VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Falsifikime dhe humbje kujtese, si u tjetërsuan pronat në Shëngjin – Nga Vladimir Karaj & Elton Qyno*

By | December 23, 2018

Komentet

La France (1942)- Premtimi i Sekretarit amerikan të Shtetit, z. Cordell Hull, për Shqipërinë dhe luftëtarët e saj guximtarë

Cordell Hull

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 23 Maj 2020

 

“La France” ka botuar, të shtunën e 12 dhjetorit 1942, në faqen n°3, një shkrim në lidhje me premtimin askokohe të Sekretarit amerikan të Shtetit për Shqipërinë dhe luftëtarët e saj guximtarë, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Shtetet e Bashkuara dhe Shqipëria

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Uashington, 11 dhjetor. — Z. Cordell Hull i ka premtuar popullit të Shqipërisë që Shtetet e Bashkuara do t’i vijnë në ndihmë dhe do ta dëbojnë pushtuesin nga toka e tij.

 

Pasi tha se Amerika e njihte qëndrimin heroik të popullit shqiptar dhe të luftëtarëve të saj, ai deklaroi :

 

Qeveria dhe populli i Shteteve të Bashkuara po mendojnë ditën kur një ndihmë efektive do të mund t’u jepet këtyre njerëzve guximtarë që po dëbojnë pushtuesin nga shtëpitë e tyre. — (sipas Reuter-it.)

Kur “Othello” i Shekspirit do të shfaqej për herë të parë në Teatrin Kombëtar sipas versionit sovjetik (Paris-presse, 1952)

Edwin Booth në rolin e Jagos (1870)

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 26 Maj 2020

 

“Paris-presse” ka botuar, të shtunën e 20 dhjetorit 1952, në faqen n°7, një shkrim në lidhje me shfaqjen “Othello” të Shekspirit në Shqipëri sipas versionit sovjetik, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Radio-Tirana (Shqipëri) : demokratizimi i Othellos

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Othello i Shekspirit sapo është demokratizuar nga rusët. Ai nuk është më një personazh i gllabëruar nga xhelozia, por një njeri i mirë, bujar dhe përparimtar.

 

Versioni sovjetik i shfaqjes, i cili së shpejti do të prezantohet (1) para publikut në Shqipëri, do të tregojë Jagon e vërtetë, një fashist të kohëve moderne, një nga ata burra që nuk ndalet para çdo lloj pengese për të shtypur dhe për të sunduar njerëzit.

 

(1) “Othello” i Shekspirit, me regji të A.J. Ricko është luajtur për herë të parë në Teatrin Kombëtar Shqiptar më 1953.

1945/Kur Shqipëria dekoronte Rankoviçin Nga Kastriot Dervishi

Në listën e të dekoruarve nga “heroi i popujve jugosllave”, E.Hoxha në vitin 1945, figuron edhe një prej figurave më famëkeqe antishqiptare si Aleksandër Rankoviçi. Në këtë listë gjenden edhe disa emrave të misioneve të tjera ushtarake që kishin qenë në Shqipërisë si britanike apo amerikane, por megjithëse roli i tyre kishte qenë i madh, ata ishin vendosur në bisht të listës me dekorata të rangut të ulët. Elementi jugosllav është i nderuar si aleat i rrallë. Po ashtu në listë gjenden edhe shqiptarët e Kosovës: Kolonel Fadil Hoxha, Bije Vokshi, dëshmorët: Hajdar Dushi, Emin Duraku, Xhevdet Doda, Vaso Strugari, Mihal Popoviç, si dhe: Elami Nimani (themelues i PKSH-së), Xhavit Nimani, Safete Nimani, Ymer Pula dhe Mehmet Hoxha.

Më 5.9.1945, kryeministri Enver Hoxha i propozoi Kryesisë së Këshillit Nacionalçlirimtar dekorimin “e shumë personaliteteve të vendeve të huaja” (të tillë quante edhe disa shqiptarë nga Kosova) që kishin kontribuar nga brenda dhe nga jashtë.

Mbi këtë propozim, me vendimin nr.117, datë 5.9.1945, Kryesia e KANÇ-it vendosi dekorimin e 55 personave. Jugosllavët janë këta:

-Gjeneral Ivan Milutinoviç, me urdhrin “Hero Kombëtar”

-Lolo Ribar me urdhrin “Hero Kombëtar”

-Ramiz Sadiku me urdhrin “Hero Kombëtar”

-Eduard Kardejl me urdhrin e “Flamurit”

-Bllazho Jovanoviç me urdhrin e “Flamurit” dhe medaljen e “Kujtimit”

-Radovan Zogoviç me urdhrin e “Flamurit”

-Dëshmori Miladin Popoviç me urdhrin e “Flamurit” dhe medaljen e “Kujtimit”

-Dushan Mugosha me urdhrin e “Flamurit” dhe medaljen e “Kujtimit”

-Gjeneral lt Arso Jovanoviç me urdhrin “Ylli partizan” të klasit I

-Gjeneral lt Aleksandër Rankoviç me urdhrin “Ylli partizan” të klasit I

-Gjeneral lt Milovan Gjilas me urdhrin “Ylli partizan” të klasit I

-Gjeneral lt Peko Dapçeviç me urdhrin “Ylli partizan” të klasit I

-Kolonel Velimir Stojniç, me urdhrin “Ylli partizan” klasit I

-Major Ivan Kostandin, me urdhrin “Ylli partizan” klasit I

-Gjeneral-major Svetovar Vukmanoviç, me urdhrin “Ylli partizan” klasit II dhe medaljen e “Kujtimit”

-Kolonel Vojo Todoroviç, me urdhrin “Ylli partizan” klasit II, urdhrin e “Trimërisë” dhe medaljen e “Kujtimit”

-Nënkolonel Mijat Vuletiç, me urdhrin “Ylli partizan” klasit II

-Major Savo Stanoju, me urdhrin “Ylli partizan” klasit II, urdhrin e “Trimërisë”

Fratari, dinastia që u martirizua nga tri regjime Flet Dine Fratari, pinjoll i familjes së njohur Fratari

Ganimet (Gjilani) Fratari me të shoqin, majorin Rauf Fratari

 

Atentati ndaj të arratisurit në SHBA me porosi të Sigurimit.

Dine Fratari, 70-vjeçari nga Mallakastra, pinjoll i fisit të njohur nga fshati me të njëjtin emër, e shfaq qysh në fillim krenarinë për të parët e vet, duke përmendur telegfarisht kontributet e tyre për pavarësi dhe prosperitet kombëtar.  Në fakt, biografia e dinastisë Fratari, së paku dy shekujt e fundit, ka qenë e tillë, që u bën nder jo vetëm pasardhësve të vet. Veçanërisht prania dhe roli në momentet kyçe të historisë kombëtare shënjon kreshpat më të larta në trajektoren e jetëshkrimit të tyre.

Ndoshta për këtë arsye, Dine Fratari, trashëgimtar i dinastisë së shquar, e rendit në vend të parë emrin e gjyshit, Hajredinit, mikut të ngushtë të Ismail Qemalit dhe njërit prej firmëtarëve të Aktit të Pavarësisë. Po kaq dinjitoz për të mbetet historia e të atit, Raufit, ish-majorit të Gardës Mbretërore, diplomuar në Modena të Italisë, rreshtuar ndër të parët në Lëvizjen Antifashiste dhe pjesëmarrës në Konferencën e Pezës e të Mukjes në krah të Abaz Kupit. Krenaria për paraardhësit dhe burrat e tjerë të fisit me të njëjtin emër te 70-vjeçari Fratari bashkëjeton me brengën për fundin e tyre, si viktima të hakmarrjes së Haxhi Qamilit, fashizmit dhe Sigurimit të Enver Hoxhës, vorbulla e së cilës e ka përfshirë edhe atë. Gjatë rrëfimit për “Panorama”, Fratari, njëherazi me historinë e paraardhësve, kujton odisenë e vuajtjeve pas arratisë së të atit dhe zyrtarizmit të këtij të fundit si armik i popullit…

Firmëtari i Pavarësisë

Busti i deshmorit te atdheut, Hajdredin Fratari ne oborrin e shkolles me te njejtin emer, ne fratar te mallakastres

Hajredin Rakip Fratari me Sabire Fratarin, emrin e së cilës e trashëgoi vajza e Rauf Fratarit

Gjyshi i Dine Fratarit, Harjedini, të cilit i trashëgon emrin, është njëri nga protagonistët e aktit historik të shpalljes së Pavarësisë. Ai bëri emër e histori pas kthimit nga studimet në Stamboll, ku u diplomua në një nga shkollat e njohura për përgatitjen e kuadrove të administratës vendore. Në fillimet e veta ushtroi detyrën e nënprefektit të Pogradecit, me statusin  e nëpunësit të lartë të Perandorisë Osmane. Përtej profilit zyrtar të administratës së kohës, krijoi lidhje të afërta me atdhetarë të njohur, të angazhuar në lëvizjen për të zgjuar vetëdijen kombëtare për shkëputjen nga Turqia. Më shumë se kaq, Fratari njihet si një nga krerët e lëvizjes antiosmane që operoi në të gjitha viset e Shqipërisë. Nga jetëshkrimi i gjyshit, Dine Fratari veçon pjesëmarrjen me propozim të Ismail Qemalit e Dervish Himës në Kuvendin e Junikut, më 20 maj 1912, bashkë me Abdyl Gjirokastritin(Bakiun) e Ismail Klosin, si përfaqësues të Shqipërisë së Jugut. Me frymën e atij kuvendi, shton pinjolli i familjes Fratari, më 23 korrik 1912, bashkë me krerët e tjerë të lëvizjes së Jugut zhvilluan Kuvendin e Sinjës. Angazhimet e mëtejme në frontin e lëvizjes antiosmane e bënë një figurë të njohur e për mbarë opinionin. Pikërisht për këto merita Hajredin Fratari u zgjodh delegat i nënprefekturës së Mallakastrës në tubimin historik të ngritjes së  flamurit në Vlorë, ku u rreshtua me firmëtarët e tjerë të aktit të shpalljes së pavarësisë. Qeveria e pagëzuar në tubimin e Vlorës e caktoi nënprefekt të Skraparit. Gjatë kësaj kohe, Fratari u vu në krye të lëvizjes për të shtypur përpjekjet e xhonturqve dhe vasalëve të tyre për të rikthyer sundimin osman. Nga Skrapari u kthye në Mallakastër në fillimin e vitit 1914, kur Prefektura e Beratit u pushtua nga rebelët e Haxhi Qamilit, shpjegon nipi i Fratarit. Me rikthimin në vendlindje, Hajredin Fratari mbyllte kapitullin e shërbimit në administratën zyrtare, por jo atë në interes të çështjes kombëtare. I udhëhequr nga doktrina personale “shqiptarët kanë gjuhën e nënës për të folur shqip, kanë zemrën e babës për të qëndruar si burrat dhe jetën e tyre që u duhet për atdheun”, nuk u tërhoq për asnjë çast nga kauza e mikut të tij Ismail Qemalit, madje as përballë kërcënimeve nga më çnjerëzoret. Pikërisht në kulmin e këtij aksioni atdhetar, forcat e Haxhi Qamilit, që e ndiqnin këmba-këmbës, e arrestuan dhe e ekzekutuan pa gjyq bashkë me bashkëluftëtarët e tij Abdul Gjebrea (Gjirokastriti) e Ismail Kolosi. Homazhet e para në nderim të tyre, kujton nipi i Fratarit, u zhvilluan në vitin 1928, në ceremoninë përkujtimore të 10-vjetorit të pavarësisë, ku Monarkia i nderoi me  titullin “Dëshmor i Kombit”. Pinjolli i familjes Fratari vlerëson si pjesë të çmuar të integritetit moral të gjyshit të tij, kontributet e spikatura të bashkëshortes, Sabiresë mbesës së poetit të shquar Naim Frashëri, që ishte diplomuar në shkollën “Robert College”, në Stamboll të Turqisë. Një biografi po kaq dinjitoze, sipas tij,  pati edhe i biri, Rauf Fratari, që operoi në vitet e Monarkisë dhe ato të Luftës së Dytë Botërore…

