VOAL

VOAL

Më 2 korrik 2016 u nda nga jeta Elie Wiesel, shkrimtar hebre i mbijetuar i kampeve naziste, Nobel i Paqes

July 2, 2022
blank

Komentet

blank

Portret Artisti – Violinisti Florian Vlashi Nga Anisa Përparim JAUPAJ

Artist virtuoz me karrierë ndërkombëtare, Florian Vlashi prej pothuajse tre dekadash jeton në La Coruña të Spanjës, duke u bërë një ambasador i kulturës shqiptare, të cilën e përfaqëson denjësisht në skenat botërore, një mision të cilin ai e kryen më së miri nëpërmjet përhapjes së artit dhe kulturës sonë nëpër botë. Po si nisi rrugëtimi i tij?

“Vij nga fëminia ime”, do të përgjigjej ai duke cituar Princin e vogël të Antoine de Saint-Exupéry- së, në një prej intervistave për revistën spanjolle “Mundoclasico“[1]. Kjo etapë e parë jetësore, e cila lë gjurmë dhe brumos personalitetin, rrugëtimin dhe proçesin e rritjes përgjatë “këtyre 4000 ditëve që përfshijnë fëmijërinë”, vazhdon më tej Vlashi për “Mundoclasico-n”.

I lindur më tetë nëntor të vitit 1963 në një prej familjeve të nderuara të qytetit të Durrësit, Florian Vlashi kaloi një fëmini të lumtur dhe të ushqyer hap pas hapi nga interesa artistike e kulturore. Ai ishte bir i një mësueseje të përkujdesur dhe i shkrimtarit, regjisorit dhe përkthyesit të njohur Gjergj Vlashi. Duke folur jo pa nostalgji për ato vite të shkuara, ai shprehet se jeta e tij ishte e ndarë midis dy botëve, të asaj bote të madhe që përfaqësonte realitetin e shoqërisë shqiptare të kohës dhe të një mikrobote të kufizuar brenda katër mureve të shtëpisë. Kjo e fundit ushqente tek ai një energji të pashpjegushme, e cila e mënjanonte plotësisht prej asaj çfarë ndodhte jashtë. Nga rrëfimi i tij për vitet e fëmijërisë, kuptohet fort mirë se dashuria e madhe dhe e vazhdueshme për artin nuk i erdhi rastësisht. Pasuria më e madhe që zotëronte familja Vlashi ishte biblioteka e stërmadhe, në raftet e së cilës gjendeshin me mijëra libra, duke filluar nga klasikët grekë e deri tek modernistët e ndaluar, që nga albumet e pinakotekave të mëdha të artit klasik dhe e deri atij bashkëkohor, si dhe mbi 250 disqe të muzikës klasike, po ashtu edhe muzikë të regjistruar nga vetë Gjergji, të koncerteve të RAI-t apo të premierave të veprave bashkëkohore.

Ishte i ati që e këshillonte jo vetëm për librat që duhet të lexonte, por që edhe me shumë durim i shpjegonte artin kubist të Picasso-s, readymade-t e Duchamp-t apo përmbajtjen e baleteve te Stravinskit.

blank
Foto nr. 1
Biblioteka e shtëpisë në Durrës e Gjergj Vlashit

Të dy prindërit më drejtonin me një formulë magjike “… shumë disiplinë dhe shumë dashuri, por gjithmonë duke luajtur” thotë ai në po të njëjtën intervistë. Në shtëpinë e tij ai ishte gjithashtu i rrethuar nga miq të familjes që i ngjallnin kureshtje, muzikantë, shkrimtarë, aktorë, intelektualë të njohur, mes të cilëve edhe Ismail Kadare, i cili e cilësonte shtëpinë e Vlashit si “Lidhja e shkrimtarëve dhe artistëve”. Kjo mikrobotë pra ndikoi në mënyrë mbizotëruese në formimin e interesave të tij të hershme artistike dhe kulturore, duke e futur natyrshëm në universin magjik të artit, në një kohë kur “arti ishte e domosdoshme për të jetuar (Oscar Wilde)”, për të mos vdekur nga e verteta (Nietzsche)”, thotë Vlashi. Por ajo gjithashtu e ruajti prej mediokritetit të një shoqërie të kontrolluar nga ajo dorë e hekurt, e cila i shtynte njerëzit drejt një rryme të vetme, drejt populizmit apo zërit të “masës”. T’i shmangeshe kësaj vorbulle ishte, në mos e pamundur, posaçërisht e vështirë, dhe në rastin e Florianit, arratia më e mirë për këtë ishte zhytja në bibliotekë.

Që do të studjonte edhe muzikë, kjo ishte e zgjedhja e padiskutueshme e prindërve të tij, por vetëm kaq. Violina, instrumenti që do ta lidhte me muzikën që prej fëminisë, u përcaktua pasi kaloi me sukses konkurrimin, në moshën gjashtë-vjeçare, në shkollën e muzikës së Durrësit.

Mbresat e ditës së parë të shkollës si dhe të atyre viteve të para ai i hodhi në letër, dhe rastësisht ato ranë në dorën e Kadaresë, i cili, i entuziasmuar nga shkrimi, vendosi t’i botojë në gazetë nën titullin “Premtimi”.

            E mbaj mend si tani ditën e parë të shkollës në Durrës. Ishte klasa e parë djathtas në hyrje. Jam ulur në bankën e fundit në rreshtin nga dera. Shoku i bankës ishte Edisoni. Unë isha i lumtur atë ditë, ndërsa Edi nuk pushonte duke qarë. E shikoja me habi dhe nuk e kuptoja pse qante. Edhe ai më shikonte me habi dhe nuk e kuptonte pse isha i lumtur.

            Nga profesorët e violinës, kush më shumë e kush më pak, të gjithë kanë lënë gjurmë tek unë, por nuk e harroj atë që më vuri duart në violinë, Stathi Qehajefin. Mësimet me profesor Stathin më kujtohen shumë mirë. Kishte një metodë interesante për të nxitur fëmijët në studim; në mur kishte vënë një tabelë ku, me kuadrate e kryqe, jepte ecurinë e nxënësve çdo ditë si të ishte një garë sportive.

            Një ditë ai më pyet “Si e ke ushtrimin?” “Mirë, veç një masë nuk më del…” “Për një masë nuk ka problem” më thotë dhe ma kalon ushtrimin. Atëhere unë, kur merrja ushtrimin e ri, kërkoja masën më të vështirë dhe studjoja të gjithë pjesën përveç asaj mase. Në këtë mënyrë fitoja mjaft kohë… deri sa një ditë me thotë me një ton të ftohtë: “Për herën tjetër dua të më sjellësh të gjitha masat që ke lënë pa bërë !”. Tronditja ime merret me mend. Duhet të studjoja të gjitha ato “masat e zeza” të të gjitha pjesëve. Një tmerr! Edhe sot e kësaj dite unë filloj të punoj një vepër gjithmonë nga “masat e zeza”.

             Ishte mësimi i parë që më dha ai mbi ndershmërinë në profesion e për sforcimin deri në vuajtje për të realizuar diçka. Atë ditë, për herë të parë, pata parandjenjën se violina do të ishte miku dhe armiku im…

            Me profesor Stathin u lidhëm shumë. Im atë, që bisedonte shpesh me të për letërsinë dhe shkëmbenin libra, më thoshte se ishte mjaft i kulturuar e fliste shumë gjuhë. Mua, bashkë me dy nxënës të tjerë nga klasa, na mbante shumë afër dhe na thërriste shpesh në shtëpinë e tij. E kalonim shumë mirë dhe, kur iknim, na jepte disa lodra të vogla plastike që për ne ishin mrekullia vetë.

            Në vitin tjetër shkollor nuk erdhi më … Na thanë se e kishin arrestuar si agjent… Në një fotografi të madhe ku kishim dalë ne nxenesit me të, fytyrën e tij e prishën me stilolaps. Askush nuk fliste më për të sikur kurrë nuk kish ekzistuar.

blank

Foto nr. 2
Florian Vlashi në klasë të parë, përkrah Fatmir Libohovës (drejtori i shkollës së muzikës). Figura e prishur me stilolaps është e profesorit Stathi Qehajefit (1970)

       Disa vite më pas, duke kaluar nga rruga e gjykatës, ndalon para meje një makinë policie nga ku zbresin dy policë që mbanin nga krahët një njeri. Ishte profesor Stathi. M´u duk krejt i bardhë në fytyrë. Unë mbeta pa lëvizur në mes të rrugës dhe m`u mbushën sytë me lot.

            Pas disa kohësh na thanë se kish vdekur në burg…

            E kujtoj shpesh atë moment para gjykatës. Ishin vetëm disa sekonda. Duhet ti kisha folur, ta përshëndesja, t´i thoja se e kujtonim shumë apo ta falenderoja për lodrat. Sa mirë do kish qenë për të një fjalë e mirë në ato momente. “Për herën tjetër dua të më sjellësh të gjitha masat që ke lënë pa bërë!”… Kësaj here, profesor, e kam të pamundur ta korrigjoj gabimin.

            Kur vij për pushime në Durrës gjithmonë shkoj tek shkolla. Në verë aty thuajse nuk ka njeri. Dëgjohet ndonjë nxënës që studion piano dhe unë, nën tingujt e asaj pianoje të çakorduar, shëtis pa ngut duke u futur në të gjitha sallat, klasat, banjot. Ritmi i hapave të mi dhe jehona e tyre në koridoret bosh kanë diçka ndërmjet misterit dhe melankolisë…

            Në fund ndaloj tek banka e klasës së parë. Kanë kaluar mbi 40 vjet dhe unë akoma nuk e kam kuptuar kush kishte pasur të drejtë atë ditë, unë që isha i lumtur apo Edisoni që qante[2].

Çdo i vogël që i vihet studimit të muzikës, është i privuar nga gëzimet e moshatarëve të fëmijërisë, nga lodrat dhe argëtime të tjera. Padyshim që asnjë fëmijë i vogël nuk mbyllet brenda katër mureve me dëshirë, i detyruar që të përsërisë disa masa me dhjetëra herë. Por, nga ana tjetër, kjo rutinë e mërzitëshme është një mësim i madh për jetën edhe pse paradoksale për vetë moshën. Ndryshe është kur një fëmijë i vogël merr një lodër një ditë dhe e “hedh” për ta ndërruar me një lodër tjetër, ndërsa me instrumentin ndodh e kundërta, atë e ke po aty. Çdo ditë ke bërë nga katër masa, pas disa kohësh mund të jesh në gjëndje të interpretosh një vepër të tërë. Dhe kështu, mësimi më i madh që merr një fëmijë për jetën është se suksesi arrihet “gurë më gurë” dhe nuk vjen nga rastësia me një shkop magjik. Vështirë që një fëmijë i vogël të ndjejë kënaqësi kur fillon studimin, sidomos violinën, e cila, ndryshe nga piano për shembull, që mjafton të godasësh në tastierë për të nxjerrë tinguj, nëse nuk di t’i biesh nxjerr veçse zhurmë. Pra janë një seri gjërash komplekse, si muskuli, intuita, veshi, pozicionet etj, që të mundësojnë për të nxjerrë një tingull të bukur a një intonacion të saktë.

Siç u përmend edhe më lart, vajtja në shkollën e muzikës për Vlashin nuk ishte rastësi (jo vetëm për faktin e ndikimit të prindërve intelektualë, por edhe afërsia e banesës së tij me shkollën e muzikës), por nuk ndodhi kështu me përzgjedhjen e instrumentit të violinës.

Eshtë i njohur fakti, që instrumenti të izolon dhe kjo gjë bëhet shumë e trishtueshme për një fëmijë (madje Vlashi thekson gjatë një bashkëbisedimi, se nga përvoja e tij personale nuk do ta rekomandonte këtë izolim për një fëmijë të asaj moshe), por është vërtetuar ndërkohë që fëmija ta dashurojë krejt natyrshëm muzikën dhe instrumentin e tij, kjo ndodh kur ai luan me fëmijë të tjerë duke mos e konsideruar më instrumentin si një detyrim, por si lojë. Vetë shprehja “luaj në instrument” është shumë e bukur (ndonëse jo e përdorur në të gjitha gjuhët, p. sh në Spanjë thuhet “prek instrumentin”, në Rumani “tingëlloj në instrument”), është si të thuash një çelës sekret për ta joshur fëmijën në lojën me instrumentin.

blank
Foto nr. 3
Florian Vlashi në klasë të pare (1970)

Në bisdë me të, Floriani rrëfen se në dashurinë e tij të vërtetë për violinën, krahas kalimit të viteve, do të ndikonin edhe faktorë të tjerë. Një prej tyre, ishte pjesëmarrja në orkestrën e harqeve të shkollës, e cila, që në çastin e parë solli një kthesë e madhe në marrëdhëniet e tij me muzikën. Një tjetër fakt i treguar me shumë fanatizëm prej tij, është violina e re që i solli i ati nga Pogradeci në kohën kur atij, tashmë 13 vjeç, i duhej të luante me një violinë 4/4 nga ajo në ¾. Ishte një instrument që tingëllonte aq bukur sa u dashurova me zërin e tij, tregon ai me shumë entuziasëm sikur të përjetonte po të njëjtat emocione të shumë viteve të shkuara.

Pyetjes se kush ka qënë njeriu, që e inkurajonte dhe tek i cili kishte besim që do t’ia dilte, ai, pa asnjë lloj mëdyshje, i përgjigjet se gjatë tetë viteve të para ka patur mbështetjen e familjes dhe sidomos të të atit, që e ushqente me dashurinë për artin, por edhe të së jëmës përsa i takon formimit të dispilinës së punës. Por ai i është gjithashtu mirënjohës mësuesve të tij të shkollës së muzikës, që edhe pse të rreptë, e kanë mbështetur në çdo hap të rrugës së tij, në mënyrë të veçantë profesori i violinës Vaso Papa.

Pasi dëgjon një rrëfim të tillë, pyetja që të lind natyrshëm dhe që të ndjell kureshtje është: nëqoftëse nuk do të ishte violina zgjedhja e Florit, në cilin drejtim do të kanalizohej rrugëtimi i tij? Edhe në këtë rast, pa mëdyshjen më të vogël, ai përgjigjet: sigurisht diçka që do të lidhej me botën e artit, pasi shkencat e sakta më dukeshin të ftohta edhe të largëta, edhe pse në vetvete muzika është shkencë më vete. Por pavarësisht kësaj, ai ndërkohë shprehet me bindje që muzika lidhet në një farë mënyre me shkencat dhe për këtë i referohet disa koncerteve që ka bërë me temën “muzika dhe matematika”, të cilat i vlerëson ndër koncertet më të sukseshme për të rinjtë dhe me shumë interes në llojin e tyre. Duke iu rikthyer idesë se nëse jeta e tij nuk do i kushtohej muzikës, ai flet për dashurinë për letërsinë, e cila mbetet pasioni i tij i dytë. Dhe për këtë përmend intervistën e dhënë në revistën spanjolle, ku në lidhje me pasionin e tij të hershëm për letërsinë kujton se, një nga librat e tij të dashur të fëmijërisë, Fari në fund të botës i Jules Verne-it, në një farë mënyre kishte shënjuar apo paralajmëruar të ardhmen e tij. Prej Durrësit të tij të dashur, ai u vendos në një qytet të bregdetit spanjoll që, siç thotë ai vetë, është qyteti me farin më të vjetër të botës dhe që, si çdo qytet i tillë, është i hapur në të gjitha drejtimet, po ashtu edhe për dashurinë e madhe për muzikën.

Pas përfundimit të shkollës së mesme të muzikës, ëndërra e Vlashit ishte, padyshim, vazhdimi i studimeve në Institutin e Lartë të Arteve. Por kjo dëshirë e zjarrtë u shoqërua nga një gotitje e madhe: iu mohua e drejta të merrte pjesë në konkursin e pranimit për shkak të problemeve biografike. U detyrua kështu të punonte për një periudhë një-vjeçare në prodhim. Duke pohuar me sinqeritet se puna është gjithnjë nder, pavarësisht se çfarë bën dhe ku punon, ai ndërkohë nuk i fshihet faktit që ky detyrim jo vetëm që i humbiste kohë, por shoqërohej edhe me frikën e lëndimit të duarve apo kontraktimit të muskujve, fatale këto për një violinist. Pasi mori një karakteristikë pozitive nga vendi i punës si edhe mendimin që e meritonte të merrte pjesë në konkursin e ILA, erdhi një gotitje e dytë. Përmes një fletë-rrufeje të vendosur në sheshin e qytetit të tij të lindjes, akuzohej se po braktiste punën në prodhim. Trauma ishte e jashtëzakonshme, po aq sa edhe absurdi i mendësisë se ndjekja e studimeve të larta shihej si një mëkat përkundrejt largimit nga gjiri i klasës punëtore. Kjo betejë për shkollim, në të cilën nuk munguan as ndërhyrjet e disa intelektualëve miq të familjes, së fundi përfundoi me dhënien e së drejtës për t’u paraqitur në konkurs. Kundërshtitë dhe vështrirësitë me të cilat iu desh të përballej në këto hapa të jetës, duket se i dhanë më shumë forcë për të ecur përpara. Intuitivisht e ndjeu se erërat e kundërta e bënë edhe më të vendosur për të arritur suksesin. Për të mos folur gjatë për këtë, ai i referohet fjalëve të Nietzche -s, sipas të cilit, “ajo që nuk të vret të bën më të fortë”.

Tensioni që e shoqëroi gjatë kohës së përgatitjes ishte i vetëkuptueshëm për një njeri si ai, i mbrujtur me pikësynimin e paepur për të dalë fitimtar. Ishte rasti i jetës time, thotë Vlashi, duke folur për përgjegjësinë që ndjente jo vetëm ndaj atyre që e kishin mbështetur dhe besuar, por edhe për faktin që do të përballej me violinistë të ardhur nga i gjithë vendi. Lajmin e fitores në konkurs e përjetoi me një krenari të pamasë, pasi ndër 42 violinistët pjesëmarrës ishte renditur i pari me 160 pikë (maskimale), ndërkohë që vendi i dytë kishte siguruar vetëm 90 pikë.

Përshtypja e parë që krijoi te pedagogët e ILA ishte shumë e madhe, lakmohej nga të gjithë për të qenë student i tyre. Ai tregon se Ibrahim Madhi në mënyrë të veçantë kishte rekomanduar  Vlashin për të studiuar jashtë vendit, ekzaktësisht në Francë, çka nuk u bë e mundur për shkak të biografisë dhe “dosjes së errët”, e cila i sillte gjithmonë probleme. U caktua me Raimonda Stefin (Koço), nën drejtimin e së cilës i përfundoi studimet me rezultate të shkëlqyera, me mesatare të përgjithshme 9.8. Duke folur për vitet e Institutit, ai përmend se krahas profesoreshës së violinës, në formimin dhe zhvillimin e tij një rol shumë të rëndësishëm kishin të gjithë pedagogët e tjerë të shkollës. Megjithatë, fakti që në Durrës ishte drejtuar në mënyrë të shkëlyer nga pedagogu Vaso Papa, ia bënë më të lehta vitet e studimeve.

blank
Foto nr. 4
Formacioni i ILA drejtuar nga I. Madhi (1985)

Duke spikatur si një ndër studentët më të mirë violinistë, Vlashi u përzgjodh nga Ibrahim Madhi si violinë e parë e Formacionit të harqeve të ILA. Gjatë katër viteve të studimeve, Vlashi thotë se nuk ishte koshient që ajo dosje e mallkuar po e përndiqte këmba-këmbës, “madje e kam shijuar plotësisht atë kohë dhe kam punuar fort me violinën”, pohon ai.

Megjithëkëtë, gjatë rrëfimit të tij ai kujton një ngjarje të trishtë në lidhje me programin e diplomës. Midis veprave që do të luante në diplomë ishte edhe Koncerti Nr. 2 i Prokofievit. Pas një pregatitje dhjetë-mujore plot përkushtim, atij iu komunikua se nuk mund ta luante koncertin, pasi autori i saj, të cilin ai e adhuronte, ishte një kompozitor modernist. I ndodhur përballë faktit të kryer, ai u detyrua që brenda një kohe shumë të shkurtër, gjithësej dyzet ditë, të përgatiste Koncertin e Brahams-it në Re+. Nën shoqërimin e pianistes Anita Tartari, për të cilën flet me shumë nostalgji dhe adhurim, Florian Vlashi realizoi një mbrojtje diplome të shkëlqyer, ku krahas Brahms-it interpretoi dhe Koncertin Nr. 2 të Kujtim Laros. Koncerti i tij i diplomës u regjistrua në radio dhe u trasmetua i shoqëuar me një intervistë të tij në korrik të vitit 1987.

blank
   Foto nr. 5
Artikull nga Gëzim Kabashi (1985)

Përfundimi i studimeve me rezultate të shkëlqyera, hapte përpara Florianit të gjitha mundësitë për t’u emëruar në ndonjë prej institucioneve kryesore artistike të vendit, si në ILA, ashtu edhe në Teatrin e Operas dhe Baletit apo në Orkestrën simfonike të RTSH. Por kjo nuk ndodhi. Betejat e tij duket se nuk kishin të sosur. Fillimisht ishte vendosur që të punonte si mësues në Gjirokastër, por rastësia e solli që të qëndronte në qytetin e lindjes për të zëvendësuar një nga mësueset e shkollës së muzikës.

Duke mos u mjaftuar vetëm me mësimdhënien në violinë, ai ka bërë koncerte recitale të ndryshme duke luajtur në publik një sërë veprash të repertorit tradicional por edhe të autorëve të shekullit XX si Ravel dhe Bartok (ky i fundit interpretohej për herë të parë në Shqipëri). në sajë të përvojës së fituar në orkestrën e harqeve të Ibrahim Madhit, të cilën e vlerëson si një shkollë më vete, Vlashi ngriti formacionin e harqeve të shkollës së mesme artistike “Mujo Ulqinaku”.

