– Call to all political actors in Kosova to stop the language of hatred towards each other, to refrain from violence and to respect the will of the people.

Joe and Shirely’s presence always radiates light, freshness, kindness, intelligence, sincerity, love, determination, dedication, and courage — all in the service of protecting the human and national rights of the Albanian people, wherever they live.

On August 14, it will be thirty-six years since I have stood beside them and the friends of the Albanian-American Civic League, without ever separating or stopping, always in service of the nation and the strengthening of friendship between the Albanian and American peoples.

This is my pride.

These are my leaders.

They ask nothing for themselves. They only hope that the Albanian people will preserve freedom, religious and national harmony, respect the rights of minorities, and continue the development of democracy and the building of the rule of law.

We hope that all political actors in Kosova will stop the language of hatred toward one another, refrain from violence, and respect the will of the people.

Boycotting institutions is against the values of Kosova’s liberation war, led by the legendary commander Adem Jashari; against the spirit of the Democratic Movement, led by the visionary Ibrahim Rugova; and against the historic activity of the Albanian-American Civic League, led by Joe DioGuardi and Shirley Cloyes DioGuardi.

Let us unite our efforts for Dardanian Kosova and for National Unification!

*Agim Aliçkaj
Executive Director of the Albanian-American Civic League
New York, May 17, 2026

 

 

– Thirrje drejtuar të gjithë aktorëve politikë në Kosovë ta ndalin gjuhën e urrejtjes ndaj njëri-tjetrit, të përmbahen nga dhuna dhe ta respektojnë vullnetin e popullit.

Prezenca e Joe’s dhe Shirely’t gjithmonë rrezaton dritë, freski, mirësi, inteligjencë, sinqeritet, dashuri, vendosmëri, përkushtim dhe trimëri — të gjitha në shërbim të mbrojtjes së të drejtave njerëzore dhe kombëtare të popullit shqiptar, kudo që ai jeton.

Më 14 gusht bëhen tridhjetë e gjashtë vite që qëndroj pranë tyre dhe shokëve të Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane, pa u ndarë e pa u ndalur asnjëherë, gjithmonë në shërbim të kombit dhe të forcimit të miqësisë ndërmjet popullit shqiptar dhe atij amerikan.

Kjo është krenaria ime.
Këta janë liderët e mi.

Ata nuk kërkojnë asgjë për vete. Presin vetëm që populli shqiptar ta ruajë lirinë, harmoninë fetare e kombëtare, t’i respektojë të drejtat e minoriteteve dhe të vazhdojë zhvillimin e demokracisë e ndërtimin e shtetit ligjor.

Shpresojmë që të gjithë faktorët politikë në Kosovë do ta ndalin gjuhën e urrejtjes ndaj njëri-tjetrit, të përmbahen nga dhuna dhe ta respektojnë vullnetin e popullit.

Bojkotimi i institucioneve është kundër vlerave të luftës çlirimtare të Kosovës, në krye me komandantin legjendar Adem Jashari; kundër frymës së Lëvizjes Demokratike, në krye me vizionarin Ibrahim Rugova; si dhe kundër veprimtarisë historike të Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane, në krye me Joe DioGuardin dhe Shirley Cloyes DioGuardin.

T’i bashkojmë përpjekjet tona për Kosovën Dardane dhe për Bashkimin Kombëtar!

Agim Aliçkaj

Drejtor Ekzekutiv i Ligës Qytetare Shqiptaro-Amerikane

New York, Më 17 Maj 2026

Në 4-vjetorin e ndarjes nga jeta e të ndjerit Dalip Greca, sot kujtojmë me nderim një prej zërave më të përkushtuar të gazetarisë dhe çështjes kombëtare shqiptare në diasporë.

Si kryeredaktor i Gazetës Dielli, organ i Federatës Pan-Shqiptare Vatra, ai i shërbeu me dinjitet komunitetit shqiptaro-amerikan, fjalës së lirë, historisë dhe identitetit kombëtar në këtu Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Dalip Greca mbetet simbol i përkushtimit ndaj komunitetit shqiptaro-amerikan, ruajtjes së trashëgimisë së “Vatrës” dhe forcimit të lidhjeve ndërmjet shqiptarëve kudo që ndodhen. Me penën e tij të matur, me kulturën qytetare dhe me dashurinë për kombin, ai la pas një trashëgimi të çmuar në publicistikën shqiptare.

Sot, në këtë përvjetor, kujtojmë jo vetëm gazetarin dhe intelektualin, por edhe njeriun e urtë e fisnik që jetoi me ideale dhe punoi deri në fund për çështjen shqiptare.

Personalisht, e falënderoj Dalipin për bashkëpunimin e gjatë, për respektin njerëzor dhe profesional, si dhe për kontributin e çmuar që dha për gazetarinë shqiptare dhe për gazetën “Dielli”.

Ai ishte një njeri i urtë, korrekt dhe i përkushtuar, që la pas një trashëgimi të vyer në historinë e shtypit shqiptar në Amerikë.

Në këtë ditë përkujtimore, ngushëllimet më të sinqerta dhe respekti më i thellë shkojnë për familjen e tij të ngushtë, e cila humbi njeriun e dashur, bashkëshortin, prindin dhe gjyshin e paharruar.

Po ashtu, kjo është një humbje e madhe edhe për “Vatrën”, për bashkëpunëtorët, miqtë dhe gjithë lexuesit e “Diellit”, që për vite me radhë e njohën dhe e vlerësuan për përkushtimin dhe fisnikërinë e tij.

Jam i sigurt se kujtimi i Dalip Grecës do të mbetet gjithmonë i gjallë në faqet e “Diellit”, në historinë e “Vatrës” dhe në zemrat e të gjithë atyre që patën fatin ta njohin dhe të punojnë me të.

I paharruar qoftë kujtimi i tij!

An analysis of geopolitical mediation and hybrid warfare in Southeastern Europe

Abstract

This article argues that the concept of the “Serbian World” (“srpski svet”) functions as an intermediary structure for the projection of Russian strategic influence in the Western Balkans, creating a mid-level layer of influence between Moscow and the Balkan political space. Instead of a linear state-to-state relationship, a multi-layered architecture of influence is observed, where Serbia serves as a regional actor, while the Russian Federation functions as the ideological, normative, and strategic center.

Through a comparative analysis of Montenegro, Kosovo, and North Macedonia, the article identifies mechanisms of persistent hybrid competition operating through political elites, religious institutions, and media ecosystems, producing a form of “prolonged conflict below the threshold of war.”

1. Introduction: from territorial geopolitics to cognitive competition

The transformation of the international order following the expansion of the European Union and NATO in Southeastern Europe has produced a structural shift from classical territorial geopolitics toward cognitive geopolitics and narrative-based competition.¹

Within this framework, the Russian Federation operates through an indirect power projection model, where influence is not exercised through formal territorial control, but through the construction of political, identity, and informational dependencies.²

The Western Balkans emerges as a typical space of this model, where Serbia functions as a regional proxy node within a broader structure of Russian influence.

2. Theoretical framework: hybrid warfare as a system, not a strategy

The analysis is based on three interlinked theoretical pillars:

First, hybrid warfare as an integrated operational system, where military, economic, informational, and psychological instruments operate simultaneously.³

Second, the concept of proxy strategic governance, where regional actors function as executive layers of influence of a larger power.⁴

Third, ontological security, which explains how political identity becomes an object of strategic intervention.⁵

Within this framework, the “Serbian World” is not merely an ideological narrative, but a political infrastructure for translating Russian influence into the Balkan context.

3. The “Serbian World” as a discursive and instrumental structure

The concept of the “Serbian World” (“srpski svet”) must be understood as a political discourse with geopolitical function, aiming to create transnational spaces on ethno-cultural and religious bases.

According to the European Council on Foreign Relations, this concept shows structural homology with the “Russkiy Mir,” functioning as a normative mechanism for expanding influence beyond state borders.⁶

At a functional level, it produces four key strategic effects:

* delegitimization of the existing territorial order in the Balkans
* maintenance of the frozen conflict in Kosovo as a political instrument
* stabilization of structural tension in Bosnia and Herzegovina
* narrative synchronization with Russian anti-liberal discourse⁷

4. Political elites and narrative coherence

Aleksandar Vulin represents a key figure in the operationalization of this discursive structure.

His sanctions by the United States in 2023 should be interpreted as an institutional indicator of Western concern regarding structured influence networks, rather than an individual political measure.⁸

In this sense, Vulin functions as a strategic narrative entrepreneur, by:

* normalizing multipolarity as an alternative to the liberal order
* relativizing Russian aggression in Ukraine
* articulating discourses of selective sovereignty and anti-interventionism⁹

5. Montenegro: hybrid interference as a multi-dimensional process

The case of Montenegro represents a laboratory of sustained hybrid interference, where economy, religion, and informational operations intersect.

5.1 Economy as structural dependency

Russian capital has functioned as a form of state-influenced economic capture, creating political leverage in strategic sectors such as tourism and real estate.¹⁰

5.2 The 2016 events: logic of destabilization

The 2016 coup attempt represents a case of hybrid interference operation with direct geopolitical objectives, aiming at:

* preventing NATO integration
* altering the political balance
* eliminating Milo Đukanović¹¹

Investigative reporting suggests involvement of networks linked to the GRU and regional actors.¹² NATO StratCom defines this case as “hybrid escalation below the threshold of war.”¹³

5.3 Religious dimension as political infrastructure

The Serbian Orthodox Church has functioned as an institution of political and identity mobilization, extending beyond its traditional religious role.

During the 2019–2020 crisis, it became a de facto political actor, influencing institutional and narrative polarization in Montenegro.¹⁴

6. Kosovo: contested sovereignty and normative competition

Kosovo represents a contested sovereignty regime, where statehood status becomes an instrument of geopolitical competition.

Serbia uses this issue as a mechanism of internal political consolidation, while Russia uses it as an instrument to delegitimize the norms of the liberal international order.¹⁵

According to the International Crisis Group and NATO, northern Kosovo remains a zone of fragmented sovereignty and a high risk of continuous destabilization.¹⁶

7. North Macedonia: contested integration and information warfare

North Macedonia represents a case of Euro-Atlantic integration accompanied by structured counter-information campaigns.

The Prespa Agreement represents a moment of identity reconfiguration and institutional unlocking in relation to NATO.¹⁷

However, OCCRP and RFE/RL document the existence of disinformation networks targeting this process, while the EEAS classifies this as an advanced form of Foreign Information Manipulation and Interference (FIMI).¹⁸

8. Synthesis: multi-layered architecture of influence

The comparative analysis reveals a clear hierarchical structure:

* Russia → strategic and normative architect
* Serbia → regional operational intermediary
* local actors → executors of narrative and influence

This model represents a decentralized influence system with high strategic coherence, characteristic of modern hybrid competition formats.¹⁹

9. Conclusion

The “Serbian World” should not be interpreted as an independent ideological project, but as an operational mechanism for projecting Russian influence in the Western Balkans.

In this sense, the statements and positions of actors such as Aleksandar Vulin do not represent rhetorical episodes, but empirical indicators of a broader architecture of hybrid warfare and geopolitical competition in Southeastern Europe.²⁰

Footnotes:

1. Galeotti, Mark. Hybrid War or Gibridnaya Voina? Getting Russia’s Non-Linear Military Challenge Right. NATO Defense College Research Paper No. 105, 2016.
→ Analyzes the Russian concept of hybrid warfare as a coordinated blend of military, informational, economic, and political instruments. Galeotti argues that Russia does not operate through linear conventional warfare, but through a “non-linear” conflict model in which the boundary between peace and war is deliberately blurred.

2. Hoffman, Frank G. “Conflict in the 21st Century: The Rise of Hybrid Wars.” Potomac Institute for Policy Studies, 2007.
→ Establishes the foundational framework for hybrid warfare as a contemporary conflict paradigm. Hoffman argues that state and non-state actors simultaneously employ conventional and irregular methods to achieve strategic objectives below the threshold of declared war.