Delegati i Pezës dhe Mukjes

Rauf Fratari me të shoqen, Ganimetin (1943)

Rauf Fratari ishte diplomuar në Akademinë Ushtarake të Modenas në Itali. Gjatë Luftës shërbeu si agjutant i Abaz Kupit. Mori pjesë në Konferencën e Pezës dhe atë të Mukjes. Në nëntor të vitit 1944 u largua nga Shqipëria. Vdiq në rrethana misterioze në Nju Xhersi të SHBA-ve në vitin 1973. I biri i tij, Dinja, thotë se ishte shok fëmijërie i Mehmet Shehut. Bashkë kishin bërë shkollën fillore e unike (shtatëvjeçare). Po bashkë ndoqën studimet në Itali. Raufi në Modena e më vonë në Romë. Mehmeti në Napoli, në Akademinë e Nënoficerëve. Pas shkollimit në Itali, Mehmeti mori pjesë në luftën e Spanjës. Raufi u kthye ushtarak karriere në Shqipëri, në gardën e Zogut. E priti me revoltë pushtimin e vendit, duke djegur publikisht flamurin e fashizmit. E arrestuan, shton Dinja, por falë miqësisë me Fejzi Alizotin, fitoi lirinë. Refuzoi urdhrin për t’u rreshtuar në formacionet e luftës italo-greke dhe e arrestuan sërish. Ishte përsëri Alizoti, miku i familjes, që e shpëtoi nga dënimi. Me të dalë nga burgu, kujton i biri, u kthye ne Mallakastër dhe u vu në krye të qëndresës kundër okupatorëve, duke krijuar çetën e parë antifashiste të zonës, të cilën e pagëzoi me emrin e të atit, Hajredin Fratari, e më vonë Çeta Plakë e Mallakastrës. Fratari pohon se në fillimet e veta ajo u drejtua nga Raufi dhe Mehmet Shehu, të cilët ndanin detyrën e komandantit dhe komisarit, por vetëm për pak kohë, pasi Shehu nuk pranoi frymën nacionaliste për një Shqipëri me Kosovën e Çamërinë. Ky moment, sipas Fratarit, shënoi divorcin përfundimtar midis dy ish-miqve të hershëm, të rritur e të shkolluar bashkë. Që këtej, shton ai, Rauf Fratari mbeti një nga armiqtë e betuar të tij dhe të regjimit. Shehu nuk rreshti asnjëherë në sulmet kundër ish-komandantit të çetës së Mallakastrës dhe delegatit të Konferencës së Pezës e të Mukjes.

Këshilltari i Abaz Kupit

Rauf Fratari është njohur ndryshe si një nga miqtë e afërt të Abaz Kupit. Madje jo vetëm kaq, por ai ishte i zgjedhuri i tij në pozicionin e këshilltarit. Shkak i këtij raporti kishte qenë karriera ushtarake dhe integriteti  moral i Fratarit, si oficer madhor, pinjoll i një familjeje atdhetare të njohur. Nga periudha e miqësisë me Abaz Kupin, që nisi në orët e para të lëvizjes antifashiste, i biri veçon pjesëmarrjen e tyre në Konferencën e Pezës dhe në atë të Mukjes. Lidhja e Kupit me Fratarin, shton ai, vazhdoi edhe pas prishjes së marrëveshjes së Mukjes. Miqësia e tyre nuk u ndërpre deri në fund të Luftës. Fundi i Luftës, për ironi të fatit, shënoi fundin e miqësisë së tyre. Prapaskenat që prishën marrëveshjen e Mukjes dhe revanshi i Enver Hoxhës për pushtet personal, sqaron Dinja, duke iu kthyer rrethanave të mëvonshme, paravendosën jo vetëm fatin e lidhjes Kupi-Fratari, por edhe arratinë e tyre jashtë Shqipërisë, që e deshën si rrallëkush. Ndryshe, hakmarrja e komunistëve do të ishte fatale, shton i biri i këshilltarit të Kupit. Shtegtimi i detyruar pati stacion të parë kampin Rexhio-Emilia, të hapur nga forcat anglo-amerikane në Itali. Pas shtatë vjetësh aty, Fratari mori statusin e azilantit politik dhe u largua në SHBA për t’u vendosur në Nju Xhers, ku jetoi i vetëm deri në fund të jetës.

Me këtë zgjidhje, thotë i biri, Raufi i shpëtoi kryqëzatës së regjimit, por jo përfundimisht. “Skifterët” e Tiranës e gjetën edhe aty. Nga investigimet e të birit dhe miqve të tij, më së fundi është mësuar se Raufi është bërë viktimë e një atentati të porositur nga Sigurimi i Shtetit në vitin 1973…

Ganimet Gjilani dhe Rauf Fratari në ditën e martesës

Majori Rauf Fratari me familjen, gruan Ganimeten, vajzën Sabiren dhe djalin Hajredinin

Familja Fratari, Ganimete Fratari, vajza Sabire Fratari (Halili) dhe djali Hajredin Fratari (I Riu)

Ganimet (Gjilani) Fratari

I biri i të arratisurit

Me arratinë në SHBA, Rauf Fratari, në një farë mënyre, mundi të shpëtojë kokën, po la peng në kthetrat e regjimit familjen: gruan Ganimete, djalin e pagëzuar me emrin e të atit dhe vajzën, Sabrie, që trashëgonte emrin e së ëmës. Megjithatë, kujton Dinja që është ndarë me të atin në moshën dyvjeçare, sistemimi pas largimit të babait, pranë familjes së gjyshit nga nëna, një familje e njohur kjo për kontributet e spikatura në Luftën Nacionalçlirimtare, u bë një rrethanë lehtësuese që na shpëtoi nga internimi. Për Fratarin, falë mbështetjes së gjyshit Avni dhe dajës Feti Gjilani, qëndruan në Tiranë e u shpëtuan goditjeve të regjimit, së paku rrebeshit të parë pas lajmit për arratinë e bujshme dhe zyrtarizmin e të atit në listën e armiqve të popullit. Nga bashkëjetesa me familjen e dajave, djali i të arratisurit në SHBA, mundi të përfitojë bursë për t’u diplomuar  me rezultate në shkëlqyera në Fakultetin e Inxhinierisë së Ndërtimit në Tiranë. Sidoqoftë, kujton Fratari, makthet e goditjes dhe kufizimeve të regjimit na ndiqnin hap pas hapi. Trysninë më të madhe, sipas tij, e përjetonte e ëma, e cila kishte mbaruar institutin femëror “Nëna Mbretëreshë” dhe njihte disa gjuhë të huaja, por nuk e sistemuan kurrë me punë. Në këto kushte, djali i të arratisurit pas luftës, nisi karrierën e inxhinierit, duke ndërruar kantieret e ndërtimit, fillimisht në Pukë e më vonë në Tepelenë, ku projektoi e ndërtoi objektet më të rëndësishme publike të tyre. Në Tepelenë, shpjegon ai, u njoha me lajmin për vdekjen e babait, pa marrë vesh rrethanat në të cilat ndërroi jetë. Me të, sipas Fratarit, deri në vitin ‘70, familja shkëmbente letra, por më vonë shteti e ndaloi në mënyrë kategorike korrespodencën me të arratisurit. Për regjimin, lajmi për vdekjen e Raufit nuk përbënte lajm dhe si i tillë nuk mund të fashiste hijen e fantazmës së tij. Trajektorja e saj shoqëronte hap pas hapi të birin, duke e mbajtur në vëzhgim të pandërprerë, si kontingjent të armikut të klasës. I pafuqishëm të përballej me të, Dine Fratari nuk iu dorëzua fatit, por investoi dita-ditës për të shkëlqyer si konstruktor i talentuar. Goditja erdhi papritur, thotë i biri i Rauf Fratarit, duke kujtuar çastet kur i hodhën prangat “në emër të popullit”. Gjatë hetimeve që zgjatën një vit, e akuzuan për sabotim ekonomik dhe agjitacion e propagandë kundër pushtetit popullor. Me këtë akuzë, në korrik të vitit 1980, Gjykata e Rrethit Tepelenë e dënoi me 20 vite burg. Plotë 20 vite firmosi edhe Gjykata e Lartë, shton Fratari, pavarësisht qëndrimit tim kundër provave të rreme dhe dëshmive të manipuluara. Që këtej nisi kalvari i tmerrshëm në burgjet e Burrelit, Qafë-Barit, Zejmenit, Ballshit, e së fundi në atë të Tiranës. Një bast i fituar i Hekuran Isait me Ramiz Alinë, thotë Dinja, u bë shkak të mbyllej para kohe kjo histori e trishtë. Ishte koha kur Alia i kërkonte Isait të ndërtonte për tri vite kompleksin sportiv “Dinamo”. Ky i fundit zotohej se do ta realizonte për dy vite. Ish-presidenti mosbesues vuri bast, por e humbi. Fratari sqaron se e ka thirrur në atë kohë ministri i Brendshëm dhe e ka pyetur për afatet. Inxhinieri, i ardhur nga qelitë e burgjeve politike, i është përgjigjur se kompleksi mund të realizohej për tetë muaj. Atëherë “O burra!” ka reaguar Isai dhe i ka vënë në dispozicion 800 të burgosur, me punën e të cilëve është mbyllur objekti para afateve të premtuara. Në euforinë e bastit të fituar me eprorin e vet, kreu i Ministrisë së Brendshme i kërkoi Fratarit të plotësonte kërkesën për t’i falur dënimin e mbetur, por ai nuk pranoi. Megjithatë, Isait i kërkova një nder, shton Dinja, duke kujtuar ndërhyrjen tek ai për të hapur procedurat gjyqësore në kërkim të pafajësisë. Falë këtyre të fundit, në vitin 1987 fitova lirinë, përfundon biznesmeni i njohur, një nga protagonistët e lëvizjes demokratike dhe rrëzimit të simboleve të komunizmit në Shqipëri.