Kështu, në vitin 1989 Florian Vlashi krijoi Orkestrën e Harqeve “Jan Kukuzeli” në Durrës (emër të cilin e mori më vonë edhe shkolla e mesme artistike e këtij qyteti), me të cilën luajti “Katër Stinët” e Vivaldit që interpretohej për herë parë në Shqipëri. Përveçse vepra u luajt e plotë me katër koncertet përbërëse të saj dhe sonetet shoqëruese, fakti tjetër me interes është që Vlashi përmend një fakt pothuajse të panjohur. Sipas tij, Konti Durazzo me prejardhje nga një familje fisnike durrsake, kishte blerë pothuajse të gjitha dorëshkrimet e Vivaldit, të cilat ia trashëgoi brez pas brezi pasardhësve të tij, derisa këta të fundit ia shitën Bibliotekës së Torinos në vitin 1924. Pikërisht rreth kësaj kohe dolën në dritë veprat e Vivaldit, një pjesë e mirë e të cilave, përfshi edhe “Katër stinët”, u luajtën për herë të parë në qytetin e Siennas.

blankFoto nr. 6
Koncerti premierë “Katër stinët” e Vivaldit (1989)

Në dhjetor të 1989 me këtë formacion u luajtën për herë të parë koralet e Jan Kukuzelit (shekullit XIII) dhe Niketë Dardanit (shekullit IV). Kjo ngjarje mjaft e rëndësishme zgjoi interesin e emrave më të njohur të muzikës së kohës, veçanërisht për faktin që muzika kishtare e Kukuzelit, e krijuar rreth 700 vjet më parë, interpetohej për herë të parë në Shqipëri e përshtatur për formacion harqesh. Po në të njëjtin vit, juria e Konkursit të Solistëve dhe Orkestrave Sinfonike të Shqipërisë, e kryesuar nga Çesk Zadeja, e vlerësoi Florian Vlashin me çmimin e parë për lojën solist me Orkestrën Simfonike të Durrësit, nën drejtimin e dirigjentit P. Afezolli.

blank

Foto nr. 7
Pas koncertit me Koralet e Jan Kukuzelit tek Torra. Në foto Gjergj Prevazi, Ramadan Sokoli, Petrika Afezolli, Feim Ibrahimi, Florian Vlashi, Edmond Buharaja dhe Ylli Ademi, Nikolet Vasia (1989)

Tashmë që për Vlashin dukej se çdo gjë po shkonte më së miri, rastësia e solli që ai të largohej nga Shqipëria, kur prej një miku të fëmijërisë mori njoftimin mbi një konkurs të organizuar për zgjedhjen e instrumentistëve që do të bëheshin pjesë e Orquestra Sinfónica de Galicia. Konkursi do të mbahej në muajin shkurt të vitit 1992 në disa qytete të botës, Stuttgart, Londër, New Jork, Bratislavë, San Petersburg dhe A Coruña. Gjatë intervistës me të, Vlashi thotë se vendimin për të marrë pjesë në konkurs e mori pa asnjë dilemë, i udhëhequr nga dëshira e tij e brendëshme – duke nënvizuar njëkohësisht se te të gjithë ne fshihet “sindroma e trubadurëve” – për të udhëtuar në distanca të largëta. Me një ton të lehtë humori, Vlashi rrëfen se vetëm pas arritjes në Stuttgart, për udhëtimin drejt të cilit iu desh të merrte para hua, u informua që konkursi ishte i hapur për instrumentistë nga e gjithë bota, duke shtuar se nëse do ta dinte më parë këtë fakt nuk do ta kishte marrë vendimin për të konkuruar. Por atij iu desh të përballej me një sfidë edhe më të madhe, që kishte të bënte me programin e konkursit. Midis partiturave të veprave të detyruara, dhjetë prej tyre mungonin në Shqipëri. Habia që kjo i shkaktoi sekretares së konkursit ishte më se e natyrshme. Vetëm një ditë para mbajtjes së konkursit, një instrumentist i ardhur nga Shqipëria i kërkonte ndihmë për gjetjen e partiturave! Kjo aventurë e Vlashit, të cilit iu desh që brenda 24 orëve të studionte 10 vepra të reja orkestrale solo, përfundoi me sukses të plotë dhe shërbeu si një gur prove për afirmimin e aftësive të tij.

Lajmin se ishte fitues i konkursit Vlashi do ta merrte pas kthimit në vendlindje, në një prej ditëve kur nuk kishte drita në shtëpi. Por tashmë një dritë tjetër, jeshile, ishte ndezur për të duke i hapur rrugën e drejt një të ardhmeje të re, të panjohur, por shumë premtuese.

Pasi përfundoi me sukses turneun e planifikuar në Itali me orkestrën “Jan Kukuzeli” të Durrësit”, në vitin 1992 Florian Vlashi u bë një prej instrumentistëve të Orquesta Sinfónica de Galicia, e cilësuar nga kritika e specializuar si më e mira në Spanjë.

Sigurisht që kjo arritje ishte shumë e rëndësishme për të, por ai nuk u ndal me aq. Vajtja në Spanjë ishte veçse fillimi i një stadi të ri, që do të vijohej më tej me përpjekjet e vazhdueshme për perfeksionimin e lojës në instrument si edhe me ndërveprimin multi-kulturor me kolegë të tjerë.

Në vitin 1993, Florian Vlashi mban koncertin e tij të parë në Spanjë, një recital me vepra nga Bach, Paganini dhe Stravinski, pas të cilit i erdhën oferta për realizimin e koncerteve të tjera. Ndërsa i nënshtrohet disa kurseve të specializimit me G. Egger (Bachakademi Stuttgart) dhe me L. Müller (koncertmaestër i Orkestrës së Dhomës së Vienës), Vlashi vazhdon aktivitetin koncertal. Midis të tjerash, një ngjarje e rëndësishme e veprimtarisë së tij artistike të kësaj periudhe është interpretimi për të parën herë në Spanjë i veprës së plotë të kompoziotrit vendas Andres Gaus-i, të shoqëruar më pas edhe me regjistrimin në një disk, që u prit mjaft mirë.

blank
Florian Vlashi me Placido Domingue në një nga koncertet e para në Spanjë (1993)

Pas katër vitesh, në shtator 1996, Vlashi themeloi grupin instrumental me emrin sinjifikativ Siglo XX, të vendosur në shenjë nderimi për shekullin, që beri ndryshimin më të madh në historinë e muzikës. Ky ansambël u formua kryesisht me qëllimin për të luajtuar vepra të autorëve të muzikës bashkëkohore. Kjo nevojë lindi, midis të tjerash, për faktin që zona në të cilën Vlashi jetonte nuk kishte një ansambël të mirëfilltë të specializuar për muzikën e shekullit XX. Duke folur mbi këtë çështje në intervistën për gazetën “Mundoclasico“, ai thekson se dy mbeten synimet kryesore të grupit: 1) paraqitja e kryeveprave të muzikës së dhomës të shekullit XX deri në ditët tona; dhe 2) bashkëpunimi dhe mbështetja e krijuesve spanjollë. Ai parashtron gjithashtu se grupi Siglo XX nuk njeh kufizime të përbërjeve instrumentale, të cilat, në varësi të veprave mund të jenë duo, kuartete, kuintete deri edhe me pjesëmarrje të prej dhjetë a njëzet instrumensitëve. Solistët e Siglo XX janë gjithashtu edhe anëtarë të OSG (Orquestra Sinfonica de Galicia), nga të cilët mund të veçojmë: Lilia Chirilov, Stefan Utanu, Caroline Bournaud, Luminita Burca, Mihai Tanasescu, Enrique Iglesias (violinistë); Raymond Arteaga, Arben Llozi, Despina Ionescu, Wladimir Rosinskij (violistë); Ruslana Prokopenko, Gabriel Tanasescu, Rediana Lukaçi, Raúl Mirás (çelistë); Todd Williamson (kontrabas); Claudia Walker (flaut); Juan Ferrer, Pere Anguera Camós (klarinetistë); Casey Hill (oboe): Steve Harriswangler (Fagot); Alejandro Vázquez, Manuel Moya (trompistë); John Etterbeek (trombon); José Belmonte, Alejandro Sanz (perkusionistë); Ayako Zemba (piano); Ramón Carnota (kitarë); dhe Celine Landelle (harpë). Të ardhur nga shkolla, vende e kultura te ndryshme, çdonjëri prej tyre, sipas tij, ka prodhuar energji të jashtzakonshme dhe të gjithë së bashku janë shtresëzuar mes tyre si “një Babel”, shprehet ai në mënyrë metaforike.

Prej koncertit të parë të Siglo XX, të mbajtur në Teatrin Rosalía de Castro (A Coruña) më 8 prill 1997 (me vepra nga autorët F. Poulenc, D. Milhaud, M. Barber, I. Xenakis dhe I. Stravinsky), kanë kaluar plot 25 vite, një rrugë e tërë e mbushur me sfida për përballimin e një repertori të njohur për vështirësitë veçanërisht të mëdha.

Me profesionalizëm dhe përkushtim, grupi Siglo XX i drejtuar nga Florian Vlashi tashmë numëron përmbi 170 “permiera botërore” të autorëve kryesisht spanjollë si: Manuel Alejandre Prada, Fernando Alonso, Ramiro Cartele, Paco Casal, David Cuevas, Julio Montero, Helena Palma, Eligio Vila etj, por edhe të kompozitorëve shqiptarë, si Feim Ibrahimi, Gjon Gjevelekaj, Donika Rudi, Aleksandër Peçi, Haig Zacharian.

Nga numri i madh i veprave të luajtura në koncerte gjatë gjithë këtyre viteve të grupit Siglo XX, Vlashi veçon: Black Angels nga George Crumb për katër instrumenta elektronikë, vepra të muzikës së re të Galicias të paraqitura në Festivalin e Veronës, Pierrot Lunaire nga Schönberg, Qatuore pour la fin du temps nga Messiaen si dhe Historia e ushtarit të Stravinskit, këto dy veprat e fundit janë luajtur edhe në Bienalen e qytetit të Durrësit si vepra premierë në Shqipëri.

Përsa i takon lojës së tij si solist, në intervistën e përmendur Vlashi rrëfen se me violinën e tij ka shëtitur që nga sallat e njohura të Spanjës, Ukrainës apo Italisë e deri në vendet më të paimagjinueshme sikundër janë lagjet e varfra në São Paulo të Brazilt, rrënojat e frikshme të nerofumos në Durrës, në një dasëm apo në varrezat e San Amaros të A Coruña-s etj. Në mënyrë të veçantë ai ndalet te një recital i mbajtur në Logroño, pas të cilit kompozitoria e njohur María Dolores Malumbres, e emocionuar, i dhuron një violinë të çmueshme të shekullit XVIII të trashëguar nga i ati. Disa muaj më vonë, kompozitorja shkruajti për të një vepër interesante për violinë solo, të titulluar Violina e tim eti, që Vlashi e cilëson si një krijim me bukuri abstrakte të rrallë, duke e përfshirë më pas në ciklin “Espacios sonoros”. Duke folur për këtë episod mbresëlënës të jetës së tij, Vlashi shprehet se: “Kjo është nga ato histori aq të bukura e prekëse, për të cilat mendohet që ndodhnin vetëm nëpër libra”. Por Malumbres nuk është e vetmja që ka krijuar posaçërisht për Florian Vlashin (mbi 30 vepra i janë dedikuar atij). Në vitin 2005, Paulino Pereiro i ka dedikuar atij Sonatën nr. 2 op. 118 për violinë solo, të titulluar “Vlashiana”.

blank
Foto e sonatës “Vlashiana” (2005)

Themelimi i Siglo XX nga Florian Vlashi, përveç arsyeve të përmendura, erdhi edhe si një nxitje e brendëshme e tij për të eksperimentuar. Kjo dëshmohet, midis të tjerash, edhe nga një Konferencë-koncert që ai mbajti në universitet, me temën “Historia dhe misteri i violinës”. Duke luajtur me katër instrumente të ndryshme harkorë si lahuta, violina baroke, violina klasike dhe ajo elektrike, ai bën së bashku katër tradita dhe kultura të ndryshme. Lidhur me këtë ndërmarrje kaq interesante, gjatë intervistës së tij ai i referohet si model frymëzimi përvojës së shquar eksperimentale të John Cage-t. Në një shkrim mbi këtë ngjarje, kritiku spanjoll Julio Andrade, duke folur për eksperimentimin e Florian Vlashit, shprehet midis të tjerash: se violina elektrike dukej “si e pa mishtë, gjë që i jepte pamjen e një skeleti… me tingëllim fantazmagorik”, pra, “djalli vetë”, rrëfen Vlashi.

Një tjetër projekt i tij i dashur për të është Bienalia “Netët e Muzikës Klasike”, të cilën e themeloi në 2003 në qytetin e Durrësit (festivali i parë i muzikës klasike në Shqipëri që vijon aktivitetin ende). Ideja për këtë, thotë ai, “lindi në një formë krejt të natyrshme, si të gjitha gjërat e paparashikuara”. I gjendur atë vit në Durrës për të kaluar pushimet verore, me një grup miqsh të shkollës, teksa u përfshimë në biseda dhe kujtime plot nostalgji, filluam të improvizonim dhe të interpretonim me njëri-tjetrin vepra të ndryshme. Të mbështetur nga dashamirësit e muzikës si edhe nga Bashkia e qytetit, në ditët e fundit “menduam që këto vepra t’i luanim në publik dhe aty për aty vendosëm themelimin e aktivitetit nën emrin “Netët e muzikës klasike”.

Shumë shpejt festivali mori formën dhe strukturën e duhur, të përbërë nga shtatë netë me tematika të ndryshme, si një rrugëtim në epoka të ndryshme të muzikës, përfshi edhe një konkurs për talentet e reja, fituesi i të cilit ftohet nga Rediana dhe Florian Vlashi për të luajtur në Spanjë. Vlashi e vlerëson konkursin si një mundësi të artë për të rinjtë, “një mundësi që në moshën e tyre mua nuk ma ofroi njeri”, thekson ai jo pa një ndjenjë dhimbjeje. Festivali përmban në çdo edicion nga një vepër të porositur premierë. Po kështu, krahas muzikantëve shqiptarë aty luan rregullisht edhe Grupi i Vlashit (Siglo XX) duke krijuar një “urë tingujsh” ndërmjet dy vendeve. Ndër vite, koncertet e “Netëve të Muzikës Klasike” janë mbajtur në ambjente të ndryshme të qytetit si: amfiteatri, teatri, muzeu, katedralja deri edhe te një klub apo te rrënojat e një fabrike të braktisur në periferi të qytetit.

Tanimë grupi Siglo XX ka hyrë në vitin e njëzet e pestë të veprimtarisë së tij dhe ndërkohë po përgatitet për një seri koncertesh në Spanjë, të cilat do të kurorëzohet me veprën madhore të muzikës së shekullit XX, “Le Marteau sans maître” (Çekiçi pa mjeshtër) të Pierre Boulez-it dhe me premierën botërore “25 Microsecuencias” (25 mikrosekuenca) të 25 kompozitorëve nga Galicia.

Aktualisht Florian Vlashi është duke punuar për një tjetër projekt, përtej veprimtarisë koncertale. Karriera ndërkombëtare dhe mundësia e krijuar përmes saj për njohjen e përvojave, që zbatohet sot në vende të zhvilluara të botës, e shtynë Vlashin për t’iu vënë punës së hartimit të një fjalorthi terminologjik në gjuhën shqipe (me 47 pjesë të violinës), i cili i mungon shkollës shqiptare të violinës. Vlashi vetë pohon se gjatë kohës kur punonte në Sinfonica de Galicia (një orkestër ndërkombëtare me instrumentistë nga mbi 20 vende të botës), ai vetë nuk ngurronte të konsultohej mbi emërtimet, jo vetëm në italisht e frëngjisht, por edhe në gjuhë më të rralla si finlandisht apo japonisht.

Iniciativa shumë e dobishme e hartimit të këtij fjalorthi për violinistët shqiptarë, e ka përqendruar punën e Vlashit në një angazhim shumë serioz, i cili fillon që nga hulumtimi nëpër biblioteka i literaturës së shkruar për instrumentin e violinës, për luterinë në përgjithësi, pra i një fondi tejet të pasur, një pjesë të të cilit ai e ka njohur dhe seleksionuar përgjatë 30 viteve.

blank
Fjalorth në gjuhën shqipe me 47 pjesë për violinë, nga F. Vlashi.

Dashuria për artin në përgjithësi, e kultivuar që prej fëmijërisë së hershme, mbetet një ndër tiparet më dalluese të botës intelektuale të Florian Vlashit. Krahas lidhjes me letërinë, ai është një pasionant, të themi gati një “fanatik”, i pikturës.

Kjo ka zgjuar tek ai shpirtin e koleksionistit të tablove të autorëve të ndryshëm shqiptarë, të cilat i mban të ekspozuara në sallonin e shtëpisë së tij. Gjatë gjithë këtyre viteve ai numëron në koleksionin e tij më shumë se 100 vepra, ndër të cilat veçon një skulpturë të Nikoletë Vasisë të titulluar Muzika, të cilën e ka ekspozuar në oborrin e shtëpisë së tij.

Është fjala për një skulpturë me orientim disi kubist që, siç e përshkruan Vlashi, ka në epiqendër një instrument bashkë me një kokë njeriu e një kokë kafshe, nga e cila përciellet ideja e Menuinit që violinisti është një qenie e çuditshme, një gjysmë tigri e gjysmë poeti. Ndoshta në koleksionimin e tablove të autorëve shqiptarë të pikturës, Vlashi, krahas dashurisë për artin, gjen edhe mundësinë për të plotësuar gjithë sa i mungon nga vendi i tij.

blank

Foto e Florianit me prindit në Muzeun Guggenheim

Duket sikur dashuria për muzikën është gjithëpërfshirëse në familjen Vlashi, pasi ajo nuk mbaron tek Floriani. Të dy djemtë e tij janë instrumentistë, përkatësisht Danieli luan si violinist solist në orkestrën Deutsches Symphonie-Orchester të Berlinit, ndëra Martini ka zgjedhur instrumentin e violonçelit duke ecur nën gjurmët e së jëmës, Rediana Lukaçit.

blank
Foto e familjes Vlashi, prindërit, djemtë dhe bashkëshortja e Florianit.

Pyetjes se çfarë do të bënte Flori kur të mbaronte misioni i tij me violinën, ai i përgjigjet me shumë thjeshtësi, se ndoshta do t’i kushtohej verërave apo mbase t’i rikthehj figurave në plastelinë, që bënte dikur tek biblioteka e të atit. Por një gjë është e sigurtë. Violina, e cila e ka shoqëruar dhe përmbushur gjithë jetën e tij, do të vazhdojë të mbetet përherë e tillë për të.

Kanë shkruar për të:

Me talentin e kulturën e gjerë që zotëron, jep një imazh të vërtetë të shpirtit të shqiptarit, që mbijetoi përmes diktaturës e indiferencës europiane. Me personalitetin e tij mundohet të zhbëjë, të davarisë sado pak atë perde errësire që kanë hedhur mbi Shqipërinë

Pirro Dollani

Ju jeni shqiptari i dytë që kam takuar në jetën time pas Nënë Terezës

                                                    Zubin Mehta, dirigjent

Vlashi luan me shumë elegancë, zhdërvjelltësi teknike e muzikalitet. Loja e tij është thjështë mjeshtërore . Një artist i shkëlqyer.

Ramiro Cartelle , kritik muzikor

Florian Vlashi , një tjetër shqiptar që i bën nder kombit

                                                 Gëzim Kabashi, gazetar

Peneli i artë ishte koncerti i Florian Vlashit, interpretim i shkëlqyeshëm, plot virtuozitet, dominim e asimilim të muzikës moderne.                                    

                                            Carlos Blanco Ruiz, kritik muzike

Muzika klasike e re triumfon në duart e Vlashit

O. Castro, kritik muzike

Vlashi është një muzikant i kategorisë së lartë. Ishte një koncert vërtet i mahnitshëm

                                              Enrique Sacou , kritik

Vlashi ka të rralla jo vetëm cilesitë si instrumentist, por dhe ato njerëzore. Është kënaqësi ta kesh pranë edhe si muzikant edhe si njeri.

                                               Juan Duran , kompozitor

Pa të muzika moderne në Galici nuk do të ishte ajo që është. Një person që beson në muzikën e re dhe në kompozitorin e vendit tonë.

Paulino Pereiro, compozitor

                                             nga dedikimi i sonates “ Vlashiana”

Një violinist i jashtëzakonshëm

Miguel Anxo Fernan Vello, poet

Bagazhi artistik e bën Vlashin një nga protagonistët më të mëdhenj të muzikës së re në Galici – Spanjë në këto dekadat e fundit. … ka një teknik të lartë në interpretim, me një ekspresivitet e ndjenjë tepër të përshtatshme. Gishtat e tij janë të përkryer në pasazhet më virtuoze që i përballon me një natyrshmeëri të habitshme. Teknikisht loja e Vlashit më duket verbuese.

Paco Yánez, muzikolog

Shpirti i tij i kultivuar dhe drejtpeshimi i brendshëm, zbuloi një talent të fortë, të aftë për të kuptuar botën e muzikës së re, si dhe rrugën e domosdoshme në artin interpretativ modern. Gjithë edukimi violinistik dhe estetik që ai shprehu shfaqi një univers muzikor te freskët … Një thesar i vyer njerezor.

                                  Luminica Virginia Burca, violiniste dhe muzikologe

Me muzikën, violinisti Florian Vlashi është qiell dhe dritë, frymë dhe dehje, ngjizje dhe krijim, është ai që ribëhet në çdo rast kur interpreton muzkën klasike dhe atë moderne, jo si një moderator shërbyes në rrëfenjë, por si një eskplorator magmash muzikore që për t’i shkoduar duhet talent, mendje, kulturë, genuinitet muzikor, mjeshëtri gati magjike për të hapur portat sekrete të këtij arti që gjithnjë nuk e tregon sekretin e fundit.(…)

Për ata që e kuptojnë dhe e duan me thellësi, muzika nuk është një qejf; është një fe. Kështu shprehej një mendje e ndritur e kombit shqiptar, Faik Koncia. Dishepull i këtij besimi e rituali lutjesh, pra i muzikës si një religjion arti dhe fryme, është violinisti Florian Vlashi. Tempulli është instrumenti dhe psalmi është tingulli tij ekzistencial…e dëgjoj në ajër dhe i them mirënjohje. (…)

Magjia vazhdon me pengje enigmash ndaj vijojmë ta dëgjojmë violinën e Florian Vlashit!.

