VOAL

VOAL

Nëse ka një njeri në këtë rruzull, që torturohet edhe e vdekur, ajo është Musine Kokalari – Nga NOVRUZ XH SHEHU

November 9, 2015
blank
2 Comments
  • author avatar
    Ana 6 years ago Reply

    Hajde merre vesht si qendrojne keto pune!

Komentet

blank

Kjo ishte Hëna që pa për herë të fundit poeti Federico Garcia Lorca

VOAL- “Pse më vrisni në një natë me hënë?” – Kështu pyeste në një poezi të hershme poeti Sulejman Mato kushtuar poetit spanjoll Federico Garcia Lorca, pushkatuar natën e 19 gushtit 1936 nga një skuadrilje e forcave nacionaliste të Francisco Francos.

 

Poeti, dramaturgu dhe regjisori spanjoll Federico Garcia Lorca arriti njohjen ndërkombëtare si një figurë emblematike e brezit ’27, një grup kryesisht poetësh që futën avangardat artistike – si simbolizmi, futurizmi dhe surrealizmi – në letërsinë spanjolle me rezultate të shkëlqyera, në atë që quhej Edad de Plata. Një përkrahës i hapur i forcave republikane gjatë luftës civile spanjolle, ai u kap në Granada, ku po qëndronte në shtëpinë e një miku, dhe u qëllua nga një skuadrilje e forcave nacionaliste. Trupi i tij më pas u hodh “në një përroskë disa kilometra në të djathtë të Fuentegrande”. Eshtrat e tij nuk janë gjetur kurrë.

Duke kërkuar në internet, gjejmë se hëna të cilën e pa për herë të fundit poeti ishte kjo që sjellim këtu:

blank

 

blank

Malli më tmerron… – Poezi nga NAIM FETAJ (7 shkurt 1961 – 16 gusht 2022)

Si era molikat e luaje ti atë vetull
Herë shi herë diell krejt stinët me mjegull
Shpirti im si ujku bredh e nuk gjen vend
Unë si shelg i vjetër lotoj për syrin tënd…Malli më tmerron
E dhimbja po më çmend

Qysh ike si një zog
E më le pa këngē…

blank

Ne shqipot gjanat i vlerësojmë shumë, jetën jo Nga Leon Mirakaj

Diku në Velipojë u vranë për do çadra.

Meshkujt vdiqën, çadrat janë aty.

Në Vlorë u vranë për një kalë.

I zoti e perdor ende për të trasportu mall e për nderzim.

Tre vetë vdiqën për të.

Kali u ka bë me tre mëza deri tani.

Në Sarande u vra një djalë i ri për një parkim.

Parkimi, hoteli e deti janë aty.

Djali jo.

Në Milot, për një vijë uji u vranë!.

Vija eshte aty, gardhi e ura e Zogut po ashtu.

Dy burra e një fis i tanë, jo.

Ne shqipot gjanat i vlerësojmë shumë.

Jetën, jo.

blank

Në ishull Nga Florian Vlashi

Në mes ishujve Cikladë të detit Egje, rreth gjashte orë me anije nga Athina, ndodhet ishulli Naxos, një parajsë e vogël që ka një legjendë të bukur.

Legjenda thotë se kur Minotauri vritet nga Teseo, ky i fundit arriti të dalë nga labirinthi falë Fillit të Ariadnes. Teseo e rremben Ariadnen e bukur që i shpëtoi jetën, por e braktis atë në ishullin Naksos.

Dëshpërimi dhe zhgënjimi i Ariadnes është aq i madh sa lotët e saj e prekin Perëndeshën e dashurisë Afërdita e cila i thotë: mos u mërzit, ti do të kesh diçka më të bukur, diçka…hyjnore.

Dhe ashtu ndodhi.

Një ditë, mes një grupi ninfash që këndonin e vallzonin, Ariadna takon Dionisin, Perëndinë e venës i cili dashurohet marrëzisht me të dhe, në martesë, i dhuron një kurorë të artë të mbushur me diamantë.

Në ishullin parajsë, mes venave të mrekullueshme, ujrave të kristalta e muzikës së nimfave, Ariadna kalon pjesën më të lumtur të jetës së saj…

Por ajo nuk është hyjneshë, është njeri. Ndaj vjen një ditë dhe ajo ëmbëlsisht largohet nga jeta.

Pas vdekjes së Ariadnes, Dionisi vendos kurorën e saj në kupën e qiellit. Nga atje lart, ky kostelacion yjesh i njohur si “Corona Borealis” ndriçon edhe sot e kësaj dite.

Dhe kur dielli perëndon nga tempulli i Apolonit, kur hëna e yjet reflektojnë mbi det dritën e diamanttë, mjafton nje gotë ven nga mushti i Dionisit që të dëgjohet zëri i Ariadnes së bukur që thotë:

 

Mos u merzit…

blank

“Broduej i Tiranës” i Bedri Alimehmetit një krijim me vlera artistike dhe historike Nga Bujar Qesja, Mjeshtër i Madh