Fratari në gjyqin e Hoxhës: Më dënoni pa faj, nuk ua fal
I fundit i dinastisë Fratari, Hajredini, (i Riu), pati rastin të demonstrojë vlerat e paraardhësve të vet, në bankën e të akuzuarve, kur e kryqëzuan për sabotim dhe agjitacion e propagandë. I vetmi peng që ka nga ajo përballje monstruoze 70-vjeçari Fratari, është mënyra si u shpërfytyrua dyzina e të njohurve që recitonte para trupit gjykues pamfletet e diktuara nga njerëzit e Sigurimit. Megjithatë, nuk pranon të përmendë emrat e tyre, duke e kaluar shkarazi me togfjalëshin magjik “të shkuara, të harruara”. Po historia e tij i kapërcen kufijtë e ballafaqimit me dëshmitarët e rremë. Përtej rebelimit ndaj tyre, Dine Fratari, siç konfirmohet nga dokumentet përkatëse, ka kundërshtuar fund e krye akuzat e montuara. Ka ndodhur kështu në procesin e Gjykatës së Tepelenës të datës 7.6.1980, por edhe gjatë shqyrtimit gjyqësor të Gjykatës së Lartë, të datës 18.8.1980, ku gjyqtarët Eleni Selenica, Lumturi Resnja e Sofokli Krongo nuk i ndryshuan asnjë presje dënimit me 20 vite heqje lirie. Në dokumentin e mëposhtëm po zbardhim të plotë reagimin e Dine Fratarit në proces dhe argumentet e tij për pafajësinë përballë trupit gjykues që kishte paravendosur mbylljen në qeli të djalit të të arratisurit në SHBA…

Dokumenti
“Vendimi është i padrejtë si në ligj, edhe në prova. Unë këto dy vepra penale për të cilat jam akuzuar dhe dënuar nuk i kam kryer. Nuk kam bërë agjitacion e propagandë dhe as sabotim ndaj shtetit. Thëniet e dëshmitarëve nuk i pranoj. Me dëshmitarin Anastas C. nuk kam folur kundër shtetit. Me Thanas J. kam pasur shoqëri gjatë viteve 1968-1975, por me të nuk kam bërë biseda armiqësore. Ky dëshmitar gënjen. Ai nuk ka personalitet të mirë. Po të qe kështu, pse nuk denoncoi më përpara. Me dëshmitarin Skënder H. kam biseduar në vitin 1966 për varrezat e qytetit, por jo me qëllim armiqësor. Me dëshmitarin Gjylani Koçi, ato ia kam thënë për shaka. Nuk kam folur me dëshmitarin Ibrahim B., ashtu siç janë shkruar. Nuk kam bërë bisedë armiqësore me asnjë person. Në një bllok kam hedhur disa citate, por pa qëllim të keq e armiqësor. Nuk jam njohur me materialet e Hetuesisë. Kam firmosur pa i lexuar procesverbalet. As krimin e sabotimit nuk e pranoj. Godina e zdrukthëtarëve u rrëzua nga era e fortë dhe jo për fajin tim. Me ekspertët dhe konkluzionet e tyre nuk jam dakord. Dëshmitarët nuk kanë thënë të vërtetën, mbasi ata kanë përgjegjësinë e tyre. Për veprat mbrojtëse në puset 5,6,7 ‘Danaj’ ndofta kam përgjegjësi se nuk kam ushtruar kontrollin e nevojshëm. Ky objekt është sabotuar prej teknikut Thimjo Jonuzi. Nuk janë parë mirë dokumentet dhe për fabrikën e fosforit. Në këto vepra mund të ketë gabime teknike, por ato nuk janë bërë me qëllim armiqësor. Nga puna e madhe që kam pasur, nuk kam ushtruar kontrollin e nevojshëm në të gjitha punimet. Ekspertimi nuk është i drejtë dhe objektiv. Kërkoj prishjen e vendimit dhe rigjykimin e çështjes. Po me dënoni pa faj, nuk ua fal”.

AFRIM IMAJ

75-VJETORI I GJYQIT SPECIAL 1 mars- 1 prill 1945 – Nga Lek Pervizi

Një ngjarje renqethëse  me të cilën regjimi komunist institualizoi e ligjëroi  krimin në Shqipëri, me një proçes gjyqsor të emërtuar  Gjyqi Special,  me  të cilin e kishte shëndrruar Teatrin që u quajt më vonë kombëtar, në një një gjykatë, për të dënuar ata që i quenin armiq të popullit e të partisë, me dënigrime e akuza të tjera të turpshme. Ky Gjyq Special  vazhdoi një muaj të terë,  duke e mbajtur në ankth kryeqytetin dhe Shqipërinë. Kush ishin këta gjykatës që merrnin përsipër të gjykonin ajkën inteleketuale e patriotike shqiptare ? Po pse, si kujtoni, se  do të varroset kjo histori, e të mbulohet me turp, e të mos përmendet sepse fyhet e ulet  dinjiteti e komunistëve, që akoma livadhisin në këtë demokraci të tanishme?

Mos vallë një trup gjykues me pesë klasë fillore ose hiç, që s’dinin nga  binte drejësia, ishte në gjendje të gjykonte 60 shqiptarë të dilomuiar në universitet euroiane, ku mes tyre kishte dhe juristë të lartë ?  Për hir të së vërtetës, japim përbërjen e asaj gjykate specilale,dhe felenderojme Wikipedia, që i  e ka fiksuar atë gjyq specil  dhe na e jep trupn gjykues si më poshtë.

 

Trupi gjykues përbehej nga 9 veta, kryetar i saj u emërua Koçi Xoxe, dhe anëtarë: Hysni Kapo, Beqir Balluku, Hajdar Aranitasi, Gaqo Bobo, Medar Shtylla,  Faik Shehu,  Halim Budo,  Gaqo Floqi. Prokuror i Gjyqit ishte Bedri Spahiu. Më 10 mars 1945, u emëruan si ndihmësgjyqtarë të Gjyqit Special,  Bilbil Klosi,Gjon Banushi dhe Haki Toska.[5]

Ndërsa kujtohën ngjarje të tjera si e Spaçit e Qafë Barit, apo Tepelenes, mos vallë Gjyqi Special  ishte më i pakët si krim? Gjyqi Special shënon institunializilin, zyrtarizim e ligjërimi e krimi, që u hapën gjyqet speciale ne çdo qytet, që çuan ne pushkatim mbi 6000 shqiptarë,  viktima te pafajshme, dhe me mija të tjerë të vdekur në burgje e  kampe internimi  ku s’u kursyen as fëmijët. Ḉudi e madhe ështëë, se këto gjyqe specilae u zhvilluan ne salla kinemaje, si Rozafati i famshëm i Shkodrës, ku ato gjyqe vazhduan dy vjet, duke korrur  ajkën e qytetarëve të atij qyteti ku për çdo javë, fynd gjyqi,  pushkatoheshin dhjetra të tjerë burgosur.

 

Sipas Bedri Spahiut, Enver Hoxha ishte udhëheqësi, gjykatësi e prokurori. Zhvillimi i Gjyqit Specil në atë teatër  ishte vetëm një shfaqje e autoritetit dhe forcës së regjimit  komuniste. Enver Hoxha e përsëriste vazhdimisht :  Grushit i diktaturës së proletaritit do bjeri  pamëshirë  si  grusht çeliku, mbi armiqt e popullit e  të partisë.

 Vendimet ishin marrë më përpara, dhe gjyqi ishte vetëm një shfaqje  teatrale, dhe prandaj  u zgjodh dhe ai teatër që të luhej në skenën e tij, me një publik që mbushte krejt sallën, partizanë e komunistë, të gatshem të duartrokisnin e brohorisnin për çdo vendim, e te rrihnin  kembët mbi dyshëme thua po binte  termet.

 

 

Ndërojmë kujtimin e këtyre viktimave të komunizmi, dhe me këtë rast i përmendim emrat e tyre, i rikujtojmë që të mos harrohen

 

 Të pushkatuar

Të burgosur

Sekretet e dosjes së Kujtim Spahivoglit: Në Teatrin Popullor s’më pranuan ‘për mungesë talenti’, pasi qëndrova 5 vite pa punë…

Dashnor Kaloçi

Publikohet historia e panjohur të aktorit dhe regjizorit të famshëm, Kujtim Spahivogli, të nxjerra nga disa dokumente arkivore të dosjes së tij personale të zyrës së Kuadrit, ku krahas një autobiografie që Kujtimi ka shkruar vetë në vitin 1983, duke përshkruar në mënyrë kronologjike historinë e familjes dhe të tijën personale deri në atë kohë, në dosjen në fjalë, ndodhen edhe disa karakteristika që janë përpiluar nga organizata bazë e partisë të Institutit të Lartë të Arteve në vitin 1973, me akuzat që i’u bënë atij, të cilat shërbyen si “lëndë e parë” për ta dërguar për riedukim “në gjirin e klasës punëtore”. Si dhe karakteristikat që i’u bënë nga Ndërrmarja e Ndërtimit në Mbrostar të Fierit dhe ajo e Këshillit Popullor të fshatit Bërzhitë të Tiranës, të cilët donin ta ndihmonin që ai të kthehej si pedagog pranë studentëve në Institutin e Lartë të Arteve dhe si aktor e regjizor pranë Teatrit Popullor.

Ka qënë 13 korriku i vitit 1987, kur në një shtëpi të vjetër tiranase që ndodhej në Rrugën “Hoxha Tasin”, krejt i vetmuar dhe në një gjëndje të mjeruar, ndërroi jetë Kujtim Spahivogli, aktori dhe regjizori i famshëm që pasi ishte diplomuar në Institutin e Lartë të Moskës për Artin Dramatik, deri në vitin 1973, kishte punuar si aktor dhe regjizor në Teatrin Popullor, si dhe si pedagog e Shef Katedre në Institutin e Lartë të Arteve në Tiranë.

Kush ishte Kujtim Spahivogli, nga ç’familje rridhte ai dhe cila ishte e kaluara e tij? Ku kishte punuar e studjuar ai dhe përse u largua nga Teatri Popullor e Instituti i Lartë i Arteve në vitin 1973? Cilat ishin akuzat që i’u bënë atij nga organizata bazë e partisë së atij Instituti dhe çfarë qëndrimi mbajti Spahivogli në lidhje me ato akuza?! Lidhur me këto e të tjera anë të panjohura të punës dhe jetës së tij, na njohin disa dokumente që janë pjesë e dosjes së tij personale të zyrës së Kuadrit, të cilën Kujtimi, nuk pati kurrë rastin që ta shihte sa ishte gjallë! Në këtë dosje, krahas disa dokumenteve të organizatës bazë të partisë së Institutit të Lartë të Arteve, të cilat ishin edhe “lënda e parë” mbi të cilat “u mbështet” Komiteti i Partisë së Rajonit Nr. 2 dhe ai rrethit të Tiranës, për largimin e tij nga Instituti e dërgimin për “riedukim në gjirin e klasës punëtore”, është dhe një autobiografi e shkurtër që Kujtimi e ka shkruar në 30 tetor të vitit 1983, pas kthimit nga internimi.

Siç do të shohim nga autobiografia që ai vetë ka shkruar (me kërkesën e organeve partiake dhe shetetërore të asaj kohe), pas kthimit në Tiranë në vitin 1978, ai ka qëndruar pesë vjet pa punë në Tiranë, dhe pas disa kërkesash, më në fund në vitin 1983, ai është emëruar në punë si “metodist” në një shtëpi kulture në fshatin Bërzhitë, duke shpresuar se një ditë do të kthehej pranë studentëve të tij në Institutin e Lartë të Arteve dhe kolegëve në Teatrin Popullor, të cilën ai e kishte një ëndërr, por që fatkeqësisht nuk i’a arriti dot….?!

 

Goditja e parë ndaj Kujtimit

Sipas dokumentave që gjënden në dosjen personale të kuadrit të Kujtim Spahivoglit, goditja e parë ndaj tij e ka zanafillën në vitin 1972. Kështu në një karakteristikë pune që i bëhet atij në atë periudhë kohe nga ana e degës së kuadrit të Komitetit të Partisë së Tiranës, mes të tjerave shkruhet: “Shoku Kujtim Spahivogli është një nga shokët me më shumë kapacitet dhe me eksperiencë në degën dramatike. Por siç u theksua në një fjalim të shokut Enver Hoxha në rrethin e Matit, ai ka pasur të meta në drejtimin e katedrës së mjeshtërisë së aktorit, nuk ka realizuar detyrat shtetërore, dhe nuk ka ndihmuar sa duhet pedagogët e kësaj katedre nga ana metodike dhe pedagogjike”.

Tiranë më 29.8.1972

Sekretari i Organizatës Bazë,

S.B.