Përparim Kabo, filozof

Kur Florian Vlashi organizon nje koncert, duke drejtuar Camerata Brigantina apo Grupo Instrumental Siglo XX, kemi bindjen se po asistojmë në një ngjarje muzikore të kategorisë më të lartë

                                           Julio Andrade Malde, kritik muzike

... (koncerti) që trajton në formë qarkore ekzistencën e një jete, me artikulimin e jashtëzakonshëm e plot vitalitet në violinën e Florian Vlashit, nënshkruan plot nerv e shkëlqim, këtë besimin absolut – si në Majin 68 ashtu dhe në atë të 2018 - në fuqinë revolucionare, utopike dhe transformuese të muzikës. 

                                           Paco Yañez, muzikolog, kritik muzike

[1] Intervistuar nga muzikologu dhe gazetari i njohur  spanjoll Paco Yáñez.

[2] Nxjerrë nga shkrimi “Premtimi”, Gazeta Shqiptarja.com 17/02/2012 Florian Vlashi

Marrë nga Kosova.info

blank

Më 2 gusht 1849 lindi pashai shqiptar Mehmet Aliu, themelues i Egjiptit modern

Muhamed Ali Pasha (osmanisht: محمد علی پاشا المسعود بن آغا‎ Meḥemmed ʿAlī Pāshā; arabisht: محمد علي باشا‎‎ Muḥammad ‘Alī Bāshā; turqisht: Kavalalı Mehmet Ali Paşa; 4 mars 1769 – 2 gusht 1849) ishte pasha osman me prejardhje shqiptare, vali i Ejaletit të Egjiptit (Eyalet-i Mısr) gjatë viteve 1805–1848. Megjithëse nuk ishte një nacionalist modern, ai konsiderohet si themeluesi i Egjiptit modern për shkak të reformave që ai bëri në sferat ushtarake, ekonomike dhe kulturore. Ai gjithashtu sundoi territore levantine jashtë Egjiptit. Dinastia që ai krijoi do të udhëhiqte Egjiptin dhe Sudanin deri më Revolucionin egjiptian të vitit 1952, të udhëhequr nga Muhammed Nagib dhe Gamal Abdel Naser.

Lindja dhe karriera

Mehmet Ali Pasha (1769-1849) i njohur me emrin Mehmed Ali, lindi në Kavalla, në perandorinë osmane të atëhershme, qytet i cili ndodhet sot në Greqi. Vizitorëve dhe diplomatëve evropian shpesh u thoshte se “ishte lindur në një fshat shqiptar[1]”.

Për Mehmet Aliun tregohet që të ketë lindur në një familje tregtaresh shqiptar me origjinë nga Korça. Atij i vdiqën prindërit në moshë të vogël dhe shkoi të jetoj me xhaxhanë e tij. Mehmeti për njëfarë kohë është marrë me tregti nëpër Çamëri, më vonë ka vendosur që t’i bashkohet ushtrisë së Perandorisë Osmane. Për Mehmet Aliun tregohet se edhe pse nuk ka ditur të shkruajë dhe të lexojë ka qenë një njeri i mençur dhe largpamës, gjë që e bëri atë të bëjë karrierë në ditët e më pasme të jetës.

Në ditët kur Napoleon Bonoparti pushtoi Egjiptin i cili që nga koha e Sulltan Selimit kishte qenë pjesë e pandashme e perandorisë osmane, Mehmet Aliu, ashtu si edhe shumë myslimanë të tjerë, shtetas të perandorisë u ngrit për të mbrojtur këtë tokë të perandorisë osmane nga këta kolonizator të rinj.

Në krye të një batalioni me shqiptar, Mehmet Aliu marshoi drejt Egjiptit, ku pas përpjekjeve të ndryshme luftarake me francezët më në fund, Egjipti u çlirua nga zgjedha Bonaparta. Pas çlirimit të Egjiptit dhe mosmarrëveshjeve të ndryshme civile, më në fund në vitin 1805 Mehmet Aliu më këshillën e sheikut të Azharit, morri fermanin nga Sulltani për tu bërë guvernator i Egjiptit së bashku me titullin Pasha.

Eliminimi i kundërshtareve politikë

Duke parë situatën e prapambetur të Egjiptit të asaj kohë, ne vitin 1811, Mehmet Aliu ishte ai që filloi zhvillimin e vendit. Por si rrjedhoje e konflikteve me çifligaret vendas (Mamlukët), intrigat e tyre, kërcënimet ndaj Mehmet Aliut dhe mosbindshmërinë ndaj rregullave të shtetit, Mehmet Aliu me rastin e dërgimit të birit të tij Tosum Pasha në Arabi kundër “Vehabive” organizoi një darke për të gjithë parinë vendase Memluke (këtu fillon konspiracia Arabe J).

Pasiqe i ftoi të gjithë Memaliket në kështjellën e tij, Mehmet Aliu që e kishte rrethuar kështjellën me rojet e tij Shqiptar, i urdhëroi ata që të ekzekutonin të gjithë kundërshtaret e tij,afersisht 1000 vete që i kishte ftuar atë natë në kështjellë. Pas këtij veprimi, Mehmet Aliu e siguroi njëherë e përgjithmonë pushtetin e tij mbi Egjipt, pasiqe ai arriti që ti eliminojë rivalet e tij në atë mbrëmje. Nga ky akt, sa mizor dhe i pabese i Mehmet Aliut, shumë Memluk që shpëtuan, filluan të nxisin urrejtjen arabe kundër Mehmet Aliut që mbahet si i pari politikan Makiavelian në historinë moderne Islame.

Luftrat e Mehmet Aliut

Një nga zotësitë kryesore që Shqiptarët kanë pasur në Perandorin Osmane, ka qenë arti i luftës. Kështu, që nga ditët e marrjes së Egjiptit e deri në ditët e fundit të jetës së tij, Mehmet Aliu, me ndihmën e djemve të tij zhvilloi mjaft beteja të suksesshme nëpër botë.

Nga të parat ekspedita luftarake që Mehmet Aliu organizoi ishin disa fushata me radhë që kreu në Arabi me urdhër të Sulltanit kundër Vehabive, ku djemtë e tij, Tosum dhe Ibrahim Pasha arritën që kryengritjen e Saudeve në Arabi ta shype dhe të ktheje qytetet e shenjta të Mekes dhe Medinës në gjendje paqeje, nga ku Haxhijte dhe Umraxhijnte të mund të kryenin vizitat e tyre në token e shenjte në mënyrë të qete dhe pa probleme.

Nga vitet 1820 deri më 1822 Mehmet Aliu filloi ekspeditat kundër Sudanit, ku në 1823 Mehmet Aliu themeloi shtetin e Sudanit dhe Hartumin si kryeqytet të tij. Më 1824, si rrjedhoje e kryengritjeve të shqiptareve (arvanitasve) dhe grekeve (romejve) në Greqi, Sulltan Mahmudi i II që nuk mund të ta shtypte dot këtë rebelim , thërriti në ndihme Mehmet Aliun, i cili duke çuar në krye të kësaj ekspedite djalin e tij Ibrahim Pasha arriti që të shuaje dhe shtype revoltat në Greqi. Si rrjedhoje e kësaj fitore, Mehmet Aliu u shpërblye nga Sulltani që të bëhej edhe guvernator i Kretës. Por fuqitë e mëdha (Britania e Madhe, Franca, Rusia), duke pare shtrirjen e gjere që Mehmet Aliu pati që nga Sudani e deri në Kretë, më 1827 dërguan armatat e tyre për të luftuar Ibrahim Pashen, të birin e Mehmet Aliut, i cili pas përplasjes me fuqitë e mëdha u thye.

Si rrjedhoje e disa mbeturinave mamluke që kishin lënë Egjiptin pas masakrës së Mehmet Aliut, shumë prej tyre që nga Siria kryenin akte sabotazhi kundër Mehmet Aliut. Për këtë arsye në 1831 Mehmet Aliu u detyrua që të pushtoje Sirine dhe të ndjeke Mamluket e hikur. Por kjo hapje e madhe e Mehmet Aliut e zemëroi Sulltan Mahmudin i cili hyri në konflikt me Mehmet Aliun (besohet se në këtë luftë ka influencuar një armik personal i Mehmet Aliut, që ishte këshilltar i Sulltanit). Pas betejës së 1839 djali i

Mehmet Aliut, Ibrahim Pasha i cili theu ushtrinë Osmane, filloi marshin për në Anadoll, ku sipas shumë historianeve ambiciet e Mehmet Aliut ishin që ai tu bënte Sulltan i shtetit Islam. Por duke parë forcën dhe vitalitetin e Mehmet Aliut fuqitë e mëdha e ndaluan dhe kërcënuan serisht Mehmet Aliun që të mos avanconte me tej. Nëse ky plan do të kishte ndodhur, bota nuk do ti njihte me Shtetet e Bashkuara Islame, si Khalifati Osmanli, por do ta njihnin si Khalifati Shqiptar.

Pas kësaj përpjekje të fundit Mehmet Aliu u tërhoq në Egjipt, ku atij iu njoh e drejta e Khedivllëkut mbi Egjiptin (mbretërisë), nga ku gjenerata e nipërve të tij udhëhoqi deri në vitin 1956.

Arritjet e Mehmet Aliut

 

Cami Mehmet Ali, përvec betejave të tija të suksesshme në botën Islame, mbahet si i pari modernizues i botes Islame. Ai ishte i pari që në boten Islame futi shtypshkronjën, ndërtoi fabrika, ndërtoi sisteme moderne për shtetet ku ai udhëhoqi. Ne veçanti, vepra të Mehmet Aliut që vlejnë për tu theksuar janë : Krijimi i Egjiptit si shtet, modernizimi, ndërtimi i qyteteve, qendrave tregtare, qendrave industriale etj.

Krijimi i Sudanit si shtet, emancipimi i shoqërisë Sudaneze dhe dhënies së saj të një fizionomie qytetare (Hadara) përndryshe nga fizionomia fshatare (Badava) që Sudani kishte përpara ardhjes së Mehmet Aliut.

Emancipimi i shoqërisë Egjiptiane, që sot është zemra e botës Arabe, ku nëpërmjet aktivizimit të shoqërisë vendase beduino – felahe në jetën shoqërore qytetare (Hadara), Mehmet Aliu është ai që mbahet si arkitekt i Intelektualizmit dhe Iluminizmit arab Abham al-Xhedid ; që do të thotë sistemi i ri dhe ka të bëjë me atë se Mehmet Aliu ishte ai që për herë të parë në botën Islame, krijoi një ushtri me të vërtet profesionale, dhe mjaft herë më të avancuar sesa ajo e Osmanëve. Vetë suksesi i ushtrive të Mehmet Aliut nëpër botë, i tregoi Sulltan Muratit së Sistemi Osman ishte vjetruar, gjë që e coi Sulltanin që pas Mehmet Aliut të shpalli edhe ai “Nidham Al Xhedidin'” ala – Turce, por që asnjëherë nuk arriti suksesin e Mehmet Aliut.

Dhe pse pasardhësit e Mehmet Aliut më vonë u korruptuan dhe e dobësuan Egjiptin që Mehmet Aliu themeloi, sërisht vlerat e Mehmet Aliut për zemrën e sotshme të botës Arabo – Islame janë të panumërta. Me të drejtë për punën në themelimin e Egjiptit dhe ringjalljen Arabe që zë rrënje aty, Mehmet Ali Shqiptari mbahet si themeluesi dhe illuminatori i intelektualizmit Arab. Wikipedia

blank

Më 1 gusht 1936 lindi Yves Saint Laurent, gjeni francez i modës së lartë

VOAL- Një emër që është bërë logo, tingulli i pagabueshëm i tre fjalëve që përbëjnë emrin e tij mund të thotë vetëm një gjë në të gjitha gjuhët: moda. Ose më mirë, Haute Couture. Po, sepse Yves Saint Laurent, përveçse një nga baballarët e modës franceze, është edhe njeriu që e bëri Haute Couture markën e tij, një stil jete që nga butiqet e tij është përhapur në të gjithë botën, duke infektuar mijëra njerëz.

I lindur në Algjeri më 1 gusht 1936, si të gjithë talentet, ai tregon një pasion shumë të parakohshëm për artin që do ta çojë në lavdi. Tërheqja për pëlhurat dhe për pasarelat është shumë e fortë tek ai dhe kështu, në vend që të bredhë apo të shpenzojë kohë duke shkelmuar një top (me rrezik, për më tepër, të bëjë pis rrobat e tij), ai mësohet me pëlhura, coha dhe gjilpëra. Ku eshte? Askund tjetër veçse në Maison Dior ku, pasi u diplomua në Ecole de la Chambre Syndicale de la Couture në Paris, ai zëvendëson mjeshtrin Christian Dior, i cili vdiq nga një atak në zemër në një hotel në Montecatini. Një përgjegjësi e madhe, duke pasur parasysh se në atë kohë Dior ishte tashmë “Dior”; por Yves nuk është shumë i frikësuar.

Ai zhytet me kokë në punë dhe kështu lind koleksioni i tij i parë, i quajtur “Trapezio”. Por as në ëndrrat e tij më të çmendura, stilisti i ri nuk mund të shpresonte se do të ishte një sukses i tillë, aq sa në kopertinat e gazetave të specializuara flitet për të si një fëmijë i vogël. Fatkeqësisht, diçka e papritur vjen për të ndërprerë idilin, për të bllokuar përkohësisht atë rrugë tatëpjetë që tani dukej se ishte pa pengesa. Në fakt, atdheu e thërret për të kryer shërbimin ushtarak: një ndërprerje shumë e rëndë e angazhimeve të tij që në fakt do të thotë fundi i marrëdhënies së tij me shtëpinë Dior (maison do ta zëvendësojë me Marc Bohan).

Për fat të mirë, Yves nuk është i dekurajuar, i vendosur për të ndjekur profesionin e tij. Kthehet në Paris në vitin 1962 dhe sa hap e mbyll sytë prezanton koleksionin e parë me emrin e tij, i karakterizuar nga zgjedhja e linjave të stilizuara dhe shumë të thjeshta, pa frika. Të gjithë të pranishmit janë të mahnitur nga cilësia e punimit të veshjeve, një veçanti të cilës stilisti francez do t’i kushtojë gjithmonë vëmendje të veçantë.

Por ka edhe një element tjetër që ngre diskutime të shumta për koleksionin Saint Laurent: pantallonat për femra. Një zgjedhje stilistike që e vendos në atë moment jashtë çdo skeme, duke e bërë një revolucionar të vërtetë. Yves Saint Laurent i vesh gratë, u jep atyre dinjitet të ri dhe një dimension të ri lirie, atë liri që vjen nga aftësia për të zgjedhur se çfarë të veshësh me besim. Pa harruar kostumet e saj të mrekullueshme, pranë modeles Chanel.

Vitet që do të vijnë nuk do të jenë asgjë tjetër veçse vitet e shenjtërimit përfundimtar. I fiksuar pas punës dhe me tendencë introverte (nëse jo mizantropik), ky gjeni i modës ka vendosur një sërë operacionesh mbresëlënëse inovative, shumë prej tyre të frymëzuara nga kultura e tij e madhe.

Në vitin 1965, për shembull, ai e transformoi vinylin në një pëlhurë mushamash të prerë në mënyrë rigoroze, frymëzuar nga Mondrian. Në vitin 1966 ai krijoi veshje me një ajër pop-art. Koleksioni për vjeshtë/dimër 1971-72 përmban fustane tafta që i përkasin veprave të Marcel Proust. Baletet ruse janë pika fillestare për koleksionin e vitit 1976 që New York Times e quan “revolucionar, i destinuar për të ndryshuar rrjedhën e modës”. Në vitin 1979 ai vizaton duke iu referuar Pikasos dhe në vitin 1981 Matisse, pa harruar botën arabe të origjinës, të cilës stilisti francez i është drejtuar gjithmonë, duke e lejuar veten të ndikohet thellë.

Në vitin 1966 ai më në fund lindi një linjë të prêt-à-porter dhe, në 1972 një linjë të kozmetikës dhe parfumeve, të puthura gjithashtu me sukses të madh.

Në janar 2002, stilisti tashmë i moshuar francezi njoftoi në një konferencë shtypi emocionuese se po largohej nga moda e lartë. Prandaj Maison i lavdishëm i Avenue Marceau ka mbyllur dyert.

Për të justifikuar këtë vendim, Pierre Bergè, partneri i tij shumëvjeçar i jetës dhe punës, shpjegoi se: “Moda e lartë ka mbaruar. Nuk është një art që varet si një pikturë. Por është diçka që ka kuptim nëse shoqëron artin e të jetuarit. Sot, koha për xhinse dhe Nike, arti i të jetuarit nuk ekziston më”.

Pas një sëmundje të gjatë, ai vdiq në Paris natën e 1 qershorit 2008, në moshën 71-vjeçare./Elida Buçpapaj

blank

Më 1 gusht 1942 lindi aktori i shquar italian Giancarlo Giannini

VOAL- Giancarlo Giannini (Xhankarlo Xhanini) lindi në La Spezia më 1 gusht 1942. Ai u diplomua në Napoli si ekspert elektronik, më pas studioi aktrim në Romë në Akademinë Kombëtare të Artit Dramatik Silvio D’Amico. Ai debutoi në teatër në moshën tetëmbëdhjetë vjeç me “In memoria di una signora amica” “Në kujtim të një zonje mike”, të Giuseppe Patroni Griffit. Në vitin 1960 arrin edhe suksesi i tij i parë ndërkombëtar, falë “Romeo dhe Zhuljeta” nga Franco Zeffirelli, i përfaqësuar në Old Vic në Londër.

Në vitin 1965 Giancarlo Giannini bëri debutimin e tij në kinema me “Libido e Fango sulla metropoli” dhe në televizion, ku fytyra e tij u bë e njohur për publikun e gjerë falë interpretimit të protagonistit të “David Copperfield”, një skenar i xhiruar nga regjisori Anton Giulio Majano.

Një vit më pas (1966) ai punoi përkrah Rita Pavone dhe për herë të parë me Lina Wertmuller, në “Rita la zanzara” “Rita the mushkonja”, titull që do të pasohet nga “Non stuzzicate la zanzara” “Mos e ngacmoni mushkonjën” (1967). Me Lina Wertmuller lindi një bashkëpunim i lumtur dhe i qëndrueshëm që do të çojë në krijimin e veprave të shumta cilësore. Ndërkohë, Giannini u thirr nga Ettore Scola për “Dramma della gelosia – tutti i particolari in cronaca” “Drama e xhelozisë – të gjitha detajet në lajme”, që nga viti 1970.

Gjatë viteve 70 bëhet shenjtërimi: titujt më përfaqësues janë “Mimì metallurgico aboveito nell’onore” (1972), “Film d’amore e d’anarchia ovvero: stamattina alle 10 in via dei Fiori nella nota casa di tolleranza” “Film i dashurisë dhe anarkisë ose: sot në mëngjes në orën 10 në via dei Fiori në bordello të njohur” (1973) , për të cilin fitoi çmimin për aktorin më të mirë në Festivalin e Kanës), “Travolti da un insolito destino nell’azzurro mare d’agosto” “I pushtuar nga një fat i pazakontë në detin blu të gushtit” (1974), “Pasqualino Settebellezze” (1975, për të cilin u nominua për ‘ Oscar), “La fine del mondo nel nostro solito letto in una notte piena di pioggia”  “Fundi i botës në shtratin tonë të zakonshëm në një natë me shi” (1978), “Fatto di sangue fra due uomini per causa di una vedova – si sospettano moventi politici” “Bërë me gjak midis dy burrave për shkak të një të veje – dyshohen për motive politike” (1978). Me këta filma – nga Lina Wertmuller – të çiftuara shpesh me Mariangela Melato, fytyra e Giancarlo Giannini bëhet ikona e mashkullit italian, i vrazhdë dhe i turpshëm, dhe i përcjellë nga efekti stereotipik, ai shkon nëpër botë duke marrë famë ndërkombëtare.

Talentet e jashtëzakonshme dramatike të Giannini shprehen gjithashtu në “La prima notte di quiete” (1972, nga Valerio Zurlinie) dhe në “L’innocente” (1976, nga Luchino Visconti).

Gjatë karrierës së tij të gjatë dhe prestigjioze, Giannini interpreton në mënyrë të jashtëzakonshme dhe kameleonike personazhe të të gjitha llojeve, të dialekteve të ndryshme italiane, si dhe në anglisht. Gjatë viteve 1980 ai punoi ndërkombëtarisht, i zgjedhur nga regjisorë si Rainer Werner Fassbinder (“Lili Marleen”, 1981) dhe Francis Ford Coppola (“La vita senza Zoe”, episodi i New York Stories, 1989).

Gjatë viteve 90 ai varion nga filmat aksion (“Palermo Milan one way”, 1995 – “Terra bruciata”, 1999) tek e ashtuquajtura kinema më e lehtë (“Cervellini fritti impanati”, 1996), deri te angazhimi civil (“Giovanni Falcone “, 1993).

Pas vitit 2000 ai shfaqet më shpesh në drama televizive si “Il Generale Dalla Chiesa” apo “Il Maresciallo Rocca”, por nuk mungon të ndjekë produksionet e mëdha të Hollivudit, si “Hannibal” (2001), “Man on Fire” “Njeriu në zjarr” ( 2004), “Casino Royale” (2006), “Agjenti 007 – Quantum of Solace” (2008).

Statusi interpretues i Giancarlo Giannini shquhet edhe në veprimtarinë e aktorit të zërit: ai është zëri zyrtar i Al Pacino-s, por ai ia dha zërin Jack Nicholson-it edhe në “The Shining” (1980) dhe në “Batman” të Tim Burton (1989). ), në maskën e Joker./Elida Buçpapaj

blank

MELINA MËRKURI Gjaku shqiptar në themelet e shtetit grek Nga Liljana Islami

blank

LILJANA ISLAMI

Vlerësime të merituara, portrete të qendisura me ndjenjë adhurimi, fjalë zemre për arvanitasen Melina Mërkuri, e cila mundi të ngjiste me sukses shkallët e hierarkisë politike.

“Gruaja homerike që nuk e humbi pathosin e saj burrëror”..,”Mallëngjim ndërkombëtar”.., “Greqia përkulet para saj”.., “E lindur për t’u admiruar.., “Melina përgjithmonë”.., “Shuhet ylli grek”.., “Ikën hyjnesha e fundit greke”..etj etj..

Ishin disa nga titujt e gazetave greke e botërore të dielën e 6 Marsit 1994, kur lajmi mbi vdekjen e gruas legjendare të dyzuar artiste dhe politikane, trishtoi mbarë qytetarët grekë.