Mbarova së lexuari, ndoshta një roman për vete dhe për shokët, siç thotë autori. Ky libër nuk është shkruar nga Heminguej, as nga Tolstoi dhe Turgenievi, as nga Xhek London dhe Serevantesi, as nga Remarku dhe Stendali, as nga Hygoi dhe Mopasami, as, as…… As më shumë dhe as më pak, përfundova së lexuari ditët e fundit, një libër të një miku,, të një tiranasi, por edhe të një njeriu që e quan Durrësin – “Durrësi im, porta e Shqipërisë”. Libri titullohet : “Broduej i Tiranës” i autorit tiranas Bedri Alimehmeti,. Vërtet nuk lexova veprat e kolosove të letërsisë botërore, por shpejtësia dhe interesimi në rritje për atë çka shkruhej tek “Broduej i Tiranës”, ishte në përmasat e autorëve të famshëm.
Libri qe kishte si titulli tregimiin eshkrimtarit të njohur amerikan Xhon Rid “Një natë në Broduej”, u shit me një shpejtësi marramendase. Ishte etja e madhe e rinisë së fillimit të viteve 60-të, për të mësuar diçka më shumë për atdheun e Elvis Preslit, Frenk Sinatrës, Merilin Monrosë, Marlon Brando, Bill Halej, Otis Redit, Çobi Çikerit etj.
“Na mbytën këto emra rusë, foli dikush shkruan ndër të tjera Alimehmeti. Ngado që të ecësh, e ngado që të kthesh kokën, vetëm ato ndesh: pastiçeri “Moska”, bar “Krimea”, hotel restorant “Odesa”, pastiçeri “Vollga Don” etj. Do të ishte vërtet bukur, sikur rruga e jonë, që vërtet nuk është rrugë teatrosh, por ama me këtë ngushtësinë e saj karakteristike, dëndurinë e dyqaneve, me kalimtarët e shumtë, me pijetoret aq tërheqëse, ta kishte emrin “Broduej”. Dhe kur u ndamë se kush tha: “Nesër prap këtu në Broduej”.
“Broduej i Tiranës”. Një libër fantastik, pasi brenda një rruge 100 metra e gjatë, thuret filozofia e rinisë së viteve 60-të, e një rinie privuar të jetë e lirë nga diktaturë, por jo më pak ëndërruese se çdo rini e botës. Aftësia e autorit është përgjithësimi. Rinia e jonë vjen e ulet këmbëkryq, në atë memorie që nuk zbehet në jetë të jetëve, duke u përpjekur të thithë nga bota e zhvilluar më të mirën, më të bukurën, atë që e joshte dhe zbaviste. Autori duke qenë pjesë e familjeve autoktone tiranase, i përcakton pikat kryesore të rrugës Broduej, sipas zanatçijve të njohur të këtij qyteti. Ajo rrugë ishte frymëzim, ishte bota vetë, ishte ëndërr, ishte e ardhmja, ishte rinia e artë e viteve 60-të, ishte qendra ku mblidheshin të rinjtë dhe diskutonin me shumë kujdes, se mos ndonjë fjalë fluturonte ashtu pa dashur në tavolinat e punës së sigurimit të shtetit, të atij sigurimi që ta priste jetën si me thikë.
Të rinjtë takoheshin, duke u mbështetur në parvazet e mermerta të vitrinave të farmacisë Nr. 3 ose tek dyqani i luleve (sot lulishtja para hotel “Tirana Internacional”), ose tek rrugica pranë karrikes së Pac Llustraxhiut, ku mblidheshin futbollisët e Tironës, tek bomboneria “Odeon” përballë nëntëkatëshit, në krahun e Poliklinikës@. Në periudhën e dimrit rrinim brenda në Mapo, aty pranë ariut polar prej alabastre, gjithnjë stoik mbi banakun e repartit të bizhuterive. Kur gjendeshim me lekë shkonim e pinim nga një krikëll birrë tek”Tymi” i xha Andonit dhe perifrazonim Majakovskin. Dhe teksa mendohej të gjenim një emër të veçantë, që ta kënaqte rininë, me influenca të shijeve të kohës, del libri me tregime nga letërsia e huaj “Një natë në Broduej”. Dhe menjëherë emërtohet rruga më popullore, me një influencë të fuqishme masive, me një emër aq të dashur nga rinia tiranase e pjesës nga ish hotel Vjosa, duke iu ofruar zonës së Selvisë ngjitur me pazarin e vjetër, duke u tërhequr disi pranë kinema “17 Nëntorit”, e duke zotëruar një pjesë të rrugës së Dibrës. Dhe këtë rruge rinia e kohës, e quajti Broduej i Tiranës, ashtu sikundër një rruge në Nju Jork rruga “Broduej”. Një paralele me theks opozicioni ndaj regjimit, por me një fuqi të jashtëzakonshme shpirtërore në atë rini, që sot janë gjyshërit e denjë të një rinie vërtetë europiane.
Lamtumirë Bashkimi Sovjetik, fryn erë perendimore
Kam qenë 9 vjeç në vitin 1960, ndërsa Bedri Alimehmeti, ndër miqtë e betuar të mi në Tiranë, ishte 15 vjeç. E ndërsa fundi i viteve 60-të na shtoi edhe 10 vite secili prej nesh, duke rritur shkallën e përfaqësimit të bindjeve dhe dëshirave, të një rinie të ndërgjegjësuar për ecurinë aktuale të vëndit.