Pas kësaj që mund të quhet dhe goditja e parë ndaj Kujtim Spahivoglit, sulmet ndaj tij rifilluan aty nga fillimi i vitit 1973, vetëm pak javë pas Festivalit të 11 Kombëtar të Këngës në Radio-Televizion, kur më 15 mars të atij viti, Enver Hoxha mbajti një fjalë në aparatin e Presidiumit të Kuvendit Popullor, ku në kuadër të “luftës kundër liberalizmit dhe shfaqjeve të huaja e ndikimeve të tyre në art e kulturë”, filloi kritikat dhe goditjen ndaj Todi Lubonjës dhe Fadil Paçramit, duke i bërë ata përgjegjës për Festivalin e 11-të. Në këtë kuadër, do të fillonin edhe kritikat e goditjet ndaj atyre që konsideroheshin si njerëzit dhe bashkëpunëtorët më të afërt të Paçramit dhe Lubonjës, ku një nga këta persona, ishte dhe aktori e regjizori i njohur Kujtim Spahivogli, i cili fillimisht u hoq nga Instituti i Lartë i Arteve, ku punonte si shef katedre. Pas disa mbledhjesh, organizata bazë e Partisë ku bënte pjesë Spahivogli, propozoi që ai të shkonte për edukim në një teatër rrethi, për dy vite, por kjo s’u pranua nga Komiteti Partisë i Tiranës, i cili vendosi që ai të shkonte si puntor i bonifikimit në Fier, “për t’u edukuar në gjirin e klasës punëtore”.

Akuzat ndaj Kujtimit në organizatën bazë të partisë të Institutit

Po për çfarë kritikohej dhe akuzohej Spahivogli dhe cili ishte qëndrimi i tij lidhur me ato që akuza dhe çfarë masash mori organizata bazë ndaj tij? Lidhur me këtë, bëhet e ditur nga një dokument ku ndodhet karakteristika e Kujtimit, e përpiluar nga ana e Sekretarit të Organizatës, Xh. S., e datës 8.5.1973, ku midis të tjerash shkruhet:

“Por shoku Kujtim Spahivogli gjatë kohës që punon në Institut, ka manifestuar mjaft dobësi dhe të meta në veprimtarinë e tij për të cilën është kritikuar herë pas here nga organizata bazë e partisë. Edhe gjatë diskutimit të fjalës së shokut Enver të 15 marsit, ai është kritikuar për thyerje disipline, dhe për neglizhencë në kryerjen e detyrave të shefit të katedrës, për braktisjen e orëve të mësimit me ditë të tëra etj. Prandaj organizata bazë propozon shkarkimin e tij nga detyra e shefit të katedrës. Shoku Kujtim Spahivogli ka nënvleftësuar punën prodhuese me pretekste të ndryshme dhe nuk e ka kryer atë për tre vjet me rradhë. Qëndrime të gabuara shoku Kujtim ka mbajtur edhe në problemin e kuadrit. Ai ka influencuar për të sjellë në institut, kuadro me përbërje të keqe politike dhe me qëndirm të keq moral. Në disa raste ka këmbëngulur që t’i ngrejë në përgjegjësi, duke humbur kështu vigjilencën revolucionare. Ai ka ndërhyrë edhe në rrugë personale tek Fadil Paçrami, për të sjellë element të tillë në institut, si rasti i Viktor Gjokës. Ai si komunist ka luftuar me kosneguencë kundër konservatorizmit dhe burokratizmit, por ka shkarë në pozita liberale, duke njohur vetëm të drejtën e studentëve, pa i’u kërkuar llogari atyre. Në mbledhjet e mëpasshme dhe në diskutimin e fjalimit të 15 marsit, shoku Kujtim ka pranuar përgjegjësinë për punën e dobët në katedër, për thyerje disipline, për qëndrime liberale në jetën e Institutit, e në problemet e kuadrit. Ai ka pranuar që ka pasur tendencë mendjemadhësie dhe që është marrë me shumë punë njëherësh. Për të gjitha këto, organizata bazë e partisë vendosi që shokut Kujtim Spahivogli, t’i jepet vërejtje me shënim në karën e regjistrimit dhe të dërgohet për riedukim në një teatër rrethi për dy vite”.

Siç shihet dhe nga karakteristika që i ka bërë sekretari i organizatës bazë të partisë së Institutit, duket sikur Spahivogli nuk e ka përfillur “vijën e partisë” që të tregohej i ashpër dhe të zhvillonte luftën e klasave, gjë të cilën ai e ka manifestuar me rastin konkret duke afruar në Institut, aktorin, Viktor Gjoka. Po kështu aty thuhet se Spahivigli nuk i’u kërkonte fare llogari studentëve të tij, por i linte ata që të shprehnin mendimin e tyre krejt lirshëm. Kjo gjë vihet re dhe del qartë edhe nga dokumentet që ndodhen në dosjen e tij, ku, pasi i janë komunikuar vërejtjet e sekretarit të organizatës bazë të partisë, Xh. S., në një relacion të saj, bëhet i ditur qëndrimi i Spahivoglit, ku midis të tjerash shkruhet: “Byroja e organizatës së partis, mendon se shoku Spahivogli gjatë kohëve të fundit në një mbledhje të degës së dramës, i është kundërvënë organziatës së parties, duke i hedhur poshtë në fakt kritikat ndaj tij. Me qëndrimin e tij, ai ka ndikuar negativisht edhe te disa pedagogë e studentë. Ai nuk pranon që të shënohet në karakteristikën e tij se dërgohet në një teatër rrethi për riedukim, po për qarkullim”.

Pas kësaj karakteristike, sekretari i partisë Xh. S., njofton se Komiteti i Partisë së Rajonit, e ka aprovuar propozimin e tyre, ku thuhet: “Aparati i Komitetit Partisë të Rajonit Nr. 2, është dakort me vendimin e organziatës bazë dhe Institutit të Lartë të Arteve, që shoku Kujtim Spahivogli të dërgohet për dy vite për riedukim në një teatër rrethi.

Sekretari i Parë i Komitetit të Partisë të Rajonit Nr. 2

Peti Shamblli

Kush kërkonte ta ndihmonte Kujtimin të rikthehej në Tiranë?

Krahas dokumenteve që hedhin dritë mbi vendimin e organizatave bazë të partisë për largimin e Spahivoglit nga Instituti i Lartë i Arteve dhe nga Teatri si “njeri i padëshiruar për partinë”, gjë e cila bëri që ai të dërgohej si punëtor në prodhim në rrethin e Fierit, në dosjen në fjalë, ndodhen dhe dy dokumenta të nënshkruara nga Ramiz Kullolli, që ishte sekretari i organizatës së partisë për Mbrostarin, (ku punoi Kujtimi në Fier), dhe kryetari i Këshillit të Bashkuar të fshatit Bërzhitë, Mehmet Alla, të cilët e vlerësojnë punën dhe qëndrimin e Spahivoglit, duke dashur që ai të rikthehej përsëri në punën e tij si pedagog e regjizor. Në karakteristikën e Ramiz Kullollit, për punën e sjelljen e Kujtimit në Fier, midis të tjerash, shkruhet:

“Gjatë kësaj periudhe që Kujtimi ka punuar në ndërmarrjen tonë, ai ka punuar mirë në realizimin e detyrave të planit, ashtu edhe në drejtim të sjelljeve të tij. Nuk ka pasur pretendime në proçese pune, madje edhe vetë ka kërkuar që të punojë në punë sa më të rënda, si betonime dhe në brigadën e hekur-kthyesve afër tuneleve, etj. I është përgjigjur thirrjeve të punonjësve me gadishmëri, duke punuar me orë të zgjatura dhe ka ndihmuar shokët e punës duke bërë jetë pa pretendime”.

Po kështu në vlerësimin e Kryetarit të Këshillit të Bashkuar të fshatit Bërzhitë, Mehmet Alla, ku ai punoi si medotist në Shtëpinë e Kulturës, midis të tjerash shkruhet:

“Puna e tij në përgjithësi është vlerësuar mirë. Ai është treguar i papërtuar dhe me aftësi të mira profesionale. Gjatë kohës që ka punuar në kooperativën e Bërzhitës, (në kulturë) ka punuar mirë, dhe ka ndihmuar në gjallërimin e jetës kulturore”.

Por mirësisë së këtyre njerëzve që deshën t’a ndihmonin Kujtimin, duke se i’u kundërvunë disa shefa dhe komunistë fanatik të cilët dikur (viti 1973) e kishin larguar atë si “përkrahës të grupit armiqësor në art dhe kulturë të Lubonjës dhe Paçramit”. Ata nuk mund të pranonin që ai të rikthehej përsëri aty në auditorët e studentëve të tij dhe në skenën e Teatrit Popullor, ku ai kishte punuar me të gjitha forcat dhe energjitë e tij deri atë ditë që e kishin larguar prej andej.

Autobiografia e Kujtim Spahivoglit

Kam lindur në një familje qytetare (babai nënpunës, nëna shtëpiake) në vitin 1932. Në vitin 1938 babai vdiq, duke e lënë nënën me tre jetimë të mitur, pa asnjë përkrahje. Për të përballuar jetesën e vështirë ajo punonte në shtëpi si rrobaqepse, kurse unë dhe vëllai, shisnim gështenja, kikirikë dhe cigare popullori. Në këtë kohë jam futur si çirak në disa zanate, megjithëse emri ishte çirak, se në fakt ishim shërbëtor të ustait. Me këmbënguljen e nënës edhe pse punonim për kafshatën e gojës, shkollën nuk e braktisëm asnjëherë. Duke qenë shëndetligë, asnjëherë nuk i kam bërë tërë muajt e mësimit, megjithse kam pasur gjithmonë nota dhe rezultate të mira. Që në orët e para të Lëvizjes Nacional-Çlirimtare, nëna vuri në shërbim të Luftës së popullit, veten, shtëpinë dhe fëmijët e saj. Shtëpia jonë në fundin e rrugës “Hoxha Tasim”, u bë një nga bazat më të rëndësishme. Aty bëheshin mbledhje të partisë dhe të Rinisë Komuniste, streoheshin ilegalë (një ndër ta Miladin Popoviç), grumbulloheshin ushqime dhe veshmbathje, të cilat niseshin për në Pezë.

Në vitin 1943, pas dy rrethimesh dhe bastisjesh që ju bënë shtëpisë tonë, nëna u detyrua që të hidhej në ilegalitet, të dali maleve, duke na marrë me vete edhe neve, megjithëse ishim akoma të mitur. Për aktivitetin tonë revolucionar, nëna, shoqe armësh e Kristo Isakut dhe Xhevdet Dodës, është nderuar me dekoratën e lartë të Luftës Nacional- Çlirimtare. Unë tok me villain, që në moshën nëntë vjeçare bënim roje në raste mbledhjesh, vidhnim municione, shërbeja si korrier dhe shoqëroja ilegalët. Vëllai dhe unë jemi inkuadruar në grupet e para të Debatikut. Në vitin 1943, kthehem në Tiranë dhe rifillova shkollën Teknike. Në vitin 1945, në moshën 13 vjeçare jam pranuar në rradhët e Rinisë Komuniste Shqiptare, kurse në vitin 1948, me që më lindi pasioni për teatër, braktisa shkollën Teknike, megjithëse isha shumë mirë në mësime e nota, dhashë prova për Teatrin Popullor, ku nuk më pranuan për mungesë talenti. I bindur në aftësitë e mija, nuk u ktheva në shkollën Teknike, megjithë këmbënguljen e Drejtorisë dhe të organizatës bazë të kësaj shkolle. Për një vit punova me grupet amatore. Në vitin 1949, futem në Liceun Artistik, drejt e në klasën e tretë të degës dramatike. Në vitin 1951, marr maturën me nota shumë të mira, gjë që më dha të drejtën që po atë vit të shkoj me studime jashtë vendit. Nga viti 1951 deri në vitin 1956, studiova në Insitutin Shtetëror të Moskës.