Maria Amalia – Melina Mërkuri, lindi në Athinë në Tetor 1920 në familjen me tradita arbërore të Mërkurajve, ikur nga Gusmari i Kurveleshit për në Himarë e më tej në ishullin e Specës, (ishull midis Athinës e Gadishullit të Peloponezit) banuar plotësisht nga arvanitët. Gjyshi i saj, Spiro Mërkuri, u zgjodh njëzëri kryetar i bashkisë së Athinës, qysh në moshën 30 vjeç, gjë e rrallë për një qytet me aq histori.

Për 30 vjet rrjesht, proverbial për ndershmërinë e tij, ndoshta nga më rrallët burra të politikës greke, në vitet e ndërtimit të vrullshëm të qytetit modern.

Të shumtëishin njerëzit që i ofruan toka dhe pasuri të tjera përrallore në shkëmbim tëlehtësirave e përfitimeve të shpronësimeve publike për hapjen, zgjerimin dhe modernizimin e rrugëve dhe instalimin e linjave moderne të mjeteve të transportit masiv të qytetarëve (metro, troleibus, tramvaj, trena etj..), ndërtesave e institucioneve publike, pallateve e gjithë urbanizimit të territorit.

 

Indiferent deri në vdekje ndaj këtyre përfitimeve, i vuri gjoksin me përkushtim detyrës, duke gëzuar respektin maksimal të qytetarëve duke e zgjedhur unanimisht për 30 vjet rrjesht në atë detyrë. Shpërblimi që mori ishte tepër modest: vetëm emri i një rruge dhe shtatorja e tij në zonën e Pagratit. Ishin pikërisht këto vlera të ndershmërisë që gjyshi i saj tregoi dhe vazhdimësia e traditës familjare që të atit të saj i u besua mandati i deputetit në Parlament në moshën 32 vjeç.

Pikërisht, për shkak të trashëgimisë politike, fati i Melinës u lidh pazgjidhshmërisht me fatet e Greqisë dhe spiegon qartë plagosjen e saj të thellë dhe zhvillimin e një fryme flakëruese me ardhjen e juntës së kolonelëve në 21 prill 1967 në vend.

Herë optimiste e herë pesimiste, me shtetësi e kombësi të mohuar, shpallur armike e popullit dhe e vendit ku u lind e u rrit, ku të parët e saj dhanë djersë e mund për ngrijen e vendit nga zikzaket e historisë, duke shpresuar tej çdo shprese, e ndjeshme dhe e ngurtë, Melina nxorri në pah tiparet e arvanites së vjetër , koshiente për të vazhduar rrugën e Bubulinës – Laskarinës dhe të udhëheqësve të tjerë të Revolucionit grek të 1821, totalisht me gjak arbëror.

Në vitin 1981, kur u krijua Lidhja arvanite e Greqisë, kryesia e përkohëshme, organizoi një takim, me njerëz të shquar të fushave të ndryshme, por Melinën, jo për të mos u dhënë shkas goditieje korbave të zinj, pseudonacionalistë e shovinistë që të mos fillonin krakaritjet për të mbytur çdo zë tjetër me origjinë jo greke. Atëkohë drejtonte Ministrinë e Kulturës, duke gëzuar famën e ministres më të mirë në botë.

Mëson lajmin dhe shkon e zemëruar në mbrëmje:

– Mirë more vëllezër, po mua më harruat, a nuk jam dhe unë gjaku juaj? A nuk jam edhe unë arvanite?

Kontributi i saj financiar ishe rregullisht i pranishëm.

Në vitin 1984, financon shumën e madhe për kohën, 150 mijë dhrahmi për organizimin e Lidhjes dhe përjetësimin e këngës e valles së herëshme arvanitase.

Ky veprim provokoi zemërimin dhe dufin e kampit të zi të pseudopatriotëve me sharjet dhe fyerjet më të rënda.

Pak korba e mbysin zërin e shumë bilbilave.

Shumë intelektualë të shquar u ndodhën në dilemën :

Ose të ngrënë zërin e të paguajnë çmimin për guximin, ose të ulin kokën e të heshtin për gjëra që një shekull më parë ishin evidente si, fakti që krerët e Revolucionit ishin mbi 90 % arvanitë, përbërja e Parlamentit në dominancë arvanite, gjuha e folur lirshëm, veshjet kombëtare festive ishin ato arvanite, lagja e vjetër në qëndër që të çon tek Akropoli quhej dhe quhet edhe sot PLAKA, pastërtisht shqipe, rojet para parlamentit edhe sot bëjnë ceremoninë e parakalimit ditor, të veshur me fustanellën tradicionale të Labërisë, por që sot, fatkeqsisht, po varroset çdo element i kësaj tradite e kulture.

Pasioni i saj ishte teatri.

Në intervistat e saj, ajo pohon se qysh në moshën 5 vjeç ishte shoqëruesja e gjyshit gjithë kohës, gjë që luajti rol vendimtar në formimin dhe karakterin e saj.

Kur ishte 10 vjeç, ndodhur me pushime në ishullin e të parëve, Specia, fshehurazi, vesh fustanin e të ëmës dhe hyn në një kafene të ndaluar për fëmijë e fillon këngë e valle.

Duartrokitjet e pa reshtura të të rriturve e inkurajojnëkrahas pëllëmbës së të ëmës së befasuar. Nga ai moment, i përkushtohet teatrit me gjyshin për dore.

Vazhdon studimet në shkollën e Teatrit dhe në përfundim, shfaqjen e parë publike teatrale e jep me veprën “Monopatet e Lirisë”, ku roli dhe liria e saj e brëndëshme shkrihen në një për gjithë jetën. Në 1960, në kinematografi arrin kulmin me fituesen e çmimit të festivalit të Kanës, me filmin “Kurrë të dielën” e të këngës “Djemtë e Pireut”, me të cilën, jo vetëm u bë e njohur jashtë Greqisë, por reklamoi natyrshëm ishujt mahnitës të vendit dhe natyrën e mrekullueshme për të tërhequr turistët nga gjithë bota, veçanërisht ata amerikanë në shumicë artistët e holliëudit.

Melina që nuk dinte të mbante për vete, i ofroi me fisnikëri vendit që e rriti, gjithë shkëlqimin dhe flakërimin e saj, jo vetëm në fushën e kulturës me pafundësinë e çmimeve e nderimeve nga gjithë strukturat botërore, jo vetëm në fushën e artit e kulturës. Personaliteti i saj dhe autoriteti i jashtëzakonshëm politik, i mishëruar në aftësitë e jashtëzakonëshme organizuese në luftën kundër Juntës ushtarake të kolonelëve, kulmon me shfaqjet koncerto – manifestuese, së bashku me të vëllanë, Spiron, në 18 vende të botës, nga Australia në Porto Riko, Amerikë e Europë, sensibilizuan qarqet influente intelektuale e politike si Robert Kenedi, Miterra, Olaf Palme, Greta Garbo.

Diskreditimin ndërkombëtar të Juntës dhe sigurimin e mbështetjes morale e financiare nuk e ndërpreu as nga fyerjet personale e as nga bomba e vendosur në podiumin e saj në Gjenovë, ku do të fliste në 1971 para 10.000 puntorëve të kantierit detar. Gjatë kësaj periudhe i vdes e ëma dhe për shkak të presionit ndërkombëtar, autoritetet i japin vetëm 5 orë leje për ta përcjellë. Pos pikëllimit të thellë e të dyfishtë, e rrëmben turma.

Përfiton nga rasti dhe mban një fjalim emocionues në qëndër të Athinës.

Policit që i merr mikrofonin, e tenton ta largojë, i a rrëmben përsëri e i përgjigjet duke vazhduar fjalimin:

– Linda këtu e nuk ma mohon dot askush.

Në 1977 zgjidhet deputete dhe nga 1981 e deri në 1989, ministre e kulturës.

Gjithashtu edhe në vitet 1994 derisa dha frymën e fundit me amanetin që të varrosej me fustanin e kuq të Lirisë.

Ëndërra e saj ishte kthimi në Greqi i kryeveprave të arkitekturës së lashtësisë, mermereve të Partenonit në Akropol, grabitur në 1900 nga lordi Elgin, në Angli, duke gjymtuar kështu, një nga majat e kulturës së lashtë botërore.

Themeloi Institutin e Kulturës dhe me paratë e saj, pak më poshtë Akropolit, në pamundësi të vendit, së bashku me bashkëshortin, francezin e mirë Zhyl Dasie, ngriti muzeun dhe sallën më të madhe e la bosh, së bashku me amanetin që të mos hapet derisa të kthehet edhe skulptura e guri i fundit i rrëmbyer, si një akuzë dhe thirrje për gjymtuesit e kulturës europiane.

“Qytetërimi është industria e rëndë e Greqisë”, do të shprehej sa herë që kërkonte sensibilizimin e institucioneve kulturore europiane si UNESCO, etj.

Për këtë amanet u përpoq edhe i shoqi me themelimin dhe funksionimin e fondacionit “Melina Mërkuri” pas vdekjes së saj, si një amanet për të kryer atë që ajo nuk e përfundoi me shuarjen e yllit të saj në marsin e 1994, edhe pse kishte aq shumë për të bërë.

Një kortezh 20 km i gjatë me 3 milionë e gjysëm athinas shoqëruan Divën e mëndjes dhe të shpirtit për në banesën e fundit, nga aeroporti deri në varreza, pa llogaritur banorët që hidhnin lule nga dritaret e ballkonet mbi arkivolin e saj.

Asnjë grek i kohëve moderne nuk u varros me të tilla nderime të madhështisë popullore, sa Hyjnesha e fundit arvanite.

Shumë peronalitete botërore shprehën keqardhjen për gruan burrëreshë.

Greta Garbo do të shprehej:

– Nuk nevoitet asgjë tjetër, veç të ngrejë sytë Melina dhe ja, Akropoli vetë.

Për nder të saj Komisioni i Europës dhe Manuel Baroso aprovoi titullin e nderit “Melina Mërkuri” për të gjithë fituesit në fushën e artit e kulturës për çdo vit, me shumën koresponduese 1.5 milionë euro, si dhe UNESCO, me vlerësimet për njerëzit me kontribute të rralla në mbrojtjen dhe shpëtimin e objekteve të kulturës, me çmimin që mban emrin e saj, në çdo dy vjet, shoqëruar me shumën 20 mijë euro.

Edhe pse atdhetare e përkushtuar, sillte aromë ndërkombëtare në Greqi, jashtë klisheve që diktonin rrethanat e politikës. Ndjehej ambasadore e kudondodhur.

Fjala MIQËSI për të kishte rol parësor deri në vetflijim, për t’iu gjëndur pranë kujtdo, shprehen njerëzit rreth saj.

Në vitin 1988, kur mbante postin e Ministres së Kulturës, vizitoi vendin tonë dhe me krenari pohoi se vizita në Himarë është në respekt të origjinës së paraardhësve të saj.

 

blank

Metro e Athinës, në të djathtë portreti i Melina Mërkurit

blank

POETJA ARBËRORE ISABELLA KASTRIOTI SKANDERBEG 1704 – 1749 Nga Lutfi ALIA

Dinastia e Kastriotëve ka dhënë kontribute të shquara në historinë e Shqipërisë, të Italisë dhe të vendeve të tjera europiane. Në Itali, Kastriotët janë me prejardhje nga dy degë, e para dhe më e gjëra, janë pasardhësit e familjes të Gjergj Kastriotit me Andronika Ariantitin dhe djalin e tyre Gjon Kastrioti; ndërsa linja e dytë janë pasardhësit e Vrana Kontit, kushëri i Gjergj Kastriotit. Sipas censimentit të vitit 2020, në Itali janë 160 familje me mbiemërin arbëror Kastrioti, shumica në Napoli dhe në Pulja. Pasardhësit e familjeve Kastrioti kanë tituj fisnikërie si princ, duka, baron, kont, markez, kavalier dhe janë shquar në jetën italiane jo vetëm si feudatar por dhe në veprimtari politike, ushtarake, adminsitrative, fetare, kulturore, letrare, artistike, në shkencë dhe në gazetari. Ndër figurat e shquara në krijimtarinë letrare të Kastriotëve në Itali janë dy poete Giovanna Kastrioti Granai Karafa (1515 – 1592) dhe Isabella Kastrioti Skenderbeg (1704 – 1749).

Giovanna Kastrioti Karafa ishte pasardhëse e linjës të Vrana Kontit (Granai Kastrioti). Krijimet poetike të saj botuar në vitin MDXXCV (1585) dhe ribotuar në vitin 2017 me titull “Rime in lode della illustratissima et eccellentissima Signora Donna Giovanna Castriota Carafa, duchessa di Nocera e marchesa di Crosia Santo Angelo (botim i Rubettino)”.

Isabella Kastrioti Skenderbeg, e linjës të Gjergj Kastriotit, është personazzh historik i provincës së Leçes, e shquar për krijimtarinë e saj poetike dhe e përfshirë në disa enciklopedi italiane dhe në vëllimin me poezi të “Akademia degli Spioni di Leçe”, botuar në vitin 1747. Biografët dhe kritika letrare italiane e kanë vlerësuar Isabella Kastrioti Skendebeg, poetia mendjendritur, me formim intelektual në krijimtarinë poetike, në shkrimet filozofike dhe protagoniste e emancipimit të femrave në shekullin XVIII në shoqërinë leçeze.

 

blank

Konti Pardo Kastrioti Skenderbeg
(Portreti i skicuar nga Pietro Kavoti).

 

Isabella Kastrioti Skenderbeg

 

Gjoni II Kastrioti, Duka i parë i Galatina dhe Konti i Soleto, me gruan Irena Brankoviç, kishin katër djem dhe vajzën Maria. Djali i dytë Ferdinandi Duka i dytë i Galatina dhe Konti i Soleto, u martua dy herë dhe nga këto martesa lindën: Akile, Federiko, Alfonso, Pardo dhe Erina. Pasardhësit e kontit Pardo Kastrioti Skender-beg, ikën nga Kopertino dhe u vendosën në Leçe, kryeqendra e Terra D’Otranto, nga mori zanafillën dega leçeze e Kastriotëve. Don Aleksandër Kastrioti, djali i don Vitantonio (nipi i Pardo Kastrioti), në mbarim të studimeve në shkollën Nardò, fitoi një formim kulturor, që e bëri të njohur në jetën e re në Leçe.

Ai mbante ditar me kujtimet e tij, fillimisht të shkruara me shpirt rinor e më pas me karakter të paqartë dhe me dorën që i dridhej nga pleqëria. Në ditar ka shënuar gjithëçka rreth jetës së tij, llogaritë e aktiviteteve financiare, takimet me personalitete dhe klerikë, lajmet rreth ngjarjeve politike, lista dokumentash, pergamena, diplomën e shpalljes të Gjon II Kastrioti patric i Serenissima, plot akte notarile si ai i pronave të Pardo Kastrioti që kishte trashëguar, si dhe shumë të dhëna lidhur me jetën dhe aktivitetin poetik të Isabellës, vajzës së tij, mbi bazën e të cilave është ndërtuar jeta e saj private dhe letrare. Këtë ditar e shfrytëzoi Nikolla De Simone Paladini, i cili shkroi monografinë për Isabella Kastrioti Skenderbeg dhe Pietro Belli dhe më pas u shfrytëzua nga Rosella Barletta për monografinë “Isabella Castriota Scanderbeg: espressione di emancipazione feminile”.
(Lecce, Edizione Griffo 2021).

Ditari i Aleksandër Kastrioti fillon më 25 shtator 1682 me martesën me fisniken Katerina Giustiniani, nga familje leçeze e pasur, me origjinë gjenoveze: “Addì 25 settembre 1682 si fecero li capitoli matrimoniali tra me D. Alessandro Castriota e la Donna Caterina Giustiniani, fatti in Lecce da notar Staibano”.

Aleksandri me Katerinën nuk patën fëmijë. Më 20 nëntor të vitit 1702, vdiq Katerina Giustiniani.

Një vit më pas, më 17 dhjetor 1703, Aleksandri u martua me Irena Pieve-Sauli, nga një familje fisnike në Gallipoli, me origjinë gjenoveze. Me martesën e dytë lindën dy vajza binjake, si shkruan Aleksandri në ditar: “Ditën e hënë të 1 shtatorit 1704, Irena lindi dy vajza binjake, njera vdiq, ndërsa tjetra jetoi dhe e pagëzuam me emrin Isabella Giuseppa Maria Petronilla”.

Shtatzania me binjakët e rëndoi shëndetin e Irenës, e cila u sëmurë me ethen puerperale. Kur gjendja u përkeqësua Irena firmosi testamentin duke ia kaluar tërë pasurinë Isabellës foshnje. Tetë ditë pas lindjes më 9 shtator 1704, vdiq Irena Pieve – Sauli dhe Aleksandri përsëri mbeti i vè, me Isabellën e porsalindur, që ia besoj mendeshës Saveria Buttazzo nga Shen Pietro në Lama.

Sipas mentalitetit të asaj kohe, Aleksandri dorështërnguar dhe i pasur, pretendonte një djal që t’i trashëgonte pasurinë, titujt dhe nderet, ndërsa vajzën e priste jeta në manastir. Në gjendje dëshprimi, Aleksandri iu drejtua një fallxheshe. Profecinë e saj e përshkruan në ditarin e tij: “Isabellën dërgoje në manastir, kur të mbushi 18 vjeç do të jetë murgeshë, 42 vjeçe do të bëhet badessa e në vazhdim do të marri nderimet e tjera … do të jetë shëndetligë, do të vuaj nga dhimbjet e kokës, do të jetë e thjeshtë dhe hokatare, do të krijojë miqësi me personalitete etj”. Natyrisht këto profeci nuk u realizuan, veç asaj që shumë vite më pas, Isabella krijoi raporte miqësie me personalitetet e artit dhe të kulturës leçeze.

Aleksandër Kastrioti më 13 qeshor 1706 u martua për të tretën herë me Giuseppa de Torris nga Trani nga një familje fisnike me origjinë spanjolle dhe mbesa e ipeshkëvit të Trani. Bashkëshortja Peppa, lindi dy djem Françesko Paolo dhe Vitantonio, ndërsa për Isabellën e vogël, njerka zemërgurë përgatiti valixhet me veshjet e nevojshme dhe e mbylli në manastirin e Shen Giovanni Evangjelista i murgeshave benedektine në Leçe.

Për rritjen, edukimin dhe arsimimin e Isabellës së vogël u impenjuan murgeshat. Isabella kaloi një fëmijëri të vështirë, rrethuar nga mistiçizmi, rregullat e rrepta dhe mësimet fetare, pa dashuri e pa përkëdhelje prindërore, pa lojra fëminore me shoqe dhe shokë. Kur Isabella mbushi moshën 11 vjeçe, daja i saj Giambatista Pieve-Sauli vendosi ta largoi nga ky manastir. Giambatista ishte mashkulli i fundit i familjes Pieve – Sauli, ishte i pasur, por nuk kishte fëmijë, andaj vendosi ta merrte pranë Isabellën, si trashgimtare të pasurisë. Ky veprim i Giampatista ishte djallëzor, sepse ai nuk e mori në shtëpinë e tij, por e mbylli përsëri në një tjetër manastir në Gallipoli.

Isabella Kastrioti në manastirin Shen Kiara në Gallipoli

Më 15 janar 1715, Isabella adoleshente doli nga manastiri Shen Giovanni Evangjelista, iku nga Leçe dhe nga shtëpia atërore, ku nuk u kthye më kurrë. Isabella shkoi në Gallipoli me dajën Giambatista, i cili e mbylli në manastirin e Shen Kiara, ku shërbenin murgesha dy mikeshat e tij, të cilat e pritën dhe ia trajtuan me dashuri mbesën. Ndonëse e privuar nga dashuria prindërore, e braktisur dhe e izoluar në manastir, Isabella e përballoi këtë fat mizor duke iu përkushtuar shkollimit dhe thurjes të poezive të para. Isabella adoleshente iu dedikua krijimtarisë letrare, me poezi që shprehnin gjendjen e saj shpirtërore, çka ndikoi që gratë leçeze të njiheshin me kushtet e vështira të jetës së asaj kohe, me poezi që shprehnin idetë për t’u çliruar nga jeta e ndrydhur nga padrejtësitë familjare dhe shoqërore. Të kësaj kohe janë dhe sonetat e para. Jetesa në mjedis të mbyllur nga fanatizmi fetar dhe nga paragjykimet, nuk e thyen shpirtin e saj të lirë, që e shprehu fuqishëm me krijimtari poetike, që synonte emencipimin e femrave të asaj kohe të vështirë. Në manastirin e Shen Kiara, Isabella qëndroi deri në shtator të vitit 1720, kur mbushi 16 vjeç.

 

Martesa e Isabellës me baronin Filippo Guarini

 

Më 11 shtator 1720, daja Giambatista Pieve – Sauli e nxorri Isabellën nga manastiri i Shen Kiara, me justifikimin se do ta merrte në shtëpinë e tij. E ashtuquajtura mbrojtje nga daja Giambatista, ishte një kurth djallzor, sepse ai pa biseduar dhe pa miratimin e Isabellës, kishte përgatitur martesën e saj me një burrë të moshuar. Giambatista e martoi mbesën 16 vjeçare me feudalin e Tuglie, baronin Filippo Guarini 60 vjeçar, që kishte mbetur beqar. Kjo martesë e detyrushme për Isabellën, u krye me qëllim, që fëmijët meshkuj që do të lindnin nga kjo lidhje martesore, të merrnin mbiemërin Pieve – Sauli dhe të trashgonin pasuritë e mëdha, që dispononte Filippo Guarini. Martesa u celebrua po më 11 shtator 1720, në shtëpinë Giambatista, që ishte dhe kryetar i Bashkisë të Gallipolit. E detyruar të martohej me një burrë, që nuk e donte e për më tepër shumë i madh në moshë, për Isabella Kastrioti ishte zhgënjim, ishte fyerje, që i krijuan vuajtje shpirtërore, por dhe
zëmërim ndaj Giambatista, që e kishte poshtëruar duke e martuar me një të moshuar për përfitime personale. Baroni Guarini e konsideronte fat të madh që u martua me një fisnike të familjes Kastrioti dhe trashëgimtare e pasurive të Giambatista, andaj që në fillim u tregua zemërgjër, i sjellshëm dhe respektues ndaj nuses së re.