Prishja me Bashkimin Sovjektik, autori i këtij libri historik, i detyruar të mbetet “peng” i bibliotekave, nxiti botimet me theks perendimor. Është për ti ngritur përmendore përkthyesve tanë të jashtëzakonshëm Vedat Kokona, Dhimitër Pasko (Mitrush Kuteli), Eqerem Biba, Halit Selfa, Bujar Doko, Pashko Gjeçi, Jorgo Bllaci, Lasgush Poradeci, Gjon Shllaku, Nasho Jorgaqi, Sotir Caci, Hamit Kokalari, Merkur Alimerko etj, që përkthyen Stendalin, Viktor Hygonë, Prosper Merime, Teodor Drajzer, Anatol Franc, Gi dë Mopasam, Honore de Balzak, Dante Aligeri, Moravia, Lion Fojthvanger, Xhon Golsuorthi, Arçibald Xhon Kronin, Homeri, Tomas Man etj. Të gjithë këto janë autorë të kryeveprave botërore, romaneve “E kuqja dhe e zeza”, “Manastiri i Parmës”, “Viti 93”, “Karmen”, “Krimi i Silvester Bonerit”, “Perënditë kanë etje”, “Një jetë”, “Shtëpia misterioze”, “Zherminal”, “Paraja”, “Tre shokë”, “Të kesh e të mos kesh”, Plaku dhe deti”, “Lamtumirë armë”, ‘Çifutja e Toledos”, “Çoçarja”, “Saga e Forsajtve”, “Lulet e mollës”, “Dhe yjet rrinë e vështrojnë”, “Çitadela”, “Budenbrokët”, “Ushtarin e mirë Shvejk”, “Komedia Hyjnore” , “Iliada”, “Dhe yjet rrinë e vështrojnë”, “Njeriu që qesh” , “Etër e bij”, “Evgjeni Grande”, “Një jetë”, “Mont Orjol”, “Vanini Vanina”, “Gjeniu”, etj. Të gjithë këto krijime, fond i artë i bibliografisë botërore, lexoheshin me ëndje nga rinia e kohës dhe ndër to edhe nga autori i këtyre rradhëve.
Krahas letërsisë, vëndin e filmave sovjetikë e zunë filmat francezë, ku spikatnin interpretimet e papërsëritshme të Zhan Maresë, Zhan Gabenit, Bernard Biës, Zhan Pol Belmondo, Moris Rones etj.
Dhe autori i Broduejt kujton edhe filmat e shumtë të neorealizmit italian me artistë kalibri si Ralf Valone, Renato Salvatore, Klaudia Kardinale, Marçelo Mastrojani, Sofia Loren, Xhina Lolobrixhida, Antonela Lualdi etj.
Ku-kë-si qyteti i tre pyetjeve
-Doktori italian Massimo Inardi bëri surprizën historike
Është një befasi që vjen dimri i vitit 1961, në emisionin e famshëm italian “Rischiatutto” që drejtohej nga moderatori i jashtëzakonshëm Majk Bongiorno. I ftuar doktori Massimo Inardi. Rreziko duke luajtur, kjo ishte në esencë pjesmarrja në emision. Dhe Inardi fitoi atë mbrëmje 48 milion lireta. “Rruga” Broduej e ndiqte e tëra këtë emision shumë popullor. Kuptohej në mënyrë kladestine. Alimehmeti e sjell të freskët këtë Inardin, sikur emisioni të ketë ndodhur tani vonë. Majk Bonxhorno e pyet Inardin:
-Ekziston një qytet në Europë, emri i të cilit përbëhet nga tri pyetje. Ku gjëndet dhe cili është emri i tij?
Përgjigjen po e japim italisht, për të ruajtur fuqinë dhe befasinë e reagimit të Inardit.
“La citta esiste e si trova in Albania, si chiama Kukësi. Ku in albanese significa dove in italiano, Kë in albanese significa chi in italiano e si in albanesse significa come in italiano”. Surpriza vazhdoi të begasojë dhe trondisë shikuesit dhe drejtuesin e emisionit.
Bonxhorno formulon pyetjen e dytë.
-Ekziston një krahinë në Shqipëri, e cila mban për emër mbiemrin tim. Më thuaj si quhet ajo?
-Mirdita, ishte përgjigja e menjëhershme e doktor Inardit.
Kjo ishte lënda e parë, që u diskutua të nesërmen në mbrëmje nga djemtë dhe vajzat e Broduejit. Çdo shqiptar ndjeu krenari për përgjigjet e doktorit të paharruar italian Massimo Inardi.
Durrësi dhe durrsakët kapitull i rëndësishëm i librit
Në një anë kam të drejtë të ekzaltohem për botimin e këtij libri. Alimehmeti një kapitull ia kushton, vendlindjes time, Durrësit të mallit dhe sentimentit tim. Ky kapitull titullohet: “Durrësi im, porta e Shqipërisë”. Kam të drejtë ti jem mirnjohës Alimehmeti, që nuk e ndaj Durrësin nga Tirana dhe durrsakët nga tiranasit. Shkruan me mall, me emocion dhe letra e librit më duket sikur është lagur nga lotët e tij. Një 75 vjeçari, vitet 60 i duken më të ëmbël se mjalta, pasi është rinia e tij, një rini me ëndërra dhe dëshira, ku të rinjtë e rrugës Broduej, ishin shumë të organizuar, shumë të lidhur njëri me tjetrin dhe e donin Shqipërinë njëlloj si bota e qytetaruar e rinisë së vëndeve të zhvilluara.
Ja çfarë shkruan Alimehmeti në “Broduejin e Tiranës”:
