VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Zoti Ruben Diaz Jr., Kryetari i Bashkisë të Bronx nderon shqiptaro-amerikanin Z.Esad A. Rizai për merita të veçanta Nga Elida Buçpapaj

February 21, 2020
blank
2 Comments
  • author avatar
    Hajrush 2 years ago Reply

    Shqiptaro Amerikant ishin shpetimi i kosovs

Komentet

blank

Edi Rama, shqiptarët në RVM-së sipas ligjeve kushtetuese, nuk janë shtetformues(!) – Nga Skënder Karaçica

Në vend të debatit
Në emisonin politik,,Top Open,,të drejtuar nga Eni Vasili,ku ishte i ftuar kryeministri shqiptar Edi Rama,tema bosht kishte të bëj me aktualitetin në Shqipëri në dritën e mandatit të tretë dhe kahet e zhvillimit të shtetit shqiptar.
Duke folur për çështjen shqiptare në RVM-së,Edi Rama e tha kalimthi se ,,shqiptarët janë shtetformues,,dhe e ardhmja e këtij shteti multietnik,në relacionet sipas projektit tre palësh(Serbi,
Shqipëri dhe Maqedonia e Veriut).
Për çështjen shqiptare në RVM-së Tirana zyrtare,nuk e kemi të qartë  pse me kaq nguti dhe pa argumente,flasin për shqiptarët në hapësirën etnike se,ata paskëshin marrë avancimin e kodit  kushtetues në ,,shtetformues,,(sic!).
Edia Rama,shqiptarët si popull i dytë shumicë,qysh se nga viti 1945 e deri më sot,ata e kanë statusin kushtetues të pakicës kombëtare dhe jo(shtetformues)!
Për informimin e qeverisë shqiptare në Tiranë,me insistimin e Sofjës zyrtare tash e tutje,përmes qeverisë në Shkup, pakica bullgare ka hyrë në Kushtetutën e RVM-së me kodin shtetformues.
Tirana zyrtare  e ka të drejtën kushtetuese të flasë e të mbrojë çështjen shqiptare jashtë kufinjve të Shqipërisë,duhet të jetë në dijeni të plotë për pozitën kushtetuese të pakicës kombëtare të shqiptarëve  dhe jo shtetformues në RVM-së(sic!).
Për këtë çështje,do të ishte mirë të bisedohet në relacioanet në mes Tiranës dhe Shkupit,kur bashkëpunimi në mes të dyja vendeve  po thellohen në të gjitha fushat e jetës.
Çikago,27 janar 2022
blank

International Holocaust Remembrance Day By Rafaela Prifti

International Holocaust Remembrance Day is observed today in several countries.

Marking the liberation of the Auschwitz concentration camp, the United Nations General Assembly designated January 27 as an annual day of commemoration for its member states, in early 2000s. To honor the 6 million Jewish victims of the Holocaust and victims of Nazism, countries hold national commemoration ceremonies. Notably, Holocaust denialism and antisemitic incidents have been on the rise in the US as well as around the globe.

In a statement, President Biden said that the world has an obligation to honor victims, learn from survivors, pay tribute to rescuers and carry on the lessons of the Holocaust. To mark the day, President Biden has invited Auschwitz survivor Bronia Brandman to share her story at the White House, according to a press release.

The event speaks directly to the significance of education on this particular topic and history in general, as there is a renewed push in many states to dictate how schools teach subjects pertaining to race. On that note, President Biden remarked that earlier this month the U.S. co-sponsored a United Nations resolution tasking the global community with combating Holocaust denial through education.

President Biden called it “imperative to teach accurately about the Holocaust and push back against attempts to ignore, deny, distort, and revise history,” and “that from the streets of Charlottesville, Virginia, to a synagogue in Colleyville, Texas, we are continually and painfully reminded that hate doesn’t go away; it only hides. And it falls to each of us to speak out against the resurgence of antisemitism and ensure that bigotry and hate receive no safe harbor, at home and around the world.”

In today’s remarks, Ursula Gertrud von der Leyen, President of the European Commission, said, in part, that “To remember is also to look to the future. The European Commission is committed to fighting antisemitism and fostering Jewish life everywhere in Europe.”

One of today’s events includes the U.N. Holocaust Memorial Ceremony live-streamed worldwide. Additional information and educational resources as well as a complete calendar of Remembrance ceremonies are available on the UN website and the UN Holocaust Museum website.

blank

KOMUNITETI SHQIPTAR NDEROI ME HOMAZHE ILIR BUÇPAPAJN Nga Dalip Greca

Pasditen e së Mërkurës, 26 Janar 2022, nga ora 3 -8 P.M komuniteti shqiptar në Amerikë nderoi me homazhe gazetarin, operatorin, regjisorin Ilir Buçpapaj.

Homazhet u organizuan nga familja në Shtëpinë Mortore LUCIA BROS-FUNERAL, Bronks, New York. Bashkatdhetarë nga shumë shtete të Amerikës së Veriut, i kanë shprehur ngushëllime familjes.

Shumë shoqata të komunitetit, gazetarë, personalitete të komunitetit, kanë qenë të pranishëm dhe i kanë shprehur ngushëllime familjes si dhe kanë nderuar përmes kujtimeve bashkëpunimin me Ilirin, i cili bëri aq shumë për komunitetin shqiptar.

Së bashku me Presidentin e nderit të Vatrës z. Agim Rexhaj, ish nënkryetarin e Vatrës Asllan Bushati, anëtarin e Kryesisë së Vatrës, studiuesin Idriz Lamaj dhe vatranë të tjerë, ngushëlluam të birin e Ilirit, Kreshnikun, familjen dhe të gjithë miqtë dhe të afërmit.

Z. Rexhaj kujtoi gjatë fjalës së tij udhëtimin e delegacionit të Vatrës me z. Agim Karagjozi në krye gjatë vitit 1998, ku u dërguan ndihma dhe ilaçe për të plagosurit e UÇK-së spitalin e Tropojës. Ai kujtoi dhe intervistat që zhvilluan me Ilirin dhe ekipin e tij.

Edhe gazetari e studiuesi Idriz Lamaj,i pranishën në atë udhëtim drejt Tropojës, kujtoi takimet me Ilirin dhe vlerësoi kontributin e tij në Televizionin Shqiptar. Ish Zv. Kryetari i Vatrës z. Bushati vlerësoi kontributin e Ilir Buçpapajt në komunitetin shqiptar, veçanërisht në Vatër. Me pak fjalë, si koleg, unë vlerësova kontributin e Ilirit në fushën e gazetarisë, duke e përshkruar atë si mjeshtër të dokumentarëve historik. Thashë se Ilir ka lënë pas një thesar të çmuar, një sërë dokumentarësh historik, si gjurmë të pasionit të tij për dashurinë për historinë kombëtare.

I biri Kreshniku, kujtoi çastet, kur babai i tij, rrezikoi jetën gjatë luftës së Kosovës, duke vënë jetën e tij në rrezik.

Ende më kujtohen fjalët e babit, tha ai: -Kemi pritur kaq kohë për këtë çast. Nuk mund t’i lemë vetëm vëllezërit dhe motrat e gjakut.Dhe ishte ndër të paktët që me kamer u fut në frontin e luftës dhe solli që andej pamjet dhe zërat e luftës.Kreshniku ndjeht krenar për babanë e tij, si e gjithë familja dhe të afërmit. Trupi i Ilirit do të pushojë në vendndlindje sipas amanitit lënë familjes.Të Shtunën, nëse të gjitha proceduart do të ecin normalisht arkivoli me trupin e tij do të udhëtojë drejt Shqipërisë, që Iliri e deshi aq shumë. Pusho në Paqë ti ikonë e gazetarisë shqiptare!

Lamtumirë!

blank

Tirana dhe Prishtina të nderojnë arbëreshin Joe DioGuardi! – Nga Skënder Karaçica

Si shihet atdheu nga larg

Liga Qytetare Shqiptaro-Amerikane(LQSHA)me seli në Nju Jork,tash e tridhjetë vjet në veprimtarisë politike dhe kombëtare për çështjen shqiptare dhe të Kosovës,ishte një zë i fuqishëm në dyert e institucioneve të Amerikës(Kongres dhe Senat)në Washington.

Për këto vite,Tirana dhe Prishtina zyrtare nuk ia bën as më të voglin gjest arbëreshit në nderim të aktivitetit të tij kombëtar,kur e kur,ishte në ballë të dritës për të ndihmuar shqiptarët dhe Kosovën nga katrahura fashiste dhe të skenarëve të gjenocidit të projektuara nga logjistika ushtarako-policore dhe paramilitare e Serbisë së S.Millosheviq!

Për këto vite,Tirana dhe Prishtina nuk e panë dhe nuk ditën se çfarë ka bër dhe çfarë po bën (LQSHA)me arbëreshin Joe DioGuardi në Nju Jork dhe Washington…?!

Në këtë rrugëtim,para do kohe,një zyrtar qeveritar i Kosovës(Petrit Selimi)pati thënë me gjuhën e turpit dhe kumbara i Ivica Daçiçit(sic!)se arbëreshit i paskësha kaluar koha e tij politike dhe e lobimit për çështjen shqiptare në Ballkan(sic!).

Po të kisha punuar për Serbinë,thoshte arbëreshi ynë Joe DioGuardi,çfarë do të bënte Serbia e Millosheviqit dhe Vuçiqit..?!

Pse jemi kështu përtej vetës,harrojmë për veprimtarinëe të tjerëve dhe,vrapojmë më të tjerët,e kam fjalën më disa organizata të diasporës shqiptare në Amerikë,që,kur vijnë zyrtarët e lartë nga Tirana dhe Prishtina,e bëjnë ,,agjendën,,shpejt e shpejt dhe aparatin për fotografi kaq e kanë ato kaqikin…(sic!).