I ati Aleksandro Kastrioti, i cili prej gjashtë vite që Isabella kishte qëndruar e mbyllur në Manastirin e Shen Kiara nuk e kishte takuar asnjëherë, nuk mori pjesë në ceremonin martesore, por në ditarin e tij shkruan: “Më 11 shtator 1720, Donna Isabella doli nga kuvendi i Gallipolit dhe pas dy orësh, në shtëpinë e Giambatista Pieve – Sauli, u martua me baronin Filippo Guarini i Tuglie”.

Pak kohë pas martesës, i ati Aleksandri i kërkoi Isabellës të hiqte dorë nga e drejta e pronave të trashëguara nga nëna dhe ajo me urtësi dhe zemërgjërësi pranoi t’i kalonte të atit, si rezulton në aktin noterjal të 2 tetorit 1725 të firmosur me noterin Mangia në Leçe. Nga ana tjetër Don Aleksandri, i bindur se për moshën e madhe Guarini nuk do të kishte fëmijë, synonte që pas vdekjes të baronit pasuria e tij t’i kalonte Kastriotëve.

Ky fat mizor e shoqëroi Isabellën fisnike gjatë tërë jetës së saj të shkurtër të mbushur me plot dhimbje. Ajo nuk njohu dashurinë dhe përkëdheljet e nënës, por që e vogël u përballë me ftohtësinë dhe mllefet e njerkës, u rrit larg familjes atërore, iu thyen ëndërrat për të takuar princin e kaltër, ndërsa daja mizor e detyroi të martohej me plakun Guarini dhe jo vetëm kaq, por iu desh të përballej dhe me lakmitë e të atit dhe të kushërinjëve që kërkonin t’i merrnin pasuritë që kishte trashëguar nga nëna dhe ato që i përkisnin nga martesa me Guarinin.

Jeta e Isabella Kastrioti Skenderbeg rridhte trishtushëm në qetësinë e humbëtirave të Tuglie të baronit Filip Guarini. Ajo rrinte duke vështruar nga ballkoni detin e Gallipolit dhe në thellësi ishullin e Shen Andrea e ndërkohë në shpirtin e Isabellës rinushe vërshonin ëndërra dhe fantazia për lumturinë, që gjithmonë e kishte imagjinuar, e kishte kërkuar, por kurrë nuk e kishte gjetur.

Më e trishtuar se heshtja në manastiret, që ndërpritej nga këngët liturgjike, Isabella përjetonte në vetmi ftohtësinë e pallatit Guarini dhe e kalonte kohën në shoqërinë e zogjëve të kopështit e të mendeshës së saj, si dhe duke thurur poezi si këngë zemre dhe soneta për të thyer ritmin monoton të ditëve të trishta dhe për të larguar ankthin mundues të jetës bashkëshortore. Në dhomat e zymta të pallatit, nuk arrinin rrezet e diellit për të shpërndarë errësirën, ndërsa shpirti i saj i dlirtë, poetik dhe mistik kërkonte dritë dhe jetë, kërkonte rrugën e shpresës për të gëzuar rininë e saj të mbyllur në kështjellën Guarini, kërkonte shtigjet për të dalë në jetën e lirë. Këtë gjendje shpirtërore të tronditur nga fati mizor, Isabella e pasqyroi në poezitë e saj dhe në letrat e gjata plot dhimbje që i dërgonte vazhdimisht të atit shpirtzi, dajës të pabesë dhe murgeshave të Shen Kiara, duke iu përshkruar vuajtjet që i kishte shkaktuar fati mizor dhe i pa merituar dhe iu kërkonte ta ndihmonin, ta çlironin nga kjo padrejtësi, por të gjithë i dhanë të njejtën përgjigjie, kërkonin që Isabella të respektonte detyrimet e lidhjes martesore, që për atë kohë ishin ligj që nuk shkelej.

Isabella përsëri uli kokën, iu nënshtrua fatit dhe u mbyll në dhimbjen e saj të gjatë edhe për disa vite dhe gjëndjen e saj shpirtërore të tronditur nga fati i pamerituar e shprehu në poezitë e shumta.

Kështu kaluan shtatë vite me një jetë bashkëshortore të rreme, të palumtur e me plot sakrifica nga Isabella, e cila më së fundi nuk duroji dhe gjeti forca dhe kurajo t’i kundërvihej fanatizmit, ostraçizmit fetar dhe paragjykimeve shoqërore, duke i kërkuar burrit ndarjen de fakto. Në shtator të vitit 1727, Filippo Guerini pranoi ndarjen de fakto, por me kusht, që baronesha Isabella të hynte në Konservatorin e Shen Anna në Leçe, ku pranoheshin vetëm vajza të rendit fisnik, që i nënshtroheshin një forme jetese manastiriale. Për këtë zgjedhje të Isabellës, Aleksandër Kastrioti me cinizëm shkruan shkurt në ditar: “Addì 11 settembre 1727 entrò nel Conservatorio di S. Anna donna Isabella Castriota – ditën e 11 shtatorit 1727 Isabella Kastrioti hyri në Konservatorin e Shën Anna”.

Në fakt, Konservatori i Shen Anna nuk ishte manastir, por një pallat ku jetonin të tërhequra femra fisnike, ku çdo njera kishte apartamentin e vet, i përballonin vetë shpenzimet, jetonin në bashkësi sipas rregullave fetare të diktuara nga murgeshat, por kishin të drejtë të dilnin e të vizitonin mjediset shoqërore të Leçes dhe të takonin të afërmit. Gjatë viteve në këtë konservator, Isabella iu dedikua studimeve të literaturës klasike dhe bashkëkohore, formimit kulturor dhe filozofik si dhe krijimtarisë poetike. Në këto vite, Isabella vizitoi disa herë mjediset shoqërore leçeze dhe në ato takime u prezantua me bukurinë e një vajze njëzetvjeçare, me formim kulturor dhe letrar dinjitoz, që shpejt u njoh dhe u miklua nga lajkatarë të shumtë, por që ndikuan dhe të hapi një horizont të ri në realitetin e jetës në shoqërinë e Leçes. Pikërisht në këto takime njohu personin e duhur, me të cilin u dashurua dhe bashkëndanë lumturinë bashkëshortore, që i kishte munguar prej shumë vitesh.

 

Isabella Kastrioti në jetën aktive të shoqërisë leçeze

 

Jetesa në Konservatorin e Shen Anna zgjati pesë vite, si rezulton në ditarin e Aleksandër Kastrioti, i cili shkruan: “A 31 agosto 1732, uscì dal Conservatorio Donna Isabella – më 31 gusht gruaja Isabella doli nga Konservatori”. Si shprehen biografët Paladini dhe Barletta, shumë zgjati jeta e Isabellës e mbyllur në kafazin e artë, por çdo çast e ndjente jetike domozdoshmërinë e lirisë, kërkonte ta gëzonte jetën në esencën e saj,  kërkonte të fluturonte në kaltërsi e të kendonte në liri ato këngë, që për kohë të gjatë i këndoi brenda mureve të manastireve, të kështjellës Guarini dhe të Konservatorit Shen Anna.

Pas insistimit të Isabellës, më së fundi baroni Guarini 80 vjeçar e jo pak i matufepsur, ia dha lejen Isabellës të dali nga Konservatori. Dhe i ati Aleksander Kastriot nuk e kundërshtoi këtë vendim, por me shpirtvogëlsinë dhe manipulator si gjithmonë, nëpërmjet noterit të tij, i kërkoi Isabellës që disa nga pasuritë e saj dhe kapitalin prej 500 dukatesh t’ia dhuronte dy vëllezërve nga i ati.

Fisnikja zemërmirë dhe e sjellëshme pranoi t’iu dhuroj vëllezërve këto pasuri, si rezulton në aktin e firmosur prej saj më 1 shtator 1732, ditën e nesërme që doli nga konservatori. Ky vendim i Isabellës nuk i pëlqeu dajës Giambatista Pieve-Sauli, i cili i revoltuar i ndërpreu mardhëniet me mbesën, madje paknaqësinë e shprehu në testamentin e tij, duke e përjashtuar si trashëgimtare.

Takimi i dy poetëve: Isabella Kastrioti Skenderbeg dhe Pietro Belli

E çliruar nga martesa me Filippo Guarini dhe nga vartësia e të atit zemërgurë Aleksander Kastrioti i cili për dhjetë vjet më pas nuk e permend në ditarin e tij, e shkëputur nga lidhja me Giambatista Pieve – Sauli, tashmë Isabella e bukur, inteligjente, hokatare, e kulturuar, pa pargjykime dhe me krijimtari poetike të admirueshme, u prezantu plot dinjitet dhe me personalitetin e gruas me kulturë të lartë në shoqrinë leçeze. Bazuar në krijimtarinë e saj, menjëherë e pranuan antare në “Accademia dei Spioni” në Leçe, ku shumica ishin burra.

Gjatë takimeve në akademi bashkëbisedohej dhe debatohej për probleme kulturore dhe filozofike, si dhe recitoheshin krijimtaritë poetike. Në rrethin letrar të akademisë, në mbledhjet vetëm me burra të drejtuara nga kryetari Saverio de Blasi, Isabella Kastrioti ndërhynte me diskutime rreth filozofisë platoniane, të gjeometrisë karteziane, të historisë, të traditës letrare klasike dhe të krijimeve poetike, ku ëmbëlsisht e më pasion recitonte sonetat e veta. Historianët dhe kritikët letrar theksojnë se Isabella u prezantua me repertor poetik të stilit Arkadia, që shprehte transfigurimin letrar, si vend i qetë i jetës baritore dhe jetës idilike, të asaj pjese jete që i kishte munguar, andaj poezitë e saj ishin mbushur me vargje që shprehin dashurinë platonike. Krijimet poetike të Isabellës ishin të bukura dhe të rimuara, madje shprehnin sugjestionim kartezian rigoroz dhe racional në planin llogjik.

Isabella Kastrioti Skenderbeg renditet ndër gratë e pakta të shekullit XVIII, që shprehu dhuntitë intelektuale, letrare dhe kulturore duke iu përkushtuar filozofisë dhe krijimeve poetike, në të cilat shprehu pavarësinë dhe ndjenjat e dashurisë në një mjedis të mbushur me paragjykime duke u prezantuar me dinjitet si protagoniste në emancipimin e femrave të Salentos të asaj kohe.

Pjesmarrja në mbledhjet e akademisë vetëm me burra, fillimisht u konsiderua skandal nga opinioni, por shpejt ky shembull u ndoq nga katër gra fisnike leçeze si Katerina Belli, markezia Ugento, Teresa Paladini, Mariana Boci e më pas dhe nga të tjera.

Në takimet në rrethin letrar të akademisë, Isabella njohu dhe u miqësua me poetin – filozof Pietro Belli, atë kohë në moshë mature dhe me famë, i cili pas një jete pelegrine dhe aventurave të shumta, vendosi të kthehet e të jetoi në Leçe. Me këtë njohje, Isabella u dashurua me Pietro Belli dhe për atë vashë rinushe ishte dashuria e parë dhe e vetmia në jetën e saj, ishte zjarri dashuror që ia zbukuroi dhe e lumturoi jetën në dy dekadat e fundit të jetës. Për rreth tetë vite, Isabella Kastrioti dhe Pietro Belli përjetuan vetëm dashurinë platonike, të cilën të dy palët e shprehnin me poezitë e bukura të mbushura me ndjenja dashurie. Pietro në atë moshë ishte në kërkim të një gruaje që ta kuptonte, ta dashuronte e të lidhnin së bashku jetën dhe Isabella ende e virgjër, e re me shpirt poetik dhe plot vitalitet, ishte në kërkim të lumturisë, të mrekullisë të jetës bashkëshortore, për të kompensuar vitet e rinisë që ia kishin mohuar. Këtë dashuri Pietro Belli për Isabella Kastrioin e shpreh në një nga poezitë në dorëshkrimin “Canzioniere – përmbledhje lirikash”:

Ti piktor, ne se dëshiron të më bejsh portretin për së gjalli,
më pikturo brenda detin nga era të trazuar,
me lojën e dallgëve, që mbajnë brenda ikanakun,
me tallazet mizore që rrahin shkëmbijtë …

Pietro Belli përktheu në italisht poemën “Siphilis sive de morbo gallico” shkruar në latinisht nga Girolamo Frakastoro, me një parathënie dedikuar Giampatista Viko, që e kishte inkurajuar dhe nxitur vazhdimisht në përkthimin e kësaj vepre. Për krijimtarinë letrare të Pietro Belli, për miqësinë me filozofin Viko, për raportet dhe martesën me Isabella Kastriotin ka shkruar hollësisht Benedetto Kroçe.

Në pranverën e vitit 1741 vdiq baroni Filippo Guarini, kështu pas ndarjes de facto të më pareshme, tani u hoq dhe pengesa e fundit e lidhjes martesore, që konkretizoi ndarjen de juro dhe tani Isabella Kastrioti ishte e lirë të realizonte lidhjen dhe të martohej me Pietro Belli.

Më 22 qershor 1741 Pietro Belli u martua me Isabella Kastrioti Skenderbeg, kështu u ligjërua ajo lidhje e ngushtë dashurie deri atë kohë platonike. Jeta e lumtur bashkëshortore u zbukurua me lindjen e dy vajzave, Raimondina në vitin 1742 dhe Katerina në vitin 1745. Jeta e lumtur bashkëshortore e Isabellës u shoqërua dhe me krijime të reja poetike, sidomos me soneta dhe një madrigale. Në një mbledhje të akademisë në vitin 1745 në shtëpinë e kryetarit të bashkisë të Leçes Angelantonio Paladini, të organizaur për nder të mbretit Karli III Borbon, morën pjesë katër gra fisnike, të cilat recituan poezi dhe soneta. Tereza Paladini recitoi në frengjisht “Lutem zotit për madhërinë Karli Borbon”; baronesha Isabella Kastrioti Skenderbeg recitoi sonetën “Maria Amaglia Regina”, zonja Baumont këndoi sonetën “La Reale Infanta”, markeza Ugento recitoi një sonetë dedikuar mbretëreshës, ndërsa Pietro Belli recitoi epigramën latine “Praesagium ad Amaliam”.

Shumë nga krijimet poetike të Pietro Belli dhe të Isabella Kastriotit kanë humbur dhe pak prej tyre janë përfshirë në përmbledhjen poetike të “Akademia degli Spioni” të Leçes, të mbledhura nga kryetari i bashkisë të Leçes Domeniko Maria Guarini me rastin e lindjes të trashëgimtarit të parë të mbretit Karli III Borbon dhe të botuara në vitin 1747.

Edhe ne këto pak vite lumturie të përjetuara nga Isabella në familjen e saj, nuk munguan problemet. Pietron e dënuan se nuk kishte shlyer borxhet e vjetra dhe Isabella u detyrua të shesi pjesë pronash, duke e shpëtuar Pietron nga burgu. Kalvari i Isabellës vazhdoi dhe pas vdekjes të Giambatista Pieve – Sauli në pranverën e vititi 1748, i cili në testamentin e tij, e kishte perjashtuar Isabellën nga pronësia.

Vitet e jetuara nga Isabella me braktisjen, izolimin dhe mohimin e të drejtave të pronësisë dhe të lirisë, u shoqëruan dhe me përkeqësimin e shëndetit, që po rëndohej vazhdimisht. Më 4 mars 1749, në moshën 44 vjeçe, në pallatin Belli në Leçe dhe në kulmin e krijimtarisë poetike, baronesha Isabella Kastrioti Skenderbeg, u ngjit në amëshim, Pegasi rendi në lartësi duke mbajtur në flatra madhështinë dhe dlirësinë e Isabellës, kapërceu gurin e fatit dhe e dërgoi në parajsë pranë Atit tonë. Isabella Kastriotin e varrosën në kishën “Shen Pietri i Alkantara” dhe në nderim të jetës dhe veprës së saj, u celebruan mesha në të gjitha kishat e Leçes.

Një ditë para ndarjes nga jeta, Isabella Kastrioti ia dorëzoi testamentin noterit, duke deklaruar trashëgimtarë dy vajzat Raimondina e Katerina dhe burrin e saj të dashur, por duke caktuar dy tutorë të vëllanë Françesko Kastrioti dhe kunatin Karlo Belli, të kujdeseshin për vajzat dhe për bashkëshortin shëndetlig. Në këtë testament nuk harroi të shpërblejë Saveria Gaballo, kamarjeria e shtëpisë, si dhe mendeshën e saj Tereza Butazzo, që e kishte shoqëruar gjatë gjithë jetës së saj me plot vuajtje e mundime.

Pas vdekjes të Isabellës, Pietro Belli poeti-filozof përjetoi dy dhimbje të tjera, që e rënduan shpirtërisht, vdiqën e bija Katerina dhe i vëllai Karlo. Pietro i sëmurë mbeti i mbyllur në pallatin e zbrazur i shoqëruar nga vajza Raimondina e vogël. I preokupuar për të ardhmen e të bijës, Pietro Belli hartoi testamentin duke ia besuar Raimondinën Zonjës Giovanna Fiore, gruas të kryetarit te

Bashkisë të Leçes Angelantonio Palladini, që ta merrte në shtëpinë e saj ta rriste dhe ta edukonte.

Më 20 gusht 1751 u nda nga jeta Pietro Belli. E varrosën pranë Isabellës në kishën “Shen Pietri i Alkantara”.

Pak vite pas vdekjes të Pietro, Raimondinën e dërguan në manastirin e Shen Giovanni dhe kur mbushi moshën doli nga manastiri dhe u martua me dukën Françeskantonio Guarini. Dukesha Raimondina i ruajti krijimet poetike, epigramat dhe shkrimet filozofike të nënës Isabella Kastrioti dhe të babait Pietro Belli. Raimondina vdiq më 30 nëntor 1804 në Leçe dhe të gjitha krijimet e prindërve që kishte, humbën ose u shkaterruan, madje dhe u përvehtësuan nga të tjerët.

blank

Tabella me emrin Isabella Castriota Scanderbeg, në një nga rrugicat e qytetit Leçe.

Në vitin 1871, në nderim të poetes arbërore Isabella Kastrioti Skenderbeg dhe bashkëshortit të saj poetit- filozof Pietro Belli, Këshilli Bashkiak i Komunës Leçe, vendosi që dy rrugë të mbanin emërat e tyre, emëra që janë dhe aktualisht. Shtëpia ku lindi Isabella në rrugën Dei Peroni, krah pallatit Giustiniani dhe kisha Shen Matteo pranë saj janë shembur. Sipas rrëfimeve të dukeshës Venturi edhe kështjella Guarini, e braktisur pas vdekjes të baronit Filippo Guarini që nuk la trashëgimtar, mbeti në duart e shërbëtorëve injorantë, të cilët e keqmbajtën dhe e shkatërruan, hoqën nga kornizat telajot e pikturave, ndër ato dhe atë me portretin e Isabella Kastrioti Skenderbeg dhe i përdorën si lecka për pastrimin e dyshemeve dhe të enëve të kuzhinës.

Krijimtaria poetike e Isabella Kastrioti Skenderbeg është pasqyruar në botime të shumta si në “Accademia dei Spioni” në vitin 1747, në studime të shumta, së pari nga Nicola De Simone Paladini me veprën: “Due poeti nel travagliato‘700 salentino Lecce” 1871; është vlerësuar nga kritikë letrarë dhe studiues të shumta, dhe nga autorë aktualë si Rossella Barletta me botimin në vitin 2021 të studimit: “Isabella Castriota Scanderbeg. Espressione di emancipazione femminile”, ashtu si dhe me dhjetra studime biografike, skica letrare si dhe me aktivitetete përkujtimore kulturore të organizuara në ditët e sotme, ku krahas prezantimit si protagoniste e emancipimit të femrave leçeze, recitohen dhe sonetat e pakta që janë ruajtur.

blank
Autorja Rossella Barletta, në prologun e këtij studimi thekson: “Shpresoj se kam kontribuar në heqien e asaj perde harrese, që deri tani e kishte mbuluar emrin e Isabella Kastrioti Skenderbeg dhe t’i kem dhënë lexuesve elemente të mjaftueshëm për ta çliruar nga anonimati”.

Natyrisht arbërorja Isabella Kastrioti Skenderbeg nuk mund të harrohet, sepse renditet ndër gratë e pakta të shekullit XVIII, që shprehu dhuntitë letrare dhe intelektuale, duke u prezantuar me dinjitet në krijimtarinë poetike dhe protagoniste në emancipimin e femrave të asaj kohe. Uroj, që dhe ky shkrim, të ndihmoi lexuesit shqiptarë të njohin arbëroren Isabella Kastrioti Skenderbeg dhe të krenohen me kontributin e saj poetik dhe shoqëror.

Bibliografia

01. Nicola De Simone Paladini. Due poeti nel travagliato ‘700 salentino Lecce,
Rinascenza Salentina 1941, IX, 56 – 160
02. Rossella Barletta. Isabella Castriota Scanderbeg. Espressione di emancipazione femminile. Edizioni
Grifo Maggio 2021, p. 5 – 70
03. Sara Foti Sciavaliere. Isabella Castriota Scanderbeg, nobile letterata del ‘700 salentino.
ADMIN. 17 aprile 2014
04. Angela Pensato. Aspetti, e momenti della civiltà pugliese di Schena editore, maggio 1995
05. Nicola Merola. Isabella Castriota Scanderbeg, in “Dizionario biografico degli Italiani” Roma, vol. 22, 1979
06. Carlo Villani, Scrittori e artisti pugliesi antichi, moderni e contemporanei, Trani 1904, p. 1234;
07. Foscarini Amilcare. Armerista e notiziario delle famiglie nobili, notabili e feudatarie di Terra d’Otranto.
Lecce, 1903
08. Foscarini Amilcare. Genealogia della famiglia Guarini. Lecce, 1928
09. Croce Benedetto. Una dedicatoria e una prefazione di Giambattista Vico. In Aneddoti di varia letteratura.
Bari, 1953.
10. Croce Benedetto. Settimo supplemento alla bibliografia vichiana. “Rivista di Filosofia”, nuova serie,
vol. 10 , n. 2, 3, pagine 19 – 20.
11. Federico Natali. Isabella Castriota Scanderbeg e Petro Belli due poeti leccesi del’700
nell”Accademia degli Spioni”. Docplayer.it 25. 07. 2022
12. Anna Maria Nuzzo. Isabella Castriota, tra le prime intellettuali donna del ‘700 salentino.
A.M.N. 16 novembre 2020.
13. Carmine de Leo. Isabella Castriota, la poetessa protagonista della cultura settecentesca leccese.
22 luglio 2022.
14. Giambatista Vico. Al discreto Leggitore, prefazione alla traduzione italiana del “Siphilis sive de morbo
gallico” di Girolamo Fracastoro, tradotta da Pietro Belli e dedicata “all’eccellentissimo e Reverendissimo
Monsignore Ernesto de’ Conti d’Harrach auditore della Sagra Ruota Romana” In Napoli,
presso il Parrino il 1731

blank

Jeta dhe vepra e dijetarit Ptolomeu, solli për herë të parë të dokumentuar emri ‘Albanian’

Klaudio Ptolomeu (Greqisht: Klaudios Ptolemaios) (87 – 150) ishte një astronom, gjeograf, matematikan dhe teorist muzike nga Aleksandria.