-Sapo kalonim tunelin e Rrashbullit, deti çfaqej përpara befasisht. Gjithë ajo hapsirë ujore më krijonte një ndjesi të çuditshme në shpirt dhe në ato çaste me dkej vetja krejtësisht në kraharorin e ngrohtë të Durrësit tim. Nuk besoj që pas kësaj që thashë, të më paragjykoj kush. Edhe pse lindur e rritur në Tiranë në një familje autoktone brez pas brezi, përqëndrimi i së cilës daton me themelimin e qytetit, fakrtikisht Durrësin jo vetëm se kam ndarë nga Tirana, por këto dy qytete si ka menduar kurrë të shkëputur nga njëri tjetri. Kështu i kam konceptuar gjithnjë dhe cilido le të thotë ç’të dojë. Për mua si Tirana ashtu edhe Durrësi, kanë qenë dhe vazhdojnë të jenë ende sot e kësaj dite një i vetëm. Veçmas kësaj natyrisht jam i ndërgjegjshëm dhe nuk mund ta mohoj kurrsesi faktin, që një pjesë e kësaj dashurie e ka zanafillën në fëmijërinë e hershme. Ndaj kur të rritej, nuk do të nguronte të thurte disa vargje për qytetin e lashtë në brigjet e detit, nxitur më shumë ndofta edhe ngaqë më vonë pasi lexoi Heminguejin i qe fiksuar shprehja : “Në këtë botë vendi i fundit i lirë është deti”.
Ndjehesh i prekur dhe i privilegjuar si durrsak, ku shpirti dhe pena e Alimehmetit, ndalen nga traditat e hershme të lidhjes së Durrësit me Tiranën. Tiranasit që herët kanë bërë tregti me durrsakët, ku kujton famljet e famshme Shijaku, Dovana, Manushi, Myshketa etj. Gjatë luftës kur Durrësi u zbraz, durrsakët gjetën strehim në Tiranë. Aty bënë krushqi dhe vazhduan shkollat. Durrësi ashtuj si Tirana, kishin shumë emërtime të përbashkëta si kinema “Republika”, lulishtja “1 Maji”, hotel “Vollga”, pastiçeri “Tirana” etj. Vetëm Broduej nuk kishin durrsakët. Por inflencat perendimore në Durrës janë të hershme, ku edhe regjimi i rreptë komujnist nuk i ndali.
Durrësi mbeti për Tiranën portë hyrëse e perendimit. Marinarët durrsakët, me kulturë dhe aftësi profesionale sillnin revista ku flitej për kulurë dhe sport, ndanin sapu palmolive apo çimçakiza, sillnin rrobe ku shpreheshin shijet e modës nga vendet ku blihej malli, syzet e dellit dhe rrobat e banjos. Vajzat dhe djemtë durrsakë visheshin me shije dhe rroba të veçanta, falë këtyre marinarëve që shkelnin në shujmë porte të vëndeve të zhvilluara.
Alimehmeti kujton famën e djaloshit durrsak Tim Turra, që me intuitën dhe inteligjencën e tij arrinte ti përdorte sipas dëshirës marinarët e huaj. Madje në Durrës erdhi enkas një gazetar i huaj për të shkruar për Tim Turrën dhe është mahnitur nga shkalla sipërore e njohjes së disa gjuhëve të huaja. Botimi i shkrimit u shpërnda edhe në Durrës.
Pastaj në libër Bedri Alimehmeti flet për të rinjtë e basketbollit, siç quheshin Harlemat e Dhimtraq Gogës, për Niko Dovanën, për boksjerët durrsakë Sharra, Çeta, Allushi, Reçi, Bardheti, për atletët Rruf Kazazi, Pian Dhamo, Daut Falli, për volejbollistin Napolon Llalla, Lluka Prifti, Met Kthupi, për basketbollistët Dhimitraq Goga, Niko Hercek, Spiro Urumin, për notarët Bon Kadiu, Niko Kurani, Kastriot Karamuço, Hysen Haxhinë etj.
Ai ndalet edhe tek arti e kultura e njohur durrsake duke kujtuar Nikolin Xhojën dhe Spoiro Urumin, Vangjel Hebën, Donika Barçin, Teodor Rupin, Haxhi Ramën, Kadri Pirron, regjisorin Panajot Kolo, estradën e Durrësit me regjisor Gjergj Vlashi, aktorët Spiro Strati, Aleksandër Pepa, Enver Likmeta, Aishe Stari, Elibeti Tirana, xhezbanistin virtuoz Bebekun (Qendro Koçi), trompistin Enver Mara, instrumentistët Petraq Dhamo dhe Skënder Myshketa, këngëtarët Qemal Kërtusha, Sofokli Afezolli, Besnik Taraneshi, Liljana Gila etj.
Ndër të tjera shkrimtari i njohur Bedri Alimehmeti, i tërhequr drejt magjisë së Durrësit, kujton:
-Nuk ishin vetëm kaq, saktësisht duhet thënë se ndjesitë që na dhuronte ne djemve të “Broduejit”, Durrësi i viteve 60-të ishin të pafundme si deti Adriatik. Kënaqësi tejet të veçantë ishte për ne, po qe se na rastësiste, atë mbrëmje në xhiron e Durrësit, idenm si ajo që kryhej në bulevardin e Tiranës të shihnim Vera Bejën, që në sezonin veror eklipsonte një plazh të tërë me përsosmërinë e bukurisë. Pak ishte ta krahasoje me figurën e vajzës në mozaikun “Bukuroshja e Durrësit”, i sapo zbuluar në ato vite nga arkeologu i njohur durrsak Vangjel Toçi.
Vera Beja një vajzë e përkryer durrsake, meteor vezullues në qiellin shqiptar të viteve 60-të, veçmas bukurisë fizike mbi të gjithë kishte dhunti të veçanta shpirtërore. Me sjelljen, edukatën e kulturën të impononte respekt e admirim, por që fatkeqësisht ishte e privuar nga diktatura si dhe shumë të tjerë për të vazhduar studimet e larta, meqë ishte e bija e të pushkatuarit me grupin e deputetëve Shefqet Beja.
Të gjitha në një