3. Renz, Bettina & Smith, Hanna. “Russia and Hybrid Warfare – Going Beyond the Label.” Aleksanteri Papers, University of Helsinki, 2016.
→ Critiques the overuse of “hybrid warfare” as an analytical label and argues for deeper structural analysis of Russian operational practices rather than descriptive categorization.

4. Wendt, Alexander. Social Theory of International Politics. Cambridge University Press, 1999.
→ Provides the constructivist foundation for ontological security theory, arguing that state identities are socially constructed and therefore vulnerable to external discursive and normative influence.

5. Laruelle, Marlène. Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields. Routledge, 2018.
→ Examines the evolution of Russian nationalism and the “Russkiy Mir” doctrine as an ideological framework combining cultural, religious, and political elements to justify Russia’s external influence.

6. European Council on Foreign Relations (ECFR). “Russia in the Western Balkans: A New Phase of Influence?” Policy Brief, 2022.
→ Identifies the Western Balkans as an area of strategic entrenchment where Russia maintains influence through political, media, and economic networks, particularly via local intermediaries such as Serbia.

7. U.S. Department of the Treasury. “Treasury Sanctions Aleksandar Vulin and Related Network.” July 11, 2023.
→ Official sanctions document outlining alleged links between Aleksandar Vulin and Russian influence networks, transnational corruption structures, and activities undermining institutional stability in the Western Balkans.

8. Balkan Insight. “Who is Aleksandar Vulin and Why Was He Sanctioned?” 2023.
→ Investigative analysis of Vulin’s political career, his role in Serbian security institutions, and his ideological alignment with pro-Russian and anti-Western narratives.

9. Center for Strategic and International Studies (CSIS). Russian Economic Influence in Montenegro. 2019.
→ Examines Russian capital penetration in Montenegro’s strategic sectors (tourism, energy, real estate), framing it as a form of economic statecraft that generates structural dependency and political leverage.

10. Special Prosecutor’s Office of Montenegro. Indictment: 2016 Coup Attempt Case. Podgorica, 2017.
→ Official judicial document detailing the investigation into the 2016 coup attempt, describing a coordinated scheme aimed at destabilizing Montenegro and preventing NATO accession.

11. The Guardian. “Montenegro Coup Plot and Alleged Russian Involvement.” 2016.
→ Investigative reporting on the attempted coup, including alleged involvement of Russian intelligence-linked networks and regional operatives.

12. The New York Times. “A Balkan Coup Attempt and Russia’s Shadow.” 2017.
→ Analytical article situating the Montenegro coup attempt within broader Russian hybrid warfare strategies, emphasizing proxy actors and plausible deniability mechanisms.

13. NATO Strategic Communications Centre of Excellence (StratCom). Hybrid Threats in the Western Balkans. Riga, 2018.
→ Strategic assessment identifying the Western Balkans as a region exposed to hybrid threats, including information operations, psychological warfare, and political destabilization below the threshold of armed conflict.

14. Freedom House. Nations in Transit: Montenegro Report. 2020.
→ Documents democratic backsliding, political polarization, and external influence pressures affecting Montenegro’s institutional and societal stability.

15. Džankić, Jelena. “Religious Identity and Statehood in Montenegro.” Southeast European and Black Sea Studies, 2021.
→ Analyzes the role of Orthodox religious identity in state-building processes and tensions between Montenegrin national identity and pan-Serbian narratives.

16. International Crisis Group. Kosovo-Serbia Relations: Managing the Standoff. 2023.
→ Examines the frozen conflict between Kosovo and Serbia, highlighting escalation risks and the influence of external actors on regional stability.

17. NATO. Security Environment in Kosovo Reports. 2022–2024.
→ Ongoing assessments of Kosovo’s security environment, emphasizing northern Kosovo as a region vulnerable to political instability, organized crime, and external influence.

18. OCCRP (Organized Crime and Corruption Reporting Project). Russian Influence Operations in North Macedonia. 2017.
→ Investigative report documenting Russian influence networks in North Macedonia, including political financing and support for anti-NATO mobilization efforts.

19. European External Action Service (EEAS). Foreign Information Manipulation and Interference (FIMI) Report. 2023.
→ Official EU report analyzing disinformation and foreign information manipulation campaigns in the Western Balkans, identifying coordinated influence networks.

20. Bechev, Dimitar. Russia’s Strategic Interests in the Balkans. Carnegie Europe, 2023.
→ Analyzes Russia’s strategic interests in the Balkans, including energy leverage, political influence, hybrid tools, and the use of Serbia as an indirect projection node.

The Land of Leka,14.05.2026

Një analizë e ndërmjetësimit gjeopolitik dhe luftës hibride në Evropën Juglindore

Abstrakt

Ky artikull argumenton se koncepti i “botës serbe” (“srpski svet”) funksionon si një strukturë ndërmjetësuese e projeksionit strategjik rus në Ballkanin Perëndimor, duke krijuar një nivel të ndërmjetëm të ndikimit midis Moskës dhe hapësirës politike ballkanike. Në vend të një marrëdhënieje lineare shtet–shtet, vihet re një arkitekturë shumë-shtresore ndikimi, ku Serbia shërben si aktor rajonal, ndërsa Federata Ruse si qendër ideologjike, normative dhe strategjike.

Përmes analizës krahasuese të Malit të Zi, Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut, artikulli identifikon mekanizmat e luftës hibride të vazhduar (persistent hybrid competition) që operojnë përmes elitave politike, institucioneve fetare dhe ekosistemeve mediatike, duke prodhuar një formë të “konfliktit të zgjatur nën pragun e luftës”.

1. Hyrje: nga gjeopolitika territoriale në konkurrencën kognitive

Transformimi i rendit ndërkombëtar pas zgjerimit të European Union dhe NATO në Evropën Juglindore ka prodhuar një zhvendosje strukturore nga gjeopolitika territoriale klasike drejt gjeopolitikës kognitive dhe narrativë-based competition.¹

Në këtë kuadër, Federata Ruse operon përmes një modeli të power projection indirekt, ku ndikimi nuk ushtrohet përmes kontrollit formal territorial, por përmes ndërtimit të varësive politike, identitare dhe informative.²

Ballkani Perëndimor shfaqet si një hapësirë tipike e këtij modeli, ku Serbia funksionon si aktor ndërmjetës (regional proxy node) në një strukturë më të gjerë të influencës ruse.

2. Korniza teorike: lufta hibride si sistem, jo si strategji

Analiza mbështetet në tre shtylla teorike të ndërlidhura:

Së pari, lufta hibride si sistem i integruar operacional, ku instrumentet ushtarake, ekonomike, informative dhe psikologjike veprojnë në mënyrë simultane.³

Së dyti, koncepti i proxy strategic governance, ku aktorët rajonalë funksionojnë si shtresa ekzekutive të ndikimit të një fuqie më të madhe.⁴

Së treti, siguria ontologjike, e cila shpjegon se si identiteti politik shndërrohet në objekt të ndërhyrjes strategjike.⁵

Në këtë kuadër, “bota serbe” nuk është vetëm narrativë ideologjike, por infrastrukturë politike e përkthimit të ndikimit rus në kontekst ballkanik.

3. “Bota serbe” si strukturë diskursive dhe instrumentale

Koncepti i “botës serbe” (“srpski svet”) duhet kuptuar si një diskurs politik me funksion gjeopolitik, i cili synon të krijojë hapësira transnacionale mbi baza etno-kulturore dhe fetare.

Sipas European Council on Foreign Relations, ky koncept shfaq homologji strukturore me “Russkiy Mir”, duke funksionuar si mekanizëm normativ për zgjerimin e ndikimit përtej kufijve shtetërorë.⁶

Në nivel funksional, ai prodhon tre efekte kryesore strategjike:

* delegjitimim të rendit territorial ekzistues në Ballkan
* mbajtje të konfliktit të ngrirë në Kosovë si instrument politik
* stabilizim të tensionit strukturor në Bosnje e Hercegovinë
* sinkronizim narrativ me diskursin rus anti-liberal⁷

4. Elitat politike dhe koherenca strategjike e narrativës

Aleksandar Vulin përfaqëson një figurë kyçe në operacionalizimin e kësaj strukture diskursive.

Sanksionimi i tij nga United States në vitin 2023 duhet interpretuar si indikator i institucionalizuar i shqetësimit perëndimor mbi rrjete të ndikimit të strukturuar, jo si masë individuale politike.⁸

Në këtë kuptim, Vulin funksionon si aktor i prodhimit të narrativës strategjike (strategic narrative entrepreneur), duke:

* normalizuar multipolaritetin si alternativë ndaj rendit liberal
* relativizuar agresionin rus në Ukrainë
* artikuluar diskurse të sovranitetit selektiv dhe anti-intervencionizëm perëndimor⁹

5. Mali i Zi: ndërhyrja hibride si proces shumë-dimensional

Rasti i Malit të Zi përfaqëson një laborator të ndërhyrjes hibride të vazhduar, ku ndërthuren ekonomia, feja dhe operacionet informative.

5.1 Ekonomia si varësi strukturore

Kapitali rus ka funksionuar si formë e penetrimit ekonomik të shtetit (state-influenced economic capture), duke krijuar leverage politik në sektorë strategjikë si turizmi dhe pasuritë e paluajtshme.¹⁰

5.2 Ngjarjet e vitit 2016: logjika e destabilizimit

Tentativa për grusht shteti në 2016 përfaqëson një rast të operacionit të ndërhyrjes hibride me objektiv të drejtpërdrejtë gjeopolitik, që synonte:

* pengimin e integrimit në NATO
* ndryshimin e ekuilibrit politik
* eliminimin institucional të Milo Đukanović¹¹

Raportimet investigative sugjerojnë përfshirje të rrjeteve të lidhura me GRU dhe aktorë rajonalë.¹² NATO StratCom e definon këtë rast si “hybrid escalation below the threshold of war”.¹³

5.3 Dimensioni fetar si infrastrukturë politike

Serbian Orthodox Church ka funksionuar si institucion i mobilizimit politik dhe identitar, duke kaluar kufijtë e rolit të saj tradicional fetar.

Gjatë krizës 2019–2020, ajo u shndërrua në aktor politik de facto, duke ndikuar në polarizimin institucional dhe narrativ të shtetit malazez.¹⁴

6. Kosova: sovranitet i kontestuar dhe konkurrencë normative

Kosova përfaqëson një regjim të sovranitetit të kontestuar (contested sovereignty regime), ku statusi shtetëror shndërrohet në instrument të konkurrencës gjeopolitike.

Serbia e përdor këtë çështje si mekanizëm të konsolidimit të brendshëm politik, ndërsa Rusia si instrument të delegjitimimit të normave të rendit liberal ndërkombëtar.¹⁵

Sipas International Crisis Group dhe NATO, veriu i Kosovës mbetet zonë me sovranitet të fragmentuar dhe risk të lartë të destabilizimit të vazhdueshëm.¹⁶

7. Maqedonia e Veriut: integrim i kontestuar dhe luftë informative

North Macedonia përfaqëson rast të integrimit euro-atlantik të shoqëruar me kundër-fushata të strukturuara informative.

Prespa Agreement përbën moment të rikonfigurimit identitar dhe zhbllokimit institucional në raport me NATO.¹⁷

Megjithatë, OCCRP dhe RFE/RL dokumentojnë ekzistencën e rrjeteve të dezinformimit të orientuara kundër këtij procesi, ndërsa EEAS e klasifikon këtë si formë të avancuar të Foreign Information Manipulation and Interference (FIMI).¹⁸

8. Sinteza: arkitektura shumë-shtresore e ndikimit

Analiza krahasuese tregon një strukturë të qartë hierarkike:

* Rusia → arkitekt strategjik dhe normativ
* Serbia → ndërmjetës rajonal operacional
* aktorët lokalë → ekzekutorë të narrativës dhe ndikimit

Ky model përfaqëson një sistem të decentralizuar të ndikimit, por me koherencë të lartë strategjike, karakteristik për format moderne të konkurrencës hibride.¹⁹

9. Përfundim

“Bota serbe” nuk duhet interpretuar si projekt i pavarur ideologjik, por si mekanizëm operacional i projektimit të ndikimit rus në Ballkanin Perëndimor.