Ndërsa LIQSHA-së me Joe DioGuardi në Nju Jork,nuk e ftojnë nuk e vizitojnë të paktën për një kafe…(sic!).Dhe,në ditën e festës së pavarësisë së Shqipërisë dhe të Kosovës,dy ambasadat e këtyre vendeve tona,arbëreshin Joe DioGuardi,nuk e ftojnë në asnjë manifestim apo takime zyrtare në nderim të ditës së pavarësisë!?

Është për çdo kritikë pse organizatat në diasporën shqiptare në Amerikë(Vatra)dhe të tjera si kjo nuk ua bën dot zemra,që të afrojnë e të nderojnë ashtu siç e nderon veprimtaria e Tij kombëtare arbëreshin Joe DioGuardi për këto tridhjetë vjet në ballë të çështjes shqiptare dhe për lirinë e Kosovës.

Arbëreshi Joe DioGuardi duhet nderuar dhe do të jetë i nderuar në faqet e historisë të diasporës shqiptare në Amerikë(LQSHA)një zë i fuqishëm në krah të atdheut dhe të shqiptarizmës në tokën e vet në Ballkan.

Për këto tridhjetë vjetë të veprimtarisë kombëtare(LQSHA)e vetmja organizatë kombëtare më të drejtë sipas ligjeve të Amerikës që të lobojë për çështjen shqiptare në Ballkan,Tirana dhe Prishtina të marrin nismën zyrtare,që arbëreshin Joe DioGuardi të nderojnë me titullin,,Ambasador Nderi,,në Washington!

Çikago,26 janar 2022

blank

Pakica bullgare në RMV hyri në Kushtetutë me kodin shtetformues…! – Nga Skënder Karaçica

Në vend të lajmit
Pakica bullgare në RMV-së hyri në Kushtetutë me kodin shtetformues…!
Loja politike Shkup-Sofje,sot mori fund me rastin e marrëveshjes në mes të dy kryeministrave(Sofje),që,në përmasën e shtetit multietnik të RMV-së pakica bullgare u avancua me aktin më të lartë juridik të Kushtetutës në kodin shtetformues!
Ndërkaq,populli i dytë shumicë shqiptarët në hapësirën etnike mbetën në shkallën e ligjeve kushtetuese si pakicë kombëtare qysh nga vitet e pas Luftë së Dytë Botërore(1945)e deri më sot,kur më bekimin e Jugosllavisë u bë konstituimi i Republikës së Maqedonisë,njëra nga njësitë e saj të Kushtetutës e barabartë më  popujt dhe republikat tjera dhe, si peshojë e ballancimit të çështjes shqiptare në Ballkan.
Pakica bullgare hyri në Kushtetutën e RMV-së më shenjën e ligjeve si popull shtetformues,ndërsa populli shqiptar në hapësirën etnike mbeti po në statusin e pakicës kombëtare më një të ardhme të brishtë dhe pa përspektivë,ndonëse përditë po zbrazën fshatrat shqiptare nga të rinjët për të kërkuar një jetë më të mirë në vendet e Evropës dhe në botë.
Pse po heshtë klasa politike shqiptare në RVM-së…?!
Çikago,25 janar 2022
blank

Homazhet për Ilir Buçpapajn në Bronx të Nju Jorkut të mërkurën 26 janar nga ora 3 deri 8 të pasditës

Familja Buçpapaj njofton miqtë, bashkatdhetarët, komunitetin shqiptar në SHBA se arkivoli me trupin e të ndjerit ILIR Xhemajl Buçpapaj do të pushojë të mërkurën me 26 Janar 2022, nga ora 3 PM deri në 8 PM, në Shtëpinë Mortore LUCIA BROS-FUNERAL, që ndodhet në adresën:
569 EAST 184 Street, Bronx, NY 10458.
PH. 718-367-800.
Iliri ndërroi jetë të dielën me 23 Janar 2022. Trupi i tij do të pushojë në vendlindje, në TPLA të Krasniqes së Tropojës sipas amanetit lënë familjes.
Pushoftë në Paqe Shpirti i gazetarit, regjisorit, mjeshtrit të Kamerës Ilir Buçpapaj!

blank

In memoriam: Një nga dokumentarët më të fundit të Ilir Buçpapajt xhiruar në SHBA, kushtuar shqiptaro-amerikanit të shquar Marjan Cubi!

Sot u nda nga jeta dokumentaristi dhe regjisori i mirënjohur Ilir Buçpapaj.

Në Amerikë Ilir Buçpapaj zhvilloi një aktivitet shumë të pasur midis komunitetit Shqiptaro-Amerikan.

Lexuesave të voal.ch në kujtim të Ilir Buçpapajt, po i sjellim njërin prej dokumentarëve të tij të prodhuar në Amerikë kushtuar shqiptaro-amerianit të shquar Marjan Cubit,

njërës prej figurave ikonë të komunitetit shqiptar në New York, SHBA.

Në këtë dokumentar që titullohet “Marjan Cubi Urëlidhës mes Kosovës dhe Amerikës”, Iliri Buçpapaj është skenarist, regjisor dhe operator, sepse zemra nuk i ndahej dot nga kamera.

Ilir Buçpapaj u nda nga jeta, por kamera e tij do të vazhdojë të jetojë.

 

 

blank

In memoriam – Dokumentaristi dhe regjisori i njohur ILIR BUÇPAPAJ tregon përvojën 37-vjeçare në RTSH

Sot u nda nga jeta në New York shumë parakohshëm dokumentaristi dhe regjisori i njohur Ilir Buçpapaj. Lexuesit po ia sjellim këtë intervistë të tij dhënë dy vjet më parë tek Nacional, ku tregon rreth jetës dhe karierës së tij të suksesëshme 37 vjeçare në RTSH.

———————-

Ilir Buçpapaj është shembulli  i intelektualit, patriotit dhe punëtorit vetëmohues që tërë jetën e tij ia ka kushtuar nxjerrjes në dritë të figurave, ngjarjeve e vendeve që i kanë sjellur krenari kombit shqiptar. Jemi me fat që Ilir Buçpapaj tanimë jeton dhe krijon në SHBA duke e vijuar veprimtarinë e tij në mes të shqiptarëve të Amerikës.
Ilir Buçpapaj: Ju tregoj si gjyshi im i merrte me autograf librat nga At Gjergj Fishta dhe Hil Mosi: “Kam pasur nje femijeri të pasur pasi jeta ime ishte në mes të qytetit të Bajram Currit, Tplanit dhe Bjeshkës së Trokuzit. Cilido lavdëron gjyshin dhe gjyshen, pasi gjyshi im Bubrreci, me një shtat vigan 2 metër, vërtet ngjasonte me kreshnikët në të ecur, në fjalë, rreth odes së burrave, fjalëpak por fjala e tij zinte vend. Ai për kohen ishte më i shkolluar se bashkëfshatarët e tjerë, pasi kishte kryer mejtepin në Gjakovë, kishte filluar Medresen në Shkup, por fatkeqesia që pllakosi familjen duke i vdekur babai dhe xhaxhallarët e detyruan të kthehet ne Tpla për t’u kujdesur për punët e shtëpisë. Ai kishte një dashuri të madhe për dijen dhe librin. Kishte miqësi të veçantë me At Gjergj Fishten, i cili librat e tij i bënte me dedikim për Bubrrecin, këtë burrë vigan dhe të ditur. Gjyshi kishte lidhje të veçante edhe me Hil Mosin, ai kishte marre pjesë në Luften e Qafës së Morines të vitit 1910 ku kishte marrë edhe dy plagë.”

Ilir, prej tre vitesh jetoni në SHBA, çfarë është për ju kjo jetë e re?

blank

I. Buçpapaj: Në rrjedhat e jetës, fati të çon sa nga një vend në një tjetër, veçanerisht tani kur, me zhvillimin e teknologjisë si dhe pas hapjes së Shqiperise që nga vitet 90, distancat në kohë janë zvogëluar ndjeshëm. Prej tre vitesh jetoj në New York në Amerikë. Natyrisht, si vendi yt nuk ka, por, falë dhe njohjeve të krijuara nga vitet e shkuara, jam ambientuar. Ndjek në vijimësi veprimtaritë që zhvillohen nga shqiptarët në 3 shtetet: New Jersey, New York dhe Connecticut, sidhe po merrem me dokumentarë e shkrime për veprimtari dhe figura të shquara të komunitetit tonë këtu. Pasioni dhe dashuria për profesionin nuk më hiqen deri në frymën e fundit. Gjatë vitit të kaluar kam realizuar tre dokumentarë si “Bukollajt në Rrjedhën e Kohës”, ‘Rrëfimet e Zenepe Mulosmanit”, “Mes Kosovës dhe Amerikës-Marjan Cubi” dhe kam në proces disa dokumentarë nga veprimtarë të cështjes kombëtare shqiptare në Amerikë. Në të gjithë dokumentarët janë të bashkëlidhura veprimtaria në Amerikë, por edhe trojet shqiptare nga kanë ardhur, si për shembull “Historia dhe e sotmja e Babajve të Bokës të Gjakovës” . Me pak fjalë, jam i nangazhuar gjatë gjithë kohës. Në Shqipëri shkoj çdo vit dhe vizitoj Kosovën, Malin e Zi, Maqedonine e Veriut ku jetojnë shqiptarët.