Libri i Bedri Alimehmetit “Bridueji i Tiranës” ka ngjarje jetësore të mrekullueshme, që të ngjallin një mijë herë respekt dhe nderim, për një brez të artë, që ani që nuk kishin kushte dhe nuk mbështeteshin në idealet e tyre të lirë, në kultin e besimit dhe hpasirën e mendimit, bënë një opozicion mjeshtëror duke i thënë brenda familjes së madhe që quhej djemtë dhe vajzat e rrugës
“Broduej”, atë çka ndjenin dhe ajo që duhej të ekzistonte në fakt.
Regjimi shumë i fuqishëm diktatorial, nuk ia mundësonte daljen hapur të tezave dhe bindjeve të tyre, pasi pasojat ishin të tmerrshme, por ato gjenin forma dhe mundësi reagimi, duke ironizuar me shumë mjeshtri monopartitizmin e sëmurë, kultin e individit dhe bllokimin e zërit dhe mendimit ndryshe. Muzika e huaj, këngëtarët e famshëm italianë të brezit të viteve 60-të që janë me qindra, programet aq të ndjekura si festivali i San Remos, kanconisima etj. diskutoheshin gjërësisht në “Broduejin e Tiranës”. Autori i këtij librij të rrallë dhe të veçantë në llojin e tij, ka meritën që i sjell aq të gjalla dukuritë interesante të atij brezi, por falë edhe një memorie fantastike, jep shembuj e fakte që të rrënqethin mishtë, e të rrisin në doza maksimale dashurinë dhe nderimin të brezit të rrugës Broduej të viteve 60-të.
Bedri Alimehmeti, me ndjesinë e një shkrimtari profesionist, por edhe të një patrioti, të një djali tiranas që e don sa vetja qytetin e lindjes Tiranën dhe qytetarët e saj, ka hedhur në letër bukuritë e rralla shpirtërore të atyre djemve e vajzave, që flitnin pa frikë brenda gjirit të tyre, duke iu ruajtur provokimeve dhe agjentëve të shumtë të sigurimit të shtetit.
Prishja me Bashkimin Sovjetik, vizita e Çu En Lait në Tiranë dhe afrimi me kinezët, xhaketa me një mode tërheqëse e Skënder Hykës blerë në Amsterdam kur Tiranë luajti me Ajaksin në vitin 1970, gruaja ruse e Dritëro Agollit, kalimet nëpër Broduej të shkrimtarit të njohur Ismail Kadare e gruas së tij, shkrimtares nga Elbasani Helena Gusho, kalimet si sfilatë mode të vajzave të ambasadës polake në Tiranë, për dyqanin e luleve dhe miset e Broduej, duke përshkruar me penelata tërheqëse bukuritë dhe nurin mahnitës të vajzave tiranase, lulëzimin e artit figurativ dhe muzikës shqiptare, festivalin e 11-të të këngës, krijimtarinë e fuqishme muzikore dhe letraro artistike në Shqipëri, plenumin e katërt famëkeq, që solli kasapanën dhe duke bërë “gjakderdhjen” më të pashembullt shpirtërore të një kombi, çensurën e librave që botoheshin dhe filmave që çfaqeshin, për talentin e letërsisë shqiptare Mustafa Greblleshi dhe romanin e tij, themel i krijimtarisë së mirfilltë letrare “Gremina e dashunisë”,por që u burgos nga regjimi së bashku me shkrimtarët Petro Marko dhe Andrea Varfi, për Bitëllsat e Pogradecit me historinë tragjike të vëllezërve Darova, që ngritën në këmbë artëdashësit shqiptarë, për estradën e ushtarit dhe shpërthimin e Vaçe Zelës, për parkun “Rinia” e Tajvanin e soçëm, për artistët e estradës së shtetit dhe teatrit popullor, hoteli i famshëm popullor në plazhin e Durrësit “Breshka”, për pastiçeri “Tiranën”, Ferdinand Dedën dhe birrari “Partizani”, për “Vollgën” e Tiranës, për muzikën dhe ndjesitë e shpirtërave tanë, për frenimin e Ajaksit të madh nga bardheblutë e Tiranës, për flokëgjatin nga Belfasti Xhorxhi Best, koshi i artë i Oransodës nga Besnik Pëllumbi (Keçi), nga batutat e profesor Lymit, nga mbrëmjet emocionuese të dëfrimit ku këndoheshin këngët e Bitëllsave, të Adriano Çelentanos, të këngëtarëve me emër të muzikës së lehtë italiane dhe të asaj botërore dhe që ruheshin si në ilegalitet nga vetë të rinjtë se mos spiunoheshin dhe survejoheshin, futbolli i Tiranës dhe figura emblematike i kolosit të skenës Kujtim Spahivogli etj. etj.
“Brodueji i Tiranës” simbollizon çdo rrugë apo rrugicë në çdo qytet të Shqipërisë, ku kërkohej liri dhe demokraci në forma të ndryshme të reagimit popullor, por që sistemi i kohës i vrojtonte me kujdes, për t’i ndëshkuar me ashpërsinë dhe rreptësinë më të madhe.
Sentimenti i Bedri Alimehmetit është në përmasa drithëruese, duke nxitur të jem vetë i pari, e më pas secili prej jush për të bërë atë homazh të merituar, ndaj këtyre djemve e vajzave, që patën kurajon të sfidojnë diktaturën e të themelojnë rrugën historike, aq të dashur me emrin “Broduej” që Bedri Alimehmeti e kthen në himn nëpërmjet librit “Brodueji i Tiranës.
blank