Në vitin 1958, mbroj diplomën në atë Insitut. Që në vitin 1956 deri në vitin 1962, punoj si aktor në Teatrin Popullor, duke u aktivizuar edhe si regjizor. Në vitin 1963, emërohem si pedagog në Institutin e Lartë të Arteve, ku që në krijimin e tij kam qenë kryetar i degës dramatike, shef katedre dhe udhëheqës artistik kursi. Si pedagog, kam punuar që në vitin 1959, kur u krijua shkolla e lartë për aktor “Aleksandër Mojsiu”, në vitin 1973, për gabime të karakterit liberal në fushën e teatrit, u përjashtova nga rradhët e partisë dhe u dërgova për riedukim në Ndërmarjen e Bonifikimit të Fierit. Atje punova deri në vitin 1978, kur kolektivi dhe organizata e Partisë, duke vlersuar punën dhe qëndrimin tim, gjë që ka gjetur pasqyrimin në karakteristikën e tyre, e konsideruan të kryer stazhin tim të riedukimit në prodhim. Që nga viti 1978, deri më 1983, kam ndenjur pa punë në shtëpinë time në Tiranë, për arsye se më ishte hequr leja e banimit në 1979. Në mars të vitit 1983, Partia, pasi e studjoi çështjen time, porositi të më jepet leja e banimit dhe të rifillojë punë në profesionin tim, si regjizor në një klub të Bashkimeve Profesionale. “Për mungesë vendi të lirë”, siç mu tha, emërohem provizorisht me komandim si metodist në një shtëpi kulture në fshatin Bërzhitë, ku vazhdoj të punoj edhe sot. Kam qenë Antar i Komitetit Qëndror të BRPSSH dhe antar i Këshillit Qëndror të BPSH. Kam patur titullin Docent dhe “Artist i Merituar”. Jam dekoruar me urdhërin “Naim Frashëri” të klasit të II-të./Memorie.al

Tiranë 30 tetor 1983

(Kujtim Spahivogli)

Gazeta franceze Le Monde: Shkatërrimi i Teatrit Kombëtar në Tiranë, një akt barbar i qeverisë

Kryeministri shqiptar Edi Rama dërgoi policë dhe ndihmës të tjerë shtetërorë, për të shkatërruar një nga institucionet kryesore të vendit dhe nga ndërtesat e pakta të vjetra në kryeqytetin e shqiptarëve, Tiranë

Kryeministri shqiptar Edi Rama nuk le rast pa nxjerrë në pah karrierën e tij si një artist vizual dhe shijet e tij si piktor. Kur ai ishte kryetar i Bashkisë së Tiranës, nga viti 2000 deri më 2011, ai u bë i njohur në botë, për shkak se ndërtesat e ndërtuara në kohën e komunizmit, i pikturoi me ngjyra të shëndrrishme. Kjo ishte një nga ata punë të tij në kohën që ishte në krye të Bashkisë së Tiranës, që e modernizuan disi kryeqytetin shqiptar.

Mirëpo, të dielën e datës 17 maj, po Edi Rama, por tashmë 55 vjec, kryeministër që nga viti 2013, dërgoi policë dhe të tjerë persona për të rrënuar një nga godinat më të vjetra dhe më të vyera në qytet, Teatrin Kombëtar. Brenda në ndërtesë kishte një dyzinë artistësh, që kishin rezistuar në protesta për më shumë se dy vjet, por u larguan me forcë nga policia.

“Ata (policët) erdhën në orën 04:15 të mëngjesit. Ne ishim ende rreth 60 persona, kur ata filluan që të ngrenë buldozerin kundër godinës së Teatrit Kombëtar”, thotë regjisori dhe aktori Edmond Budina, një nga përfaqësuesit e Aleancës për Mbrojtjen e Teatrit. Budina është ndër artistët, që rezistoi në protesta kundër prishjes së TK që nga viti 2018.

Ai dhe kolegë të tij u ngritën në protesta, për të kundërshtuar prishjen e godinës, e ndërtuar që në vitin 1940, në kohën e pushtimit italian të Shqipërisë. Edhe një demonstrim spontan, ku morën pjesë liderë të opozitës, u shpërnda brutalisht.

25 MAJI 1945… U BANE 75 VJET… EDHE “RILINDJA” BANI 7 VJET… – Nga Fritz RADOVANI

Janarit të 1945, kur Kuvendin e Françeskanve të Shkodres e vizituen terroristët e njohun komunistë Sheuqet Peçi dhe Mehmet Shehu, të dy kerkuene nga Provinçiali At Mati Prennushi shkëputjen e Kishës Katolike nga Vatikani dhe, të dy morën të njajtën pergjegje: “Françeskanët nuk do të perzihen në politikë dhe, as nuk do të pranojnë me disktue premjen e marrdhanjeve me Vatikanin, mbasi nuk e kemi nder mend me u kthye Ortodoks si Kishat Autoçefale të Lindjes…” Po këte mendim e mbështetën edhe Imz. Vinçenc Prennushi dhe At Pjeter Mëshkalla në Tiranë, si dhe të gjithë Klerikët Katolik që u perfshine në Gjenocidin e njohun komunist nga 1944 e deri në 1991.

Kur Don Ndre Zadeja u takue me kolonelin anglez Neel, në Shtator 1944 i pat kerkue: “Theksova nevojën që Populli Shqiptar, i vorfen e me armiq shekullor që janë sllavi, bullgari, greku, Italia, ka nevojë për nji mbrojtje nga Fuqitë e hueja…” Prokurori Sotir Dodona, shenon: “Këtu nuk ka bërë tjeter veç detyrën e kollonës së pestë dhe ka treguar një urrejtje për frontin N.Çl.” (Dosja 677).

Marrja e frenave të shtetit Shqiptar nga Jugosllavët në 29 nandor 1944, me aprovimin e vullnetin e plotë të Partisë Komuniste Shqiptare, e drejtueme nga tradhtari dhe terroristi Enver Hoxha me shokët e vet, veprimi i parë që ata kanë zbatue nga porositë e Titos, ishte “premja e mardhanjeve diplomatike të shtetit Shqiptar me Vatikanin, me 25 Maji 1945, dhe nxjerrja jashtë e Delegatit Apostolik të Vatikanit nga Shqipnia e Imzot Leone G.B. Nigris.” Në 25 Maji 1945 Delegati Apostolik Imz. Leone G.B. Nigris, kur u largue perfundimisht  nga Shqipnia me urdhen të Enver Hoxhës, Ai la në vendin e Tij Imz. Frano Pjeter Gjinin, si Regjent i Delegacionit Apostolik në Shqipni, i cili ka deklarue: “Unë nuk do t’a ndajë kurr grigjen teme nga Selia e Shejtë!” (1945). Prandej u pushkatue.

Mosnjohja e Regjentit Imz. Frano Gjini nga qeveria e Tiranës, lidhja e saj me qeverinë komuniste jugosllave, vrasja e Malësorëve të Veriut dhe të Mirditës, per mospajtim me okupacionin e Shqipnisë nga Jugosllavia e Titos, vazhdimsia antikombtare e politikës së PKSh që në formimin e saj me 8 nandor 1941, e detyrojnë Imz. Gjinin me ba hapin e Tij të randsishem, per me ia  evitue mundsinë e Enver Hoxhës me akuzue Klerin Katolik,  per këte Ai Urdhnoi: “Mos implikimi i çdo Kleriku, kushdo kjoftë, me asnji çeshtje politike, pra ndalimin e plotë të marrjes me politikë. Urdhni asht i padiskutueshëm dhe i pakundershtueshëm.”(Origjinali i dokumentit ruhet në Arkiv.)

Imzot Frano Gjini e At Mati Prennushi arrestohen me 15 Nandor 1946, torturohet dhe mbasi nuk pranon asnjë akuze dhe shpifje, pushkatohen me 11 Mars 1948.

Duket sikur perpjekjet e Tiranës “kuqe” per shkëputje nga Vatikani vazhdojnë deri në korrik 1951, kur pjesa e mbetun e Klerit Katolik “aprovoi” “Statutin e Kishës Katolike Shqiptare”. Po, Klerikët që nuk e nenshkruen atë Statut u pushkatuen ose u zhdukën me të tjera mjete nga sigurimi i shtetit, tue u urdhnue direkt nga Enver Hoxha dhe Nexhmije Hoxha,  që edhe ajo urdhnonte nga karrigat e Kuvendi Popullor… Arrestimet e Don Ndre Lufit, At Majan Prelës e pushkatimi i Don Ejëll Kovaçit e Don Dedë Malaj, janë fakte të pakundershtueshme të perpjekjeve të PPSh, per shkëputje nga Vatikani.

Demostratat e 11 e 14 Janar 1990, ku në Shkoder mendohet me u rrezue busti i Stalinit… Bahen arrestime. Me 2 Korrik hapet ambasadat… Demostrata në Shkoder me arkivolin e Pllumb Pllumbaj i vramë në kufi… Me 11 Nandor 1990, Don Simon Jubani thotë Meshen e parë në Rrëmaji mbas 1967…Mbas heqjes në Shkoder të bustit E. Hoxhës me 13 Dhjetor 1990, në 20 Shkurt 1991 hiqet shtatoria në Tiranë. Janar 1991 formohet BSPSH në Shkoder nga i nderuemi Ferdinand Temali… Ushton Kavaja, Durrësi e Tirana…

Rinia Shqiptare brohoritë: “E duam Shqipninë si gjithë Europa!”

20 Mars 1991, vjen per vizitë private Zv/Ministri Claudio Celi, pergjegjës per mardhanje të Vatikanit në KSBE, dhe me rasen e vizitës së Tij në Shkoder, jemi takue në Turizmin e Shkodres, ku kemi shkembye mendime per lidhjet e ardhëshme me Vatikanin.

22 Gusht 1992, Papa Gjon Pali II ban Apelin e sigurimit Paqës në Ballkan…

2 Dhjetor 1992, Shqipnia bahet antare e “Konferencës Islamike”…

Prill 1993, Paraqet letrat kredenciale pranë Selisë Shenjte Ambasadori Villy Kamsi.
25 Prill 1993, PAPA GJON PALI II, viziton Atdheun e Gjergj Kastriotit…

21 Shtator 2014, Papa Françesku, viziton Tiranën në pragun e “rilindjes komuniste”…

U bane shtatë vjetë që “Rilindja” e Tiranës nuk gjenë asnjë “Katolik” të bamë synet, me e dergue Ambasador në Vatikan… Mos ndoshta, “ngerrçi” i para 75 vjetëve, që në 1945 na nxori nga Europa per 50 vjetë, dhe na ka marrakotë…e janë ba 25 vjetë të tjera që “Shqiptarët” nuk gjejnë ende çelsat e “Dyerve të Europës”…

Po, rrijnë tue shikue “hanën”, Serbinë, Grekun, Turqinë, e “Ballkanin Perëndimor”, që autorët e “Rilindjes komuniste”, e kerkojnë nder themelet e teatrove të vjetra…

***
Mirënjohja e Vatikanit per Gjergj Kastriotin asht kenë dhe mbetet e përjetshme!

Të gjithë Papët e Romës e mbështetën Prijsin e Shqiptarëve Gjergj Kastrioti, si Mbrojtës i Krishtenimit Europjan, Lirisë së Atdheut të vet dhe, Luftar i vendosun per identitetin e Shqiptarëve me frymen kulturës përparimtare të Europës Përendimore.

Gjergj Kastrioti – Skenderbeu – i la Popullit Shqiptar: Shtetin e Lirë Shqiptar, Flamurin, Unitetin e Gjuhës, Trojeve dhe të Fesë, si dhe Identitetin Europjan Perëndimor.