Në këtë kuptim, deklaratat dhe pozicionimet e aktorëve si Aleksandar Vulin nuk përfaqësojnë episode retorike, por indikatorë empirikë të funksionimit të një arkitekture më të gjerë të luftës hibride dhe konkurrencës gjeopolitike në Evropën Juglindore.²⁰

Fusnotat:

1. Galeotti, Mark. Hybrid War or Gibridnaya Voina? Getting Russia’s Non-Linear Military Challenge Right. NATO Defense College Research Paper No. 105, 2016.
→ Analizon konceptin e “luftës hibride” në doktrinën ruse, duke e përshkruar si një kombinim të koordinuar të instrumenteve ushtarake, informative, ekonomike dhe politike. Galeotti argumenton se Rusia nuk operon përmes luftës konvencionale lineare, por përmes një modeli “non-linear conflict”, ku kufiri midis paqes dhe luftës është i mjegullt dhe operacionalisht i qëllimshëm.

2. Hoffman, Frank G. “Conflict in the 21st Century: The Rise of Hybrid Wars.” Potomac Institute for Policy Studies, 2007.
→ Formulon bazën konceptuale të “hybrid warfare” si paradigmë e re e konfliktit bashkëkohor. Hoffman thekson se aktorët shtetërorë dhe joshtetërorë përdorin njëkohësisht mjete konvencionale dhe jokonvencionale për të arritur objektiva strategjikë pa hyrë në luftë të hapur të deklaruar.

3. Renz, Bettina & Smith, Hanna. “Russia and Hybrid Warfare – Going Beyond the Label.” Aleksanteri Papers, University of Helsinki, 2016.
→ Kritikojnë përdorimin e termit “luftë hibride” si etiketë e përgjithshme dhe jo gjithmonë analitikisht e saktë. Autorët argumentojnë se është e nevojshme të analizohet struktura institucionale dhe operacionale e ndërhyrjeve ruse, jo vetëm terminologjia përshkruese e tyre.

4. Wendt, Alexander. Social Theory of International Politics. Cambridge University Press, 1999.
→ Ofron bazën teorike të konstruktivizmit në marrëdhëniet ndërkombëtare, veçanërisht konceptin e sigurisë ontologjike. Sipas Wendt, identitetet shtetërore nuk janë të dhëna, por të ndërtuara dhe të ndjeshme ndaj ndërhyrjeve të jashtme përmes proceseve normative dhe diskursive.

5. Laruelle, Marlène. Russian Nationalism: Imaginaries, Doctrines, and Political Battlefields. Routledge, 2018.
→ Analizon evoluimin e nacionalizmit rus dhe konceptin “Russkiy Mir” si një doktrinë ideologjike që kombinon identitetin kulturor, religjioz dhe politik për të justifikuar ndikimin e Rusisë jashtë kufijve të saj shtetërorë.

6. European Council on Foreign Relations (ECFR). “Russia in the Western Balkans: A New Phase of Influence?” Policy Brief, 2022.
→ Raporti identifikon Ballkanin Perëndimor si një zonë të “strategic entrenchment”, ku Rusia përdor rrjete politike, mediatike dhe ekonomike për të ruajtur ndikim afatgjatë, veçanërisht përmes aktorëve lokalë si Serbia.

7. U.S. Department of the Treasury. “Treasury Sanctions Aleksandar Vulin and Related Network.” July 11, 2023.
→ Dokument zyrtar që përshkruan arsyet e sanksioneve ndaj Aleksandar Vulinit, duke përfshirë lidhjet e tij të dyshuara me rrjete të ndikimit rus, korrupsion transnacional dhe aktivitete që minojnë stabilitetin institucional në Ballkanin Perëndimor.

8. Balkan Insight. “Who is Aleksandar Vulin and Why Was He Sanctioned?” 2023.
→ Analizë investigative që shqyrton karrierën politike të Vulinit, rolin e tij në institucionet e sigurisë serbe dhe afërsinë ideologjike dhe politike me narrativat pro-ruse dhe anti-perëndimore.

9. Center for Strategic and International Studies (CSIS). Russian Economic Influence in Montenegro. 2019.
→ Raporti analizon përdorimin e kapitalit rus në sektorë strategjikë të Malit të Zi (turizëm, energji, pasuri të paluajtshme), duke e konceptuar këtë si formë të “economic statecraft” që krijon varësi strukturore dhe leverage politik.

10. Prokuroria Speciale e Malit të Zi. Indictment: 2016 Coup Attempt Case. Podgoricë, 2017.
→ Dokument zyrtar gjyqësor që përshkruan hetimet mbi tentativën e grushtit të shtetit në vitin 2016, duke identifikuar një skemë të koordinuar për destabilizim institucional dhe pengim të integrimit të Malit të Zi në NATO.

11. The Guardian. “Montenegro Coup Plot and Alleged Russian Involvement.” 2016.
→ Raport investigativ që analizon dimensionin ndërkombëtar të tentativës për grusht shteti, duke përfshirë dyshime mbi përfshirjen e rrjeteve të lidhura me inteligjencën ushtarake ruse GRU dhe aktorë rajonalë.

12. The New York Times. “A Balkan Coup Attempt and Russia’s Shadow.” 2017.
→ Artikull analitik që vendos ngjarjet e Malit të Zi në kontekst të gjeopolitikës së luftës hibride ruse, duke theksuar përdorimin e aktorëve proxy dhe operacioneve të mohueshme (plausible deniability).

13. NATO Strategic Communications Centre of Excellence (StratCom). Hybrid Threats in the Western Balkans. Riga, 2018.
→ Raport strategjik që vlerëson Ballkanin si zonë të ekspozuar ndaj kërcënimeve hibride, duke përfshirë ndërhyrje informative, operacione psikologjike dhe destabilizim politik nën pragun e luftës së hapur.

14. Freedom House. Nations in Transit: Montenegro Report. 2020.
→ Raporti dokumenton përkeqësimin e indikatorëve të demokracisë, polarizimin politik dhe ndikimin e jashtëm në proceset institucionale dhe shoqërore në Mal të Zi.

15. Džankić, Jelena. “Religious Identity and Statehood in Montenegro.” Southeast European and Black Sea Studies, 2021.
→ Analizon rolin e identitetit fetar ortodoks në ndërtimin e shtetësisë malazeze dhe tensionet midis identitetit kombëtar malazez dhe narrativave pan-serbe.

16. International Crisis Group. Kosovo-Serbia Relations: Managing the Standoff. 2023.
→ Raport që analizon konfliktin e ngrirë midis Kosovës dhe Serbisë, duke theksuar rrezikun e eskalimeve të papritura dhe rolin e aktorëve të jashtëm në stabilitetin rajonal.

17. NATO. Security Environment in Kosovo Reports. 2022–2024.
→ Vlerësime të vazhdueshme të situatës së sigurisë në Kosovë, me fokus në veriun e vendit si zonë e ndjeshme ndaj tensioneve politike, kriminalitetit të organizuar dhe ndikimit të jashtëm.

18. OCCRP (Organized Crime and Corruption Reporting Project). Russian Influence Operations in North Macedonia. 2017.
→ Investigim ndërkombëtar që dokumenton rrjete të ndikimit rus në Maqedoninë e Veriut, përfshirë financimin e aktorëve politikë dhe organizatave që kundërshtonin integrimin në NATO.

19. European External Action Service (EEAS). Foreign Information Manipulation and Interference (FIMI) Report. 2023.
→ Raport zyrtar i Bashkimit Evropian që analizon operacionet e dezinformimit dhe ndërhyrjes informative në Ballkanin Perëndimor, duke identifikuar rrjete të koordinuara të ndikimit të jashtëm.

20. Bechev, Dimitar. Russia’s Strategic Interests in the Balkans. Carnegie Europe, 2023.
→ Analizon interesat strategjike të Rusisë në Ballkan, duke përfshirë energjinë, ndikimin politik, instrumentet hibride dhe përdorimin e aktorëve lokalë si Serbia për projeksion indirekt të fuqisë.

Vendi i Lekës,14.05.2026

 

Kush është Skënder Kapiti

(Nacionalizmi, si ideologji,  i ka rrënjët në edukatën familjare)

 

Sot, në Shqipërinë Londineze, në mjetet e informimit masiv, në tekstet shkollore dhe universitare, nuk haset kund termi nacionalizëm. Jo vetëm kaq, por edhe kur përmendet, ky term shoqërohet me një mbiemër shpotitës: nacionalizëm folklorik. Por njëherë e një kohë, kur komunistët nuk kishin dalë në skenën e historisë shqiptare, ky term ishte mjaft i respektuar. Madje për lartësimin e kuptimit të këtij termi, ishin të interesuara drejtpërsëdrejti strukturat më të larta të shtetit shqiptar, deri te vetë Mbreti Ahmet Zogu. Dhe një interesim i tillë nuk ishte i rastësishëm. Sepse nacionalizmi, në thelb, përfaqëson në vetvete një ideologji dhe një orientim të politikës, që ka si parim themelor tezën për vlerën e kombit, si formën më të lartë (më supreme) të unitetit shoqëror në procesin e shtetformimit. Nacionalizmi, si një lëvizje politike, ka si pikësynim mbrojtjen e interesave të bashkësisë kombëtare në raport me pushtetin shtetëror. Në themelin e vet, nacionalizmi predikon besnikërinë ndaj kombit, pavarësinë politike dhe punën në të mirë të popullit, ngritjen kulturore dhe shpirtërore të tij, forcimin e vetëdijes kombëtare për mbrojtjen e kushteve të jetesës së kombit, të territorit ku ai banon, të resurseve ekonomike dhe të vlerave shpirtërore. Ai mbështetet mbi ndjenjën kombëtare, e cila do të thotë atdhetari. Si ideologji, nacionalizmi ka për qëllim të bashkojë shtresat e ndryshme të shoqërisë, pavarësisht se ato mund të kenë edhe mospërputhje interesash.

Në veprën e një historiani të njohur, thuhet :

“Mbreti Zog kishte merak të madh edukimin e fëmijëve të shkollave me ndjenja patriotike e nacionaliste. Më 1927 Ministria e Arsimit shpalli konkurs kombëtar për tekstin më të mirë për “Patriotizëm e nacionalizëm”, konkursin e fitoi Kristo Floqi, një intelektual mjaft i njohur i kohës, dhe me leje nr. 1290, datë 24. XI. 1927, botohej teksti i tij “Patriotizëm dhe nacionalizëm”, i detyruar “Për shkollat publike e private të shtetit. Tiranë 1928”, shkruhet në faqen e parë të tekstit. Është tekst shumë i mirë që edhe sot nga të rritur e të rinj do të lexohej me kënaqësi” (Citohet sipas: Vasfi Baruti. “Enver Hoxha në optikë të re”. Shtëpia Botuese UEGEN. Tiranë, 2013, f. 206).

