Një incident është raportuar sot në fshatin Vuno, ku gazetari dhe publicisti Arjan Konomi është përfshirë në një përplasje me pjesëtarë të eskortës së kryeministrit Edi Rama.  Pas incidentit, Konomi është shoqëruar në Komisariatin e Policisë së Himarës. Sipas Konomit, konflikti ka nisur për shkak të automjeteve të eskortës së kryeministrit, të parkuara në qendër të Vunoit. Konomi, banor i zonës, mësohet se ka kundërshtuar mënyrën e parkimit, duke kërkuar që rregullat të zbatohen njësoj për qytetarët dhe zyrtarët, pavarësisht funksionit që mbajnë. Debati ka përshkallëzuar më pas në një përplasje fizike me pjesëtarë të eskortës. Konomi është larguar me forcë nga vendi i ngjarjes dhe më pas është dërguar në komisariat. Konomi më pas pretendon se, gjatë përballjes, Rama u ka thënë policëve:

“Maskara… merreni!”.

Konomi mohon të ketë ofenduar Ramën ose të ketë kërcënuar familjen e tij dhe thotë se vetëm kishte pyetur pse policia nuk po gjobiste makinat e eskortës, ndërkohë që më herët kishte gjobitur banorë dhe turistë për të njëjtën shkelje (Citohet sipas: “Truprojat e Ramës përplasen me Arjan Konomin në Vuno, gazetari përfundon në komisariat”. Faqja e internetit “McnTv”. 20 gusht 2026).

Ky qëndrim skandaloz i Ramës ndaj një qytetari dinjitoz, i cili ngre zërin për barazinë e të gjithëve para ligjit, të kujton Dante Alighierin (1265-1321), zëri i të cilit ushton që nga mesjeta e largët:

“Mashtrimi dhe forca janë mjete që i përdorin  njerëzit e këqinj”.

Dhe, në sinkron me këtë aforizëm të poetit italian, Profesor Terziu shpërthen:

“Nëse duam një Shqipëri, ku suksesi të mos jetë një maskë, por një arritje e vërtetë, duhet të

mësojmë të nderojmë jo vetëm atë që shkëlqen, por edhe atë që ndriçon; jo vetëm atë që ngrihet mbi të tjerët, por edhe atë që ndihmon të tjerët të ngrihen; jo vetëm atë që fiton, por edhe atë që fiton pa shkelur mbi dinjitetin e askujt”.

Pra, Profesor Terziu ngre zërin për vlerësimin e individëve të talentuar dhe të atyre që shërbejnë si mbështetje e fuqishme e tyre, të cilët janë shtylla e suksesit të shoqërisë.

Për fatkeqësinë tonë kombëtare, njeriu që kemi në krye të qeverisë, duke qenë krejtësisht i dështuar gjatë gjithë jetës së vet, për shkak të komplekseve të inferioritetit, është i paedukuar, arrogant, prandaj edhe s’e ka për gjë ta ofendojë qytetarin publikisht me fjalë të turpshme dhe madje të luajë edhe rolin e kryepolicit me urdhrin që jep për arrestimin e tij.

Populli ynë, edhe në kushtet e demoshëmtisë dhjetoriste pas më shumë se tri dekadash, nuk ka mundur dot të ngrihet në nivelin e popujve hungarez, polak dhe rumun, të cilët i patën përmbysur udhëheqësit e vet edhe në kushte e diktaturës së egër komuniste. Madje populli rumun, diktatorin e vet, Çausheskun dhe bashkëshorten e tij, jo vetëm që i patën përmbysur, por edhe i patën pushkatuar publikisht.

———-0———-


Send this to a friend