BIOGRAFIA E SHKRIMTARIT DHE LETËRSIA… – Nga VISAR ZHITI

Nuk ka biografi shkrimtari që nuk zbrazet në veprën e tij letrare, madje ajo, jeta e tij, nuk mjafton dhe shkrimtari merr dhe jetë të tjera dhe shkruan dhe vepra të tjera, kështu deri në fundin pafund…
Por as letërsia e tij nuk është thjesht biografi e tij dhe cilado biografi, sido të ketë qenë, gjithsesi s’eshte letërsi, edhe pse jetët dhe veprat janë të lidhura midis tyre, ja, ashtu si enët komunikuese, më vjen krahasimi.
Në fund të fundit, mendoj prapë, se ato janë dhe tjetër gjë, madje edhe të ndara, po e vazhdoj krahësimin, ashtu si ena me atë çfarë ka brenda.
Nëqoftëse do të biem në biografizimin e letërsisë, pra, dhe ta gjykojmë atë të nxitur fatalisht nga biografia e autorit, atëhere duhet që një jetë zulmëmadhe plot lavdi e famë, të ketë dhënë dhe një letërsi të tillë, etj, atëhere duhet të detyrohemi të pranojmë që shkrimtari më i madh shqiptar mbetet të jetë Skënderbeu.
Është poeti ynë Kombëtar Naim Frashëri që do të shkruante poemën për atë, pa patur biografi kryengritësi dhe punoi në kryeqytetin e perandorisë me të cilën u përball Skënderbeu. Poetit tjetër Kombëtar, At’ Gjergj Fishta, iu persekutua vepra letrare për shkak të biografizimit barbar, kur sundonte Realizmi Socialist dhe po sipas këtij vështrimi, diktatorin Enver Hoxha e trajtuan dhe si shkrimtar kalibri, madje u arrit deri atje sa librin e tij memuaristik, të zakonshëm, “Vitet e vegjëlisë” t’ja kundërvenë romanit të shkëlqyer “Kronikë në gur”, autobiografik janë të dy dhe autorët janë nga i njëjti qytet, Gjirokastra.
Po hidhem në të kundërt, në jetët mjerane, bastarde të artistëve apo të përndjekura. Njoh bashkëvuajtës burgu, qendrestarë të lartë, që kanë shkruar vepra monumentale, dëshmi artistike që i mungonin letrave tona, por di dhe të rrënuar moralisht, të thyer, spiunë, por kanë dhënë vepra të arrira. Të qënit bashkëpunëtorë të Sigurimit të Shtetit nuk ka qenë pengesë, mbase as avantazh, që të kenë dhe poezi, krijimtari të lavdëruar.
Po marr dhe shembuj të huaj, se janë më sugjestionues: poeti amerikan Ezra Pound ishte fashist, u dënua dhe si i tillë, por atë e mbajnë si ndër poetët më të mëdhenj në botë të shekullit XX.
Pound mbështeti dhe promovoi bashkëkohësit T. S. Eliot, James Joyce, Robert Frost, Ernest Hemingway. Personalitete të tilla kërkuan dhe lirimin e tij nga burgu. Biblioteka e Kongresit Amerikan e nderoi me Çmimin “Bollingen”. Vepra e tij si poet nuk u gjykua prej biografisë së tij as si fashist e as si i sëmurë në spitalin psikiatrik. Po kêshtu dhe Majakovski, edhe pse Bolshevik i tërbuar, edhe në vepër, ai çmohet si poet futurist dhe në Perëndim…
Prapë nuk them se biografia e shkrimtarit nuk është e lidhur me letërsinë e tij. Shumë fort madje. Por, thënë thjesht, janë si pema e lidhur me frutin e saj, ku fruti s’është pema, askush nuk e ha sa krahu degën e mollës si mollë.
Ndoshta unë dukem disi tendencioz në mosbiografizimin e letërsisë, nga që vetë jam autor që kam qenë në burg, u dënova me 10 vjet heqje lirie për poezitë e mia, refuzova bashkëpunimin me Sigurimin e Shtetit, kjo e dokumentuar dhe s’dua të komplesoj asnjë koleg, por mbi të gjitha s’dua që krijimtaria ime, poezi, romane, ashtu siç janë ato, të varen prej biografisë time, por të bëjnë jetët e tyre të pavarura.
Më dhimbet dhe e dua letërsinë që erdhi nga burgjet dhe internimet, por nuk dua që të shihet vetëm si e tillë, kur ajo është natyrshëm letërsi shqipe.