Duke qënë per disa dekada me radhë reporter i RTSH-së, pastaj redaktor e regjisor, si e keni parë historinë e vendit në këto vite?

blank

I. Buçpapaj: Çdo njeri ka prirjet dhe predispozitat që, me kalimin e viteve, marrin zhvillime të reja. Historia e popullit shqiptar në vijimësi më ka pëlqyer. Fati e solli që, me punen time në RTSH, të merrem me pasqyrimin e ngjarjeve dhe figurave historike shqiptare që në lashtësi dhe deri në ditët e sotme. “Gur-gur behet mur”-thotë një shprehje e vjetër popullore prandaj, edhe unë nga viti në vit shtova numrin e dokumentarëve. Kjo gjini filmike është shumë e veshtirë, por të jep dhe kënaqësi të mëdha. Historia e popullit tonë është histori plot dhimbje dhe drama, por i kemi mbijetuar kohës, sado rrudhosje kanë ndodhur në epoka dhe mijëvjeçarë. Në dokumentaret e përgatitur jam përpjekur që të jem sa më korrekt me të dhënat historike duke shfrytëzuar literaturën përkatëse. Natyrisht, konsultim të vazhdueshëm kam pasur me akademikë nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut. Në çdo dokumentar iu jam referuar dokumentave arkivore. Kujtojmë dokumentarin “Shpella e Pëllumbasit”, vendbanim i lashtë prehistorik, nën kujdesin e akademik Muzafer Korkutit. “Në rrjedhat e historisë së Dardanise”, “Ali Pasha i Kalave”, “Kultura e Komanit”,”Berati”,”Lezha” “Lidhja shqiptare e Prizerenit”, “Lidhja besa- bese e Pejes”,”Kuvendi i Junikut”, “Vendi i Kuvendeve të mëdha”,”Verrat e Llukës”,”Memorandumi i Greçës”,”Kuvendi i shpalljes së Pavarësisë”, figurave dhe ngjarjeve historike si Isa Boletini, Bajram Curri, Zylyftar Veleshnja, “Konferenca e Bujanit” etj. Me një fjalë, u bëra edhe historian, megjithëse vija nga fusha e letërsisë. Kjo pune me ka dhënë kënaqësi. Lumturohesha kur më uronin njerëzit për këta dokumentarë.

A ka ndikuar prejardhja familjare, origjina nga Tropoja etj, per t’iu përkushtuar dokumentarit historik?

blank

I. Buçpapaj: Natyrisht që Tropoja është një krahinë që, në dy shekujt e fundit, i ka dhënë tonin historisë kombëtare që nga Tanzimati, Lidhja shqiptare e Prizrenit, Lidhja Besa-besë e Pejës, kuvendi i Junikut, Lufta e Qafës së Morinës, Kryengritjet për shpalljen e pavarësisë e keshtu me radhë deri në ditët e sotme. Ka nxjerrë figura dhe heronj si Mic Sokoli, Binak Alia, Ali Ibra, Haxhi Zeka, Bajram Curri, Hasan Prishtina, Sali Berisha dhe deri tek heroi i demokracise Azem Hajdari. Frymëzuese për mua kanë qenë këngët dhe vallet popullore, etnografia e gjallë dhe e pasur e kësaj krahine, eposi i Kreshnikeve që e kanë djepin në këtë hapësirë. Gjithashtu edhe me interpretuesit virtuozë si Isuf Halili, Osman Arifi, Zef Avdia, Hasan Avdia, Miter Martini, Sokol Martini, Ali dhe Daut Ibishi, Ali Mula, Fatime Sokoli. Me valltar virtuozë si Met Rexha, Hazir Rrustemi, Xhevahire Gashi, Sose Dulja, Vera Musa, Nafie Metalia e shumë e shumë të tjerë. Me instrumentistë si Beslim Elezi, Sadri Ademi, Ramiz Bardheci, Age Rrustemi, rapsodi legjendar Sokol Arifi. Me një fjalë, gjithë ky mjedis artistësh ka ndikuar në njëfare mase në formimin tim në ato vite. Një karakteristikë e malësorëve të këtyre anëve është aftësia për të mbajtur mend mijëra vargje të këngëve popullore qofte epike,historike, erotike etj. Një burim shume i vlefshëm në fushën e historisë jane: xhaxhai im Mehmet Bubrreci, Adem Haziri i Moknit, Hazir Malësia, Mal Miftari, Smajl Arifi, Shaban Smajli, Mal Bajrami dhe shumë e shumë të tjerë. Ishte ky univers popullor që, më vonë, me kalimin e viteve, duke u njohur me të dhënat historike të popullit tonë, më mundësoi që të kem një formim më të gjere në fushën e historisë.

Si e kujtoni fëmijërinë, çfarë ju vjen në mendje vazhdimisht nga kjo periudhë, gjyshërit, njerëzit, jeta e asaj periudhe?

blank

I. Buçpapaj: Kam një fëmijëri të pasur, pasi jeta ime ndahej mes qytetit të Bajram Currit, Tplanit dhe Bjeshkës së Trokuzit. Cilido lavdëron gjyshin dhe gjyshen, pasi gjyshi im Bubrreci me një shtat vigan 2 metër vërtet ngjasonte me kreshnikët në të ecur, në fjalë, rreth odës së burrave, fjalëpak por fjala e tij zinte vend. Ai për kohën ishte më i shkolluar se bashkëfshatarët e tjerë, pasi kishte kryer mejtepin në Gjakovë, kishte filluar Medresen në Shkup, por fatkeqësia që pllakosi familjen, duke i vdekur babai dhe xhaxhallarët, e detyruan të kthehet në Tpla për t’u kujdesur për punët e shtëpisë. Ai kishte një dashuri të madhe për dijen dhe librin. Kishte miqësi të veçantë me At Gjergj Fishten, i cili librat e tij i bënte me dedikim për Bubrrecin, këtë burrë vigan dhe të ditur. Gjyshi kishte lidhje të veçantë edhe me Hil Mosin, ai kishte marrë pjesë në Luftën e Qafës së Morinës të vitit 1910, ku kishte marrë edhe dy plagë. Këto plagë e shoqëruan gjyshin gjatë gjithë jetës. Një lidhje krejt të veçantë kam pasur me gjyshen time Shkurte Isufi e cila vinte nga fisi zëmadh i Buçajve të Iballes. Siç e kishte emrin Shkurte, kishte dhe shtatin e shkurtër, por ishte plot energji dhe shëndet. Në vitet para se të hyja në shkollë qendroja shumë kohë në Tpla dhe në Bjeshkë me gjyshe Shkurten, një grua plot temparament dhe shumë e dashur. Më tregonte ëerralla çdo natë duke më zhvilluar imagjinatën fëminore. Aq i lidhur isha me gjyshen sa qëndrova në bjeshkë në shtator të vitit 1959 dhe humba një vit shkollor. Babai dhe nëna nuk ia prishen dot gjyshes sime të dashur. Kam derdhur shume lotë në korrikun e vitit 1963 kur Shkurte Isufja na la. Shpirti i saj pushoi në xhenet. Në klasen e parë e kam pasur mësuese Dile Kolen, një ndër mësueset më të mira që kam pasur gjatë jetës. Në shkollë kam qenë nxënës i përgatitur, një fëmijë kureshtar dhe gjithçka më bënte përshtypje. Nga klasa e tretë fillore m’u zgjua edhe dëshira për libra. Lexoja çfarë më dilte përpara. Me kalimin e viteve, krahas mësimeve, nuk shkëputesha nga librat artistikë, dashuri që e ruaj edhe sot. Libri në atë kohë kaq qenë burimi kryesor i marrjës së informacionit dhe dijes. Qe në klasën e katërt kam lexuar “Historinë e Skënderbeut” të Nolit”, “Sikur të isha djalë” të Haki Stërmilit, “Lulja e Kujtimit” të Foqion Postolit, “Të Mjerët” e Hygoit, “Shkolla” e Arkady Gajdar dhe shumë e shumë libra të tjerë. Leximi i librave ka qenë një garë në mes nxënësve.

Gjimnazi “Asim Vokshi” në B. Curri, ku keni kryer arsimin e mesëm ishte një shkollë e mirë për kohën. Cfarë mberesash keni për këtë periudhë. Si i kujton mësuesit dhe bashkëmoshatarët?

blank

I. Buçpapaj: Gjimnazin e kam filluar në shtatorin e 1968. Atë vit ishte një paralele. Në klasën tonë kishin ardhur nxënësit më të mirë të të gjitha shkollave 8-vjeçare të rrethit. Ishin shumë djem dhe vajza të cilët më vonë u bënë mësues të specialiteteve të ndryshme, mjekë, inxhinierë, ushtarakë, ekonomistë etj. Kujtoj këtu: Gjergj Rrembeci, Bukurie Hyka, Drita Shehu, Vera Doçi, Donika Shanaj, Pashke Malaj, Mehdi Byberi, Muharrem Kuçana, Skender Demaliaj, Sejdi Buçpapaj, Ismail Ismalaj, Ramiz Isufi, Agim Shpati, Agim Ferizi dhe shumë e shumë të tjerë. Dashuria për dije ishte shumë e madhe. Nga një klasë me 42 nxënës, 37 e mbaruan arsimin e lartë. Ato vite aksionet njëmujore në Jonufër të Vlorës, në Elbasan dhe në Librazhd u bënë një shkollë e vërtetë për të gjithë të rinjtë e kësaj klase. Në aksion njohëm shoqe dhe shokë nga e gjithë Shqipëria. Krahas mësimit në shkollen e mesme jam aktivizuar edhe ne sport duke përfaqësuar ekipin e sportit Valbona ne futboll për të rinjtë dhe për 4 vjet në ekipin e parë të basketbollit, duke zënë vende nderi në mes ekipeve të kategorisë së dytë në shkallë kombëtare. Kujtoj me respekt trajnerin e shquar të basketbollit Bajram Gjyriqi, basketbollistët Ibrahim Gjongeci, Cen Haklaj, Beqir Gjoça, Bislim Boshnjaku, Bajram Malaj etj. Mundësitë e mia në këtë sport shkonin deri në keto caqe. Krahas basketbollit jam marrë edhe me alpinizëm. Gjimnazi ynë kishte një trup arsimtarësh me nivel të lartë shkencor profesional si drejtori i shkollës, mësuesi popullit Idriz Logu, Kade Mulosmani, Dan Doçi, mesuesi popullit Fahri Doçi, Mehmet Hyka, Ibrahim Dizdari, Marjana Dani, Ndoc Papleka etj.