Në vazhdim, Dr. Vasfi Baruti, nga libri në fjalë, ka shkëputur një fragment mjaft domethënës:

“… Po cili është atdheu juaj? Atdheu juaj s’është kodra ose fusha e katundit tuaj, xhamia ose kisha e fshatit tuaj, minaretë ose kambanoret kryepërpjeta, oxhakët e shtëpive ose kasollet tuaja. Atdheu juaj është Shkodra për Korçarin, Korça për Kosovarin, Kosova për Kolonjarin, Kolonja për Hotasin e Grudasin, Hoti e Gruda për Devollasin, Devolli për Bregdetasin dhe Çamin dhe Çamëria e Himara për Dibranin e Lumjanin. Atdheu juaj është gjithë Shqipëria ku flitet, si thamë, gjuha e lehtë zanore shqipe dhe ku jetojnë shqiptarë, është gjaku jonë, ai gjak i vlertë që kanë derdhur gjyshstërgjyshët tanë mbi altarin e Atdheut për shpëtimin e tij, është bashkimi jonë dhe ndjenja e dëshira për një rrojtje të lirë e të panjollë; është Qielli i bukur e i kaltër që mbulon Shqipërinë; është Dielli i flakët dhe i ëmbël që ndriton Shqipërinë; është deti i blertë me tallazet e valët e tij që përlak zallet e Shqipërisë; janë fushat e malet e kodrat e bregoret e pllajat e lumenjtë e kulluar të Shqipërisë. Atdheu është kombi jonë, të cilin kemi detyrë ta duam e ta ndërtojmë e ta mbrojmë me mish e me shpirt kundër çdo mësyesi e invadori e të mos lëmë kurrë asnjë pëllëmbë dheu të shkelet prej thundrës së një të huaji. Ky duhet të jetë programi e ideali juaj, o djelmosha!…” (po aty).

Shovinizmi europian, nën diktatin  e shovinizmit kriminal rus, në Kongresin e Berlinit të vitit 1978 dhe në Konferencën e ambasadorëve të vitit 1913 në Londër, na copëtoi trojet etnike për llogari të serbogrekëve, armiqve tanë shekullorë. Prandaj edhe tani, pas 113 vjetësh, trojet tona etnike, si të asnjë kombi tjetër në mbarë rruzullin tokësor, vazhdojnë të mbeten të copëtuara në 6 shtete.

Në këto kushte, ideologjia nacionaliste duhej të shërbente si yll karvani për orientimin e krerëve politikë drejt një objektivi të përbashkët: ribashkimit të trojeve tona etnike, në një shtet të unifikuar, me një stemë dhe një flamur kombëtar.

Është shkruar e ç’nuk është shkruar për themelimin e Partisë Komuniste të Shqipërisë. Por sipas burimeve arkivore partiake, me të cilat dr. Vasfi Baruti është njohur nga afër, rezulton një e vërtetë tragjike. Në mbledhjen themeluese të  8 nëntorit 1941, qe aprovuar një Rezolutë, të cilën e patën përgatitur paraprakisht Miladin Popoviçi dhe Dushan Mugosha. Pikërisht në atë rezolutë, “mbillet, që atë natë, fara e helmët e rrezikshmërisë që vjen nga nacionalizmi shqiptar për Shqipërinë natyrale dhe Rezoluta publikohet për herë të parë po nga Hoxha në shkrimin e tij kushtuar Titos në revistën Shqipëri-Jugosllavi (nëntor 1947)” (po aty, f. 229).

Të vërtetën tragjike për rrezikshmërinë që vjen nga nacionalizmi shqiptar, e pranon edhe biografi i Titos V. Dedijer, në librin me titull “Marrëdhëniet Jugosllavi-Shqipëri”, 1949, f. 25 (po aty, f. 255).

Dhe dr. Vasfi Baruti vjen në një përfundim logjik:

          “Fara e helmët e kundërnacionalizmit që u hodh në mbledhjen themeluese të Partisë, prodhoi fryte të helmëta për “dekorimin” me plumb pas shpine të qindra nacionalistëve gjatë luftës e pas lufte, me “rrezikun” e nacionalizmit u përgatit dhe strategjia për qëndrimin antikombëtar ndaj Kosovës, në interes të politikës kolonialiste të Titos” (po aty, f. 256).

Pra, Partia Komuniste e Shqipërisë, e themeluar nga emisarët e Titos – Popoviçi dhe Mugosha -, s’ishte gjë tjetër, veçse një agjenturë në shërbim të Jugosllavisë titiste. Shovinizmi serbosllav, ashtu si edhe Titoja, përgatiti dhe zbatoi në Dardani të njëjtin skenar për krijimin e së njëjtës agjenturë, me në krye Hashim Thaçin, agjentin e rekrutuar nga shërbimi sekret francez për llogari të Serbisë fashiste. Rrjedha e ngjarjeve vërtetoi në praktikë se të dy skenarët, e përgatitur nga Beogradi, funksionuan si jo më mirë gjatë dhe pas luftës për vrasjen e nacionalistëve në Shqipëri, si edhe gjatë dhe pas luftës, po për vrasjen e nacionalistëve në Dardani.

Në këto kushte, duhej të kishte qenë e domosdoshme lindja e ideologjisë nacionaliste në të dy shtetet shqiptare, duke e vlerësuar si një domosdoshmëri historike në Shqipëri pas shembjes së sistemit komunist dhe pas shpalljes së pavarësisë së Dardanisë më 17 shkurt 2008. Në Republikën e Dardanisë, pas largimit nga pushteti të bandës tradhtare të Hashim Thaçit, në skenën politike dolën dy personalitete me formim të shkëlqyer nacionalist – Albin Kurti dhe Vjosa Osmani, çka është një ogur i mirë për mbarë kombin shqiptar. Megjithatë, për fatkeqësinë tonë kombëtare, opozita në Republikën e Dardanisë, si besnike e tradhtisë thaçiste, vazhdon të luajë rolin e agjenturës së Serbisë fashiste. Ndërkohë, në Tiranë, partia në pushtet, ka qenë dhe vazhdon të mbetet trashëgimtare e tradhtisë së argatit të Beogradit Enver Hoxha, çka mishërohet më së miri në figurën kryeministrit Rama, si tradhtar i Republikës së Dardanisë dhe argat i Serbisë fashiste.

Në këto kushte, roli i intelektualëve, te edukuar në frymën e nacionalizmit, është i një rëndësie të jashtëzakonshme për mbarë kombin  shqiptar.

Një personalitet i tillë, i mirënjohur në fushën e ideologjisë nacionaliste, është intelektuali shumë i respektuar dardan, Skënder Kapiti. U bënë vite të tëra që ky intelektual me brymosje nacionaliste shembullore, vazhdon të japë një kontribut të jashtëzakonshëm në mbrojtje të kombit shqiptar nga shovinizmi serbogrek dhe nga zuzarët politikë të të gjitha ngjyrave. Nuk ishte aspak rastësi dalja në mbrojtjen dhe propagandimin e ideologjisë nacionaliste ng ana e këtij intelektuali të shquar. Është pikërisht ky intelektual me vetëdije të lartë kombëtare, me një arsimim dhe kulturë të gjerë në fushën e jurisprudencës dhe të marrëdhënieve ndërkombëtare, i cili është bërë flamurtar i nacionalizmit shqiptar. Sepse, siç pati thënë dikur intelektuali i ndjerë, diplomati Abdi Baleta, “vetëm nacionalizmi e shpëton kombin shqiptar”.

          Atdhetari model Skënder Kapiti dha një kontribut të madh në Durrës, ku lokali i Kapitëve pati shërbyer si një nyjë lidhëse mes Diasporës dardane dhe Dardanisë gjatë luftës. Në atë lokal u pritën nga Diaspora dhe u përcollën drejt kufirit qindra e qindra trima dardanë, për të shtuar radhët e UÇK-së në luftë kundër ushtrisë fashiste serbe. Vetë Skënder Kapiti u rreshtua në radhët e asaj ushtrie dhe sot gëzon statusin e veteranit të nderuar të saj.

Si autor i disa librave, me tema të mprehta atdhetarizmi, Skënder Kapiti ka dhënë dhe vazhdon të japë një kontribut të shquar me publicistikën e tij nacionaliste. Analizat e tij, të botuara në qindra e qindra artikuj në faqet e internetit, kanë shërbyer dhe vazhdojnë të shërbejnë si një “universitet” i edukimit nacionalist.

Personaliteti i këtij intelektuali ka ardhur dhe është ngritur mbi një truall tejet të shëndoshë për edukimin dhe formimin e tij nacionalist. Ai ka lindur, është rritur dhe është edukuar në një familje me tradita të shkëlqyera atdhetarizmi. Prindërit e tij patën  lindur dhe e patën kaluar rininë në Dardani, por kur atje qe vendosur diktatura e egër titisto-rankoviçiane, ata  u larguan  nga vendlindja dhe erdhën në Durrës, ku Skënderi pati lindur në vitin 1959. Pikërisht Babai i tij i nderuar, patrioti i njohur Sadri Kapiti, ishte ai që i pati futur në gjak të birit që në fëmijëri frymën nacionaliste, dashurinë për Dardaninë, frymën e atdhetarizmit, çka pati ndikuar drejtpërsëdrejti për rrënjosjen e ndjenjave nacionaliste në vetëdijen e këtij publicisti me emër në mbarë trojet shqiptare. Pikërisht në saje të asaj edukate të mrekullueshme, kombi shqiptar ka sot një intelektual kaq të formuar, kaq të përgatitur dhe kaq të vendosur në mbrojtje të Çështjes Kombëtare Shqiptare, ende të pazgjidhur në Gadishullin Ilirik.

Domosdo, dardha nën dardhë bie. Është pikërisht Skënder Kapiti ai, i cili është radhitur fuqimisht në mbrojtje dhe në përkrahje të Kryeministrit Albin Kurti, si figura më emblematike në radhët e politikanëve shqiptarë. Artikujt analitikë të Skënder Kapitit shërbejnë si thirrje për mbarë kombin shqiptarë për t’u rreshtuar vendosmërisht rreth Albin Kurtit, si kryetar i Lëvizjes Vetëvendosja,  formacion politik ky në mbrojtje të nacionalzmit shqiptar.

Nuk është rastësi që Dardania, tradicionalisht, ka pasë shërbyer si “Tanku i kreut” në mbrojtje të interesave jetike të kombit shqiptar, prandaj edhe nga ai truall kanë dalë Presidentja Vjosa Osmani, Kryeministri Albin Kurti dhe intelektuali Skënder Kapiti, që të tre të formatit nacionalist.

Para më shumë se pesë vjetësh, kam theksuar në internet:

“Do të ishte një mrekulli e vërtetë që intelektuali i shquar nacionalist Skënder Kapiti të gëzonte mandatin e deputetit dhe të ndodhej në Kuvendin e Ri të Kosovës pranë Albinit dhe Vjosës”.

          Le të shpresojmë që intelektualin nacionalist Skënder Kapiti ta shikojmë një ditë deputet në Kuvendin e Dardanisë.

Kaliforni, 13 maj 2026

———-0———-

Vjosa Osmani kundër Vjosa Osmanit

Tash nëpër foltoret gju më gju me popullin ish presidentja po e zbraz thesin me akuza kundër vetes së saj, Vjosa Osmanit.

Kështu e ka nis fushatën tuj luftu vetveten:

kur më 4 mars 2026 si Presidente e Republikës së Kosovës dërgoi në Kuvend propozimin e 2011 për zgjedhjen e presidentit me votim popullor;

kur si Presidente më 6 mars 2026 e shpërndau Parlamentin, duke tejkaluar kompetencat kushtetuese e sipas konstitucionalistëve duke shkelur Kushtetutēn e rrezikuar puç institucional coup d’État.

Lufta e Vjosa Osmanit kundër Vjosa Osmanit u vu re:

në afrimet e saj me Edi Ramën;

në konfesimet e saj për “bastisje të Zyrës së Presidentes nga Gjykata Speciale” me aleatin e krijuesit të Open Balkan;

në qendrimet e saj heshtëse kur Edi Rama sulmonte Gjykatën Speciale e krijuar me bekimin e SHBA dhe BE;

me pjesmarrjet e saj të panatyrshme sikur ia vinte re Berat Buzhala nëpër tubime, promovime e takime të PDK me aleatët e saj.

Prania e saj në OKB me Grenell dhe Gjuriç, pa një deklarim e shpjegim paraprak nga Zyra e Presidentes nëse ka patur dakordësi me qeverinë e Republikës së Kosovës përpara se ky takim të mbahej (me të cilin do të merrem veçan) është një tjetër atak i Vjosës kundra Vjosës.