Prejardhja e saktë e tij nuk dihet; disa thonë se ishte romak, të tjerë thonë, helen, por nisur nga emri ‘Ptolemy’, ai mund të ketë qenë me prejardhje nga Ptolemenjtë e periudhës së Aleksandrit të Madh. Pavarësisht.., Ptolemy shkroi shumë libra, traktate shkencore, studime, por shqiptarët e përmendin atë kryesisht për Gjeografinë e tij (rreth vitit 130), ku Ptolemy sjell për herë të parë të dokumentuar emri ‘Albanian’ me kryeqytet Albanopolis, sa kalon Durrësin, diku midis Tiranës dhe Krujës. (kjo faqe në librin e tij thuhet se ka humbur a është grisur, por të dhënat citohen nga burime të asaj kohe). Dhe kështu fillon rrugëtimi historik i një emri; ‘Albania’ u popullarizua nga Anna Komnena (1083-1146), bija e perandorit bizantin Aleks i parë, e cila shkroi në historinë e saj të famshme Alekseida, se njerëzit që banonin në zonën përtej Durrësit e quanin veten ‘Arbanez’; në fillim të shekullit XII normanët në epikën e tyre në frëngjisht, ‘Këngët e Rolandit’ e quajtën ‘Albania’ rajonin nga Durrësi në Vlorë; në shekullin XIV, ata që ikën në Greqi nga këto troje e quajtën veten në dialektin gjuhësor ‘Arbanitë’ – ‘Arvanitë’; në shekullin XV ata që ikën në Italinë jugore e quanin atdheun e tyre ‘Arbana’ dhe veten ‘Arbëreshë’; Gjon Buzuku, një nga shkrimtarët e pare shqiptarë të shekullin XVI, i referohej vendit të vet ‘Arbën’; Madje Buzuku ishte i pari që e quajti gjuhën e tij ‘Shqip’; ndërkohë bota vazhdon të përdorë emrin e vjetër ‘Albania’ (ndikuar nga Ptolemy) dhe ‘Albanian’ për gjuhën që flitet, ndërsa vendasit mbështeten në fjalën ‘shqip’ dhe ‘Shqipëri” dhe ‘Shqiptarë’ e quajnë veten e tyre.

Jeta

Claudius Ptolemaeus ishte astronom, gjeograf dhe matematicien greko-romak nga Aleksandria. Ka jetuar gjate fundit të shekullit I dhe fillimi I shekullit II pas lindjes së Krishti (90-120 pas.e.s). Ptolomeu krijoi veprën ”Përmbledhje e madhe astronomike”. Është themelues i teorisë gjeocentrike, ku sipas së cilës të gjitha trupat qiellor rrotullohen rreth Tokës. Kjo teori ka vlerë më tepër se 1400 vite derisa u hodh poshte nga teoria e Nikolla Kopernikut, ajo heliocentrike, ku ne qender te planeteve eshte Dielli.

Vepra e Ptolomeut “Përmbledhje e madhe astronomike” është ruajtur në gjuhën arabe në vendet e lindjes. Me vonë është përkthyer në latinisht me e emrin e “Alamgest”.

Astronomi

Ptolemaeus ka pasur një shikim gjeocentrik kundrejt Sistemit Diellor. Koncepti i tij ndaj astronomisë, i cili njihet si “Sistemi i Ptolemaeusit”, ka mbizotëruar më shumë se 1400 vjet, deri vonë pas mesjetës, në Evropën veriore dhe Arabi. Tek më vonë është ripërshkruar nga Kopernikus. Arsyeja që botëkuptimi i Ptolemeut ka mbizotëruar aq gjatë ka pasur shumë të bëjë me konceptet e kishës.


Sipas Biblës toka është qëndra e gjithësisë, një shikim që përputhet me atë të Ptolemeut.

 

Ptolemeu e ka kompletuar teorinë epicikele të Hipparchus. Sepse me “modelin e yjeve” të Aristotelit nuk ishte e mundur të sqarohet pse planetët në gjithësi nganjëherë lëvizin shpejt e nganjëherë ngadal ose mbrapsht. Për ti sqaruar këto lëvizje me ndihmën e teorisë Epicikel Ptolemaeusi perdori qindra epicikla (rrathë ndihmës), mirëpo edhe mu tani Toka nuk do të ishte në qendër. Këtë model Ptolemaeusi e ka vendosur në manuskriptin e tij 13-pjesësh ‘Hè mathèmatikè syntaxis’ (‘ese matematikor’). Punimet e Ptolomaeusit për Astronominë janë dorezuar në arabisht, të cilat janë quajtur ‘Kitab-al-Madjisti’ nga astronomët arab, që do të thotë ‘Libra e madhe’. Më vonë kjo është degeneruar ne Almagest (shumë e madhe). Almagesti poashtu përmbante një katalog të yjeve dhe një listë prej 48 piktura të yjeve, të krijar nga Hipparchus.

Ptolemeu ka qenë ndër gjeografët më të përmendur të kohës antike . Ai shkroi dhe publikoi punimin e tij të famshëm Gjeografia në njëzetë libra të ilustruara me harta. “Gjeografia “ është ndarë në tetë libra. Libri i tetë përmban 27 harta , 26 harta regjionale dhe një hartë e Tokës “Mapa Mundi”.” Mapa Mundi “ është një ndër hartat më të rëndësishme historike është e punuar në projeksionin konik kurase hartat tjera i kanë paralelet dhe meridianet që prehen me kënd të drejtë (cilindër).

Në mes hartave të “ Gjeografisë” ku janë përfshirë pjesët e Evropës Juglindore, i hasim shënimet e para që kanë të bëjnë me trollin e Kosovës. Vargmalet e Evropës Juglindore që ndajnë rrjedhjet e lumenjëve dhe viset e kësaj treve bashkojnë të Scardusi ( Mali Sharr), në veri të së cilit shtrihet Dardania. Në këtë provincë janë lokalizuar vendbanimet Ulpiana, vendis (afër Podujevës) dhe Aribantium ( diku rreth Qafës Dules), kurse në afërsi të rrjedhjes së lumit Drilon ( Drin) janë: Thermidava ( Prizreni), Siparantum ( Peja) dhe Chinna ( Klina). Wikipedia

blank

Më 23 korrik 1941 lindi Sergio Mattarella, Presidenti i 12 i Republikës Italiane

VOAL- Sergio Mattarella (Serxho Matarela) lindi më 23 korrik 1941 në Palermo, i biri i Bernardos (i cili më vonë u bë anëtar i parlamentit të DC, nënsekretar dhe ministër) dhe vëllai i Piersanti (i cili nga ana e tij do të hynte në politikë). I rritur në një familje me traditë solide kristiane dhe demokratike, si i ri ka luajtur në radhët e Fuci (Federatës Italiane Katolike të Universitetit).

Më pas, Sergio Mattarella bëhet profesor i së Drejtës Parlamentare në Universitetin e Palermos.

blank

Sergio Mattarella

Një zi e tmerrshme

Aktiv në politikë në partinë e Demokracisë Kristiane, në vitin 1980 iu desh të përballej me një zi të tmerrshme: vëllai i tij Piersanti (në atë kohë guvernator i Rajonit të Siçilisë), në fakt, u qëllua për vdekje më 6 janar gjatë një prite mafioze (për ta bërë të qartë) krimin më vonë do të jetë i penduari Tommaso Buscetta).

Vitet 80

Në vitin 1983 Mattarella u zgjodh në Parlament, duke u bërë anëtar i Komisionit Parlamentar për opinionin e qeverisë për ndarjen e fondeve për rindërtimin e Belices, të Giuntës për autorizimet për të vazhduar në gjyq dhe të Komisionit të 1-të (Çështjet Kushtetuese ).

Gjatë përvojës së tij të parë në Dhomë, ai paraqiti tri projektligje si nënshkrues i parë, njëri prej të cilëve lidhej me organizimin e profesionit të punonjësit social. Si bashkënënshkrues, nga ana tjetër, ai nënshkruan, ndër të tjera, një projektligj për dhënien e ndihmës së sëmundjes për punonjësit e shërbimeve shtëpiake dhe familjare, një për disiplinën e mësimit në distancë, një për heqjen e aktivitetit të boksit, një për ngritjen e qendrës së tretë universitare puliane në Foggia, një për riorganizimin e funksioneve të kontrollit të Gjykatës së Audituesve dhe një për institucionin e ombudspersonit për mjedisin.

blank

Mattarella në vitet 1980

Ministër i Republikës

Në vitin 1987 u emërua ministër i marrëdhënieve me Parlamentin për qeverinë De Mita dhe e mbajti atë detyrë edhe kur u bë kryetar i Këshillit të Gorias.

Më pas, Sergio Mattarella është Ministër i Arsimit Publik në qeverinë Andreotti VI, nga e cila jep dorëheqjen në protestë kundër ligjit Mammì.

Vitet 90

Në vitin 1992, me fillimin e legjislaturës së 11-të, ishte nënkryetar i Komisionit Parlamentar për reformat institucionale dhe anëtar i Komisionit të Posaçëm për shqyrtimin, në referencë, të projektligjeve për reformën e imunitetit parlamentar.

Gjithashtu në vitin 1992 merr drejtimin e gazetës “Il Popolo”, ndërsa vitin e ardhshëm ishte babai i reformës së ligjit zgjedhor në kuptimin mazhoritar që u miratua në gusht dhe që për nder të tij mori pseudonimin (zgjedhur nga Giovanni Sartori) nga Mattarellum.

Në vitin 1994 Mattarella largohet nga drejtimi i “Popolo”; gjatë legjislaturës XII ishte pjesë e komisionit hetimor parlamentar për fenomenin e mafias dhe shoqatave të tjera kriminale të ngjashme, si dhe nënkryetar i komisionit të parë (çështjeve kushtetuese) dhe i komisionit hetimor parlamentar për terrorizmin në Itali. dhe mbi shkaqet e mosidentifikimit të përgjegjësve për masakrat.

Dy vjet më vonë ai u zgjodh kryetar i deputetëve popullorë me legjislaturën e re me shumicë ulliri, gjatë së cilës ishte anëtar i komisionit parlamentar për reformat kushtetuese. Zëvendëskryeministër gjatë qeverisë D’Alema I, ai mori postin e Ministrit të Mbrojtjes për qeverinë D’Alema II dhe për qeverinë Amato II.

Vitet 2000

Në vitin 2001 ai u rizgjodh në Parlament në listën Margherita dhe mori postin e Zëvendës Presidentit të Komisionit për Legjislacion; vitin e ardhshëm, ai u bë president, duke braktisur më pas rolin më 2003.

Gjatë legjislaturës së 14-të, me Silvio Berluskonin si kryeministër, ai ishte anëtar i Delegacionit Parlamentar në Asamblenë e NATO-s dhe i Komisionit III (Çështjet e Jashtme dhe Komunitetet). Ndër faturat e paraqitura si bashkënënshkrues në këtë moment, vërejmë se për vendosjen e Ditës së Përkujtimit për marinarët e zhdukur në det, ajo që ka të bëjë me dispozitat për dhënien e ndihmës së solidaritetit për të moshuarit që banojnë jashtë vendit dhe atë në lidhje me krijimi i Agjencisë Kombëtare të Turizmit.

blank

Sergio Mattarella

 

Me rastin e zgjedhjeve politike të vitit 2006, Sergio Mattarella u zgjodh sërish deputet në radhët e Ullirit. Gjatë legjislaturës së 15-të, me Romano Prodin kryetar të Këshillit, ai ishte kryetar i Komisionit Juridiksional për personelin dhe anëtar i Komisionit Parlamentar për Çështjet Rajonale, i Komisionit Zgjedhor dhe i Komisionit III (Çështjet e Jashtme dhe Komunitetet).

Ai paraqet si nënshkrues të parë një projektligj për rregullimin e sistemit të informacionit për sigurinë dhe si bashkënënshkrues, propozimet – ndër të tjera – për pranimin e subjekteve fabike në punësim në Forcat e Armatosura, për të drejtën për t’u harruar personat e proceduar dhe për dhënien e një kontributi për ngritjen e Observatorit Euro-Mesdhetar të Detit të Zi për zhvillimin e qëndrueshëm dhe luftën kundër varfërisë.

Vitet 2010

Më 5 tetor 2011 Mattarella u zgjodh gjyqtar i Gjykatës Kushtetuese nga Parlamenti në seancë të përbashkët; ai betohet zyrtarisht disa ditë më vonë, ndërsa më 24 tetor emërohet Kalorësi i Kryqit të Madh të Urdhrit të Meritave të Republikës Italiane me iniciativën e Presidentit të Republikës Giorgio Napolitano.

Sergio Mattarella President i Republikës

Në janar 2015, me dorëheqjen e paralajmëruar të vetë Napolitanos, i cili largohet nga Quirinale me përfundimin e presidencës italiane të Këshillit të Bashkimit Evropian, emri i Sergio Mattarella futet në listën e kandidatëve për postin e Presidentit të Republika.

Në raundin e katërt të zgjedhjeve që zhvillohen më 31 janar 2015 ai bëhet Presidenti i 12-të i Republikës Italiane.

Si kreu i shtetit, ai emëroi Paolo Gentilonin si president të Këshillit të Ministrave në vitin 2016.

Nga 2018 në 2022: një krizë çdo vit

Nga pikëpamja politike ai përjeton një moment delikat të Presidencës së tij në fund të majit 2018. Pas zgjedhjeve të 4 marsit, në fakt, formohet një qeveri e mundshme me emërimin e Giuseppe Contes, i cili është në kufi mes teknikut dhe politikanit, të paraqitur nga drejtuesit e dy partive fituese të zgjedhjeve: Movimento 5 Stelle (Luigi Di Maio) dhe Lega (Matteo Salvini).

Pas javësh pune arrijmë më 27 maj, kur Quirinale refuzon propozimin për formimin e qeverisë, për shkak të emrit të hipotezuar për Ministrinë e Ekonomisë, Paolo Savona. Në të vërtetë, ky i fundit ka shprehur vazhdimisht qëndrimin e tij shumë kritik ndaj Bashkimit Evropian. Prandaj Mattarella, për të mbrojtur interesat dhe perspektivat ekonomike të Italisë, e konsideroi të përshtatshme të mohonte lindjen e legjislativit, në vend të kësaj ia besoi detyrën e një qeverie teknike Carlo Cottarelli – të cilin ai e pranon me rezervë.

blank

Sergio Mattarella në një foto të famshme: 25 Prill 2020, vetëm, në Altare della Patria. Periudha është ajo e urgjencës së koronavirusit Covid-19.

Pas një mandati eksplorues që iu besua Roberto Fico, president i Dhomës së Deputetëve, lind qeveria Conte. Megjithatë, Mattarella duhet të përballet me një krizë çdo vit: në gusht 2019 Liga e Salvinit largohet nga qeveria; Conte jep dorëheqjen, për të rimarrë mandatin e dytë nga Mattarella (shumica e re formohet nga M5S dhe Pd).

Vitin e ardhshëm, 2020, kriza që duhet të përjetojë Presidenti i Republikës është ajo e pandemisë së koronavirusit, me pasoja të mëdha në jetën sociale dhe ekonomike të vendit. Në fillim të vitit 2021, ende në emergjencë të plotë shëndetësore, qeveria përballet me një krizë të re (këtë herë e shkaktuar nga Italia Viva, nga Matteo Renzi). Mattarella për herë të dytë i beson Ficos detyrën eksploruese për të verifikuar një shumicë të re.

Nga 13 shkurti 2021, kryeministri i ri i emëruar nga Mattarella është Mario Draghi.

Një vit më vonë, Sergio Mattarella i vjen fundi i mandatit të tij si President.

Në një klimë konfuze politike dhe pas gjashtë raundeve të pasuksesshme të votimit, përfaqësuesit e Parlamentit kërkuan Sergio Mattarella të vihej në dispozicion për një mandat të dytë si President. Pra, më 29 janar 2022 ai u rizgjodh: është hera e dytë në historinë e Republikës – për më tepër radhazi, pas Napolitanos – që një President qëndron në detyrë për dy mandate radhazi./Elida Buçpapaj

 

 

blank

Terrencio D’Alena: Koloneli nga Roma: Dua eshtrat e gjyshit tim, Terenc Toçi, u pushkatua nga Enveri Nga Dashnor Kaloçi

Memorie.al publikon intervistën me shtetasin italian, Terrencio D’Alena, me banim në Romë dhe me profesion mjek ushtarak me gradën e kolonelit në një nga Njësitë Speciale të Ndërhyrjes së Shpejtë pranë Policisë së Romës, i cili është nipi i Dr. Terenc Toçit (Terenzio Tocci)

, me origjinë arbëreshe, ish-sekretar Shteti, ministër i Ekonomisë dhe Kryetar i Parlamentit Shqiptar në periudhën e pushtimit italian të vëndit. Dëshmitë e rralla të z. D’ Alena lidhur me historinë e gjyshit të tij në Shqipëri, funksionet që ai ushtroi, pasionet dhe miqtë që kishte gjatë qëndrimit të tij në Shqipëri, si dhe refuzimin e tij për t’u larguar nga vëndi në fundin e Luftës, kur komunistët po merrnin pushtetin! Si e mësoi D’ Alena në Itali lajmin se në Tiranë te Kodra e Priftit, ishte zbuluar vënd-varrimi i 17 personave që u ekzekutuan në atë vënd në 14 prill të vitit 1945, ku mes tyre ndodhej edhe gjyshi i tij, kalabrezi Terenc Toçi, një nga personalitetet më në zë të Shqipërisë që nga Shpallja e Pavarësisë në vitin 1912. 

————-

Para pak ditësh në afërsi të Burgut të Burrelit, nga ana e strukturave përkatëse shtetërore filluan gërmimet për gjetjen e eshtrave të të dënuarëve që kanë humbur jetën në atë burg famëkeq që nga viti 1945 e deri në 1990-ën, kur në prag të ardhjes në Shqipëri të Sekretarit Shtetit të SHBA-ve, James Bejker, të dënuarit që mbaheshin aty u transferuan në burgun e Kosovës së Lushnjes. Thuhet se shkak për rifillimin e kërkimeve të të zhdukurve të atij burgu, është bërë shtetasi italian, Aldo Renato Terrussi, babi i të cilit, Giuseppe Terrussi, është njëri nga ish-të dënuarit e atij burgu, eshtrat e të cilt thuhet se prehn diku aty afër qershizës, bashkë me shumë të dënuar të tjerë që vdiqën në atë burg dhe trupat e tyre nuk u lejuan të merreshin prej familjeve të tyre. Por z. Aldo Renato Terrussi, nuk është i vetemi shtetas italian që pas viteve ’90-të vijnë për të kërkuar eshtrat e prindërve dhe të afërmëve të tyre në Shqipëri, që vdiqën gjatë periudhës së regjimit komunist në kampe dhe burgje të ndryshme, që ndodheshin në disa rrethe të vëndit. Një prej tyre është dhe Terencio D’Alena, i cili në vitin 2004, erdhi për të kërkuar eshtrat e gjyshit të tij. Për më shumë na njeh intervista që i morrëm në atë kohë z. D’Alena, të cilën po e publikojmë të plotë

A mund të na thoni se kush është Terencio D’ Alena dhe se çfar lidhje gjaku keni me Terenc Toçin, një prej 17 të pushkatuarve nga Gjyqi Special?

Unë banoj në Romë së bashku me gruan time Elvirën, me kombësi dhe shtetësi italiane. Babai im Nicola D’Alena ka punuar në zyrën e Këshillit të Ministrave në Romë. Unë jam diplomuar për Mjekësi, po në Romë në vitin 1982. Aktualisht punoj si mjek në repartin e ndërhyrjes së shpejtë të Policisë në Romë dhe kam gradën e kolonelit. Unë jam nipi i Terenc Toçit, pasi nëna ime Jeta (Rita) ka qënë një nga katër vajzat e tij.

Ku kanë lindur nëna dhe tezet tuaja?

Do ta nis nga gjyshja ime, pra bashkëshortja e Terencit e quajtur Klementina, e cila ka qënë italiane. Gjyshi im Terenc Toçi, është njohur me të në SHBA-ve, në fillim të shekullit të kaluar. Ai ndodhej atje për çështjen shqiptare. Nëna ime Jeta (Rita) ka lindur në San Cosmo di Albanese të Kalabrisë, ndërsa tezet e tjera të quajtura: Italia, Rosa, dhe Maria-Kristina, kanë lindur respektivisht në Salerno, Shkodër, dhe Tiranë.

Sa kohë ka jetuar në Tiranë gjyshi juaj dhe ku ka banuar ai?

Sa më kujtohet, nga tregimet e nënës dhe tezes Maria-Kristina që jeton ende në Romë, gjyshi im Terenc Toçi, ka ardhur në Shqipëri në vitin 1911. Më pas u largua dhe u rikthye në 1920-ën, për të mos u larguar më. Ai e quante veten shqiptar dhe banoi së bashku me familjen e tij në vilën nr. 4 e cila gjëndet pas hotel “Rogner” dhe para Radio Televizionit Shqiptar, (kryqëzimi i rrugës te Radio-Tirana). Ai e ndërtoi dhe e arredoi vetë atë rezidencë në vitet 1926-’27, së bashku me një arkitekt italian.

Çfar funksionesh ka pasur Terenc Toçi gjatë viteve që ka jetuar dhe punuar në Shqipëri?

Ai ka pasur shumë funksione, por disa nga ato më të rëndësishmet kanë qënë: Sekretar i Përgjithshëm i Republikës në vitin 1922, Ministër Ekonomie, dhe Kryetar i Parlamentit në vitet ‘40. Dua të shtoj, që kur ka mbajtur këtë post, gjatë Luftës, ai ishte kundër shtetëzimit të disa ndërmarrjeve shqiptare nga italianët, në mënyrë që ato të ngeleshin pjesë e Shqipërisë.