Per këta sot flasin: Flamuri ynë me Shqipen Dykrenare dhe Perkrenaria e Shpata e Tij.

Shqiptarë! Rrugët tjera ju çojnë në malet e Kaukazit dhe t’ Uralit!..

            Melbourne, 25 Maji 2020.

Propozimi amerikan më ’45: Shqipëria të japë Shkodrën e të marrë Kosovën, pretendimet greke të ekzagjeruara, Italia të kthejë Sazanin – Nga Armand Plaka

“Shqipëria të marrë pjesë nga Jugosllavia e Jugut me popullsi shqiptare dhe ta kompensojë atë mundësisht me Shkodrën e  rrethinat në Veri. Pretendimet greke duhen trajtuar me vëmendje, megjithëse janë të ekzagjeruara. Italianët t’i japin Sazanin Shqipërisë”.

Kështu apo pak a shumë kështu, në mënyrë të përmbledhur ishte ajo çka Departamenti Amerikan i Shtetit, në fillimvitin 1945, e përshkruante si pikëpamjen e vet mbi rregullimin territorial të Pasluftës për Shqipërinë.

Pikëpamja në fjalë në fakt gjente një shtrirje më të gjerë, duke skicuar në këtë kontekst edhe të ardhmen e rajonit të Ballkanit e atë të Europës Lindore, e përcaktur kësisoj edhe disa korrektura “të nevojshme” në lidhje me të ardhmen e kufinjve të Bullgarisë, Greqisë, Jugosllavisë, por edhe të Qipros, Turqisë, Rumanisë, Italisë etj.

Situata për Aleatët tashmë dukej tejet pozitive dhe fitorja përfundimtare ishte vetëm çështje kohe e formaliteti. Ajo çka duket interesante, është fakti se për herë të parë kjo mund të shihet pas kaq shumë viteve, si një pikëpamje e shfaqur në mënyrë eksplicite – edhe pse jo në kufinjtë e qëndrimit zyrtar – mbi të ardhmen e kufinjve të Shqipërisë e rajonit.

Kufinjtë shqiptarë, vëmendje themelore

Nëse zhvendosemi në kohë, kuptojmë se këto përçapje për rregullim “të drejtë” të kufinjve, vinin pikërisht në kohën kur fuqitë e mëdha po shkonin drejt dy konferencave që vulosën “de facto” për një kohëzgjatje të konsiderueshme, fatin e shumë kombeve e shteteve të kontinentit.

Pjesa ku flitet për Shqipërinë, duket se përbën edhe thelbin e mendimeve amerikane për të ardhmen e rajonit të trazuar. Materiali që ne kemi shkëputur për botim në DITA, është marrë nga një gazetë australiane (“The Mercury”, 2 janar 1945, fq. 4), e cila në fakt i referohej raporteve të një korrespondenti shumë të njohur të kohës së vet, ikonë e gazetarisë botërore – Cyrus Sulzberger, asokohe i angazhuar për prestigjozen amerikane “New York Times” – me raportimet nga fronti aleat, me qendër në Kajro.

Nga materiali në fjalë, kuptojmë se tashmë Shtetet e Bashkuara të Amerikës kishin kristalizuar një program për rregullimin e kufinjve të Europës Lindore, duke përfshirë shkëputje territoresh në favor të Greqisë, ku njëra prej tyre duhej të ishte dhe Qiproja, e cila pas Luftës duhej t’i kalonte kësaj të fundit, duke u shkëputur nga kolonizimi britanik.

Përsa i përket pretendimeve greke mbi kufirin shqiptar të jugut, Departamenti i Shtetit, sipas Sulzberger, i shihte ato si “disi të ekzagjeruara”, megjithëse atyre i duhej kushtuar vëmendje dhe se e nevojshme, jo vetëm në marrëdhënie me Shqipërinë, por edhe me Bullgarinë e Jugosllavinë, bëhej kësisoj vetëm një korrekturë e pjesshme e tyre.

Nga plani s’preket vetëm Turqia

Liderët aleatë gjatë Konferencës së Jaltës, shkurt 1945

Liderët aleatë gjatë Konferencës së Jaltës, shkurt 1945

Po ashtu, sipas Departametit të Shtetit, duheshin siguruar të drejtat e Bullgarisë e të Jugosllavisë për të pasur akses në portin grek të Selanikut. Jugosllavia duhej të merrte nga Italia dhe Austria rajonin e Fiumes e të Zarës, pra ishujt jashtë brigjeve kroate dmth. jugosllave, ndërsa kufinjë e saj të Paraluftës me Hungarinë, Austrinë dhe Rumaninë, thuhej se duhet të mbeteshin ato që kishin qenë.

Më tej në raport thuhej se: Rumania duhet t’i japë Besarabinë dmth. Moldavinë Rusisë dhe jugun e rajonit të Dobruxhës, Bullgarisë, duke u kompensuar me rikthimin e të gjithë rajonit verior të Transilvanisë që do i merret Hungarisë, përveç një copëze të vogël që do vijojë t’i mbetet Hungarisë në rajonin rreth Aradit.

Dukej qartazi se nga ky plan mbeste pa u prekur pra vetëm Turqia, e cila nga fundi i Luftës shihej tashmë si aleate e frontit antinazist dhe që edhe gjatë Luftës nuk kishte vuajtur nga “shkëputje territoresh”, apo pushtim si pak vende europiane në atë kohë, duke ruajtur “pro forma” neutralitetin.

Shqipëria të japë Shkodrën e të marrë Kosovën

Për Shqipërinë, në mënyrë të veçantë e të nënvizuar thuhet se: duhet të jetë një shtet sovran dhe duhet t’i jepen pjesë nga Jugu i Jugosllavisë, me një kompensim në formën e shkëputjes së një pjese të territoreve veriore të saj, duke përfshirë mundësisht Shkodrën, që duhet t’i shkojnë Jugosllavisë. Ndërkohë, Italia duhet t’i dorëzojë shqiptarëve, ishullin e Sazanit në Gjirin e Vlorës.

Në raport fillimisht theksohet se pikëpamjet e zyrtarëve amerikanë kanë si synim vendosjen e parakushteve bazë për arritjen e paqes në një rajon të trazuar. Plani përbante tri objektiva: i pari paraqet një rishikim apo një rirregullim të kufinjve në bazë të negociatave direkte të shteteve të përfshira. Objektivi i dytë synonte sponzorizimin e idesë së bashkëpunmimit rajonal.

I treti thuhej se dëshiron të inkurajojë rehabilitimin ekonomik të vendeve të Ballkanit, pasi ata të kenë zgjedhur lirisht qeveri të dala nga vota popullore. Kjo politikë, sipas Sulzberger, duket të jetë shumë më pozitive se sa ajo aktuale.

Planet amerikane, skica “jozyrtare”

Në artikull theksohet se: “megjithëse pikëpamjet e Departamentit të Shtetit janë skicuar në një bazë specifike, në dukje nuk shihet ndonjë këmbëngulje për t’i zbatuar ato domosdoshmërisht në terren”, çka i jepte këtij raporti të drejtën për t’a trajtuar atë thjesht si një pikëpamje jozyrtare, i cili në fakt do të zinte vend pjesërisht në formësimin e Europës së Pasluftës, pas Konferencave të Jaltës ( shkurt 1945) e asaj të Potsdamit (korrik 1945).

Më tej, në raport thuhet se: Shetet e Bashkuara mendojnë se grekët duhet të lejohen të zgjedhin në mënyrë demokratike formën e regjimit, duke votuar mes monarkisë e republikës. Departamenti i Shtetit aprovon shkëputjen e ishujve dodekanezë nga Italia në favor të Greqisë, përveç Castellorizzo-s, i cili duhet t’i shkojë Turqisë. Qipro gjithashtu i duhet dhënë Greqisë.

Në kohën për të cilën po flasim, në Shqipëri kishte filluar punën ajo që njihej si “qeveria demokratike e Tiranës”, megjithëse akoma nuk ishte njohur zyrtarisht as nga SHBA, as nga Britania e Madhe e as nga BRSS. Nga ajo çka tregojnë raportet e mëvonshme, rezulton se paradoksalisht, pikërisht SHBA ishin një hap para BRSS dhe Britanisë së Madhe në njohjen e qeverisë komuniste të Tiranës, duke rekomanduar njohjen kundrejt refuzimit që vinte akoma nga Moska dhe Londra, të cilat do ta bënin këtë përgjatë harkut të dy viteve në vijim.

Çurçilli dhe Stalini:  Europa të ndahet, Amerikën nuk e pyesim!

Konferenca e Jaltës, mbajtur në gadishullin e Krimesë në ish-Bashkimin Sovjetik,  në datat 4 deri më 11 shkurt 1945,  ishte një takim diplomatik i tre krerëve aleatë gjatë Luftës së Dytë Botërore, i dyti në radhën e atyre që njihen si tri konferencat e mëdha aleate, duke pasuar atë të Teheranit ( 28 nëntor-1 dhjetor 1943) e paraprirë atë të Potsdamit (17 korrik-2 gusht 1945).

Në të morën pjesë tri liderët kryesorë të frontit aleat; Franklin D. Roosevelt (SHBA), Winston Churchill (Mbretëria e Bashkuar) dhe Josif V. Stalin (ish-Bashkimi Sovjetik). Stalini këmbënguli pikërisht në këtë konferencë, që ndër të të tjera, i gjithë rajoni i Ballkanit, ashtu sikurse vendet Balltike e ato të Europës Lindore (përfshirë këtu fillimisht madje edhe Italinë) duhej të përbënin një unazë sigurie për interesat e Bashkimit Sovjetik, duke formuar një rreth vendesh satelite që do të mbronin kufinjtë e tij.

Dëshirave të tij, dy liderët perëndimorë, i shkuan prapa vetëm pjesërisht. Interesant është fakti se sferat e influencës në Europën Lindore ishin vulosur mes Stalinit dhe Çurçillit “de facto” qysh në Konferencën e Moskës, në tetor 1944, në mënyrë informale, duke anashkaluar pikëpamjet e Francës e sidomos ato të SHBA. Për Shqipërinë aty nuk flitej thuajse fare dhe ajo konsiderohej si pjesë e fatit të Jugosllavisë, e cila në atë letër ishte përcaktuar si e ndarë 50% me 50%, sipas interesave të “të mëdhenjve”.

Pretendimet territoriale greke ndaj Shqipërisë u shfaqën me forcë sidomos gjatë zhvillimit të punimeve të Konferencës së Paqes në Paris (29 korrik – 15 tetor 1946). Përveç argumentave të vjetra rreth Vorio Epirit, Greqia e cilësonte Shqipërinë si pjesë të agresionit ndaj vendit të saj në vitin 1940, kur nisi konflikti italo-grek. Ato u kundërshtuan forcërisht nga kreu i delegacionit shqiptar, ish-Kryeministri Enver Hoxha. Kundrejt tyre, Shqipëria do të mundohej të vinte në pah kontributet e Shqipërisë përkrah koalicionit antifashist dhe krimet e bandave të Napoleon Zervasit kundër popullsisë çame, gjë e cila do të tolerohej nga fuqitë aleate, megjithëse për këtë çështje konferenca autorizoi ngritjen e një komisioni ndërkombëtar.

Ky komision nuk do ta zgjidhte dot këtë çështje, pikësëpari, për shkak të orientimit prolindor të qeverisë së Tiranës, por edhe këmbënguljes britanike në krah të qeverisë greke në kontekstin e luftës civile që po zhvillohej asokohe në Greqi./dita

VIDEO: Filmimi i rrallë i varrimit të regjentit Fuad Dibra në Tiranën e shkurtit 1944, ku shfaqen drejtuesit e shtetit shqiptar nën pushtimin gjerman

Marenglen Kasmi

Një video e rrallë e ceremonisë së varrimit të regjentit Fuad Dibra, i cili ndërroi jetë më 22 shkurt 1944 në Tiranë është ripublikuar sot nga DITA.