Gjatë kësaj kohe keni ushtruar e pasion edhe basketbollin. Pse nuk e vazhduar më tej këtë sport?

blank

I. Buçpapaj: Jeta në ato vite ka qenë e veshtirë dhe fukarallëku ishte ulur këmbëkryq në çdo familje malësore. Prandaj fëmijët që në moshë të vogël viheshin në ndihmë të familjes duke ruajtur bagëtinë, duke ndihmuar me të rriturit në bujqësi. Fëmijërinë e kam kaluar në qytetin e Bajram-Currit. Kur isha në klasën e tretë të fillores, babai Xhemajli shkoi për studime në Tiranë në Institutin Bujqësor. Unë u bëra zot shtëpie. Gjendjen ekonomike e kishim shumë të rëndë, nëna ishte me gjysëm rroge dhe paguhej 1900 lekë të vjetra në muaj, ndërsa babai na dërgonte 1000 lekë në muaj. Përfytyroni 5 pjesëtarë familjeje: nëna, unë, dy vëllezërit Ismajli dhe Avnia si dhe motra Shpresa, jetonim me 2900 lekë në muaj. Në vjeshtë babai na siguronte drute e dimrit, lakra, fasule dhe prisnim një dele. Gjendja ekonomike ishte vertet shumë e rëndë derisa e mbaroi babai fakultetin, një sakrificë e madhe që, në moshën 40 vjeçare, të përfundonte arsimimin e lartë me studentë të moshës rinore. Në moshen 13 vjeçare fillova të punoja që në muajin Maj në ndërmarrjen pyjore. Në shkollë kisha rezultate të larta në të gjitha lëndët, prandaj, që me 15 Maj fillova punën në pyjet e gështenjave në Margegaj, Markaj e Gri për 4 muaj rrjesht. Një ndihmesë e mirë për familjen, pasi unë merrja sa 3-fishi i pagës së nënës. Nuk kam qenë asnjëherë në kampet e pushimeve të pionierëve në Durrës apo Shirokë. Babai im Xhemajli vinte nga kuadrot e Luftës Antifashiste Nacional Çlirimtare, duke u radhitur në këto formacione nga viti 1942. Kishte medaljen e luftimit, çlirimit e shume urdhëra dhe medalje të tjera. Në vitet e para të pasluftës ka pasur funksione drejtuese si shef i shëndetësisë së rrethit, drejtues i rinisë së Tropojës, kryetar kooperative në Bujan, Kolgecaj, drejtor i ndërmarrjes bujqesore ushtarake, përgjegjes i sektorit të frutikulturës e geshtenjave dhe kudo ka pasur rezultate të larta. Vullneti i tij për arsimim dhe punë ka qenë frymëzues dhe model gjithmonë për mua.

Bjeshka si bjeshka, e bukur, lozonjare, mistike dhe romantike njëherësh. Trokuzi është një bjeshkë e magjishme, por në distancë të larget nga fshati Tpla. Ngjitja kryhej për dy ditë. Linim pas qershitë, manat, pusin e verdhë, të Xuxës, Shytit, livadhet plot bar dhe lule të gjithëllojshme e niseshim drejt bjeshkës. Një natë e bënim tek Guri Lumit ose te Kroni  i Eper, sipër Brijave të Gjarprit. Flinim jashtë, pas një lodhje të gjatë, në shoqërinë e bagëtive. Netë të magjishme; numëronim në qiell yjet e Kashtës së Kumarës që në gjuhën shkencore njihet si Kashta e Kumtrit, ndjenim duhmen e ajrit bjeshkëtar dhe aromen e fierit që e kishim për shtroje, blegërimat e deleve, pëllitjen e lopëve dhe të lehurat e qenve që na vinin në gjumë. Të nesërmen, në të gdhirë dita, niseshim për në Trokuz. Ruga kalonte nga vende të magjishme, si Gurët e Petishit, Sinopata, Qafa e Pajës. Përballë majat e maleve të Lugut të Thive, Majes së Hekurave me ngjyrë gri dhe me boronajat shekullore, poshtë gjarpëronte Lumi i Valbonës. Duke qenë edhe bashkëmoshatarë me Skënderin, nuk ndaheshim asnjëherë. Unë disi me i vrullshëm, ai me meditativ dhe i heshtur plotësonim njëri-tjetrin.

Sapo kalonim qafën e Pajës na shfaqej madhështore lugina e Gashit me Shkëlzenin në ballë. Kudo mrekulli dhe pamje të papërsëritshme. Në Lugun e Vrellës në Trokuz arrinim pasdite me tufat e deleve e lopëve. Karvani i kuajve kishte shkuar më herët dhe po i ngrinin stanet. Trokuzi ka një pozicion gjeografik shumë dominues në hapësirat e bjeshkëve. Nga aty shikohen të gjitha bjeshkët e Gashit, e Krasniqes, e Vuthajve, bjeshkët e Plavës dhe të Kosovës me relievet e tyre interesante.

Me Skënderin i kemi shetitur thuajse të gjitha këto bjeshkë. Në krijmtarine e tij zë një vend të veçante motivi bjeshkëtar që i ka dhënë më shumë epizëm dhe lirizëm poezive të tij. Kujtojmë “Krojet e Mia”, “Liqenet e Jezercës”, “ Fyelli” etj. Në lidhje me bjeshkët u be e mundur dalja në Pllanë të Valbonës dhe në Bjeshkën e Cukalit në masivin Morâjë-Maja e Hekurave. Relievi tepër shkëmbor me masive gëlqerorësh krijojnë dukuri karakteristike dhe kanë një mori shpellash. Me Skënderin u bëmë eksplorues të shpellave. Çdo ditë zbulonim nga një shpellë. Elementi baritor në bjeshkë është i pranishëm në të gjithë universin e tij: në mënyrën e jetesës, në veshje, në enët e guzhinës dhe të gatuarit, në ritualet e kryerjes së shërbimeve të bagëtive, në këngët dhe meloditë me fyell e gjithçka bjeshkëtare. Në kujtesë më vijnë fyelltari virtuoz Bislim Elezi, Selim Musa, kënga “Kushtrim” e Hysen Shytit e shumë e shumë të tjerëve. Këto hapësira janë djepi i legjendave të Kreshnikëve me Behurë dhe Dragonj, me zana e shtojzovalle, me bestytni nga më të çuditshmet që ngjallin në veçanti kërshëri tek fëmijët dhe të rinjtë. Në këtë univers lëshuam shtat dhe u rritëm me Skënderin, Sejdinë dhe Halilin e shumë të tjerë.

Studimet e larta i keni kryer në Universitetin e Tiranës në degën gjuhë-letërsisë shqipe, duke qënë bashkëstudentë me një numër poetësh të njohur si Skënder Buçpapaj, Hamit Aliaj etj, që do ta dominonin poezinë shqipe për disa dekada me radhë? Si e kujtoni këtë periudhë?

blank

I. Buçpapaj: Studimet e larta i kam filluar në shtatorin e vitit 1974 në Universitetin e Tiranës në Fakultetin e Historisë dhe Filologjisë në degën e gjuhë-letërsi shqipe. Jeta në shkollën e lartë ka ndryshime të mëdha në krahasim me shkollen e mesme si nga angazhimi në kontekstin mësimor edhe ne aspekte te tjera. Aty gjen shokë dhe shoqe nga të gjitha krahinat e Shqipërisë. Pata fatin që studiuam me djem dhe vajza me kërkesa të larta për dije, të cilët, me mbarimin e studimeve, u shquan në fushën e arsimit dhe të studimeve gjuhësore e letrare. Në konvikt ishim në një dhomë me Hamit Alinë, Skënder Buçpapaj, Filip Cakuli, Valter Memishaj dhe Haki Doku. Kishim harmoni me njëri-tjetrin. Të gjithë kishim nga një nofkë, mua me thërrisnin “Mixha” , Hamitit “Skuthi”, Filipit “Greku”, Hakiut “Miu”, Valterit “Orvrare”. Nje fakt domethënës që Skënderi, Hamiti, Filipi dhe Valteri u moren me krijmtari letrare e shkencore, që kanë dhënë dhe japin vepra me vlerë ndërsa Hakiu ka kontribuar si mësues dhe drejtues shkolle. Dhe unë në gazetarinë e dokumentaristikën televizive. Kemi pasur fatin që të na japin leksione Profesore si Shaban Demiraj, Et’hem Lika, Thoma Rrushi, Myzafer Xhaxhiu, Nexhip Gani, Ali Xhiku, Alfred Uçi etj. Krahas studimeve gjatë atyre viteve aktivizoheshim edhe me shtypin e kohes. Një vater e ngrohtë ishin edhe mjediset e Lidhjes se Shkrimtareve e Artistëve ku zhvilloheshin veprimtari të shumta. Kujtoj diskutimin e librave “Zogu i Bjeshkës” të Skënder Buçpapajt, “Bjeshkët janë mbiemri im” i Hamit Aliajt dhe “Valbona e Kaltër” e Avni Mulajt. Në këtë diskutim folën personalitete të letërsisë si Ismail Kadare, Dritëro Agolli, Fatos Arapi, Llazar Siliqi, Pandeli Koçi, Vath Koreshi, Agim Gjakova, Sulejman Krasniqi, Adem Istrefi etj, të cilët vlerësuan me shkallën më të lartë këta poetë të rinj që vinin nga Tropoja dhe që sollën vlera të reja në letërsinë shqipe. Vitet studentore janë të paharruara. Për to kam mbresa të pashlyera. Në atë periudhë kishim interesa të gjera në sport, teatër, koncerte të ndryshme. Ndiqnim me Skënderin pothuaj të gjitha ndeshjet e futbollit që luheshin në stadiumin Dinamo dhe Qemal Stafa. Me një zell të veçantë shijonim të gjitha premierat e Teatrit Popullor, aq sa i mbanim mend dialogje të tëra të këtyre dramave dhe komedive përmendsh. Skënderi kishte një pasion të veçantë edhe për muzikën klasike. Më detyronte mua që të ndiqnim të gjitha premierat e realizuara nga Teatri i Operas dhe Baletit. Një fakt për t’u shënuar, në shokët e dhomës 13 të Godinës së Qytetit Sudentit mbanim qetësi kur radio Tirana, pas lajmeve të orës 22, jepte muzikë klasike dhe operistike shqiptare dhe botërore, të cilat i ndiqte me interes Xhabiri, pra Skënderi.