blank

“ENDRRA” Nga Rudina Lohja Kurti

Më paska pasë marrë malli….
-Ajo ,nuk po shkon dot në botën tjetër-më tha zëri i cjerrë i një gruaje,kur hapa derën e shtëpisë.Ishte një zë si ato që po t’i dëgjosh në errësirë nuk i percakton dot seksin.Për një burrë të duket i pështirë ndërsa për një femër , i abuzuar që në moshë të njomë me alkool dhe cigare të shumta .
Ne,nuk kishim as pesë orë që e kishim varrosur dhe unë kuptova menjëherë se për çfarë po fliste gruaja e ndryshkur gjithandej.
-Po ti nga e kuptove këtë ?-lëshova pyetjen time unë , pak e lodhur,e mërzitur dhe në një lloj jermi negativ nga vdekja e parakohshme e Suzit ,nga ai varrim pa burrin pranë,nga dy kokat e përvuajtura të djemve që kishte lënë pas.
-…Dheu filloi të lëvizte ,kur ju u larguat …unë jam punëtore sherbimi ,por rri me shtëpi këtu pranë jush.Kur ju pashë në varrim,kuptova qe dicka e keni të vdekurën dhe erdha të lajmëroj.Shpejto se po ngryset dhe nuk do të kesh mundesi të punosh.Vdekja e dytë është më e rëndë se e para.Vrapo ta shpëtosh !-shtoi ritmin e të folurit gruaja,kur pa që unë kisha ngrirë tërsisht .Më pas mora veten dhe furishëm iu sula palltos,por kur dola,gruaja e shformuar ishte zhdukur.Mendova se gjithcka kishte qënë ëndërr ,ëndërr e brejtjes se ndërgjegjes ,pse e kisha lënë Suzin ,shoqen time të të gjitha kohrave, të vdiste .Fërkova sytë fort dhe kuptova se isha në një realitet të hidhur ,ku duhej të rrembeja këmbët dhe të ikja me vrap.Sa dola në rrugë një mjegull dhe shi i imët filloi të më shoqëronte vrapin tim që dukej se shkonte gjithnjë mbrapsht.Shiu të them të drejtën më bënte mirë .Më dukej se po dehej me vrapin tim,më vishte me lagështirën e duhur… ndërsa mjegulla me bënte si të padukshme nga kalimtarët .Në horizont shihja ditën që më një lloj pezmi po i linte vendin natës e unë vrapit tim po i merrja shpirtin për të kapur sa me shpejt lagjen e të vdekurve,lagjen e varreve,lagjen e varrezave.Kisha humbur krejt ne misionin tim dhe nuk po gjeja dot fjalën si i thonim ne atij vendi në perdorimin e zakonshem.
Vrapimi filloi te me ngadalësohej.Forcat po me rrëzoheshin dhe fillova të bëj vetëm ecje të shpejtë .-Si ka mundësi ata mjekë “të çmendur” e sidomos ai që i qëndroi për 6 muaj rresht tek koka e saj, nuk kuptoi se Suzi nuk kishte pranuar të ndërronte jetë .Dhe ja tani po ndodhte e pandodhmja.”Do Zoti të rezistojë e të më presë deri sa ta heq nga ai vend sterrë”-,mërmërita dhe kockat m’u zhyten më shumë në shi.
Ndoshta Suzi vërtet kishte vdekur,por nuk i kishte pëlqyer ajo bote dhe kerkonte të kthehej.Këmbëve i dhashë një shtysë të re.Kapa veten në vrapimin e dytë .Ajo,ndoshta po ndjehej keq brënda lotëve të djemve të vegjël dhe ka arritur të dalë.Dicka m’u lidh në grykë .Ndoshta kërkon t’i thotë fjalët e fundit Moit qe nuk arriti t’ia thoshte kurrë ,sepse diku larg,gojë të liga na thanë ,se është martuar.
Sytë m’u egërsuan dhe flokët më mbetën të ngrira në ajër .Nuk kisha kuptuar se dritat e qytetit i kisha lënë pas dhe i isha futur errësirës me një forcë të çuditshme dhe me ritmin e zemrës deri në shkallmim.
Nën syte e mi u shfaqen së pari lule pafund,mermer….kilometra mermer.Grumbuj dheu dhe unë si një somnambul , me ecje ku graviteti nuk ekzistonte gjeta pa vishtërsi vendin, ku para disa oresh kishim lënë Suzin.Gjeta plus disa zambakë të bardhë dhe një pllakë përkushtimi vënë ne krye të kurorave ,por qe nuk kisha kohë ta lexoja e të merresha me to…Ajo c’ka që më kishte thënë gruaja me zërin e çjerrë ishte e vërtetë .Një zë për ndihmë ndjeja në thellësi të shpirtit.Sytë ndjeja se më lëkundeshin dhe duart i vura në kerkim te Suzit.Më në fund arrita të bëhesha njësh me tokën ,me rrëpirën dhe ja ku u bëmë përsëri bashkë .Trupi saj çuditërisht shumë shpejt kishte marrë përmasat e një fëmije …Por,fundi fundit ç’rëndësi kishte….!?Sa trupa të vegjël jetonin e punonin në këtë botë .Mjaftonte jeta.Por zëri i brendshëm klithi.-Ku do ta çosh?Fëmijët do të ndjehen keq me rikthimin nënës me pamje dheu.Moi, burri i saj,kur Suzi ishte e bukur,kur për pak po bëhej deputete e një zone rurale, iku larg…iku të fillonte në jetë të re për të gjithë.
Tani…. me një Suz të tillë, ai ndoshta nuk do të vinte kurrë më.Shtyva tej klithjen që po më zinte grykën me një lloj neverie dhe trupin e Suzit e mbështjella me trupin tim për ta ngrohur ,për t’i dhënë ngjyrën e vijshmërisë.Megjithate… kishim mbetur në vend.Këmbët më ishin ngulur në baltë e ato nuk po merrnin përsipër lëvizjen për në qytet dhe për t’u larguar sa më shpejt nga ajo errësirë ngjitur në lagështirë. Atëherë me sy të ngulur nga qielli, kërkova të më çlironte nga makthi i baltes,nga makthi i pamatë i së nesërmes .-Shko ku të mundesh,vetëm mos e lër këtu!-ulëriu ndergjegja ime.Atëherë balta u zhduk dhe këmbët morën formën e eres.Nuk e ndjeja peshën e Suzit në krahët e mi, nuk ndjeja ma asnjë erë dheu, por vetëm të dridhurat e saj që bëheshin njësh me rrahjen e zemrës sime.Dalëngadalë një botë me mjegull më ndihmoi të hyja në qytet pa u vënë re.Këmbët ecnin pa asnjë komandë nga truri dhe përfundimisht nuk dija më nga shkoja.Suzi kishte mbyllur sytë dhe po flinte,ashtu si një javë më parë, kur e kisha marrë për darkë ne shtëpinë e familjes sime dhe ajo nuk kishte pritur të mbaronin gatimet,por ishte përfshirë e tëra në gjumë ,shtrirë në nje kolltuk të hapur.I kisha kërkuar të zgjohej,i kisha përkëdhelur kokën me flokët krejtësisht të rënë .Më pas me kishin pikuar lot në faqet e saj dhe atëherë ajo ishte zgjuar,por m’u pat lutur…. te mos e luaja që andej e ta mbuloja me një batanije tjetër, sepse kishte ftohtë. Ja dhe në këtë rrugë pa rrugë unë po e ngrohja me nxehtësinë e trupit tim pak e nga pak.Por, pamja e saj ishte po ajo. Padyshim ashtu do të mbetej… dhe fillova të bind veten se me një gjysëm të vdekur ngjitur në trup …nuk do të kisha asnjë mundësi të futesha në botën e të gjallëve si ndër legjenda.Atëherë ,hapat m’u bënë te njëtrajtshme .Bashkë me Suzin nisa udhëtimin me të gjatë të jetës sime,larg njerëzve më të dashur, që me shumë dhimbje u detyrova t’i lë atje, ku dritat ndriçonin gjithçka .
RudLohjaKurti
blank

Po klithja nëpër shi… – Poezi nga NAIM FETAJ (7 shkurt 1961 – 16 gusht 2022)

Pëllumbat ranë si bresher mbi bli
Dhe një re e zezë mbi mua u ngri
Si rrufeja qiellin unë dogja rrugë pēr ty
Ku je bertita…desha të shoh me sy…U dridhën gjethet ikën re e pëllumba
Unë si i çmendur po klithja nëpër shi
Shtatë pash ndër tokë loti im kish mbërriAsgjë më shumë
Për vete nuk di…
Deri në eshtra shiu më kishte hyI lumi unë i lumi
Lotoja per ty
Shtatë vjet më pas
Shtatë bjeshkë në mes kanë mbi

Shtatë pash nën dhe e m’u dukēt pak
Po klithja nëpër shi
Sikur ujku plak..

blank

Zogjtë nuk ndërrojnē fytyrë – Poezi nga NAIM FETAJ (7 shkurt 1961- 16 gusht 2022)

Po këndojnë zogjtë në pikë të dimrit
Se pa një këngē të re nuk dalin në pranverë
U përzien stinēt dhimbja dhe sëmundjët
Si pula pa kokë sillet botë e mjerë…Zogjtë nuk janë si ne nuk ndērrojnē fytyrē
Kthehen nga mërgimi tek lisat e vjetër
Na shohin të krimbur dhe sërish kēndojnē
Dhe ndoshta na ruajnë nga ndonjē krimb tjetër

Gjithëmonë rreth globit
Duke kënduar janē endur
E çfarë nuk kanë parë rreth botës së qelbur
Mbi kokën tonē rrinin këngētarë
Kah dielli për t’u djegur janë nisur si të marrē

( Ah…sa shumë janë vetëvrarë )

Pa zogj o Zot
Ku ka stinë të bardhë…

blank

Ndahet nga jeta poeti i njohur Naim Fetaj

Ka vdekur poeti, Naim Fetaj, nga fshati Strellc i Epërm i Deçanit. Lajmin e ka konfirmuar kryetari i komunës së Deçanit, Bashkim Ramosaj. “Me pikëllim të thellë morëm lajmin për ndarjen nga jeta të poetit Naim Fetaj nga fshati Strellc i Epërm. Ngushëllimet më të sinqerta familjes Fetaj dhe gjithë atyre që e njohën”, ka shkruar ai.