Sikur edhe rikthimi i saj tek shtëpia e vjetër, ku pa dinjitet kërkon si kusht vendin e oxhakut, vendin e të zotit të shtëpisë, kur për 6 vjet e ka braktisur shtëpinë dhe ka bashkëqeverisur me kundërshtarët politikë të LDK,

Por sulmet ma fundosëse të Vjosës kundër Vjosës janë mllefet dhe pretendimet e saj kundër Albin Kurtit –

Këtu Vjosa e ka humbur autokontrollin krejt dhe ua garanton humbjen atyre që ia dhuruan prej iluzioneve të rrejshme në tabaka vendin e kryefamiljares politike!

Fushatën antiVjosë që krijoi shijen e keqe menjëherë Vjosa Osmani e ka nisur prej intervistës së parë të saj tek Cim Peka e në vijim me sulme e shpifje kundër Albin Kurtit me të cilin ajo deshi aq shumë të ribashkëqeveriste edhe 5 vjet të tjerë

Si asht e mundur që Vjosa Osmani deshi me bashkëqeverisë me atë Albin Kurtin që ndejti “me Lajçakun e Epstein e Vuçiq” nëpër zyrat e Brukselit, e që tash Vjosa Osmani kërkon hetim!

Le t’i dëgjojë Brukseli pretendimet e Vjosa Osmanit e le t’i japë Brukseli përgjigje Vjosa Osmanit!

Po ku ishte kjo Vjosa Osmani

që nuk i shpalosi këto pretendime dyshuese kundër Albin Kurtit gjatë mandatit kur ishte Presidentja e Gjashtë e Kosovës,

por përkundrazi kërkoi që të bashkëqeveriste me Albin Kurtin edhe një mandat tjetër presidencial, si Presidentja e Shtatë e Republikës së Kosovës!

Si një “binom suksesi”

Dhe këto pretendime të pështirta Vjosa Osmani na i shpërfaq pa etikë politike dhe pa edukatë shqiptare si përrenj lluce të mllefosjeve të saj veç kur Albin Kurti nuk e kandidoi për presidente!

Siç e shihni deri tash Albin Kurti nuk ka reaguar, duke treguar kulturë politike me ish aleaten e tij Vjosa Osmani,

ndërsa kjo e fundit që po kujton se s’po le gur e dru duke ia hedhë kundër Albinit,

në fakt s’po len gur e dru që s’po len pa ia hedh vetes së saj Vjosa Osmanit.

Transformimi i sigurisë detare dhe rivalitetet gjeopolitike në hapësirën euro-mesdhetare pas vitit 2022

Parathënie

Ky punim trajton transformimin e sigurisë në Mesdhe dhe Ballkan në kontekstin e luftës në Ukrainë dhe ndryshimeve të fundit në arkitekturën ndërkombëtare të sigurisë. Konflikti në Ukrainë nuk ka prodhuar vetëm pasoja ushtarake në hapësirën e Detit të Zi, por ka ndikuar drejtpërdrejt edhe në Mesdhe, Adriatik dhe Ballkan, duke rritur ndjeshmërinë strategjike të korridoreve detare, infrastrukturës energjetike dhe zonave periferike të NATO-s.

Në këtë kuadër, përdorimi i teknologjive pa pilot, zgjerimi i formave hibride të konfliktit dhe rritja e rivaliteteve gjeopolitike kanë krijuar një mjedis sigurie më kompleks dhe më të fragmentuar. Incidentet detare, tensionet rajonale dhe konkurrenca për kontrollin e korridoreve strategjike nuk mund të kuptohen më si zhvillime të izoluara, por si pjesë e një sistemi më të gjerë ndërveprimi midis aktorëve shtetërorë, strukturave paramilitare dhe mekanizmave të luftës informative.

Punimi analizon:

* transformimin e luftës detare moderne pas vitit 2022,
* rëndësinë strategjike të Mesdheut lindor dhe Adriatikut,
* ndikimin e pranisë ruse në Siri dhe Libi,
* rolin e strukturave paramilitare dhe teknologjive pa pilot,
* si dhe efektin e narrativave hibride në perceptimin rajonal të sigurisë.

Një vëmendje e veçantë i kushtohet edhe dimensionit historik të sigurisë detare në rajon, përfshirë precedentët juridikë dhe politikë të lidhur me Incidentin e Kanalit të Korfuzit, si rast që vazhdon të ketë rëndësi në debatet mbi kontrollin detar, sovranitetin dhe interpretimin ndërkombëtar të incidenteve në hapësirat detare.

Qëllimi i këtij punimi nuk është të prodhojë atribuime përfundimtare mbi incidente specifike apo të mbështesë narrativa politike të pakonfirmuara, por të analizojë mënyrën se si lufta në Ukrainë dhe transformimi i mjedisit strategjik euro-mesdhetar kanë rritur pasigurinë në korridoret detare dhe kanë forcuar ndërlidhjen midis Mesdheut, Ballkanit dhe teatrove të tjera të konfliktit ndërkombëtar.

Në këtë kuptim, Mesdheu dhe Ballkani paraqiten jo më si periferi të rendit ndërkombëtar, por si nyje qendrore të konkurrencës gjeopolitike, ku ndërthuren:

* siguria energjetike,
* rivalitetet ushtarake,
* teknologjitë emergjente,
* dhe format moderne të luftës hibride.

Hyrje

Që nga viti 2022, lufta në Ukrainë ka transformuar ndjeshëm arkitekturën e sigurisë evropiane dhe euro-mesdhetare. Konflikti, fillimisht i kufizuar në hapësirën e Detit të Zi, është zgjeruar në mënyrë indirekte drejt Mesdheut dhe Ballkanit përmes ndryshimeve në balancën ushtarake, përdorimit të teknologjive të reja ushtarake dhe rritjes së pasigurisë në korridoret detare strategjike.[1]

Ky proces ka prodhuar tre zhvillime kryesore:

* militarizim të hapësirave detare,
* rritje të rolit të sistemeve pa pilot,
* dhe fragmentim të ekuilibrave tradicionalë të sigurisë në Evropën Juglindore dhe Mesdhe.

I. Ukraina dhe transformimi i luftës detare moderne

Lufta në Ukrainë ka sjellë një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën e zhvillimit të operacioneve detare, përmes përdorimit të gjerë të mjeteve detare pa pilot (USV) në Detin e Zi.[2]

Sipas analizave të NATO-s dhe Institutit Ndërkombëtar për Studime Strategjike (IISS), këto sisteme kanë:

* ndryshuar raportin midis flotave tradicionale dhe mjeteve asimetrike,
* rritur rrezikun e operacioneve në distanca të gjata,
* dhe kontribuar në përhapjen globale të doktrinave të reja të luftës detare.[3]

Përdorimi i mjeteve pa pilot ka prodhuar një transformim të rëndësishëm operacional, ku aktorë me kapacitete më të kufizuara mund të sfidojnë struktura tradicionale detare përmes metodave asimetrike. Kjo ka krijuar një model të ri të luftës detare, ku fleksibiliteti teknologjik dhe mohueshmëria operative marrin rëndësi të veçantë.

II. Mesdheu lindor si hapësirë e krizave të mbivendosura

Mesdheu lindor përfaqëson sot një hapësirë ku ndërthuren disa dinamika sigurie:

* rivaliteti Greqi–Turqi,
* tensionet në Lindjen e Mesme,
* dhe konkurrenca për korridoret energjetike dhe detare.[4]

Greqia
Turqia

Në këtë mjedis, çdo incident detar ka potencial të marrë dimension rajonal për shkak të ndjeshmërisë së lartë strategjike dhe mungesës së transparencës operacionale.

Mesdheu lindor nuk funksionon më vetëm si korridor tregtar dhe energjetik, por si hapësirë ku mbivendosen:

* interesat e NATO-s,
* rivalitetet rajonale,
* dhe konkurrenca globale për projeksion force.

III. Incidenti i dronit në Mesdhe dhe dinamika e interpretimit

Në vitin 2026, media ndërkombëtare dhe rajonale raportuan për gjetjen e një mjeti detar pa pilot (USV) në ujërat pranë Greqisë perëndimore, në zonën e Jonit.[5]

Autoritetet greke deklaruan se objekti ishte:

* i tipit ushtarak,
* i pajisur me eksploziv,
* dhe nën hetim për origjinën dhe rrugën e tij operacionale.[6]

Ministri i Jashtëm i Greqisë, Giorgos Gerapetritis, e cilësoi incidentin si “jashtëzakonisht serioz” dhe theksoi nevojën për shmangie të militarizimit të mëtejshëm të Mesdheut.[7]

Në disa raportime mediatike rajonale u përmendën hipoteza mbi origjinën e mundshme të mjetit, përfshirë zona të ndryshme të Mesdheut lindor dhe Adriatikut, por këto mbeten të pakonfirmuara nga burime zyrtare ose verifikime teknike të pavarura.[8]

Shqipëria

Nga këndvështrimi i analizës së sigurisë, rëndësia e këtij incidenti qëndron më shumë në mënyrën e interpretimit të tij sesa në atributimin e menjëhershëm, duke reflektuar tiparet e luftës hibride dhe pasigurisë informative.

Incidenti demonstron se teknologjitë pa pilot kanë krijuar një mjedis ku:

* identifikimi operacional bëhet më i vështirë,
* mohueshmëria politike rritet,
* dhe hapësirat detare fitojnë rëndësi të re strategjike.

IV. Ballkani si hapësirë e ndjeshme strategjike

Ballkani Perëndimor mbetet një zonë ku ndërthuren ndikimet e NATO-s dhe aktorëve me orientime të ndryshme gjeopolitike.

Serbia

Rajoni karakterizohet nga:

* integrim i pjesshëm euro-atlantik,
* tensione të vazhdueshme politike dhe identitare,
* dhe ekspozim ndaj ndikimeve përmes energjisë, informacionit dhe diplomacisë paralele.[9]

Në këtë kuadër, Ballkani nuk përfaqëson vetëm periferi të Evropës, por një hapësirë tranzicioni strategjik ndërmjet:

* Adriatikut,
* Mesdheut,
* dhe korridoreve lindore euroaziatike.

V. Korridoret detare dhe rikonfigurimi strategjik

Një nga ndryshimet strukturore më të rëndësishme është rritja e rolit të korridoreve detare:

* Deti i Zi → Mesdheu lindor
* Mesdheu → Atlantiku
* Adriatiku → rrjetet energjetike evropiane

Në këtë kuadër, Greqia dhe Turqia shërbejnë si nyje kyçe të kontrollit të qarkullimit detar dhe energjetik në rajon.[10]

Rritja e konkurrencës për korridoret detare ka prodhuar:

* militarizim të porteve strategjike,
* zgjerim të mbikëqyrjes detare,
* dhe rritje të ndjeshmërisë ndaj incidenteve hibride.

VI. Lufta hibride në Mesdhe dhe dimensioni i narrativave

Mjedisi aktual i sigurisë në Mesdhe karakterizohet nga elementë të luftës hibride, ku:

* incidentet teknike interpretohen si ngjarje strategjike,
* informacioni i pjesshëm prodhon narrativa të ndryshme,
* dhe mediat dhe aktorët politikë ndikojnë perceptimin e rrezikut.[11]

Në këtë kuadër, përfshihen edhe narrativa të ndryshme rajonale mbi ndikimin e aktorëve të jashtëm në Ballkan dhe Mesdhe. Megjithatë, këto narrativa shpesh nuk mbështeten nga prova operacionale të verifikuara dhe duhen trajtuar si pjesë e fushës së perceptimit strategjik, jo domosdoshmërisht si fakt i konfirmuar.

Kjo është karakteristikë e mjediseve hibride moderne, ku:

* pasiguria informative,
* operacionet indirekte,
* dhe përdorimi i aktorëve joformalë
krijojnë një zonë gri midis konfliktit klasik dhe konkurrencës strategjike.