Përveç politikës, a ka pasur pasione të tjera gjyshi juaj?

Gjyshi im Terenc Toçi i hyri politikës me qëllim që të ndihmonte çështjen shqiptare, për të cilën ai i kushtoi edhe jetën. Përveç këtyre, ai studionte gjuhën italiane, shqipe, dhe atë franceze. Ai përshtati në shqip Kodin Civil italian, pasi ishte diplomuar për Drejtësi. Gjithashtu ai kundërshtoi dënimin me vdekje që ishte në Kodin Penal të kohës. Toçi hartoi një fjalor italisht-shqip, për të gjithë ata italianë që donin të mësonin shqip. Po kështu ai merrej dhe me botanikën.

Cilët kanë qënë miqtë më të afërt të tij në vitet e fundit të jetës?

Ndër miqtë më të afërt ai kishte gjeneralët Jakomoni, dhe Pariani, juristin Thoma Orollogai, dhe Dr. Simonidhin.

Në vitet e pushtimit 1939-’44, me kë jetonte ai në Shqipëri?

Gjatë atyre viteve ai jetonte me gruan Klementinën dhe me njërën nga vajzat, Maria-Kristinën që kishte lindur në vitin 1931.

A kishte mundësi që Terenci të largohej nga Shqipëria në fundin e vitit 1944, dhe të mos arrestohej nga komunistët?

 Gjyshi im, i kishte të gjitha mundësitë për t’u larguar nga vëndi, madje pati dhe oferta, por nuk pranoi. Ai e quante veten krejt të pastër dhe se nuk kishte pasur punë me askënd por vetëm kishte bërë të gjitha përpjekjet, për të kontribuar për çështjen shqiptare. Njëherë, gjyshja më ka treguar që tek porta na erdhën disa gjermanë, të cilët trokisnin pa pushim. Ajo i tha që ta hapte portën, pasi ata mund ta shqyenin atë. Kur doli Terenci, ata i thanë nëse kishte partizanë në atë shtëpi, dhe ai i’u përgjigj, jo. Atëherë ata hynë dhe ndënjën gjithë natën, duke pirë shampanjë. Me këtë rast ai kishte pasur mundësi që të arratisej, por nuk e bëri.

Kur dhe si e arrestuan?

Ai u arrestua në nëntorin e vitit 1944, në vilën e tij, krejt i qetë. Aty shkuan disa partizanë të cilët i thanë që të shkonte me ta, për “një sqarim deri në komandë”! Ai e kuptoi dhe qetësisht dorëzoi pistoletën në tavolinë dhe u nis me ta.

Gjatë kohës që ishte në hetuesi, u lejua të takohej me gruan dhe vajzën?

Klementina dhe vajza 14-vjeçarem Maria-Kristina, u lejuan ta vizitonin tre katër herë gjatë kohës që ai qëndroi në burg. Ato shkonin për t’a takuar në burg, në orën gjashtë të mëngjesit dhe pasi prisnin dy-tre orë të hapej porta, futeshin brenda së bashku me familjet e të arrestuarve të tjerë. Në kohën që ato komunikonin me të afërmit e tyre, prezent kishte roje partizane, të cilët talleshin, qeshnin dhe i fyenin ato.

A morën pjesë ato gjatë zhvillimit të seancave gjyqësore?

Jo, nuk i lanë.

Po për vëndin e ekzekutimit të tyre, a mundën të mësonin?

Vëndin e ekzekutimit ato e mësuan që të nesërmen, pasi atë ua tregoi prifti italian, Kijezo, i cili u lejua të kryente ritet fetare para pushkatimit. Ai njihte tezen time, Maria – Kristina dhe u tregoi atyre edhe fjalët e fundit të Terencit, para pushkatimit, i cili i kishte thënë: “Nuk kam asgjë për t’u penduar. I kërkoj falje vetëm familjes sime, por politikisht nuk kam asgjë për të qortuar veten”. Kështu dy ditë pas ekzekutimit, Klementina dhe Maria- Kristina shkuan aty tek Kodra e Priftit dhe vendosën një buqetë me lule dhe kryqin pranë varrit të tyre.

Si e mësuan ato se kush ishte varri i tij, kur aty ishin 17 të pushkatuar?

Atë ua tregoi prifti Italian, duke u thënë se kur u pushkatuan, Terenci ishte në rreshtin e parë, (nga ana lindore) i lidhur dorë më dorë me hekura me Fejzi Alizotin.

Pas ekzekutimit të Terenc Toçit, Klementina me vajzën, si u larguan nga Shqipëria?

Largimi i tyre nga Shqipëria është një kapitull vuajtjesh më vete. Por peripecitë e tyre filluan që gjatë kohës që Terenci ishte në hetuesi, kur ato i larguan nga vila e tyre, të cilën e sekuestroi shteti komunist me të gjitha orenditë që kishte brenda. Pas kësaj ato jetonin nëpër miqtë e tyre në Tiranë, sidomos tek familjet Dino, Libohova dhe Toptani. Të ndodhur në atë situatë të vështirë, ato shkonin në zyrat e shtetit shqiptar duke kërkuar një vizë, për të ikur në Itali për disa punë të tyre, por nuk i lejonin, ndonëse ata jepnin disa garanci se do të ktheheshin përsëri këtu. Pasi e panë të pamundur që të largoheshin në mënyrë legale nga Shqipëria, ato biseduan me një pilot ushtarak britanik, i cili e mori përsipër transportimin e tyre jashtë Shqipërisë. Atë rrugëtim, ai e mori përsipër kundrejt një shpërblimi prej një sendi të florinjtë me vlerë shumë të madhe, që gjyshja Klementina, kishte mundur ta fshihte në trupin e saj, në momentin e kontrollit të vilës prej partizanëve. Kështu ato u larguan nga Shqipëria, për në Bari në mënyrë klandestine, disa ditë para krishtlindjeve të vitit 1945.

Deri kur ka jetuar Klementina në Itali dhe ku ka banuar?

Klementina ka jetuar deri në vitin 1971, dhe ajo ka qenë me një shtat të shkurtër dhe e dobësuar nga trishtimi i vrasjes së burrit të saj. Klementina ka banuar në një shtëpi në Romë së bashku me tre vajzat, njëra prej të cilave ishte e martuar e me fëmijë.

Kur e keni mësuar ju se gjyshi juaj, Terenc Toçin e kishin ekzekutuar komunistët në Shqipëri?

Që i vogël unë jam edukuar dhe rritur në një klimë të tillë familjare, me një urrejtje të madhe për rregjimin komunist. Që kur ishte gjallë gjyshja më thoshte: “Kur të rritesh të shkosh në Shqipëri dhe të luftosh kundër komunizmit”

Para se të vdiste gjyshja, a jeni interesuar ndonjëherë pranë ambasadës shqiptare në Romë për eshtrat e Terenc Toçit në Shqipëri?

Shtëpia jonë në Romë, ka qenë fare pranë ambasadës shqiptare, por ne nuk komunikonim asnjëherë me ta. Ata na dërgonin vazhdimisht revistën “Shqipëria e re”, e cila ishte e mbushur gjithë gënjeshtra.

Para viteve ’90 a keni pasur miqësi me familje shqiptarësh që jetonin në Itali?

Familja jonë para viteve ‘90 ka pasur miqësi të ngushtë me vëllezërit Asllan dhe Kapllan Libohova, që jetonin në San-Remo.

Si e mësuat lajmin për gjetjen e vëndvarrimit të eshtrave ku është ekzekutuar edhe gjyshi juaj, Terenc Toçi?

Lajmin për gjetjen e eshtrave unë e mësova nga një shqiptar i quajtur Sokol Borshi, që jeton në Pamezia në Romë, i cili gjithashtu kishte gjyshin të ekzekutuar bashkë me të 17 të ekzekutuarit, te Kodra e Priftit. Më pas, ne u njohëm edhe me email që na i dërgoi mbesa e tij, Aurora.

Çfar bëtë kur mësuat lajmin?

Sapo mësova lajmin, u’a thashë menjëherë tezeve të mija, por ato u treguan shumë skeptike. Tezja ime, Maria – Kristina tha: “Me siguri ky lajm ka diçka prapa”.

Për çfar e kishte fjalën tezja juaj?

Tezja ime u tregua skeptike për faktin se Terenc Toçi nuk kishte dhe akoma statusin e të Përndjekurit Politik. Kjo gjë është një turp. Po kështu është e pashpjegueshme se edhe në revistat që botohen në Kalabri, nuk flitet fare për Terenc Toçin.

Mars 2004, “Gazeta Shqiptare” dhe News24, zbuluan vëndvarrimin e 17 të pushkatuarëve me Gjyqin Special

Më 24 mars të vitit 2004, në verilindje të Tiranës, në vëndin e quajtur Kodra e Priftit, u zbulua vëndvarrimi i eshtrave të 17 viktimave të pushkatuara në 14 prillin e vitit 1945, me vendimin e Gjyqit Special, ku mes tyre ndodhej edhe kunati i Enver Hoxhës, Bahri Omari. Përveç Omarit, në listën e atyre 17 personave që u ekzekutuan 75 vite më parë, ndër më të njohurit ishin: Javer Bej Hurshiti, Terenc Toçi, Fejzi Alizoti, Kol Tromara, Aqif Përmeti, Dik Cami, Beqir Valteri, Shyqëri Borshi, Ismail Golemi, Gustav Mirdash etj. Të gjithë këtë persona kishin pasur funksione të larta si kryeministra, ministra, deputetë, gjeneral, diplomatë, prefekt, kryetar bashkish etj. Në të gjitha qeveritë shqiptare që nga ajo e Ismail Qemalit, deri tek ajo nën pushtimin gjerman në fundin e vitit 1944. Arrestimi i tyre nga komunistët të cilët ishin në pragun e fitores së luftës dhe marrjes së pushtetit, kishte filluar që në vjeshtën e vitit 1944, akoma pa mbaruar lufta dhe vazhdoi deri në janarin e vitit 1945 kur u arrestuan dhe personat e fundit të atij grupi të madh prej 73 vetësh, që u izoluan asokohe në burgun e vjetër të Tiranës. I gjithë ai grup i madh të arrestuarish, pasi u mbajtën për tre katër muaj në hetuesi, në qelitë e atij burgu, u nxorrën para Gjyqit Special, i cili kryesohej nga Kryetari, gjeneral-leitnant Koçi Xoxe dhe Prokurori, gjeneral-major, Bedri Spahiu. Pas afro një muaj e gjysëm seancash gjyqësore, ai preoçes i bujshëm që u zhvillua në ish-Kinema “Kosova” dhe që u ndoq me autorpolant edhe jashtë sallës nga mijra banorë të Tiranës, e mbylli siparin e tij më datën 12 prill, kur u dha vendimi dhe u komunikua dënimi me vdekje pa të drejtë apelimi për 17 prej tyre.

blank

Më 19 korrik 1898 lindi Herbert Marcuse, filozof dhe sociolog amerikan me origjinë gjermane

VOAL- Herbert Marcuse, (Herbert Markuze) i lindur më 19 korrik 1898 në Berlin dhe vdiq më 29 korrik 1979 në Starnberg (Bavaria), ishte një filozof, sociolog marksist, amerikan me origjinë gjermane, anëtar i Shkollës së Frankfurtit me Theodor Adorno dhe Max Horkheimer.

 

Karriera

Djali i madh i një familjeje të pasur hebreje që i përkiste klasës së mesme të lartë urbane, i asimiluar dhe vendosur në Berlin, ai u thirr për të shërbyer në Reichswehr pas maturës. Gjatë luftës së viteve 1914-1918, ku u regjistrua në njësitë e prapavijës, ai u bashkua me Partinë Social Demokrate të Gjermanisë (SPD) më 1917 dhe mori pjesë në një këshill ushtarësh. Megjithatë, ai u largua nga SPD pas vrasjes së Karl Liebknecht dhe Rosa Luxemburg më 1919, i neveritur kur pa se Partia Socialdemokrate “po punonte në bashkëpunim me forcat reaksionare, shkatërruese dhe represive” gjatë shtypjes së revolucionit komunist të spartakistëve dhe militon brenda lëvizjes spartakiste. Në Berlin dhe Freiburg im Breisgau, ai studioi gjermanishten si disiplinë kryesore, filozofi dhe ekonomi politike si lëndë dytësore. Në Freiburg, ai u bë asistent i Martin Heidegger-it dhe shkroi një tezë mbi Hegelin me titull Ontologjia e Hegelit dhe Teoria e Historicitetit (1932). Por ai shpejt nuk pajtohet me Heidegger-in, i cili gjithashtu refuzon tezën e tij dhe niset për në Frankfurt-am-Main.

Ishte në vitin 1932 që Marcuse ra për herë të parë në kontakt me Institutin për Kërkime Sociale të Frankfurtit, i njohur gjithashtu si “Shkolla e Frankfurtit”, ku u fërkua me Max Horkheimer dhe Theodor Adorno. Sapo nazistët morën pushtetin në vitin 1933, ai emigroi me familjen, fillimisht në Zvicër, më pas në Shtetet e Bashkuara, pas një qëndrimi të shkurtër në Paris. Ai është punësuar nga Instituti për Kërkime Sociale, i cili tashmë është krijuar në Nju Jork. Për shkak të situatës së keqe financiare të Institutit, Marcuse-s iu desh të pranonte një pozicion në Zyrën e Shërbimeve Strategjike (OSS) (pararendëse e Agjencisë Qendrore të Inteligjencës/CIA), ku ai punoi në një program denazifikimi.

Nga viti 1951, ai dha mësim në universitete të ndryshme amerikane. Në atë kohë ai denoncoi si bllokun perëndimor ashtu edhe BRSS.

Në vitin 1955, në Eros and Civilization, ai adoptoi një lexim marksist të Frojdit dhe kritikoi revizionizmin neofrojdian. Ai falsifikoi konceptin e “desublimimit represiv” dhe denoncoi natyrën dehumanizuese dhe irracionale të parimit të restaurimit. Parimi i rendimentit është parimi i realitetit të një shoqërie kapitaliste të bazuar në shtrembërimin, falsifikimin e instinkteve dhe shtypjen e potencialeve njerëzore. Shpresa për çlirim qëndron në shndërrimin e seksualitetit në Eros dhe heqjen e punës së tjetërsuar.

Në vitin 1964, ai shkroi “Njeriu njëdimensional”, i cili u publikua në Francë në vitin 1968 dhe u bë disi mishërimi teorik i revoltës së re studentore. Në vitin 1968, ai udhëtoi në Evropë dhe mbajti shumë konferenca dhe diskutime me studentë. Më pas ai u bë një lloj interpretuesi teorik i formimit të lëvizjeve studentore në Evropë dhe Shtetet e Bashkuara. Përfshirja e tij në lëvizjet politike të viteve 1960 dhe 1970 e bëri atë një nga intelektualët më të njohur të kohës.

Ai vdiq në vitin 1979 në moshën tetëdhjetë e një vjeçare pas një goditjeje, gjatë një qëndrimi në Gjermani. Më 18 korrik 2003, hiri i Marcuse, i mbajtur në Shtetet e Bashkuara, u soll në Berlin për t’u varrosur pranë varrit të Hegelit në varrezat Dorotheenstadt, gjatë një ceremonie ku morën pjesë rreth njëqind njerëz, përfshirë Angela Davis.

Idetë

Mendimi i tij është frymëzuar fuqishëm nga leximi i Marksit dhe Frojdit.

Ndryshe nga Frojdi, i cili shihte në parimin e realitetit domosdoshmërinë e sublimimit represiv të dëshirave, Marcuse – duke ndjekur leximin e Marksit – denoncon çnjerëzimin e parimit të realitetit shtypës, i cili nuk është tjetër veçse parimi i realitetit të shoqërisë ekzistuese. Përkundrazi, ai mbron lulëzimin e dëshirave, shndërrimin e seksualitetit në Eros, shfuqizimin e punës së tjetërsuar dhe ardhjen e një shkence dhe teknike të re, që do të jetë në shërbim të qenieve njerëzore. Ai nuk vë në dyshim thelbin e teorive frojdiane, përkundrazi i plotëson ato, duke i përshtatur me kohën e tij dhe duke i çliruar nga një konceptim borgjez i shoqërisë për t’i bërë ato emancipuese dhe vërtet universale. Nga ana tjetër, ai kritikon revizionizmin neofrojdian, i cili tenton të zbusë karakterin subversiv të zbulimeve të Frojdit. Marcuse megjithatë shkon shumë më larg se Frojdi kur përpiqet të mendojë për një “sublimim jo represiv”. Marcuse është i rëndësishëm për lëvizjet mjedisore sot, sepse ishte nga të paktët që mendoi se një shoqëri jo represive nënkuptonte edhe një ndryshim teknikash, ku Marksi mendonte se mjaftonte një ndryshim në marrëdhëniet e prodhimit.

Shtypja e dëshirës e natyrshme në çdo kulturë (nga parimi i realitetit që i nënshtrohet kërkesave sociale) ka shkuar përtej asaj që është e nevojshme për të përmbushur nevojat e rreme (parimi i restaurimit, ëndrrat e rreme të reklamimit). Ajo shkakton një mbishtypje që zgjon, grumbullon dhe devijon destruktivitetin e njerëzve, dhe kështu i jep parimit të Nirvanës një dimension vdekjeprurës, i cili kërcënon të gjithë njerëzimin.

Pas dështimit të klasës punëtore të shkaktuar nga mungesa e vullnetit për të krijuar një revolucion, teza Markusiane pa ditën e saj të parë në vitin 1968. Për ta bërë këtë, Herbert Marcuse shikoi marrëdhëniet midis shoqërisë dhe individit. Kjo marrëdhënie represive u zhvillua gjithnjë e më shumë falë lëvizjes komuniste dhe psikanalizës. Me fjalë të tjera, sipas Frojdit dhe Markuzes, mënyra e jetesës së individëve të një shoqërie ndikohet kryesisht nga lëvizja e mendimit e mbarsur nga shteti. Për më tepër, hulumtimi i kryer nga Frojdi dhe më vonë nga Marcuse, sugjeron se një shoqëri e nënshtruar, për shembull, nga një lëvizje industrializimi i avancuar, duhej të përdorte një revolucion për të lejuar popullsinë e kohës të ecë më mirë përpara si shoqëri.

Ai është veçanërisht autori i L’Homme unidimensionne (1964), i cili synon të demonstrojë karakterin e pabarabartë dhe totalitar të kapitalizmit gjatë “Trente Glorieuses”. Për Marcuse, toleranca ndaj ideve që i shërbejnë sistemit të dominimit dhe shtypjes është një shtrembërim i konceptit të tolerancës: Marcuse kundërshton tolerancën e vërtetë, e cila është domosdoshmërisht emancipuese, ndaj një perversioni oportunist të idesë së tolerancës, të cilën ai e përshkruan si ” tolerancë represive”. Sipas Marcuse, ishte “toleranca represive” ajo që autorizoi marrjen e pushtetit nga Partia Naziste në Gjermani. Për Marcuse, “një nga arritjet e qytetërimit industrial të përparuar është regresioni jo-terrorist dhe demokratik i lirisë – paliria efikase, e qetë, e arsyeshme që duket se i ka rrënjët në vetë progresin teknik”.

Burimet e mendimit të Markuzes nuk gjenden vetëm në leximin e kombinuar të Marksit dhe Frojdit, por edhe në atë të Hegelit, Huserlit dhe Lukacit.

Veprat kryesore

Der deutsche Künstlerroman (1922): teza e doktoraturës që studion marrëdhëniet midis artit dhe shoqërisë
Hegels Ontologie und die Theorie der Geschichtlichkeit (1932): punë nën drejtimin e Martin Heidegger.
Themelet e Materializmit Historik (1932)
Koncepti i punës (1933)
Der Kampf gegen den Liberalismus in der totalitären Staatsauffassung (1934)
Autoriteti dhe Familja në Gjermani Soziologie bis 1933 (1936)

Arsyeja dhe Revolucioni (1941): punë që përpiqet të shpjegojë fashizmin nga evolucioni i kapitalizmit dhe bazuar në konceptin Weberian të racionalizimit të shoqërisë
Erosi dhe qytetërimi (1955). Përkth. Fr. 1958: Erosi dhe qytetërimi: punë e përkushtuar për një shoqëri jo represive. Shumë forma të punës janë tashmë të vjetruara, duke krijuar kushte për mënyra të reja lirie.

Marksizmi Sovjetik. Një analizë kritike. Përkth. Fr. Marksizmi Sovjetik (1958)
Njeriu një dimensional. (1964) Trans. Fr. (1968) me Monique Wittig: Njeriu njëdimensional

Në të dy këta libra, Marcuse argumenton se racionaliteti teknologjik organizon çdo sektor të shoqërisë (kulturor, politik, social, ekonomik) për të ndjekur parimin thelbësor ideologjik të produktivitetit material. Jeta personale pastaj bie përsëri në stile jetese uniforme dhe jokontestuese.

Një periudhë shprese për një ringjallje të kritikës sociale përballë suksesit politik të lëvizjeve studentore që sfidojnë politikën e jashtme amerikane.

Toleranca Represive (1965)
Negacionet (1968)
Das Ende der Utopia (1968) Fundi i Utopisë (1968) – Raport i debateve të organizuara nga Komiteti Studentor i Universitetit të Lirë të Berlinit Perëndimor nga 10 deri më 13 korrik 1967.
Ideen zur einer kritischen Theorie der Gesellschaft (1969): Për një teori kritike të shoqërisë (1971)
Një ese mbi çlirimin. Drejt Çlirimit (1969)
Kundërrevolucioni dhe revolta (1972) Trans. Fr. : Kundërrevolucion dhe revoltë

Marcuse iu bashkua në fund të jetës së tij një pikëpamje pesimiste. Estetika është një formë lirie, streha e fundit kundër nënshtrimit të njeriut ndaj sistemit represiv.