Ktheheni në Tropojë pas studimeve të larta, ku fillimisht punoni si mësues në një fshat dhe pastaj në shkollën mesme të Fierzës, gjatë pikut të ndërtimit të hidrocentrait të madh. Sa gjurmë ka lënë kjo periudhë në jetën tuaj?

blank

I. Buçpapaj: Pas përfundimit të Universitetit, u ktheva në Tropojë, fillimisht punova në shkollën 8-vjeçare të Shoshanit për 4 muaj, pastaj u emërova në shkollën e mesme në Fierzë. Fierza në atë kohë ishte një kantier i madh ndërtimi, me punëtorë të ardhur nga gjithë Shqipëria, që punonin në ndërtimin e Hidrocentralit. Puna në këtë shkollë kishte specifiken e vet, nga veçoritë me të cilat ballafaqoheshim. Shkolla kishte 1300 nxënës, kishte tri degë: mekanike, elektrike dhe ndërtim. Punova me pasion dhe ngrita një kabinet për lëndën e gjuhës dhe letërsisë nga më të mirët në shkallë vendi. Nxënësit ishin të përkushtuar për shkollim. Çdo vit nga kjo shkollë vazhdonin Universitetin me nga 40 nxënës. Është për t’u nënvizuar fakti që të gjithë i përfunduan studimet universitare. Krahas mësimdhënies, në atë periudhë jam marrë dhe me publicistikë, me artikuj dhe reportazhe për gazetat e kohës si “Zëri i Popullit”, “Bashkimi”, “Zëri i Rinisë”, “Puna”, “Drita e Drinit” etj. Artikujt dhe gazetaria në atë periudhë nuk ishin synimi kryesor i imi. Që në vitin 1980 kam filluar punë në RTSH si telekronist dhe radiokronist i këtij institucioni. Një fushë e re sidomos në realizimin e kronikave në TV, pasi për herë të parë unë xhiroja dhe shkruaja tekstin. Vështirësitë ishin të mëdha, pasi nuk kisha mundësi të shikoja në Maviol të gjitha xhirimet që bëja, pasi i dërgoja materialet me postë. Mundohesha të isha gjithë sy e veshë duke ndjekur “revistën televizive “ të orës 20. Gjithashtu ndiqja edhe dokumentarët, telereportazhet që transmetoheshin në TV. Një përvojë e gjerë për mua ishte shikimi i filmave artistikë shqiptarë dhe të huaj duke përthithur kompozimin e kuadrit filmik, gërshetimin e ngjarjes, panoramikën etj. Një ndihmesë të veçantë me mësimet dhe këshillat e dhëna nga paraardhësi im Ndue Ukcamaj, një zë i fuqishëm në gazetarinë televizive. Në Shqipëri kishte vetëm 13 korrespondentë profesionistë, një ndër ta isha dhe unë. Përgjegjësia ishte e madhe. Koha ishte e trazuar. Në Shqipëri ndodhën ngjarje tronditëse. Në këtë periudhë vrau veten kryeministri i Shqipërisë, krahu i djathtë i Enver Hoxhës. Kontrolli ishte shumë i madh, që nga personat që shfaqeshin në ekran, tematika si dhe teksti që duhej të ishte në sinkron me udhëzimet e partisë-shtet. Një ndihmesë në këtë periudhë më kanë dhënë: Shyqëri Skënderi, Alfons Gurashi, Gazmir Shtino, Pali Kuke, Engjell Stazimiri etj. Që në vitin e dytë të punës, fillova të realizoja telereportazhe dhe dokumentarë si “Me Alpinistët në Alpet Shqiptare”, “Brigjeve të tua Valbone” etj. Me këto materiale m’u çel rruga për t’u marrë me këto gjini, megjithëse redaksia e informacionit merrej vetëm me kronika dhe telereportazhe për sportin. Ndiej emocion edhe sot pas 40 vitesh kur i shikoj në monitorin e kompjuterit tim. Shumë pjesë nga këto xhirime i kam futur në domunetarët e bëra vite më vonë.

Cilat kanë qënë vështirësitë profesionale të një reporter të ri që punonte në një rreth të largët dhe në kushte të veshtira teknike. Si i keni përballuar këtë situatë duke ruajtur përherë profesionalzimin?

blank

I. Buçpapaj: Vështirësitë kanë qenë shumë të mëdha. Shpesh herë mendoja që kam zgjedhur një rrugë që nuk i dal dot në krye. Këmbëngulja dhe pasioni madh mund çdo vështirësi. Kënaqesha kur shikoja në TV kronikat nga blegtorët në Alpe, gjeologët, minatorët, kooperativistët, veprimtaritë kulturore dhe artistike, ngjarjet historike. Përvoja në gazetarinë e shkruar me jepte avantazhet e veta. Krahas kësaj shokë e miq të fushës së artit i kisha të shumtë si Ndoc Papleka, Hamit Aliaj, Skënder Buçpapaj, Halil Buçpapaj, Gani Qerimi, Islam Lauka etj.

Cfarë këshillash do t’i jepje një reporter të ri?

blank

I. Buçpapaj: Këshilla ime për një reporter të ri është punë, punë dhe vetëm punë, pa u dorezuar para vështirësive. Të punojë me maksimum për ngritjen kulturore dhe profesionale. Të ballafaqojë veten me kolegët, të marrë të mirën e tyre dhe të flakë tutje çdo gjë që nuk shkon me etikën gazetareske. Rritja bëhet vetëm me punë jo duke dalë ne ekran va e pa va si në makinë, duke bërë stendape të pamenduara. Gazetari në telereportazhe dhe dokumentarë të jetë sa më pak prezent në ekran. Puna e mirë flet vet.

Sa mendoni se politika e ka penguar këtë media publike për të ruajtur profesionalizimin dhe panashmerinë, rolin e saj si rojtar publik?

blank

I. Buçpapaj: Ndryshimet e mëdha në dhjetorin e 90-ës ishin një stuhi ku ndihet kudo fryma e demokracisë që përfshinte çdo por të shoqërisë shqiptare. Në këtë hulli u perfshiva edhe unë. Lindi pluralizmi, lindi Partia Demokratike Shqiptare. Filloi shpengimi në mbarë Shqipërinë. Në atë kohë isha telekronist në Tropojë. 13 Janar 1991 në Bajram Curri po organizohej një miting. Merrnin pjesë drejtuesit e PD-së, Sali Berisha, Azem Hajdari, Gramoz Pashko, Genc Ruli etj. Në Sheshin kryesor të qytetit kishin ardhur nga të gjitha fshatrat e rrethit, sheshi i mbushur plot. Oratorët marrin fjalën të gjithë njëri pas tjetrit. Në fjalën e tij Sali Berisha theksoi se diktatori Enver Hoxha për 40 vjet e mbajti Shqipërinë nën një regjim të egër. Pas fjalës së Sali Berishës, dy persona -Sadri Metaliaj dhe Sadik Kortoçi – morën fjalën të paftuar dhe hodhën parullën: Rroftë sa malet jeta dhe vepra e Enver Hoxhës.” Masa e popullit u trondit. Grupe-grupe lëviznin në mënyrë të çrregullt. Nga zyrat e komitetit të partisë së rrethit dolën me parulla për Enverin dhe PPSH. Një pshtjellim i paparë. Gjithçka e bukur në atë ditë Janari u prish. Xhirova gjithçka nga fillimi në fund. Përgatita tekstin dhe në linjë telefonike dhashë lajmin çfarë ndodhi atë ditë. Këtë lajm e morën edhe agjencitë botërore të lajmeve. Elez Biberaj në librin e tij shprehet: “Ishte lajmi i parë që dilte nga Shqipëria në mënyrë realiste njoftimi i korrespondenit të RTSH-së Ilir Buçpapaj.”

Me ndryshimet e mëdha politike dhe ardhjen e PD-së në pushtet, edhe në TV kërkoheshin ndryshime, si në strukturë ashtu edhe në përmbajtje. U formua departamenti i ri në TV “Bota Shqiptare” pjesë e të cilit u bëra dhe unë. Në të u caktuan gazetarët më me përvojë me drejtues të saj ikonën e RTSH-së Ndue Ukcama. Në këtë periudhë filloi një program prej 2 orësh në RTSH, i cili transmetohej në Europë dhe Amerikë. Ky departament mbulonte pjesën më të madhe dhe punohej me profesionalizëm e përkushtim. Në këtë departament ishin gazetarët e shquar si: Petro Lati, Ilir Grazhdani, Abdullah Kenaci, Geni Shehu, Dhimiter Pecani, Zef Paloka, regjizoret Esat Teliti, Pirro Vesho dhe operatorët Ilir Kasneci e Bledar Mandia. Qëllimi i kësaj redaksie ishte të informonte diasporën dhe shumë vende në Europë e Amerikë për historinë e popullit shqiptar, me luftrat dhe përpjekjet për liri dhe pavarësi, për figurat historike si dhe me jetën e ndryshimet që po ndodhnin në Shqipërinë e re demokratike. Përmes telereportazheve dhe dokumentarëve të pasqyrohej jeta e mërgatës sonë në Europë dhe Amerikë. Sot mendoj se kjo ishte zgjedhja dhe veprimi më i goditur që realizoi drejtoria e asaj kohe me drejtor të Përgjithshëm poetin, studiuesin dhe publicistin e shquar Skënder Buçpapaj. Ky program bëhej për herë të parë në RTSH, e ngriti lart moralin e shqiptarëve në Kosovë, Maqedoninë e Veriut, në Mal të Zi, dhe në të gjithë diasporën e shumtë nëpër botë.