VII. Kujtesa historike: Incidenti i Kanalit të Korfuzit

Incidenti i Kanalit të Korfuzit

Incidenti i Kanalit të Korfuzit (1946) mbetet precedent themelor në të drejtën ndërkombëtare detare. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në vitin 1949 konstatoi përgjegjësinë e Shqipërisë për mosparalajmërim të rrezikut në ujërat e saj territoriale.[12]

Ky rast vendosi standarde të rëndësishme:

* përgjegjësinë shtetërore në hapësirat detare,
* dhe rëndësinë e sigurisë së lundrimit ndërkombëtar.

Në plan analitik, rasti shërben si precedent për mënyrën se si incidentet detare mund të eskalohen në kriza ndërkombëtare përmes interpretimit politik dhe juridik.

Përtej interpretimit juridik, incidenti mbetet pjesë e debatit historik mbi rivalitetet e pas Luftës së Dytë Botërore në Adriatik dhe Ballkan, duke reflektuar ndjeshmërinë strategjike të hapësirave detare shqiptare në raport me rivalitetet ndërkombëtare.

VIII. Ukraina si katalizator i rikonfigurimit të sigurisë euro-mesdhetare

Lufta në Ukrainë ka funksionuar si katalizator për një ristrukturim më të gjerë të sigurisë në Euroazi dhe Mesdhe. Ajo ka:

* përshpejtuar militarizimin e hapësirave detare,
* rritur përdorimin e sistemeve pa pilot,
* dhe forcuar ndërlidhjen midis teatrove të ndryshëm të sigurisë.

Si rezultat, Deti i Zi, Mesdheu dhe Ballkani po trajtohen gjithnjë e më shumë si pjesë e një sistemi të ndërlidhur strategjik, dhe jo si zona të izoluara gjeografikisht.

Ky transformim ka prodhuar një situatë ku:

* konfliktet rajonale ndikojnë korridoret globale,
* teknologjitë ushtarake përhapen më shpejt,
* dhe siguria detare bëhet komponent qendror i konkurrencës ndërkombëtare.

IX. Prania ruse në Mesdhe, Libi dhe Siri: infrastruktura ushtarake, mercenarët dhe dimensioni operacional i pasigurisë detare

Një nga zhvillimet më të rëndësishme të sigurisë euro-mesdhetare pas vitit 2022 ka qenë transformimi i pranisë ruse në Mesdhe dhe Afrikën Veriore. Lufta në Ukrainë dhe dobësimi relativ i pozicionit rus në Detin e Zi kanë shtyrë Moskën të rikonfigurojë praninë e saj ushtarake dhe logjistike në hapësirat jugore të Mesdheut.[13]

Në dekadën e fundit, Rusia kishte ndërtuar një sistem projekcioni force në Mesdhe të mbështetur mbi:

* praninë detare në Siri,
* bashkëpunimin ushtarak me aktorë në Libi,
* dhe përdorimin e strukturave paramilitare si grupi Wagner.[14]

1. Siria dhe rëndësia strategjike e Tartusit

Baza Detare e Tartusit

Baza e Tartusit përbënte për vite me radhë nyjën kryesore logjistike të Rusisë në Mesdhe. Ajo i mundësonte Moskës:

* furnizim detar afatgjatë,
* mirëmbajtje operative,
* dhe prezencë të vazhdueshme ushtarake në Mesdheun lindor.[15]

Megjithatë, pas zhvillimeve në Siri dhe reduktimit gradual të pranisë ruse në vitet 2024–2025, kapaciteti operacional i Tartusit është dobësuar ndjeshëm. Analizat e sigurisë detare tregojnë se Rusia nuk ruan më nivelin e mëparshëm të kontrollit dhe prezencës detare në Mesdhe.[16]

Sipas vlerësimeve të OSINT dhe analizave detare:

* aktiviteti i flotës ruse është reduktuar,
* përdorimi i nëndetëseve në Mesdhe ka rënë ndjeshëm,
* dhe anijet ruse operojnë më shpesh në mënyrë të shpërndarë dhe me mbështetje të kufizuar logjistike.[17]

2. Libia si nyje e re strategjike

Libia

Në të njëjtën kohë, Libia është bërë gjithnjë e më e rëndësishme në arkitekturën strategjike ruse në Mesdhe dhe Afrikë. Raporte të shumta ndërkombëtare tregojnë se Rusia ka zgjeruar aktivitetin e saj në Libinë lindore përmes:

* mercenarëve të Wagner-it,
* strukturave të “Africa Corps”,
* transferimit të pajisjeve ushtarake,
* dhe përdorimit të aeroporteve dhe porteve lokale.[18]

Sipas vlerësimeve evropiane dhe amerikane:

* prania ruse në Libi nuk ka vetëm dimension libian,
* por lidhet me kontrollin e korridoreve të Mesdheut qendror,
* ndikimin në Afrikën Veriore,
* dhe krijimin e një pike alternative pas dobësimit të pozicionit rus në Siri.[19]

3. Wagner, “Africa Corps” dhe privatizimi i projeksionit ushtarak

Pas dobësimit të strukturës tradicionale të Wagner-it, shumë prej operacioneve paramilitare ruse në Afrikë janë integruar gradualisht në struktura të lidhura drejtpërdrejt me Ministrinë ruse të Mbrojtjes përmes “Africa Corps”.[20]

Ky model i përdorimit të strukturave paramilitare ka lejuar:

* fleksibilitet operacional,
* mohueshmëri politike,
* dhe prezencë indirekte në zona me kontroll të dobët shtetëror.

Në Libi, këto struktura janë raportuar të pranishme në:

* aeroporte ushtarake,
* zona energjetike,
* dhe korridore logjistike strategjike.[21]

4. Dimensioni iranian dhe ndërlidhja e teatrove të konfliktit

Irani

Lufta në Ukrainë ka krijuar gjithashtu një ndërlidhje më të madhe midis Rusisë dhe Iranit, sidomos në fushën e teknologjisë ushtarake dhe sistemeve pa pilot.[22]

Irani është identifikuar si një nga furnizuesit kryesorë të dronëve të përdorur nga Rusia në Ukrainë, ndërsa bashkëpunimi teknologjik midis dy vendeve është zgjeruar në:

* dronë,
* sisteme raketore,
* dhe luftë elektronike.[23]

Kjo ka kontribuar në krijimin e një sistemi më të gjerë sigurie ku:

* Lindja e Mesme,
* Mesdheu,
* dhe Deti i Zi
trajtohen gjithnjë e më shumë si teatro të ndërlidhura operacionalisht.

5. Mundësia operative e përdorimit të korridoreve të Mesdheut për mjete pa pilot

Në këtë kontekst strategjik, analizat e sigurisë detare kanë filluar të trajtojnë Mesdheun si hapësirë potenciale të operacioneve me sisteme pa pilot.

Kjo nuk nënkupton prova të drejtpërdrejta për incidente specifike, por reflekton:

* zgjerimin e përdorimit të dronëve detarë,
* praninë e aktorëve të shumtë ushtarakë dhe paramilitarë,
* dhe vështirësinë e monitorimit të plotë të korridoreve detare në Mesdheun qendror dhe lindor.

Në rastin e incidentit të dronit në ujërat greke, mediat rajonale dhe analizat jozyrtare përmendën skenarë të ndryshëm mbi origjinën e mundshme të mjetit, përfshirë:

* zona të Mesdheut lindor,
* korridore pranë Libisë,
* dhe hapësira të Adriatikut.[24]

Megjithatë:

* autoritetet greke nuk publikuan atribuim përfundimtar operacional,
* dhe nuk ekziston konfirmim publik i pavarur mbi origjinën e mjetit.

Kjo pasiguri është karakteristikë e mjedisit të luftës hibride moderne, ku:

* teknologjia pa pilot,
* operacionet indirekte,
* dhe lufta informative
krijojnë një hapësirë të paqartë midis incidentit teknik dhe krizës strategjike.

Përfundim

Rikonfigurimi i sigurisë në Mesdhe dhe Ballkan është rezultat i ndërveprimit midis luftës në Ukrainë, tensioneve rajonale dhe transformimit teknologjik të luftës moderne.

Incidentet detare, përfshirë ato me mjete pa pilot, nuk përfaqësojnë më ngjarje të izoluara, por elementë të një mjedisi më të gjerë ku:

* kufijtë tradicionalë të konflikteve janë zbehur,
* korridoret detare janë bërë hapësira strategjike,
* dhe perceptimi i sigurisë është po aq i rëndësishëm sa realiteti operacional.

Në këtë kuptim, Mesdheu dhe Ballkani nuk përfaqësojnë më periferi të sistemit ndërkombëtar të sigurisë, por nyje të ndërthurjes së krizave globale, ku lufta në Ukrainë, rivalitetet energjetike, teknologjitë pa pilot dhe konkurrenca gjeopolitike prodhojnë një hapësirë të re strategjike me kufij gjithnjë e më të paqartë midis konfliktit rajonal dhe arkitekturës globale të sigurisë.

Fusnotat:

[1] North Atlantic Treaty Organization (NATO), NATO 2022 Strategic Concept, Madrid Summit, 29 June 2022, Brussels: NATO Public Diplomacy Division, 2022. Dokumenti përcakton Rusinë si “kërcënimin më të rëndësishëm dhe të drejtpërdrejtë” për sigurinë euro-atlantike dhe thekson rëndësinë strategjike të hapësirave detare dhe teknologjive emergjente.

[2] Ministry of Defence of Ukraine, deklarata zyrtare dhe brifingje operative mbi përdorimin e mjeteve detare pa pilot (USV) në Detin e Zi, 2023–2025; shih gjithashtu raportimet operative të publikuara nga Ukrainian Navy dhe Defence Intelligence of Ukraine (HUR).

[3] International Institute for Strategic Studies (IISS), Maritime Security and Unmanned Systems Report 2024–2025, London: IISS, 2025. Raporti analizon transformimin e luftës detare përmes sistemeve autonome dhe ndikimin e tyre në balancën tradicionale të forcës detare.

[4] International Crisis Group, Eastern Mediterranean Security Dynamics, Brussels: ICG Reports, 2024. Raporti trajton rivalitetet energjetike, tensionet Greqi–Turqi dhe militarizimin gradual të Mesdheut lindor.

[5] Reuters, raportime mbi incidentin e mjetit detar pa pilot në ujërat e Greqisë perëndimore dhe zhvillimet e sigurisë detare në Mesdhe, 2026.

[6] Kathimerini dhe Ekathimerini, raportime mbi hetimet e autoriteteve greke lidhur me mjetin detar pa pilot (USV), përfshirë deklaratat e strukturave të sigurisë dhe vlerësimet paraprake teknike, 2026.

[7] Ministry of Foreign Affairs of Greece, deklarata publike të ministrit Giorgos Gerapetritis mbi incidentin dhe sigurinë në Mesdhe, Athinë, 2026.

[8] Top Channel dhe media të tjera rajonale ballkanike, raportime mbi hipotezat e origjinës së mundshme të mjetit detar; këto raportime nuk janë konfirmuar nga autoritete zyrtare ose hetime të pavarura teknike, 2026.

[9] European Commission, 2024–2025 Enlargement Package: Western Balkans, Brussels: European Commission, 2024–2025. Dokumentet analizojnë sfidat politike, të sigurisë dhe ndikimet gjeopolitike në Ballkanin Perëndimor.

[10] European Commission, Trans-European Networks for Energy (TEN-E) Framework, Brussels: European Union Energy Policy Documentation. Korniza strategjike mbi korridoret energjetike dhe infrastrukturën kritike evropiane.

[11] BBC Monitoring dhe Reuters Special Reports, analiza mbi luftën informative, “strategic ambiguity” dhe ndikimin e mediave në konfliktet hibride bashkëkohore, 2024–2026.

[12] International Court of Justice (ICJ), Corfu Channel Case (United Kingdom v. Albania), Judgment of 9 April 1949, The Hague: ICJ Reports, 1949. Vendim themelor mbi përgjegjësinë shtetërore dhe sigurinë e lundrimit në ujërat territoriale.