Dimensioni estetik. Përkth. Fr. Dimensioni Estetik (1978)Wikipedia/Elida Buçpapaj

 

blank

Nexhmi Balaj, një jetë në shërbim të ruajtjes së trashëgimisë historike dhe etnokulturore të Llapit – Nga ARIF EJUPI

Prof. Nexhmi Balaj, ish-udhëheqës i drejtorisë për kulturë, rini dhe sport në komunën e Podujevës, gjatë një ligjërate me të rinjtë e Llapit

Nexhmi Adem Balaj u lind më 11 mars 1950 në Rimanishtë të Prishtinës. Prindërit e tij si adhurues të ndryshimeve pozitive qysh herët shpërngulën nga ky fshat malor në qytezën e bukur të Podujevës.
Përveç kushteve më të volitshme për jetë ata këtë lëvizje e bëjnë edhe nga dëshira për t’ju bashkëngjitur trungut të tyre familjar në Konushevc dhe Llugë të Llapit.
Edhe kjo familje sikurse shumë familje të tjera si pasojë e një ekonomie të mbyllur e të shkatërruar nga ana e pushtetmbajtëseve jugosllavë detyrohet të orientohet në kultivimin e perimeve,frutave dhe bimëve të tjera me vlera ushqyese.
Me prodhimin e perimeve dhe kulturave të tjera të shumëllojshme plotësoheshin nevojat e familjes.
Kurse pjesa tjetër e produkteve nxirrej në treg në të gjitha periudhat e vitit.
Falë kësaj pune sigurohej buka e çdoditshme dhe plotësoheshin kërkesat tjera modeste të familjes.
Mirëpo,kjo nuk ishte e tëra për Nexhmiun e njomë. Ai pretendonte një jetë ndryshe nga ajo plot vuajtje e mjerim e të parëve të tij.
Krahas punës së mundimshme si kopshtar i rinj ai ndjek mësimet me mjaft seriozitet në shkollën tetëvjeçare të qytezës së Podujevës,të cilat i kryen me sukses të shkëlqyeshëm.
Më ritëm të shtuar në zënie dijesh Nexhmiu regjistrohet në Shkollën e Mesme të Bujqësisë në Prishtinë, me shpresën që në një të ardhme të afërt do të jetë një ekspert i mirë i kësaj fushe.
Edhe pse z.Balaj në të gjitha disiplinat zotonte njohuri të kënaqshme, dashuria për gjuhën,kombin dhe historinë e popullit shqiptar e shtyjnë që të studiojë Gjuhë dhe letërsi shqipe në Fakultetin Filologjik të Universitetit të Prishtinës, ku në vitet e shtatëdhjeta ai merr titullin profesional profesor i gjuhës dhe letërsisë shqipe.
Diplomimi Nexhmiut i hap mundësi punësimi edhe në ndonjë nga shkollat brenda qytezës së Podujevës.
Por pikësynim ai e kishte inkuadrimin në punë në fshatin Sveçël, ngase aty kishte shumë shokë e miq që ishin përkushtuar seriozisht në avancimin e çështjes shqiptare.
Këtë ëndërr Nexhmiu e sendërton në shtator të vitit 1972 ku nis punën si Arsimtar i Gjuhës Shqipe në shkollën tetëvjeçare të këtij fshati.
Z. Balaj menjëherë rreshtohet përkrah Ajetajve,pjesëtaret e së cilës familjeje me qëndresën e tyre ndaj pushtuesve ishin dëshmuar në çdo periudhë kohe, duke manifestuar akte trimërie nga më të ndryshmet.
Ismail Hasan Ajeti i njohur në Llap si BUSHI,i pati mundësuar më 23 dhjetor 1945 në Kranj të Prespës arratisjen në Greqi ish-udhëheqësit të Ballit Kombëtar Muharrem Bajraktari, së bashku më katërqind luftëtarët e tij.
Pastaj më 7shkurt 1950 po ky Ismail Ajeti,çdoherë trim dhe i vendosur në Mitrovicë ua pati hapur dyert e burgut të gjithë të burgosurve politikë.
Për këtë heroizëm Ismail Ajeti-BUSHI të dyja herët ka qenë i dënuar me vdekje. Ai shpëton nga ekzekutimi falë amnistive të imponuara nga trysnia ndërkombëtare mbi ish-Jugosllavinë.
Më 28 janar 1969 në skenë shfaqet edhe djaloshi 21vjeçar Hetem Ramadan Ajeti, po ashtu i dalë nga brumi i Ajetajve,ushtarë të përhershëm të Kosovës.
Ai,ia ndal turrin policit serb Apostol LLaziq,i cili si një antishqiptar i përbetuar dhe gjakpirës çdo ditë keqtrajtonte në trenin Podujevë-Fushë-Kosovë,dhe anasjelltas shqiptarët e pafajshëm, sidomos të rinjtë.
Durimit i vije fundi dhe këtë farë polici zullumqar Hetem Ajeti e zhdëp dajak, duke e lënë me pasoja të përjetshme.
Për këtë pason dënimi i Hetem Ajetit, me burgim të rëndë. Këto ishin arsyet që Nexhmi Balaj,dëshironte që me çdo kusht të punësohej në shkollën e Sfeqlës, në mënyrë që bashkërisht me këta Atdhetarë të verifikuar të organizonin gjithë aktivitetin ilegal, e që më vonë do ta shndërrojnë në vepër pa rënë në sy të pushtuesve serbo-sllavë dhe bashkëpunëtorëve të tyre.
Asokohe në këtë shkollë punonte edhe Ismail Ajeti-Bushi,si shtëpiak. Ai me përvojën e tij të gjatë të burgjeve ishte udhërrëfyes për të gjithë.
Aty ishte edhe Zejnullah Zejnullahu-Zena, si sekretar shkolle,që në vitet e mëvonshme do të jetë njëri nga shtyllat kryesore të UÇK-së, në Zonën Operative të LLapit.
Kështu që edhe koha e dëshmoi se Nexhmiu me të drejtë e kishte konsideruar Sveçlën çerdhe të shqiptarizmës.
Nxënës e punëtorë të kësaj shkolle u flijuan për lirinë dhe sovranitetin e Kosovës,pothuajse në të gjitha kryengritjet e organizuara në Llap e më gjerë.
Nga kjo shkollë që sot mban emrin e kryetrimit„ALI AJETI“ dolën heronjtë e historisë më të re të Kosovës si :Ali Adem Ajeti, Hakif Sabit Zejnullahu, Hasan Halit Ramadani, Mehmet Sherif Visoka,Murat Mehmet Ajeti,Granit Xhevat Ajeti,Salih Zeqir Selmani, Xhevat Salih Jupolli, Dr. Shaqir Ismail Shaqiri,Ilir Nebih Maloku,Bajram Ismail Topanica, Rrahim Behram Vërshevci, Xhevdet Lah Jaha,Vehbi Isak Ajvazi,etj.
Shtesë e këtij zinxhiri me kontributin e tij dhënë çështjes shqiptare është edhe Nexhmi Adem Balaj,i akuzuar nga pushtetmbajtësit jugosllav si krijues i bërthamave të para ilegale për shembjen e ish-Jugosllavisë.
Sipas kësaj aktakuze Z. Balaj u dënua më 6 tetor 1981 më njëmbëdhjetë vjet burgim të rëndë.
Prej të cilave tetë vjet i vuajti në burgun famëkeq të Lepogllavës. Pas lirimit nga burgu Z. Balaj kthehet në Kosovën e tij të dashur,dhe menjëherë nis veprimtarinë Atdhetare në shumë fusha së bashku me ish-shokë e nxënës të tij.
Më 1990 duke parë vrasjet,burgosjet,ndjekjet,keqtrajtimet dhe largimin masiv të rinisë shqiptare jashtë Kosovës,z.Balaj me një grup aktivistësh si;Behxhet Shala-Bajgora, Sylejman Blaku,Dr. Selman Hoxha, Arif Ejupi,inxh,Ramadan Dibrani,Fehmi Blakçori;Hilmi Ajeti dhe Naser Behrami,themelojnë KMDLNJ-dega në Podujevë.
Nëpërmjet këtij Këshilli këta veprimtarë mundohen që të sensibilizojnë qendrat vendimmarrëse në botë,duke shpalosur para tyre dhunën dhe gjenocidin që shkaktonte makineria e regjimit gjakatar të Milosheviqit.
Këtu patjetër duhet cekur edhe kontributi i jashtëzakonshëm e me rrezik serioz për jetën edhe i fotografëve Lulzim Blakçori dhe vëllezërve Sabit e Naim Kqiku,të cilët në çdo kohë tregonin gatishmëri për të bërë zhvillimin dhe shumëzimin e fotografive të të vrarëve dhe të keqtrajtuarve.
Krahas punës në Këshill, Nexhmiu veproi edhe në LDK-së-dega në Podujevë, duke qenë anëtar Kryesie në disa mandate.
Mirëpo,forcën krijuese z.Balaj krejtësisht e përqendroi në ruajtjen e librit shqip.
Ai më 1993 themeloi Qendrën për Kulturë të Podujevës,në kuadër të së cilës angazhoi një grup të rinjsh me ide përparimtare siç ishin;Afrim Ilaz Maliqi,gazetar i kulturës në të përditshmen“Rilindja”gjegjësisht “Bujku”(tani dëshmor i kombit)Bajram Kadriu,Agim Kikaj,Ahmet Gashi,Fadil Llugaliu,etj.
Puna plot përkushtim e këtij grupi në mbrojtje të vlerave kombëtare bëhej pa kurrfarë kompensimi material.
Po këtë vit Nexhmiu në cilësinë e koordinatorit të kësaj Qendre bëri riorganizimin e bibliotekës në qytetin e Podujevës,dhe në fshatrat e saj.
Duke njohur në thelb urrejtjen dhe barbarinë serbe ndaj librit shqip Balaj një pjesë të rëndësishme të literaturës e cila konsiderohej si vlerë e pakompensueshme e sistemoi së bashku me z.Bajram Kadriu,në disa vende të sigurta,në mënyrë që këta ekzemplarë kryesisht të botuar në shqip para Luftës së Dytë Botërore, të mbrohen nga dora shkatërrimtare e vandalistëve serbë.
Çështje tjetër që e preokuponte Z.Balaj ishte dhe numri i madh i të rinjve krijues nga Llapi,të cilët në mungesë iniciativash rrezikonin prirjet e tyre në letërsi dhe art.
Në mënyrë që të ruhet afiniteti krijues i këtij brezi më 1993 fillon mbajtja e takimeve kulturore dhe letrare“Kadri Kadriu.”
Këto takime kanë nxjerrë në pah krijues të njohur llapjanë të zhanreve të ndryshme.të artit dhe letërsisë.
Kritiku dhe romancieri Fatmir Halimi nga Dumnica e Podujevës,vitin e kaluar,në një konkurrencë tejet të fortë me romanin e tij “DY VDEKJE TË NJË JETE”fitoi çmimin“Anton Pashku”të organizuar nga Ministria e Kulturës,Rinisë dhe Sportit e Republikës së Kosovës.
Halimi me plot të drejtë mund të quhet edhe si poet i brezit të tronditjeve nga luftërat dhe trysnitë ekonomike që i shkaktonte regjimi represiv dhe vrasës i Serbisë.
Vetë autori i romanit që mori shpërblimin për veprën më të mirë nga fusha e letërsisë pohon se ky roman është sajuar nga ngjarje të Luftës në Kosovë.
Ndërkohë me nismën e z.Balaj për krijuesit e vegjël llapjanë organizohet edhe çmimi letrar “Vehbi Kikaj”,i cili u nda nga jeta më 1986,duke lënë boshllëk të madh në letërsinë tonë për fëmijë.
Gjithashtu ide e z.Balaj ishte edhe “Java e Artit Pamor në Llap”.Në këtë ekspozitë artistët figurativ të Llapit,pikasën vepra që pasqyronin realitetin historik nga e kaluara e lavdishme e popullit tonë.
Kurse për dashamirët e artit skenik më 1994 themelohet teatri alternativë i qytetit të Podujevës,i pagëzuar me emrin e aktorit të mirënjohur llapjan“AVDUSH HASANI.“
Në një kohë kur nga jeta dhe vdekja ndante vetëm një fije floku z.Balaj pas disa përgatitjesh në segmente të nevojshme së bashku me mbështetësit e Qendrës për Kulturë të Podujevës e iniciojnë botim e monografisë “TRASHEGIMIA ETNOKULTURORE DHE HISTORIKE E LLAPIT” i cili libër në formë studimesh shkencore doli në dritë më 1995.

blank

Përveç vëllezërve Feriz,Shefqet dhe Muhamet Ymeri,pronarë të ndërmarrjes “Galantaria”në Podujevë,botimin e kësaj vepre e kanë ndihmuar me mjete edhe disa mërgimtarë tanë në Zvicër,të organizuar nga veprimtari Shefqet Hajdar Cakiqi.
Kjo vepër për shumëçka e veçantë i theu kufijtë provincial duke përfshirë në të njerëzit më eminent të shkencës,kulturës dhe të artit nga mbarë Kosova.
Ndërkaq, më 1996 Qendra e Kulturës e Podujevës në bashkëpunim me Institutin Albanologjik të Prishtinës, botoi librin me vlerë të jashtëzakonshme të Dr. Bajram Krasniqi ”INTELIGJENCIA LETERSIA DHE REALITETI.”

blank

Kritiku,studiuesi ,eseisti dhe historiani i letërsisë sonë Dr.Baram Krasniqi,pati vdekur më 9 nëntor 1990,në moshë tepër të re,në kohën kur synonte kulmin e dijes dhe të pjekurisë intelektuale.
Andaj,vepra e cituar e lënë në dorëshkrim është botuar pas vdekjes së tij.
Z.Balaj gjithnjë inventivë e i palodhshëm asnjëherë nuk i lë vend dëshpërimit. Ai më 1997 tubon krijuesit e vegjël në festivalin “BUKUREZAT“me çfarë e thyen përfundimisht heshtjen e tyre.
Kjo ngjarje kulturore dikur e mbajtur nënokupim tani është kthyer në festival tradicional.
Edhe pse Kosova ishte aneksuar nga forca policore dhe ushtarake të Serbisë,Qendra e Kulturës e Podujevës,e udhëhequr nga z.Nexhmi Balaj,botoi librin me ese, trajtesa dhe vështrime “Gramatika e Fshehtë e Motiveve” të autorit Kujtim Rrahmani.
Në vazhdën e këtyre përpjekjeve krijuese pas çlirimit të vendit z.Balaj themeloi çmimin letrar “Afrim Maliqi.”
Në nderim të jetës dhe veprës së këtij gazetari,poeti dhe intelektuali të njohur më 2007,Qendra e Kulturës në komunën e Podujevës,e botoi të përmbledhur në recensione ,ese dhe publicistikë veprën e plotë të Maliqit.

blank

Kjo punë me vlerë u arrit falë bashkëpunimit shembullor të zotit Munish Hyseni me zonjën Sevdie Rexhepi Maliqi, bashkëshorte e dëshmorit,e cila shumicën e shkrimeve të Afrimit,kishte arritur t’i ruajë të paprekura nga dora e shovinistëve serbë.
Afrim Maliqi, vritet më 2 dhjetor të vitit 1998 në Prishtinë, në një pritë të organizuara nga policia sekrete e Serbisë, së bashku me Hyzri Hamdi Tallën dhe Ilir Hilmi Durmishin.
Ai dhe Bajram Kadriu konsiderohen ndër bashkëpunëtorët më të ngushtë të z.Nexhmi Balaj.
Si një ngjarje e veçantë kulturore nga fusha e sportit ku me merita është edhe Nexhmi Balaj,cilësohet edhe turniri tradicional në boks ”DITËT E ZAHIRIT”.
Këtij manifestim sportiv që i dedikohet veprës së lavdishme të heroit dhe themeluesit të UÇK-së,Zahir Qerim Pajaziti,pa kurrfarë hezitimi dritën e gjelbër ia pati dhënë z,Balaj.
Balaj i dashuruar në punën me të rinjtë më 2010,nga pozita e Drejtorit për Kulturë,Rini dhe Sport është mbështetësi kryesor i krijimit të Asamblesë Rinore të Komunës së Podujevës.
Kurse një vit më vonë saktësisht më 25 janar 2011 z.Balaj bënë çmos që të krijohen kushte të duhura dhe prani e kënaqshme e njerëzve në promovimin e librave”Puset e Vdekjes në Kosovë”dhe “Çka ka ndodhur në Kosovë në vitet 1998-1999”të mikut tonë norvegjez Josef Martisen.
Ky autor fisnik me profesionalizëm dhe vërtetësi në këto dy libra përshkruan krimet serbe ndaj shqiptarëve të Kosovës,pa shtuar dhe hequr as edhe një ashkël.
Një ngjarje të ngjashme Qendra Kulturore e Podujevës në bashkëpunim me Muzeun e Kosovës e pati organizuar edhe mbi Luftën e Popullit Shqiptar në Kosovë,gjatë viteve 1944-1945,kundër pushtimit serbo-komunist.
Në këtë Luftë të përgjakshme patën humbur jetën mbi 50mijë shqiptarë autoktonë të trevave tona.
Në mënyrë që të zbuten sadopak përjetimet dhe ankthet e luftës së fundit Drejtoria për Kulturë, Rini e Sport,e udhëhequr për dy dekada nga z.Nexhmi Balaj,çdo vit bën edhe zgjedhjen e sportistit më të mirë të vitit në komunën e Podujevës.
Përveç këtij solemniteti në këtë qytet që shtrihet në veri-lindje të Kosovës,mbahet edhe maratona e përvjetshme e atletikës,me fille në vitet e 90-ta.
Në këto gara të karakterit nacional marrinë pjesë përfaqësues të dyja gjinive,meshkuj dhe femra.
Garat zhvillohen në të gjitha disiplinat e atletikës,dhe zgjojnë kureshtjen e adhuruesve të këtij sporti jo vetëm në Kosovë,por edhe jashtë saj.
Atletika e cilësuar si mbretëresha e sporteve në vendin tonë ka arritur nivel të kënaqshëm, falë edhe sukseseve të njëpasnjëshme të atletëve dhe atleteve të Llapit,që në shumë disiplina kanë arritur rezultate të shkëlqyera.
Më 2009 këtë jubile sporti e pati bërë edhe më madhështor prania e grupit muzikor “Qunga Ornare”nga Suedia, në krye të së cilit ishte këngëtarja me famë botërore Johnny Sellmar.
Një ngjarje tjetër e rëndësishme po ashtu iniciativë e z.Balaj është edhe Kampi veror “Murgulla” i cili tubon të rinj e të reja nga të gjitha komunat e Republikës së Kosovës.
Fëmijët me prirje në poezi, prozë apo edhe dramë kanë pasur mundësinë që punimet e tyre t’i prezantojnë në “Karvani i Shkrimtarëve për Fëmijë”. Me këtë rast puna e tyre është vlerësuar nga njerëz eminentë të kësaj fushe.

blank

Nexhmi Balaj nga e djathta në këmbë

Në periudhën kur Nexhmi Balaj, ishte në krye të Drejtorisë për Kulturë, Rini e Sport të komunës së Podujevës,pati një bashkëpunim të ngushtë edhe me krijuesin në mërgim Shefqet Dibrani, i cili për nevojat e lexueseve llapjanë ia pati dhuruar bibliotekës qendrore të këtij qyteti disa ekzemplarë librash, në gjuhën shqipe dhe gjermane.
Në kuadër të kësaj Qendre Kulturore janë botuar edhe shumë libra dhe monografi të fushave të ndryshme të shkencës,kulturës,artit dhe sportit,që autorë kanë kryesisht krijuesit nga Llapi.
Nexhmiu si njeri i mishëruar me artin,kulturën dhe sportin edhe pas pensionimit të merituar jep kontributin e tij,duke ndihmuar vullnetarisht Shoqata Kulturore dhe Klube Sportive të Podujevës.
Prandaj,me të drejtë mund të thuhet se Balaj,së bashku me një grup të rinjsh llapjanë ishte ai që e mbajti ndezur pishën e dijes dhe të kulturës sonë kombëtare,në kohërat më të vështira të historisë sonë.
Kjo punë kaq e dinjitetshme dhe më shumë sakrifica e Z.Balaj,dhe e bashkëpunëtorëve të tij meriton nderim dhe respekt të përhershëm nga brezat e tashëm dhe ata të ardhshëm.
ARIF EJUPI

blank

Ev you are rock ! Nga Alba Kepi

Ev you are rock!

Spontane, e vertete, e sinqerte, autoironike, kerkuese, urtesisht e çilter, autentike e bukur, dinjitoze dhe vetvetja, pra me pak fjale IKONIKE, eshte Eva Alikaj ne kete interviste ku therret fort; “Talenti e aftesia ime artistike ka nevoje per skenen”!

Eves, me te cilen jemi emocionuar e argetuar ne skenat e teatrit e kinemase shqiptare, askush nuk i ofron sot nje rol, nje pjesemarrje ne show televiziv o nje bashkepunim artistik.

E kjo nuk eshte vetem historia e Eves, por e cdo profesionisti te dashuruar me profesionin e tij ne tregun e punes ne Shqiperi, ku goca e babave, dashnorja e bobave, nusja e birkurvave, o motra e bosave, serviret me role, poste, skena, prapaskena, tavolina zyrash e pufe videokamerash.

Ne ekranet televizive, kinematografike e teatrale, mbushur me mollaqe e buz vithe silikonate, figura e arti i Eves qe nuk i fsheh rrudhat, nuk hipokrizon fjalet e nuk shkelmon o berrylizon koleget, sic rendom ndodh cdo dite ne kete treg te piset profesionalizmi, eshte vetem nje vlere e shtuar e nje hap kunder mediokritetit, paaftesise e provincializmit qe kane bastarduar skenat e artit e televizionit shqiptar.

Ev e dashur, ne adoleshencen time e te mjaft vajzave te brezit tim, arti yt ishte emocioni i nje merzitje, i nje dashurie , i nje batute ne shkolle, ishte permbledhja e atyre pak gjerave qe ne mund te benim ne ate kohe e qe s’munden ta ndalojne.

Ia arriten sot, ne shoqerine e sotme, ku antivlera te shitet si arritje, kurvlliku si pushtet e hajdutlliku si pasuri!

Ja arriten sot e bashke me ty dhe shume te tjereve i kane kycur aftesi e talente sepse i sherbejne sherbetoreve e sherbetoret skllaverise se imoralitetit intelektual!

Ev je dinjiteti i te gjitha ne!

Ev sic e the dhe ti duhet kurajo e dinjitet te thuash keto te verteta e ti ke per te gjitha ne!

E sa per ata qe nuk te pergjigjen ne telefon, eshte tipike e antivleres qe nuk ka kulture europiane, edukim intelektual e thjeshtesi qytetare!

Ev you are rock!


Send this to a friend