Me ndërrimin e sistemit, të gjitha organizatat administrative duheshin ndryshuar dhe përshtatur kohës. Ky ndryshim ndodhi edhe në RTSH, nga një organizem që i shërbente me zell regjimit të partisë në pushtet për 45 vite. Teknologjia ishte vjetëruar dhe nuk iu përshtatej ritmeve te zhvillimeve Radioletevizive. U bënë ndryshime të mëdha, nje revolcion i vërtetë, tërësor. Mbaj mend një luftë të vërtetë në shtypin e shkruar të asaj kohe duke bërë objekt kritikash ndryshimet që po kryheshin qoftë në strukturat organizative, qoftë në teknologji. Këto vërejtje dhe debate shkuan deri në Kuvendin e Shqipërisë.

Politika i ka futur hundët brutalisht në këtë institucion që për 60 vjet ka regjistruar kujtesën dhe historinë. Me çdo ndryshim pushteti, janë bërë ndryshime të strukturave programore dhe të personelit, veçanerisht të sektorit të prodhimit si gazetar, redaktor, regjizor etj. Këta, në njëfarë mënyre, e kanë dëmtuar ecjen me ritmin e kohës. Megjithatë, e them me bindje që RTSH-ja është gjigand mediatik që, me një kujdes të vogël menaxhimi, bëhet një institucion i admirueshëm dhe i dashur për telespektatorin. RTSH-ja është një minierë e pasur, që pret të vihet në shfrytëzim duke freskuar dhe revolucianizuar mbarë mediat radiotelevizive kombëtare.

Kjo periudhë dhe vite të tjera në vazhdim do të shënonte për ty shumë suksese profesionale. Do të realizonit shumë dokumentarë të shkelyqyer, duke qënë vetë skenarist, regjizor dhe realizues.Ndoshta jeni i vetmi në historikun e RTSH që ja keni dalë mbanë me këtë profesionalizëm dhe aftësi të rralla krijuese dhe realizuese? Cfarë do të na thonit rreth kësaj pervoje? Sa punë përgaditore të është dashur për një skenar?

blank

I. Buçpapaj: Një fjalë e urtë popullore shpreh në mënyrë përmbledhëse “Thirri Nevojës”. Edhe unë, duke u ballafaquar me vështirësi, përfitova shumë gjatë rrugëtimit tim 37-vjeçar në RTSH. Dua të theksoj se, për realizimin e një dokumentari, duhet të lexosh shumë për një ngjarje, për një histori, për një zonë të caktuar. Me kalimin e viteve, per shembull, në dokumentarët historikë, qe krijuar një shtrat me të cilin lëvizet më lirshëm, sepse edhe ngjarjet lidhen me njëra-tjetren. Një element tjetër ka qenë edhe bashkepunimi me historianë të shquar si Myzafer Korkurti, Gazmend Shpuza, Neritan Ceka, Maringlen Verli, Beqir Meta, Pellumb Xhufi, Fehmi Rexhepi, Jusuf Bajraktari, Frasher Dema etj. Jam treguar i kujdesshëm në krijimin e një arkivi personal, megjithëse më ka kushtuar shumë, por që më ka mundësuar lehtësimin në realizimin e dokumentarëve.

Cilët nga dokumentarët tuaj televizivë do të veçonit më shumë dhe pse ?

blank

I. Buçpapaj: Dokumentarët më të dashur që kam realizuar janë: “ Naim Shqipëria” për poetin tonë kombëtar Naim Frashëri, “Kosova, Zogu që lindi nga hiri vet”, “Vocer Bala në mes legjendës dhe ralitetit”,”Kurbini”, ”O i madherueshmi shenjti Shna Ndue”, “Tevolli”, ”Ali Pasha i Kalave”etj, “Simfonitë e Valbonës”. Nga natyra jam njeri i papërtueshëm, energjik dhe kureshtar. Këto cilësi drejtuesit e institucionit tim i kanë kuptuar. Bie fjala, nisesha për një dokumentar në TV, sillja edhe një kronikë televizive dhe një interval nga bukuritë dhe perlat shqiptare që nuk janë të pakta. Kosovën e kam për zemër që në vogli për vet lidhjet e veçanta të gjakut që ka vendlindja ime Tropoja. Aktualisht Kosova është në një situatë të trazuar, por jam optimist që ajo do të ngrihet lart si Zogu i Finiskit.

Keni realizuar disa dokumentarë për maredhënjet shqiptaro-amerikane dhe jetën e komunitetit shqiptar në SHBA. Ato janë trasmetuar në TVSH por edhe shfaqur në Qendren Nderkombëtare të Kulturës, Tiranë duke u ndjekur me aq interes. Pse keni preferuar të kryeni një cikël të plotë dokumetarësh me këtë temë?

blank

I. Buçpapaj: Fati e solli që në Amerikë kam ardhur shumë herë, që në fillim të këtij mijëvjeçari dhe kam realizuar një cikël dokumentarësh, titulluar “Dallgë Shqiptare në Amerikë” në të cilat jepja një panoramë që nga shkelja e të parit shqiptar; me kontributin e shqiptarëve në fillim të shekullit të 20 dhe gjer sot. Në spikamë janë figurat e shquara të kombit tonë si : Fan Noli, Faik Konica. Lejtmotivi i këtyre dokumentarëve ishte “Nënë moj, mos ki frikë, se ke djemtë në Amerikë”. Edhe në kapërcyell të mijëvjeçarëve, kur populli i Kosovës ishte vënë në zgrip së ekzistuari, mërgatat shqiptare kontribuan në njohjen e çështjes së Shqiptarëve në organizma të rëndësishëm të Washington-it si Kongresi, Senati, Departamenti i Shtetit e deri te presidenti i Amerikës, në OKB. Në këta dokumentarë janë pasqyruar këto përpjekje të personaliteteve shqiptare që kanë kontribuar për këtë çështje. Gjithashtu edhe federatën “Vatra”, që ka luajtur një rol për një periudhë shekullore si dhe te objektet fetare të besimit katolik, mysliman, ortodoks dhe bektashi. Gjithashtu kam realizuar dokumentarë të suksesshëm në fushën e mjekësisë, biznesit, artit etj.

Gjatë Luftës së Kosovës keni trametuar nga zonat e luftës(Koshare etj), duke qënë gjatë kësaj periudhe burim i vetëm informacioni rreth zhvillimeve luftarake të UCK-së, per RTSH-në, por edhe për trasnmetues prestigjioz nderkombëtarë. Sa e rrezikshme ka qënë kjo punë? A do t’ua këshilloje reportereve të rinj këtë guxim? A i keni mbajtur lidhjet me heronjtë e UCK-së që dolën nga Lufta?

blank

I. Buçpapaj: Kohët e mëdha kërkojnë edhe angazhime të mëdha. Vitet 98’,99’ ishin vite vendimtare për popullin e martirizuar të Kosovës. Kosova kullonte gjak. Makina ushtarake e Beogradit po bënte kërdinë mbi popullsinë e pafajshme. Në tërë Kosovën bijtë dhe bijat e saj ishin inkuadruar në rradhët e UÇK-së. Gjatë gjithë kësaj periudhe kam shkuar me dhjetëra herë në Tropojë, Has, Kukës dhe ku zhvilloheshin luftime në zonat kufitare. Epiqendra u bë në PAPAJ dhe Padesh ku ishin përqendruar dhe njësitë më të mëdha të UÇK-së. Ishin ditë dhe muaj plot ngjarje të mëdha. Natyrisht, edhe unë, në njëfarë mënyre, u bëra pjesë e këtyre luftimeve si në Padesh, Prrue të Thanës, Lug i Zi, Dobrunë, Pogaj. Në kronikat dhe reportazhet që kam realizuar në këto hapësira tregohej natyrshëm, pa skena të sajuara, drejtpërdrejt fronti i luftimeve ku shpalosej trimëria e këtyre djemve dhe vajzave nga Kosova e trojet e tjera shqiptare si nga Maqedonia, Shqipëria, Çameria dhe Mal i Zi. Rreziku dhe ballafaqimi ishte i madh. Janë ditë dhe netë të paharruara si në Padesh, Treshnjeve, Kasaj, Pogaj etj. Teknologjia nuk ishte siç është sot që të mund të transmetoja me zë dhe figurë, prandaj duhej të udhëtoja mbi 500-600km për të realizuar një kronike e lere pastaj për një telereportazh apo dokumentar. Ndiej emocion kur shikoj dokumentaret e realizuar në fushëbeteja në Koshare, në Prill Qershor 1999. Një ndihmesë shumë të madhe me materiale direkt nga beteja e brigadave te UÇK-së 138 Agim Ramadani të pozicionuar në Papaj dhe Padesh më ka dhënë vëllai im Ismajl Buçpapaj. Momente emocionuese ato kuadro filmike ku pasqyrohet lufta e bijve të shqipes. Kujtoj këtu dokumentarët: “ Në frontin e luftimeve në Koshare” “Brigada 138 Agim Ramadani”, “Koha erdhi”, “Batalioni Atlantiku” etj. Në këtë periudhë kam punuar me televizionet më prestigjoze të botës si CNN, BBC, ZDF (gjermani), RAI (itali), televizione shtetëror grekë, sllovenë, të vendeve arabe etj. Edhe pas përfundimit të luftës dhe çlirimit të Kosovës, kam mbajtur lidhje dhe miqësi me komandantët e luftës si Rrustem Berisha, Anton Çuni, Hysen Berisha, Feriz Treshnjeva, Shpend Gjoçaj etj. Në të gjitha përvjetoret më kanë ftuar. Ndihem krenar për çka kam bërë. Jam i dekoruar me mirënjohjen e pjesëmarrjes në Luftën e UÇK-së. Sot në Shqipëri dhe Kosove janë situata të tjera.