Ky filmim, i nxjerrë nga arkivi gjerman i filmit në Berlin, është një sekuencë e shkurtër e një dokumentari javor informues që përgatitej dhe shfaqej në kinema për popullin gjerman.

Në këtë dokumentar jepeshin lajme nga të gjitha frontet e luftës.

Kjo video është interesante jo vetëm se ilustron ceremoninë e varrimit të një prej regjentëve shqiptarë por, po ashtu, është një nga filmimet e rralla të drejtuesve të shtetit shqiptar nën pushtimin gjerman.

Siç shikohet në video, fjalën e rastit e mbajti regjenti Mehdi Frashëri, i shoqëruar nga kryeministri Rexhep Mitrovica, ministri i jashtëm Bahri Omari etj.

Madje, Bahri Omari e ka dorën e majtë të lidhur, si pasojë e një plage të marrë nga një atentat ndaj tij në fund të muajit janar 1944.

 

Zbulohen dokumentet- Si dhe kush e prishi kishën e Vaut të Dejës e shekullit të XIII, denoncimi nga legjenda e Institutit të Monumenteve dhe vendimi i Prokurorisë

Historia e panjohur e prishjes dhe shkatërrimit të Kishës së Shën Mërisë në Vaun e Dejës në fillimin e qershorit të vitit 1969, i cili ishte një objekt kulti me vlera të rralla për trashëgiminë kulturore shqiptare, pasi ishte ndërtuar në shekullin e XIII-të dhe konsiderohej si një nga të vetmet ndërtime të mbetur ende në këmbë që nga periudha e para pushtimit turk, çka e bënte atë unik, jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Ballkan si i tillë, ishte futur e përfshirë edhe në katalogët e revistat europiane të trashëgimisë kulturore.

Si reagoi drejtori dhe njëkohësisht themeluesi e legjenda e Institutit të Monumenteve të Kulturës, arkitekti i njohur Gani Strazimiri, (i diplomuar në Itali dhe Bashkimin Sovjetik), duke denoncuar në Prokurorinë e Shkodrës dhe Prokurorinë e Përgjithshme, të gjithë autorët e atij akti vandal, si drejtorin e kantierit të ndërtimit, Muhedin Muço, brigadierin, Hashim Zyberi (“Hero i Punës Socialiste”), drejtorin e Ndërrmarjes Shtetërore të Ndërtimit të Hidrocentralit, Emin Musliu, etj., duke i konsideruar ata si fajtorët kryesorë dhe duke kërkuar nxjerrjen e tyre para gjyqit për krimin që kishin bërë, si dhe pushimin e çështjes penale disa muaj më vonë nga Prokuroria e cila doli në konkluzionin se: “drejtori i kantierit të ndërtimit, nuk e dinte se ajo kishë ishte monument kulture, pasi nuk e kishte parë tabelën në derën e saj, ku thuhej se ajo mbrohej nga shteti”?!

Edhe pse kanë kaluar më shumë se gjysmë shekulli nga prishja dhe shkatërrimi i Kishës së Shën Mërisë në Vaun e Dejës, e cila ishte ndërtuar në shekullin e XIII-të dhe ishte i vetmi objekt kulti që mbahej në këmbë nga ato që i përkisnin periudhës së para pushtimit turk, madje duke u konsideruar si një nga objektet e trashëgimisë kulturore me vlera të rralla dhe unike jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Ballkan, ende dhe sot e kësaj dite vazhdon të diskutohet dhe të përflitet, jo vetëm për rëndësinë e madhe që kishte ai objekt që mbrohej nga shteti si Monument Kulture, por edhe për mënyrën se si e prishën dhe kush ishin ata që urdhëruan shkatërrimin e saj?! Që prej atij fillim qershori të vitit 1969, kur atij objekti të rrallë të trashëgimisë kulturore shqiptare që ishte futur edhe në katalogët e revistat e ndryshme europiane, i doli “tymi i zi”, kanë qarkulluar e vazhdojnë ende gojdhëna dhe dëshmi nga më të ndryshmet, duke mos “rakorduar” kurrë në një emër konkret, si për autorin e vërtetë të shkatërrimit të saj dhe ata që u fshehën pas tij…?!

Kjo ngjarje që është konsideruar me të drejtë nga shumë personalitete të trashëgimisë kulturore, studiues të ndryshëm, etj., si një nga vandalizmat më të mëdha të regjimit komunist të Enver Hoxhës, në “aksionin e madh për luftën kundra besimeve fetare” që çoi në shaktërrimin e rrënimin e dhjetëra objekteve të kultit me vlera të mëdha kulturore. Lidhur me këtë ngjarje të pashoqe, që atë ditë kur sapo u mësua lajmi, apo më saktë “mënxyra”, se ajo nuk ekzistonte më, drejtori dhe njëkohësisht themeluesi i Institutit të Monumenteve të Kulturës në Tiranë, arkitekti i njohur, Gani Strazimiri, (i shkolluar dhe diplomuar në Itali dhe Bashkimin Sovjetik), i njohur ndryshe si “legjenda e monumenteve të kulturës”, bëri denoncimin në prokurori dhe hodhi shtetin në gjyq. Dhe pas një kalvari të gjatë të tij, duke trokitur në zyrat më të larta të shtetit komunist të asaj kohe, ku ai bëri denoncime me emra konkret për autorët e asaj maskare, si dhe me letra, telegrame, raporte, informacione, etj., ajo çështje u mbyll nga Prokuroria e Përgjithshme, me argumentin më banal të mundshëm, se: “drejtori i kantierit që urdhëroi shkatërrimin e asaj kishe, nuk e dinte se ajo ishte monument kulture, pasi nuk e pa tabellën që ishte te dera e saj”?!

Lidhur me këtë ngjarje dhe gjithë historinë e shkatërrimit të atij objekti kulti që tashmë ka mbetur vetëm në memorien e atyre njerëzve që kanë pasur rastin dhe fatin ta shohin nga afër, apo në disa imazheve filmike e fotove të rralla, na njohin disa dokumente arkivore që Memorie.al i ka siguruar nga fondi i ish-Komitetit Qëndror të PPSH-së, ku dëshmohet qartë dhe saktë, “fytyra” e vërtetë e atij regjimi, që edhe pse mori vendimin për prishjen e asaj kishe, s’pati kurajo t’i dilte zot atij veprimi, por u fsheh pas disa punëtorësh e drejtues të një kantieri ndërtimi që punonin në ngritjen Hidrocentralit të Vaut të Dejës, duke thënë se: “ata e prishën me iniciativë në kuadrin e luftës kundër ideologjisë fetare”?!

Telegrami urgjent i Institutit të Monumenteve, drejtuar Prokurorisë së Shkodrës, ku denoncon prishjen e Kishës së Vaut të Dejës
11. 6. 1969

Tiranë
Prokurorisë Shkodër, për dijeni Prokurorisë së Përgjithshme Tiranë
Informohemi se është hedhur në erë me mina Kisha e shekullit të XIII-të e Vaut të Dejës që mbrohet me ligj nga shteti. Lutemi të bëni ndjekje ligjore.

Instituti i Monumenteve
Proces-verbali për prishjen e kishës, i mbajtur nga përfaqësuesi i Institutit të Monumenteve të Kulturës

PROCES – VERBAL
I mbajtur sot më datën 12/6/1969 në Shkodër nga inspektori i seksionit të arsimit dhe kulturës të Komitetit Ekzekutiv të Këshillit Popullor të rrethit Shkodër, Agim Kodraliu edhe përfaqësuesi i Institutit të Monumenteve të Kulturës, Miltiadh Papa mbi shkatërrimin e kishës së Shën Mërisë në Vaun e Dejës, e cila është shpallur monument kulture.

Rreth datës 30/5/1969 (data ekzakt nuk u vërtetua) kisha e Shën Mërisë në Vaun e Dejës, në portën e së cilës ishte vendosur tabella e monumentve të kulturës, u hodh në erë me dinamit. Mbasi u takuam me drejtorin e N.SH.N. Hidroelektro, të Vaut të Dejës, dhe sekretarin e Komitetit të Partisë së Ndërrmarjes, na u tha në fillim se punëtorët me inisiativën e tyre, për të zhdukur influencën e fesë, shkatërruan monumentin. Patsaj drejtori na tha se kishte dijeni për shkatërrimin e tij dhe ky veprim i dukej krejt normal.

Sot kisha e Shën Mërisë në Vaun e Dejës është krejtësisht e shkatërruar dhe përveç grumbullit të gurëve nuk ruhet asnjë gjurmë tjetër.

Përfaqësuesi i Instit. Mon. Kult.
(Miltjadh Papa)

Inspektori i Arsimit dhe të Kult. Pranë K.E. K.P. Shkodër
(Agim Kodraliu)

REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË
INSTITUTI I MONUMENTEVE TË KULTURËS
Vërtetohet se është njësoj me origjinalin

KRYETARI I DEGËS SË PLAN-ADMINISTRATËS
P(Nikolla Leshnja)

Letra e Drejtorit të Institutit të Monumenteve të Kulturës, Gani Strazimiri, për Prokurorinë e Shkodrës, ku denoncon autorët e prishjes së kishës

REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË

INSTITUTI I MONUMENTEVE TË KULTURËS Tiranë, 16/6/1969
PROKURORISË SË RRETHIT

SHKODËR

PROKURORISË TIRANË

Në vijim të telegramit tonë Nr.5/13 datë 11/6/1969, ju sqarojmë rrethanat që kosntatuam rreth shkatërrimit të Kishës së Shën Mërisë në Vaun e Dejës, e cila është shpallur momunent kulture.

Siç do të shifet dhe në proces-verbalin, të cilin u’a dërgojmë bashkangjitur, kisha e Shën Mërisë në Vaun e Dejës u shkatërrua plotësisht me lëndë eksplozive, bashkë me kishën e madhe pranë saj, e cila nuk ishte monument kulture, por ishte adaptuar për kino-klub.

Në portën e kishës së shpallur monument kulture ishte vendosur tabela përkatëse dhe dihej prej të gjithëve se ishte vënë nën mbrojtjen shtetërore. Edhe mbas studimit që i’u bë të gjithë monumenteve fetare nga një komision i ngritur nga Ministria e Arsimit dhe Kulturës dhe seleksionimit të tyre, kisha e Shën Mërisë në Vaun e Dejës kishte mbetur përsëri monument. Lista përfundimtare e monumenteve fetare i’u dërgua Komitetit Ekzekutiv të rrethit të Shkodrës me shkresën e Ministrisë së Arësimit dhe Kulturës Nr.68/7 Prot. Datë 30/5/1969, por Kisha e Vaut të Dejës ka qenë shpallur qysh përpara monument dhe asnjëherë nuk u bë fjalë për heqjen e saj nga mbrojtja shtetërore, kështu që nuk kishte vënd të lindëte ndonjë keqkuptim në këtë drejtim.

Pasi muarrëm vesh për shkatërrimin e monumentit dërguam përfaqësuesin tonë për të verfikuar këtë fakt në vënd dhe u takua me drejtorin e N.SH.N. Hidroelektrike të Vaut të Dejës shokun Emin Musliu, i cili megjithëse ishte në dijeni të plotë për veprimin që do të kryhej, në fillim pretendonte se monumenti u hodh në erë me inisiativën e punëtorëve, në kuadrin e luftës kundër ideologjisë fetare, por nga biseda e mëtjejëshme u nënkuptua se ai ishte shkakëtari kryesor i asgjesimit të këtij monumenti, përderisa u shpreh se “edhe po të ketë monumente të tjera fetare në territorin e hidrocentralit, do t’i shkatërrojmë”. Pretendimi se punëtorët, pa dijeninë e drejtorisë hodhën në erë monumentin, na duket krejtësisht pa baza, mbasi nuk mund të përdoret lëndë eksplozive nga kushdoqoftë, aq më tepër në territorin e Vaut të Dejës që është populluar dëndur.