Naim Fetaj u lind më 7 shkurt 1961 në Strellc të Epërm të Deçanit. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, ndërsa të mesmen në gjimnazin “Vëllezërit Frashëri” në Deçan.

Ka mbaruar Fakultetin Filozofik – Dega Letërsi dhe Gjuhë Shqipe në Universitetin e Prishtinës.

Deri më 5 korrik 1990 ka punuar gazetar në programin dokumentar të Televizionit të Prishtinës.

Nga viti 1991 ka punuar dhe jetuar në Gjermani.

Naim Fetaj ka botuar poezi në të gjitha revistat dhe gazetat e kohës në Kosovë, por edhe në Shqipëri dhe Maqedoni.

Është bartës i shumë shpërblimeve letrare dhe autor tekstesh i disa këngëve.

Është përfshirë edhe në shumë vëllime të përbashkëta poetike.

Ka botuar këta libra poetikë:

Yjet bëjnë roje

Terrinë përtej diellit

Vezullimë thinjash

Më lanë edhe pa këngë

Zogjtë nuk ndërrojnë fytyrë.

blank

Platoni e njihte kakofoninë e turmës, jo dhe muzikalitetin e “zhurmës”! – Esé nga SENAD GURAZIU

blank

NJË FOTO ME KADARENË DHE KAPLLAN RESULIN – Nga BUJAR HUDHRI

Lajmi se në Gjenevë ka ndërruar jetë shkrimtari Kapllan Resuli më kujtoi një episod që nuk më hiqet nga mendja.
Ishim në panairin e librit në Ulqin dhe atëbotë i ftuar nderi ishte Kadare dhe zonja e tij, Helena. Duhet të ketë qenë viti 2003, mbase.
Pas stendës Onufri, ku Kadare qëndronte gjithë kohën duke dhënë autografe, ishte një stendë e veçuar, e cila kishte vetëm tre libra, ku titujt lexoheshin qartë edhe nga larg: Kapllan Resuli – “Fytyra e vërtetë e Kadaresë”, i botuar në tri gjuhë, shqip, frëngjisht dhe serbisht.
Dhe pranë kësaj stende ishte ulur një burrë i qetë, që nuk fliste asnjë fjalë dhe pothuaj nuk lëvizte fare nga vendi, si një statujë.
Ishte Kapllan Resuli, autori i librit, dora vetë!
E kisha parë vetëm në fotografi, megjithatë nuk e pata të vështirë ta njihja, por çuditërisht nga afër m’u duk shumë paqësor. Mbase përfytyrimi im lidhej me gjithçka dija rreth jetës së tij të vështirë si edhe nga shkrimet e egra kundër Kadaresë në shtypin serb, sa herë vinte tetori i Nobelit.
Ja pra, ishin kaq afër, pothuaj dy metra, Kadare dhe Kapllan Resuli. Madje, dukeshin edhe më afër sepse te stenda e Kapllan Resulit nuk vinte asnjë vizitor, ndërkohë që te Kadare nuk kishte të mbaruar radha e gjatë e lexuesve që kërkonin autograf.
Ishte një pamje shumë e bukur, po ta kundroje nga larg. Dielli po perëndonte, rrezet e tij të binin në sy nëse do të doje të bëje fotografi. E ndieja këtë, sepse sa herë lexuesit donin të bënin foto, Kadare bezdisej gjithmonë dhe vinte pëllëmbën e dorës për t’u mbrojtur nga rrezet.
Pikërisht, në këtë kohë, një zotëri, që sapo mori autografin nga Kadare, m’u drejtua gjithë respekt: a mund t’i thuash Kadaresë vetëm sa ta përqafoj një herë.
Duke e ditur se sa bezdi i ka Kadare këto sjellje, këmbëngula se nuk kishte kuptim që dy burra të përqafohen.
Po mirë, më tha, një foto atëherë, mos më kundërshto.
Iu luta Kadaresë dhe gjithë përtim ai pranoi.
Mora aparatin e zotërisë dhe i nxora fotografi. Dhe në sfond, kurrë nuk kam për ta harruar, midis të dyve zuri vend koka e Kapllan Resulit dhe libri i tij kundër Kadaresë.
Pasi ia ktheva aparatin fotografik, zotëria shkoi dhe u ul te stenda e Kapllanit dhe po i tregonte atij foton në aparat.
Seç biseduan me njëri tjetrin nuk e mora vesh.
Por, u bëra shumë kureshtar dhe vajta drejt e te stenda dhe e pyeta se kush ishte:
-Unë jam vëllai prej nëne dhe prej babai i këtij burri. Ne jemi rritur me veprat e Kadaresë. Gjithë jetën. Gruaja ime e ka dhënë mësim, se është mësuese e letërsisë, ndërsa vajza studion letërsi në universitet, në Podgoricë.
Duke parë hutimin tim nga që nuk munda t’i them asnjë fjalë, më tha gjithë trishtim:
-Kapllani ka qenë shkrimtar, gjithë jetën e ka dashur Shqipërinë, por Shqipëria juaj e kalbi në burg! Ia gjymtoi jetën, deri sa e çmendi fare!
Ndenjëm të heshtur të tre njëfarë kohe.
Ndërkohë Kadare përballej me vargun e pafund të lexuesve, tashmë rrezet e diellit në perëndim skuqnin qiellin mbi kullën e Balshajve.

Send this to a friend