[13] North Atlantic Treaty Organization (NATO), NATO 2022 Strategic Concept, Madrid Summit Declaration, Brussels, 2022. Dokumenti përshkruan transformimin e mjedisit strategjik euro-atlantik pas luftës në Ukrainë.

[14] International Institute for Strategic Studies (IISS), The Military Balance 2024–2025, London: Routledge/IISS, 2025. Raporti përmban të dhëna mbi praninë ushtarake ruse në Siri, Mesdhe dhe Afrikën Veriore.

[15] NATO Maritime Security Centre dhe analiza të sigurisë detare perëndimore mbi bazën detare ruse në Tartus dhe rolin logjistik të saj në Mesdhe, 2023–2025.

[16] Naval News, “After Loss of Tartus, Russia Now Has No Submarines in the Mediterranean,” 2025. Analizë mbi reduktimin e prezencës detare ruse në Mesdhe pas dobësimit të pozicionit në Siri.

[17] ItaMilRadar, raporte OSINT mbi lëvizjet e flotës ruse dhe aktivitetin detar në Mesdhe, 2025. Analizat bazohen në monitorimin satelitor dhe gjurmimin AIS të anijeve ushtarake.

[18] Military Africa, “Russia Shifts Focus to Libya Following Setbacks in Syria,” 2025. Raport mbi zgjerimin e aktivitetit rus në Libinë lindore dhe përdorimin e strukturave paramilitare.

[19] Center for European Policy Analysis (CEPA), “Putin’s Empire-Building Base Hunt Reaches Libya,” Washington D.C., 2025. Analizë mbi interesin strategjik rus për bazat ushtarake dhe korridoret e Mesdheut qendror.

[20] The Washington Post, analiza dhe recensione mbi transformimin e grupit Wagner dhe integrimin gradual të strukturave paramilitare në “Africa Corps”, 2025.

[21] International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), “Russia’s Ghost Ships Haunt Libya,” 2025. Investigim mbi rrjetet logjistike, transportin detar dhe aktivitetin rus në brigjet libiane.

[22] Raporte të institucioneve perëndimore të sigurisë dhe analizave strategjike mbi bashkëpunimin ushtarak Iran–Rusi, 2024–2025; shih gjithashtu Atlantic Council dhe CSIS assessments mbi transferimin e teknologjive ushtarake.

[23] Reuters dhe vlerësime të inteligjencës perëndimore mbi transferimin e dronëve iranianë drejt Rusisë dhe përdorimin e tyre në luftën në Ukrainë, 2023–2025.

[24] Reuters, Kathimerini dhe raportime rajonale mbi incidentin detar në ujërat greke dhe hipotezat mbi korridoret e mundshme të lëvizjes së mjetit pa pilot, 2026.

Vendi i Lekës,13.05.2026

The Mediterranean and the Balkans in the Era of Expanded Warfare: Ukraine and the Reconfiguration of Maritime Corridors

Isuf B.Bajrami

Transformation of Maritime Security and Geopolitical Rivalries in the Euro-Mediterranean Space after 2022

Preface

This paper examines the transformation of security in the Mediterranean and the Balkans in the context of the war in Ukraine and recent changes in the international security architecture. The conflict in Ukraine has not only produced military consequences within the Black Sea region, but has also directly affected the Mediterranean, the Adriatic, and the Balkans, increasing the strategic sensitivity of maritime corridors, energy infrastructure, and NATO’s peripheral zones.

Within this framework, the use of unmanned technologies, the expansion of hybrid forms of conflict, and the intensification of geopolitical rivalries have created a more complex and fragmented security environment. Maritime incidents, regional tensions, and competition over the control of strategic corridors can no longer be understood as isolated developments, but rather as part of a broader system of interaction among state actors, paramilitary structures, and mechanisms of information warfare.

The paper analyzes:

* the transformation of modern naval warfare after 2022,
* the strategic importance of the Eastern Mediterranean and the Adriatic,
* the impact of the Russian presence in Syria and Libya,
* the role of paramilitary structures and unmanned technologies,
* as well as the effect of hybrid narratives on regional security perceptions.

Special attention is also devoted to the historical dimension of maritime security in the region, including the legal and political precedents associated with the Corfu Channel Incident, as a case that continues to hold significance in debates concerning maritime control, sovereignty, and the international interpretation of incidents in maritime spaces.

The purpose of this paper is not to produce definitive attributions regarding specific incidents or to support unverified political narratives, but rather to analyze how the war in Ukraine and the transformation of the Euro-Mediterranean strategic environment have increased insecurity in maritime corridors and strengthened the interconnection between the Mediterranean, the Balkans, and other theaters of international conflict.

In this sense, the Mediterranean and the Balkans no longer appear as peripheral regions of the international order, but rather as central nodes of geopolitical competition, where the following intersect:

* energy security,
* military rivalries,
* emerging technologies,
* and modern forms of hybrid warfare.

Introduction

Since 2022, the war in Ukraine has significantly transformed the architecture of European and Euro-Mediterranean security. The conflict, initially confined to the Black Sea region, has indirectly expanded toward the Mediterranean and the Balkans through changes in the military balance, the use of new military technologies, and increasing insecurity in strategic maritime corridors.[1]

This process has produced three major developments:

* the militarization of maritime spaces,
* the growing role of unmanned systems,
* and the fragmentation of traditional security balances in Southeastern Europe and the Mediterranean.

I. Ukraine and the Transformation of Modern Naval Warfare

The war in Ukraine has introduced a significant change in the conduct of naval operations through the extensive use of unmanned surface vessels (USVs) in the Black Sea.[2]

According to analyses by NATO and the International Institute for Strategic Studies (IISS), these systems have:

* altered the relationship between traditional fleets and asymmetric capabilities,
* increased the risks of long-range operations,
* and contributed to the global spread of new naval warfare doctrines.[3]

The use of unmanned systems has produced a major operational transformation in which actors with more limited capabilities are able to challenge traditional naval structures through asymmetric methods. This has created a new model of naval warfare in which technological flexibility and operational deniability acquire particular importance.

II. The Eastern Mediterranean as a Space of Overlapping Crises

The Eastern Mediterranean today represents a space where several security dynamics intersect:

* the Greece–Turkey rivalry,
* tensions in the Middle East,
* and competition over energy and maritime corridors.[4]

In this environment, every maritime incident has the potential to assume regional dimensions due to the high level of strategic sensitivity and the lack of operational transparency.

The Eastern Mediterranean no longer functions solely as a commercial and energy corridor, but as a space where the following overlap:

* NATO interests,
* regional rivalries,
* and global competition for power projection.

III. The Drone Incident in the Mediterranean and the Dynamics of Interpretation

In 2026, international and regional media reported the discovery of an unmanned surface vessel (USV) in waters near western Greece, in the Ionian area.[5]

Greek authorities stated that the object was:

* military in nature,
* equipped with explosives,
* and under investigation regarding its origin and operational route.[6]

Greek Foreign Minister Giorgos Gerapetritis described the incident as “extremely serious” and emphasized the need to avoid further militarization of the Mediterranean.[7]

Several regional media reports mentioned hypotheses regarding the possible origin of the vessel, including different areas of the Eastern Mediterranean and the Adriatic, although these remain unconfirmed by official sources or independent technical verification.[8]

From the perspective of security analysis, the importance of this incident lies more in the way it is interpreted than in immediate attribution, reflecting the characteristics of hybrid warfare and informational uncertainty.

The incident demonstrates that unmanned technologies have created an environment in which:

* operational identification becomes more difficult,
* political deniability increases,
* and maritime spaces acquire renewed strategic importance.

IV. The Balkans as a Strategically Sensitive Space

The Western Balkans remain an area where NATO influence intersects with actors of differing geopolitical orientations.

The region is characterized by:

* partial Euro-Atlantic integration,
* persistent political and identity tensions,
* and exposure to influence through energy, information, and parallel diplomacy.[9]

Within this framework, the Balkans do not represent merely Europe’s periphery, but a strategic transition zone between:

* the Adriatic,
* the Mediterranean,
* and eastern Eurasian corridors.

V. Maritime Corridors and Strategic Reconfiguration

One of the most significant structural changes is the growing role of maritime corridors:

* Black Sea → Eastern Mediterranean
* Mediterranean → Atlantic
* Adriatic → European energy networks

Within this framework, Greece and Turkey serve as key nodes in controlling maritime and energy circulation within the region.[10]

The intensification of competition over maritime corridors has produced:

* the militarization of strategic ports,
* the expansion of maritime surveillance,
* and increased sensitivity to hybrid incidents.

VI. Hybrid Warfare in the Mediterranean and the Dimension of Narratives

The current security environment in the Mediterranean is characterized by elements of hybrid warfare, in which:

* technical incidents are interpreted as strategic events,
* partial information generates competing narratives,
* and media and political actors influence perceptions of risk.[11]

Within this context, various regional narratives concerning the influence of external actors in the Balkans and the Mediterranean have also emerged. However, these narratives are often not supported by verified operational evidence and should therefore be treated as part of the field of strategic perception rather than necessarily as confirmed fact.

This is characteristic of modern hybrid environments, where:

* informational uncertainty,
* indirect operations,
* and the use of informal actors
create a gray zone between classical conflict and strategic competition.

VII. Historical Memory: The Corfu Channel Incident

The Corfu Channel Incident (1946) remains a foundational precedent in international maritime law. In 1949, the International Court of Justice established Albania’s responsibility for failing to warn of dangers within its territorial waters.[12]

This case established important standards regarding:

* state responsibility in maritime spaces,
* and the importance of the safety of international navigation.

From an analytical perspective, the case serves as a precedent for how maritime incidents may escalate into international crises through political and legal interpretation.

Beyond its legal interpretation, the incident remains part of the historical debate surrounding post-Second World War rivalries in the Adriatic and the Balkans, reflecting the strategic sensitivity of Albanian maritime spaces in relation to international rivalries.

VIII. Ukraine as a Catalyst for the Reconfiguration of Euro-Mediterranean Security

The war in Ukraine has functioned as a catalyst for a broader restructuring of security in Eurasia and the Mediterranean. It has:

* accelerated the militarization of maritime spaces,
* increased the use of unmanned systems,
* and strengthened the interconnection between different security theaters.

As a result, the Black Sea, the Mediterranean, and the Balkans are increasingly being treated as components of an interconnected strategic system rather than isolated geographical zones.

This transformation has produced a situation in which:

* regional conflicts affect global corridors,
* military technologies spread more rapidly,
* and maritime security becomes a central component of international competition.

IX. Russian Presence in the Mediterranean, Libya, and Syria: Military Infrastructure, Mercenaries, and the Operational Dimension of Maritime Insecurity

One of the most significant developments in Euro-Mediterranean security after 2022 has been the transformation of the Russian presence in the Mediterranean and North Africa. The war in Ukraine and the relative weakening of Russia’s position in the Black Sea have pushed Moscow to reconfigure its military and logistical presence in the southern Mediterranean spaces.[13]

Over the past decade, Russia had built a system of power projection in the Mediterranean based on:

* naval presence in Syria,
* military cooperation with actors in Libya,
* and the use of paramilitary structures such as the Wagner Group.[14]

1. Syria and the Strategic Importance of Tartus

The Naval Base of Tartus represented for years Russia’s principal logistical hub in the Mediterranean. It enabled Moscow to maintain:

* long-term naval supply,
* operational maintenance,
* and a continuous military presence in the Eastern Mediterranean.[15]

However, following developments in Syria and the gradual reduction of the Russian presence during 2024–2025, Tartus’ operational capacity has weakened considerably. Maritime security analyses indicate that Russia no longer maintains its previous level of control and naval presence in the Mediterranean.[16]

According to OSINT assessments and naval analyses:

* Russian fleet activity has declined,
* the use of submarines in the Mediterranean has significantly decreased,
* and Russian vessels increasingly operate in dispersed formations with limited logistical support.[17]

2. Libya as a New Strategic Node

At the same time, Libya has become increasingly important within the Russian strategic architecture in the Mediterranean and Africa. Numerous international reports indicate that Russia has expanded its activities in eastern Libya through:

* Wagner mercenaries,
* Africa Corps structures,
* the transfer of military equipment,
* and the use of local airports and ports.[18]

According to European and American assessments:

* the Russian presence in Libya is not limited solely to the Libyan dimension,
* but is connected to control over central Mediterranean corridors,
* influence in North Africa,
* and the creation of an alternative foothold following the weakening of Russia’s position in Syria.[19]

3. Wagner, “Africa Corps,” and the Privatization of Military Projection

Following the weakening of the traditional Wagner structure, many Russian paramilitary operations in Africa were gradually integrated into structures directly connected to the Russian Ministry of Defense through the “Africa Corps.”[20]

This model of utilizing paramilitary structures has enabled:

* operational flexibility,
* political deniability,
* and indirect presence in areas with weak state control.