Pas çlirimit të Kosovës me 12 qershor 1999, jeni përsëri një nga gazetarët e parë që hyni në Kosovë për të dëshmuar pasojat e kësaj lufte por edhe gëzimin e shqiptarëve për këtë fitore, po keshtu instalimin e trupave të NATO-s dhe fillimin e një epoke të re për Kosovën dhe shqiptarët. Si e kujtoni këtë ditë?

blank

I. Buçpapaj: Agu i lirisë 12 1999 qershor ishte një gëzim i papërshkruar. Në ditët e para të çlirimit isha në Kosovë. Për 4 muaj rrjesht i kam hyrë cep më cep Kosovës, duke shkelur pothuaj çdo fshat dhe qyetet atje. Nga historia dhe rrëfimet e të moshuarve kisha shume njohuri, por ato ishin një pikë uji me ato që pashë dhe dëgjova në atë periudhë, gjë qe u bë lënda për dokumentarë të shumtë. Kosova kullonte gjak, era e shkrumit ndihej kudo, por më ngazëllente fakti që vargu i karvaneve të makinave nuk kishte të sosur drejt trojeve stërgjyshore. Kudo punohej. Kosova ishte kthyer në një kantjer të madh ndertimi. Gjatë kësaj periudhe realizove shumë dokumentarë: “ Kosova zogu i qiellit qe ndertohet nga hiri vet”, “Feste ne Prizren”, “Masakra e Mehjes”, “Dita e Flamurit”, “Ne Kullat e Boletinit” etj. Një fakt që më ka bërë përshtypje është që i madh dhe i vogël gëzonte për agun e lirisë dhe punonin të ndërtonin bujqësinë e blegtorinë.

Përvoja juaj profesionale është e gjatë e pazakontë dhe gjithnjë e ekulibruar, e ndershme dhe e balancuar. Çfarë do të këshilloje gazetarët, reporteret dhe operatorët e rinj për të përballuar situatë të tilla?

blank

I. Buçpapaj: Në RTSH kam punuar 37 vite të pandërprera. Gjatë kësaj karriere kam provuar regjimin komunist dhe periudhën e re të demokracisë, situata jo të lehta për t’u suportuar. Gjithmonë më ka udhëhequr ideja dhe dëshira e mirë për shoqërinë dhe njerëzit duke ruajtur ekuilibrin dhe paanësinë në gjykimin e situatave. Këshilla ime për gazetarët dhe realizuesit e emisioneve televizive është që të jenë sa më të paanshëm nga rrymat dhe kahjet politike duke e pasqyruar sa më drejt dhe thellë ngjarjen apo dukurinë që ndodh. Të jene të dashuruar dhe këmbëngulës me atë që po trajtojnë. Realiteti shqiptar ka blerime të begata dhe të papasqyruara akoma në fushën e kulturës, historisë dhe bukurive natyrore që janë të shumta në tërë krahinat shqiptare. Me punë dhe vullnet arrihet gjithçka.

Pas kësaj përvoje dhe kontributi të gjatë për median kombëtare si RTSH-ja keni dalë në pension dhe jetoni në N.York. Si ju vjen Shqipëria atje, a keni shumë mall dhe cfarë ju mungon më shumë? A mendoni se vendi ynë bën pak për të nderuar profesonistë të shquar si Ti dhe kolëgt tuaj?

blank

I. Buçpapaj: Amerika është vendi me demokratik dhe i fuqishëm në botë. Në përgjithësi jam ambientuar dhe kam zënë shumë miq dhe shokë të rinj. Më mungon Shqipëria, malli është i madh. Mjetet e informacionit të kohës kanë bërë të mundur mbajtjen e komunikimit me tokën mëmë. Ndiej mall për televizionin ku i kalova 37 vjet, për Tiranën, për vendlindjen time Tropojën, bjeshkët, malet e gjithçka shqiptare. Jeta i ka ndarjet.

Keni një përvojë kaq të gjatë në gazetarinë televizive, në dokumentarët televizivë, skenarët dhe realizimet tjera televizive. Duke qënë plot energji dhe i angazhuar me projekte krijuese edhe atje në SHBA , a mund të presim ndonjë libër në të ardhmen që përvojën tuaj ta studiojnë edhe gazetarët e rinj që kanë pasion dhe dëshirë t’i kushtohen televizionit?

blank

I. Buçpapaj: Sa të kem frymë nuk do i ndahem punës në gjininë e dokumentareve. Falë Zotit, edhe djali im Kreshniku e ka pasion televizionin. Ai, që në moshen 15 vjeçare është aktivizuar ne televizionet shqiptare si TV Shijak, Telenorba, Top-Channel etj. Në Amerikë kreu dhe Akademinë e Filmit (New York Film Academy). Kemi ngritur një studio “Art Studio Bucpapaj” ku prodhojmë filma dokumentarë, videoklipe, dasma dhe gëzime familjare. Ka shumë plane për dokumentarë qoftë në Amerikë, Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut, Mal të Zi që pasqyrojne lidhjen organike të mërgatës shqiptare me vendlidjen. E kam ne proces një liber me kujtime, përjetime të jetes sime nga femijëria në ditët e sotme. Dhashtë Zoti të kem shëndet që këto ëndrra dhe dëshira të realizohen siç kam dëshirë!

Çfarë dëshironi të shtoni tjetër?

blank

I. Buçpapaj: I uroj gazetës “Nacional” vetëm suksese. Prej themelimit kjo gazetë ka bashkuar rreth vetes elitat kulturore dhe letrare nga të gjitha hapësirat shqiptare në Ballkan dhe nga Diaspora, me shumë përkushtim dhe pa asnjë paragjykim dhe pengesë. Është e vetmja gazetë e dedikuar me kaq profesionalizëm dhe atdhedashuri rimëkëmbjes shpirtërore të shqiptarëve, forcimit të lidhjeve të tyre me vendin, kombin, gjuhën dhe letërsinë amtare dhe bashkimin kombëtar.

blank

Pse shqiptarët po rrinë kaq larg Shkupit…? – Nga Skënder Karaçica

Në vend të debatit

Në të gjitha rrjedhat e jetës,shqiptarët në hapësirën etnike në RMV-së po e bëjnë larg kryeqytetit të Shkupit.Pse shqiptarët dhe faktori politik (shqiptar)nuk i kanë zyrat qendrore të partive politike në Shkup,por ato veprojnë në ,,kryeqytetin,,e Tetovës(sic!).

Dihet se për shqiptarët,kryeqyteti i tyre është Shkupi dhe jo Tetova(sic!).Në të gjitha aktivitetet politike,kulturore,shkencore,
universitare,sportive dhe të tjera,ato mbahen në Tetovë dhe rreth Tetovës dhe asnjë herë nuk zbresin në kryeqytetin e Shkupit(?!).

Shkupi është qyteti historik shqiptar dhe nëpër kohë,shqipatrët luftuan dhe ndërtuan mure të kalasë në këtë qytet të Dardanisë dhe,sipas kronikave historike,dikur në Shkup kishte më shumë shqiptarë se sa në Tiranë dhe Prishtinë.

Pse shqiptarët  në hapësirën etnike në RMV-së po ia kthejnë shpinën qytetit të Shkupit(?!).

Do të ishte më interes kombëtar,që tash e tutje selitë e partive politike(shqiptare)të zbresin në Shkup dhe jo të mbesin në qytetin e Tetovës,ndonëse tërë veprimaritë politike,ekonomike dhe të përfaqësimit të vendeve të botës,përmes ambasadave gjënden në Shkup dhe këndej pari duhet të lëvizin dhe të veprojnë shqiptarët  në hapësirën etnike në RMV-së.

Shkupi është kryeqyteti edhe i  shqiptarëve dhe këtu duhet të marrin frymë tërë veprimatritë kombëtare!Tërë rrugët duhet të çojnë shqiptarët kah Tetova për në Shkup…!

E kohës:Mos ia ktheni shpinën Shkupit…!

Çikago,21 janar 2022

blank

Vdiq në Çikago futbollisti dhe veprimtari strugan Raman Pushkule – Nga Skënder Karaçica

 
Sot në Çikago të Amerikës ka vdekur futbollisti dhe veprimtari strugan Raman Pushkule.I ndjeri  nëpër vite kishte të veshur uniformën të sportit të futbollit  kuq e zi të KF,,Albanian Stars,,Futbollisti strugan Pushkule e donte futbollin dhe përmes lojës së bukur,futbollistët e rinj shqiptarë në Çikago,për disa vjet rresht  ishin në krye të tabelës në  Ligën Nacionale  të shtetit të Ilinoisit.
 
Në historinë e KF,,Albabian Stars,,në Çikago ka mbetur e shkruar me shkronja të arta,kur futbollistët e rinj shqiptarë të veshur me unformën sportive kuq e zi,kaluan Atlantikun dhe shkuan në Kosovë për një lojë futbolli në kuadrin e manifestimit ,,Adem Jashari,,në Prishtinë.
 