Monumenti u shkatërrua jo pse ishte e domosdoshëme për ndërtimin e hidrocentralit, fakt që nuk u mohua nga drejtuesit e tij, por edhe sikur të pranohet për një moment ky variant, duhej vepruar konform rregullores “Mbi ruajtjen e monumenteve të kulturës”, aprovuar me vendimin e Këshillit të Ministrave Nr. 130. Datë 9/4/1955.

Kisha e Shën Mërisë në Vaun e Dejës ishte një monument me rëndësi të madhe arkitekturale dhe artistike, i ndërtuar në shekullin e XIII-të dhe i vetmi i stilit romak që ruhej në vëndin tonë, për këtë arsye shkatërrimi i tij solli një humbje të madhe trashëgimisë të së kaluarës në fushën e kulturës materiale.

Mendojmë në përgjegjësinë kryesore për shkatërrimin e këtij monumenti të rëndësishëm e ka drejtori i N.SH.N. Hidroelektro të Vaut të Dejës, shoku Emin Musliu dhe kërkojmë që të bëhen ndjekje penale në bazë të paragrafit të dytë të nenit 265 të kodit penal. Theksojmë se ky nuk është i vetmi rast i shkatërrimit të monumenteve në rrethin e Shkodrës, prandaj dënimi do të ketë efekt për mbrotjen e monumenteve të tjera në të ardhmen.

DREJTORI
(Gani Strazimiri)

Ankesa e Gani Strazimirit në Prokurorinë e Përgjithshme, për pushimin e çështjes penale nga Prokuroria e Shkodrës

REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË
INSTITUTI I MONUMENTEVE TË KULTURËS

Nr. 5/25 Prot. Tiranë më 30/8/1969

PROKURORISË SË PËRGJITHËSHME

TIRANË

Prokuroria e rrethit të Shkodrës me shkresën Nr. 192/3 Prot. Datë 15/8/1969 na dërgon vendimin për pushimin e çështjes penale lidhur me denoncimin tonë të bërë me telegramin e datës 11/VI/1969 dhe me shkresën e Prot. Datë 16/6/1969 për shkatërrimin e Monumentit të Kulturës, kishës së Shën Mërisë në Vaun e Dejës. Ne nuk jemi dakort me këtë vendim për këto arsye:

Vendimi për pushimin e çështjes penale që bazohet në nenin e K.Pr.P. nuk është i argumentuar dhe ka kontradikta në vehtëvete. Më gjerë në fillim për-shkruhen rrethanat mbi shkatërrimin e monumentit, pranohet fakti se drejtori i kantierit të Qyrsaqit Muhedin Muçua dha urdhër për këtë gjë, në fund me një arsyetim pa baza duke aplikuar pa vënd nenin 98/5, shkarkohet ai nga përgjegjësia penale. Në rastin konkret veprimet e kundraligjëshme të Muhedin Muços, ose ndonjë personi tjetër, përmbajnë përafërsisht element të figurës së krimit të parashikuar nga neni 265/2 i Kodit Penal.
Hetimi i çështjes nuk është i plotë, për arsye se, ne mendojmë se fajtori kryesor për shkatërrimin e monumentit është drejtori i N.SH.N. të Hidro-Elektro të Vaut të Dejës, Emin Musliu, i cili as që u muarr fare në pyetje nga hetuesia. Punonjësi i Institutit tonë që u dërgua për të verifikuar në vënd çështjen e shkatërrimit të monumentit, u takua me Emin Musliun, i cili duke treguar një nënvleftësim të theksuar për monumentet e kësaj gjinije, i tha se jo vetëm që ishte në dijeni të çështjes, por edhe po të ketë monumente të tjera të tilla në territorin e hidroçentralit do t’i shkatërrojnë! Por shprehje më mospërfillëse, që kanë indinjuar tërë kolektivin e këtij Instituti, pjesërisht janë fiksuar edhe në proces-verbalin që ju kemi dërguar me rastin e denoncimit. Por edhe vetë fakti se në qëndër të kantierit të Vaut të Dejës u bënë përgatitje për të hedhur në erë një objekt me lëndë eksplozive, nuk lë asnjë dyshim se drejtuesit kryesorë të ndërrmarjes, nëse nuk e kanë urdhëruar një veprim të tillë, të paktën e kanë aprovuar. Bile mendimi ynë është se në rastin konkret nuk duhet të jetë vepruar pa dijeninë e drejtuesëve në rreth.
Megjithatë, përderisa, Muhedin Muçua merr përsipër fajin, me sa mendojmë, për të fsheur autorin kryesor të veprës, sepse siç u tha është e pamundur që drejtori i ndëqrrmarjes të mos ketë aprovuar këtë veprim. Se ai duhet të përgjigjet penalisht.

Gjithashtu, me gjithëse u zgjat tre muaj, hetimi i çështjes ka qenë i njëanëshmë, përderisa u pyetën vetëm personat që kanë kryer, ose kanë lidhje me krimin dhe as që u thirr fare në hetuesi punonjësi i Institutit Miltiadh Papa, që shkoj në vëndin e ngjarjes dhe u takua me drejtuesit kryesorë të Hidroçentralit, të cilët nuk mohuan aspak faktin, se ishin të vetëdijshëm për shkatërrimin e monumentit.

Në bazë të vendimit të hetuesisë të rrethit të Shkodrës, arsye për pushimin e çështjes penale, pranohet fakti që Muhedin Muçua nuk dinte që kisha e Shën Mërisë ishte monument kulture. Këtë konkluzion e hedh poshtë vetë arsyetimi i vendimit, gjersa pranohet se në derën e kishës ishte vendosur tabela përkatëse. Nga vendimi, del se këtë arsye nuk e dinte Muhedin Muçua vetë, i cili për t’i shpëtuar përgjegjësisë penale, thotë se ai nuk ka dhënë urdhër për prishjen e kishës, gjë që përgënjeshtrohet nga deponimet e Ingj. Vangjel Paskos, teknikut, Gani Beqiri dhe brigadierit, Hazhim Zyberi.
Në fillim të punimeve për ndërtimin e Hidrocentralit të Vaut të Dejës, u interesuam dhe konstatuam se kisha e Shën Mërisë ishte jashtë territorit të punimeve dhe nuk pengonte kryerjen e tyre. Fakti se ajo ishte monument kulture, është e pamundur që të mos dihej prej punonjësve të Hidrocentralit dhe sidomos prej drejtuesëve kruesorë të punimve, siç është Muhedin Muçua. Edhe po të pranohet për një moment thënia e tij, atëherë inxhinjeri, tekniku dhe brigadieri që studiuan në vënd hedhjen e kishës në erë, të paktën kanë parë se në portën e saj ishte vendosur tabella e monumenteve të kulturës dhe këtë gjë duhet t’ja kenë thënë drejtorit të kantierit të tyre.

Para dy vjetëve me rastin që kisha e madhe, e cila nuk ka qenë monument kulture u adaptua për kino-klub, patjetër është bërë e ditur, e ndryshe pse nuk vihej dorë edhe në kishën e vogël. Gjithashtu i pabesuesdhëm është dhe pretendimi i Muhedin Muços, se nuk ka qenë kurrë në vëndin e ngjarjes, se siç u tha, kisha e madhe ngjitur me monumentin e kulturës, për një kohë të gjatë ka shërbyer si kino-klub për punëtorët dhe ai është drejtor kantieri. Megjithatë, Këshilli Popullor i fshatit Vaut të Dejës, si organ i pushtetut lokal në vënd, ka qenë rilajmëruar se kisha e Shën Mërisë është monument kulture me shkresën tonë Nr. 6/11 Prot. Datë 1/4/1966. Ju ritheksojmë se ekzistenca e tabellës në derën e monumentit është fakti kryesor që hedh poshtë pretendimin e shkatërruesëve të tij dhe arsyetimin e vendimit për pushimin e çështjes penale.

Pretendimi se kisha e Shën Mërisë në Vaun e Dejës u shkatërrua për të zhdukur influencën e fesë tek fshatarët na duket krejt pa baza dhe për këto raste shoku Enver në raportin “Mbi rolin dhe detyrat e Frontit Demokratik në luftën për fitoren e plotë të socializmnit në Shqipëri”, 14/9/1967, ka thënë: “Duhet luftuar koncepti i gabuar se feja është kisha, xhamia, prifti, hoxha, ikonat etj., dhe se po u zhdukën këto, u zhduk automatikisht dhe feja e ndikimi i saj në popull”. Populli ynë është i ndërgjegjshëm dhe bën shumë mirë diferencimin midis ndërtimeve të kultit që janë shpallur monument kulture dhe institucioneve fetare. Ky dallim në mënyrë shumë të qartë dhe në praktikë në Vaun e Dejës, përderisa, para disa vjetëve nga dy kishat, ngjitur midis tyre, njëra që ishte monument kulture nuk u prek, kurse tjera u adaptua për kino-klub. Këto gjëra i kanë patur shumë të qarta, patjetër, si punëtorët, aq më tepër…/Memorie.al

La France (1943)- Deklarata e Winston Churchill në Dhomën e Komunave për Shqipërinë dhe luftëtarët e saj

Sir Winston Churchill

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 22 Maj 2020

 

“La France” ka botuar, të premten e 5 nëntorit 1943, në faqen n°3, një shkrim në lidhje me deklaratën e Winston Churchill-it për Shqipërinë dhe luftëtarët e saj, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Një deklaratë e z. Churchill për Shqipërinë

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Në përgjigje të një pyetjeje të parashtruar nga një deputet i Dhomës së Komunave, dje, z. Churchill mbajti një fjalim në shenjë nderimi për mijëra luftëtarë shqiptarë që luftojnë në male për lirinë dhe pavarësinë e vendit të tyre.

 

Nga përvoja e të gjitha vendeve të pushtuara, tha ai, ata kanë mësuar se pavarësia e pretenduar dhe e ofruar nga Gjermania është veçse një mashtrim. Disa javë më parë, pushtimi fashist, të cilin ata refuzuan ta pranojnë për katër vjet, u zëvendësua me atë gjerman. Gjermanët përdorën të gjitha metodat e tyre të zakonshme, me të cilat ata përpiqen të nënshtrojnë të gjithë popujt luftëtarë. Ata kanë bombarduar fshatrat shqiptare, kanë vrarë gra dhe fëmijë shqiptarë. Por luftëtarët shqiptarë vazhdojnë të ngacmojnë armikun dhe të sulmojnë linjat e tij të komunikimit.

 

Oficerët ndërlidhës britanikë që gjenden me luftëtarët u bëjnë një homazh të madh për cilësitë e tyre luftarake. Ne presim që shqiptarët të luajnë rolin e tyre në përputhje me traditat e tyre të lashta të luftës në ngjarjet e ardhshme ushtarake në zonën e Mesdheut.

 

“Politika e qeverisë britanike mbetet ashtu siç është përcaktuar nga Ministri i Punëve të Jashtme në deklaratën e tij të 18 dhjetorit 1942 : domethënë, ne duam ta shohim Shqipërinë të çliruar nga zgjedha e fuqive të Boshtit dhe të pavarur.

 

Sigurisht, çështja e kufijve do të shqyrtohet gjatë zgjidhjes së paqes.”