In Libya, these structures have reportedly been present in:

* military airports,
* energy zones,
* and strategic logistical corridors.[21]

4. The Iranian Dimension and the Interconnection of Conflict Theaters

The war in Ukraine has also created a deeper interconnection between Russia and Iran, especially in the field of military technology and unmanned systems.[22]

Iran has been identified as one of the principal suppliers of drones used by Russia in Ukraine, while technological cooperation between the two countries has expanded into:

* drones,
* missile systems,
* and electronic warfare.[23]

This has contributed to the emergence of a broader security system in which:

* the Middle East,
* the Mediterranean,
* and the Black Sea
are increasingly treated as operationally interconnected theaters.

5. The Operational Possibility of Using Mediterranean Corridors for Unmanned Systems

Within this strategic context, maritime security analyses have increasingly begun to treat the Mediterranean as a potential operational space for unmanned systems.

This does not imply direct evidence regarding specific incidents, but reflects:

* the expansion in the use of naval drones,
* the presence of multiple military and paramilitary actors,
* and the difficulty of fully monitoring maritime corridors in the central and eastern Mediterranean.

In the case of the drone incident in Greek waters, regional media and unofficial analyses mentioned different scenarios concerning the possible origin of the vessel, including:

* areas of the Eastern Mediterranean,
* corridors near Libya,
* and Adriatic spaces.[24]

Nevertheless:

* Greek authorities did not publish a definitive operational attribution,
* and no independent public confirmation exists regarding the origin of the vessel.

This uncertainty is characteristic of the modern hybrid warfare environment, in which:

* unmanned technology,
* indirect operations,
* and information warfare
create an ambiguous space between technical incident and strategic crisis.

Conclusion

The reconfiguration of security in the Mediterranean and the Balkans is the result of the interaction between the war in Ukraine, regional tensions, and the technological transformation of modern warfare.

Maritime incidents, including those involving unmanned systems, no longer represent isolated events, but elements of a broader environment in which:

* the traditional boundaries of conflict have blurred,
* maritime corridors have become strategic spaces,
* and perceptions of security are as important as operational realities.

In this sense, the Mediterranean and the Balkans no longer represent peripheral zones of the international security system, but rather nodes where global crises intersect, where the war in Ukraine, energy rivalries, unmanned technologies, and geopolitical competition generate a new strategic environment with increasingly blurred boundaries between regional conflict and the global security architecture.

Footnotes:

[1] North Atlantic Treaty Organization (NATO), NATO 2022 Strategic Concept, Madrid Summit, 29 June 2022, Brussels: NATO Public Diplomacy Division, 2022. The document identifies Russia as “the most significant and direct threat” to Euro-Atlantic security and emphasizes the strategic importance of maritime spaces and emerging technologies.

[2] Ministry of Defence of Ukraine, official statements and operational briefings on the use of unmanned surface vessels (USVs) in the Black Sea, 2023–2025; see also operational reports published by the Ukrainian Navy and the Defence Intelligence of Ukraine (HUR).

[3] International Institute for Strategic Studies (IISS), Maritime Security and Unmanned Systems Report 2024–2025, London: IISS, 2025. The report analyzes the transformation of naval warfare through autonomous systems and their impact on the traditional balance of naval power.

[4] International Crisis Group, Eastern Mediterranean Security Dynamics, Brussels: ICG Reports, 2024. The report addresses energy rivalries, Greece–Turkey tensions, and the gradual militarization of the Eastern Mediterranean.

[5] Reuters, reports concerning the unmanned maritime vessel incident in the waters of western Greece and developments in Mediterranean maritime security, 2026.

[6] Kathimerini and Ekathimerini, reports on the investigations conducted by Greek authorities regarding the unmanned surface vessel (USV), including statements from security structures and preliminary technical assessments, 2026.

[7] Ministry of Foreign Affairs of Greece, public statements by Foreign Minister Giorgos Gerapetritis regarding the incident and security in the Mediterranean, Athens, 2026.

[8] Top Channel and other regional Balkan media outlets, reports concerning hypotheses regarding the possible origin of the maritime vessel; these reports have not been confirmed by official authorities or independent technical investigations, 2026.

[9] European Commission, 2024–2025 Enlargement Package: Western Balkans, Brussels: European Commission, 2024–2025. The documents analyze political, security, and geopolitical challenges in the Western Balkans.

[10] European Commission, Trans-European Networks for Energy (TEN-E) Framework, Brussels: European Union Energy Policy Documentation. Strategic framework regarding European energy corridors and critical infrastructure.

[11] BBC Monitoring and Reuters Special Reports, analyses on information warfare, “strategic ambiguity,” and the influence of media in contemporary hybrid conflicts, 2024–2026.

[12] International Court of Justice (ICJ), Corfu Channel Case (United Kingdom v. Albania), Judgment of 9 April 1949, The Hague: ICJ Reports, 1949. Foundational judgment concerning state responsibility and the safety of navigation in territorial waters.

[13] North Atlantic Treaty Organization (NATO), NATO 2022 Strategic Concept, Madrid Summit Declaration, Brussels, 2022. The document describes the transformation of the Euro-Atlantic strategic environment following the war in Ukraine.

[14] International Institute for Strategic Studies (IISS), The Military Balance 2024–2025, London: Routledge/IISS, 2025. The report contains data regarding the Russian military presence in Syria, the Mediterranean, and North Africa.

[15] NATO Maritime Security Centre and Western maritime security analyses concerning the Russian naval base in Tartus and its logistical role in the Mediterranean, 2023–2025.

[16] Naval News, “After Loss of Tartus, Russia Now Has No Submarines in the Mediterranean,” 2025. Analysis concerning the reduction of Russian naval presence in the Mediterranean following the weakening of its position in Syria.

[17] ItaMilRadar, OSINT reports on Russian fleet movements and maritime activity in the Mediterranean, 2025. The analyses are based on satellite monitoring and AIS tracking of military vessels.

[18] Military Africa, “Russia Shifts Focus to Libya Following Setbacks in Syria,” 2025. Report concerning the expansion of Russian activity in eastern Libya and the use of paramilitary structures.

[19] Center for European Policy Analysis (CEPA), “Putin’s Empire-Building Base Hunt Reaches Libya,” Washington D.C., 2025. Analysis concerning Russian strategic interest in military bases and central Mediterranean corridors.

[20] The Washington Post, analyses and reviews regarding the transformation of the Wagner Group and the gradual integration of paramilitary structures into the “Africa Corps,” 2025.

[21] International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), “Russia’s Ghost Ships Haunt Libya,” 2025. Investigation concerning logistical networks, maritime transport, and Russian activity along the Libyan coast.

[22] Reports by Western security institutions and strategic analyses concerning Iran–Russia military cooperation, 2024–2025; see also Atlantic Council and CSIS assessments regarding the transfer of military technologies.

[23] Reuters and Western intelligence assessments regarding the transfer of Iranian drones to Russia and their use in the war in Ukraine, 2023–2025.

[24] Reuters, Kathimerini, and regional reports concerning the maritime incident in Greek waters and hypotheses regarding the possible movement corridors of the unmanned vessel, 2026.

The Land of Leka,13.05.2026

Në mars 2020 me propozim të LDK, partia që ishte në koalicion qeverisës me VV, bashkë me opozitën votoi pro mocionin e mosbesimit kundër qeverisë Kurti Nr 1 vetëm 50 ditë pasi kjo qeveri kishte kaluar në Kuvend.

Pra LDK  edhe se ishte në koalicion me VV, bashkë me opozitën e rrëzoi qeverinë Nr.1 të Albin Kurtit!

Kurti qeveriste për herë të parë, LDK me opozitën kishin mbi dy dekada!

E çfarë kishte gabuar një qeveri 50 ditëshe, kur LDK prej 2006 bashkë me opozitën kishin shpërdorur pushtetin me korrupsion e duke e tregtu Kosovën e interesat e shtetit.

(Pas rrëzimit të Qeverisë Kurti Nr.1, LDK me kryeministër Abdullah Hotin krijoi një koalicion me AAK, Nismën, AKR dhe Listën Serbe dhe qeverisi deri kur Gjykata Kushtetuese nuk e njohu këtë qeveri e Kosova shkoi në zgjedhje.)

Atij marsi të 2020, 6 vjet më parë, Vjosa Osmani votoi kundër LDK, partisë së saj dhe ky veprim parimor pro Albin Kurti i dha asaj mbështetje të madhe në votimet e zgjedhjeve që do të mbaheshin më 14 shkurt 2021.

Sepse Vjosa Osmani iu kundërvu linjës politike të LDK- së e cila prej nëntorit 2006 veç degradon.

Nga marsi 2020 kur, me opozitën e rrëzoi qeverinë e Kurti Nr.1 për llogari të Grenell dhe atyre pas tij, LDK e ka shtuar në kreshento agresivitetin morboz kundër qeverive të Albin Kurtit,

e ka kthyer në sëmundje e obsesion,

çka Lumir Abdixhiku e pagoi me humbjen e radhës drastike në zgjedhjet e  28 dhjetorit 2025 me rezultatin 13%.

Por në vend se Lumir Abdixhiku të jepte dorëheqjen, sikur e kërkon loja e ndershme demokratike pasi kush humb zgjedhjet ia le radhën dikujt tjetër në parti,

ju e dini tashmë se çfarë bëri ai!

Tërhoqi në LDK Vjosa Osmanin ( thuhet se ajo është gruaja e djalit të tezes – edhe ky është problem i standartit të shkelur demokratik nëse rezulton të jetë i vërtetë)

e cila tani ka ndryshuar timon dhe i është bashkangjitur mendësisë së vjetër së LDK që u shpalos në mocionin e mosbesimit të marsit 2020,

që Vjosa Osmani asaj bote i doli kundër dhe kundërshtimi i saj ndaj linjës së LDK do t’i jepte mbështetje në votimet e 2021.

Pra Vjosa Osmani në 2021 u votua se e kundërshtoi mendësinë autodestruktive, vetshkatërruese të LDK.

Tash Vjosa Osmani e 6 marsit 2026 i ka dalur kundër Vjosa Osmanit të marsit 2020!

Për pro Albin Kurtin u votua më 2021, për kundër Albin Kurtin s’ka me u votu më 7 qershor 2026!

Ia ka fajin vetes. I ka hyrë në hak Kosovës!

Babëzia për pushtet e rrokullisi nga shkallët nga lart teposhtë.

Dhe iu ngjit virusit të sëmundjes së LDK që e rrëzoi Qeverinë Kurti Nr1 Albinit në mars 2020!

Populli ka me e mbyllë n’karantinë Vjosën me LDK se kështu shpëtohet Kosova nga ky virus antikombëtar që e çoi Kosovën brënda 15 muajsh tre herë në zgjedhje,

kur LDK refuzoi propozimet e Kurtit për bashkëqeverisje me dy opsione: me postin e kryeparlamentarit dhe me atë të nënkryeministrit plus katër portofole ministrore, përfshi ministrin e jashtëm dhe po ashtu refuzoi të propozonte kandidatin e saj për president.

Keni me e pa!