Futbollisti Raman Pushkule ishte pjesë e aktiviteteve kombëtare që organizoj shoqata me struganët,,Valët e Liqenit,,në Çikago dhe,sjellje e tij gjithherë me tonet e respektit,bëri vijat e dashurisë kombëtare  që patën për futbollistin të gjithë shqiptarët e hapësirës etnike,që,padrejtësitë historike të regjimeve të huaja i sollën në Amerikë për një jetë më të mirë.
 
Raman Pushkule do të kujtohet në Çikago si futbollist dhe veprimtar i dalluar për çështjen kombëtare si dhe për të gjitha nismat për të qëndruar në krah të qytetit të tij të Strugës shqiptare.Vorrimi i të ndjerit do të bëhet në varrezat shqiptare (të premtën)në Çikago,thuhet në kumtesën e shoqatës,,Valët e Liqenit,,.
 
blank

Elvis Naço, tregoju shqiptarëve se ku mbetën 9 milionë euro për ndërtimin e Durrësit…? – Nga Skënder Karaçica

Në vend të debatit
 
 
Para dy vjetësh,tërmeti e pati dëmtuar qytetin antik shqiptar Durrësin me rrethinë.Për të përballuar gjendjen e rëndë,shqiparët në tërë hapësirën etnike si dhe nga diaspora nëpër botë,u bënë  një zë i fuqishëm i dorës së ndihmës matriale për ndërtimin e qytetit dhe të kthimit të jetës normale.
Në këtë nismë humanitare për qytetin e Durrësit,është lakuar emri i Imam Elvis Naço,që,sipas të dhënave të shtypit dhe të komisionit shtetërorë(Edi Rama dhe Tirana zyrtare),është thënë se nga të gjitha anët po vijnë ndihmat shqiptare dhe nga diaspora nëpër botë.Dhe,për të ndihmuar në (ri)ndërtimin e këtij qyteti të antik shqiptar janë akorduar miliona euro e dollar,kur është përmednur angazhimi i Imam Elvis Naço dhe (fondi i tij humanitar)i njohur për të gjithë shqiptarët në Ballkan.
Sipas të dhënave të komisionit shtetëror në kabinetin qeveritar (Edi Rama)në Tiranë,është thënë se në fondin humanitar të Imam Elvis Naço,janë akorduar ndihmat nga shqiptarët  dhe diaspora dhe (burimet)të njohura veçse për Elvis Naço,në shumën prej 9 milionë euro(!).
Ndonëse tash po bëhen dy vjet nga koha e tërmetit dhe angazhimet e shtetit shqiptar për (ri)ndërtimin e qytetit antik shqiptar të Durrësit,është vënë në dyshim pse po heshtë Elvis Naço për 9 milionë euro të ndihmave në adresë të fondit të tij (humanitar),të paktën një informatë për llogoridhënie për të gjithë ata shqiptarë bamirës dhe të diasporës nëpër botë dhe (Amerikë)se ku shkuan dhe ku mbetën ndihmat në adresë të tij…?!
Përkitazi me fondin humanitar të Elvis Naço në aksionin shtetërorë për (ri)ndërtimin e qytetit antik të Durrësit me rrethinë pas termetit,do të ishte mirë që institucionet shtetërore(qeveria Edi Rama)të kërkoj llogoridhënie për 9 milionë euro,që u akorduan në fondin humanitar të Imam Elvis Naço dhe tash dy vjet,asnjë herë nuk ka dhënë të paktën një informatë zyrtare se ku janë dhe kah shkuan 9 milionë euro të ndihmave për Duurësin me rrethinë…?
Për fund,në nderin e frymës së besimit fetar të Imamit të xhamisë në Tiranë,do të ishte kërkesa jonë nga diaspora shqiptare në Amerikë:Imam Elvis Naço,tregoju shqiptarëve dhe diasporës se ku janë dhe kah shkuan 9 milionë euro të ndihmave për (ri)ndërtimin e qytetit antik shqiptar pas termetit  të Duurrësit me rrethinë…?
Skënder Karaçica
 Skënder Karaçica
Executive Director
Albanian-American Association
of Intellectuals Businessmen and Activists
blank

Artistotel Mici: Heroi Kombëtar Gjergj Kastrioti, Skënderbeu   (6 Maj,1405 – 17 Janar,1468) në Poezinë e Longfellow Intervistoi Ardian Murraj

Bisedë me historianin Aristotel Mici. Jo shumë njerëz mund ta thërrasin veten G.O.A.T, shkurtimi nga anglishtja the Greatest of All Time, i shqiptuar si një fjalë e vetme mban sot kuptimin për ata që mund të jenë më të mëdhenjtë e të gjitha kohërave në fushën e tyre. Me pajisjet celulare përmes prekjes dixhitale njerëzit gjerësisht përdorin emoji  dhe MË I MADHI I TË GJITHA KOHËRAVE, kjo përkrenare  ishte simboli që mbante mbi krye HEROI YNË KOMBËTAR. Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Jehona mbijetesës dhe e krenarisë së shqiptarëve qe prej mesit të shekullit të XV. Përulemi me respekt dhe e nderojmë heroin tonë në 554 vjetorin e vdekjes së tij, por që përmes një bisede me historianin Aristotel Mici vendosëm ta kujtojmë. 

 

AM:- Mirëmbrëma Z. Aristotel,… ju pashë me një filxhan të Longfellow në dorë. Më duket se këtë bisedë në distancë po e quajmë kafè me Skënderbeun dhe Longfellow në prag të një dite përkujtimore për Heroin tonë Kombëtar.  

Aristotel Mici :- Po është poeti Longfellow, e mora si relikë pas një vizite që bëra në hotelin muze Wayside Inn. në Sudbury MA, t’ua tregoja dhe njerëzve të familjes (Verës dhe djemve e vajzës). 

AM:- A ju jep një frymëzim ? 

Aristotel Mici :- Henry Wadsworth Longfellow është një personalitet pasi edhe me mijëra kilometra larg Shqipërisë arriti ta njihte Skënderbeun dhe ta përshkruante në një poemë interesante.  

AM:- Ju i kushtuat vëmendje botimit të një eseje, tashmë e botuar në anglisht  dhe a mund të na tregoni diçka interesante nga kjo datë përkujtimore? 

Aristotel Mici: Kjo ide nisi nga biseda me një mikun tim që nuk jeton më rreth poemës së Skënderbeut të H.W. Longfellow se mos mes tij dhe Fan S. Nolit ishte ndonjë lidhje. Kjo nuk ka mundësi pasi Noli lindi kur Longfellow vdiq. Pra ata s’u takuan ndonjëherë. Unë vetë nuk dija t’i përgjigjesha më tej ndaj nisa të kërkoj. Pra më dukej interesante se cila ishte shtysa që e bëri Longfellow të shkruante një poemë për Skënderbeun. Objekti i parë që vizitova ishte qendra turistike, hoteli muze Wayside Inn. ku shkojnë shumë njerëz të interesuar për historinë. Kohën dhe vendin ku ai ka shkruar. Një hotel buzë rrugës ndërtesë dykatëshe dhe një kafe që përdoret edhe tani, por dikur si një han pra Longfellow i 200 viteve më parë. Ky vend mban të njëjtin emër.  

Përveç kësaj vajta në një bibliotekë të vjetër në Uster Masaçusets, Shoqatën e Antikuarëve të Amerikës (themeluar 1812), një bibliotekë që zotëron libra shumë të vjetër dhe që trajtohen me kujdesin më të madh. Aty gjeta një studim shumë interesant nga Benjamin Ashcom i cili ishte dhe autori i një serie të tërë punimesh mbi Skënderbeun(mbi 100). Unë arrita të marr disa të dhëna për të bërë një studim fillestar, por e pashë edhe si një burim frymëzimi për shume studiues që merren me skënderbejadën. Pra janë këngët e para folklorike që u futën në Francë dhe Angli e deri tek përkthimet më të fundit të veprave te Skënderbeut. Këto ishin dhe materiale që më ndihmuan për të kuptuar se si Longfellow kishte arritur tek njohja e figurës së Skënderbeut, pra tek akti i tij heroik dhe qëndresa heroike ndaj pushtimit osman. Në fillim dihet se burimi i parë është Marin Barleti me Historinë e Skënderbeut, por ka edhe autorë të tjerë që erdhën më pas dhe ku duhet të jetë mbështetur Longfellow. Dimitër Frangu vjen pas Barletit, i njohur si përgjegjës i financave në kohën e Skënderbeut, që në vitin 1539 bëri një vepër komentare mbi Skënderbeun dhe luftën kundër turqve dhe mendoj se mund të ketë qenë një burim të dhënash për Longfellow. Por këto materiale ishin të pamjaftueshme për mua që të bëja lidhjen. Në bibliotekën e madhe të Usterit, po kërkoja veprën e plotë të Longfellow ku në parathënien e veprës madhore me 12 vëllime, mësova se në vitin 1828 , mësova se  Longfellow kishte qënë në Itali dhe Napoli. Pra e mendoj si një pikënisje që ai të kishte dëgjuar për Skënderbeun. Pra vajtja e Longfellow në Evropë ishte një botë e panjohur për të, ndoshta kishte studiuar por fizikisht ishte hera e parë kontakti me të. Por edhe duke qenë në Napoli kjo do të ishte një mundësi më shumë njohjeje me marrëdhëniet Shqipëri-Itali apo mbretërinë e Napolit (që nga koha e Skënderbeut, Ferdinandit dhe Alfonsit), ku shquheshin njohjet dhe aleancat mes vendeve. Kujtojmë këtu se Skënderbeu ndihmoi për shtypjen e një revolte në Napoli. Po kështu pas vdekjes së Skënderbeut në Italinë e Jugut u vendosën shumë shqiptarë të cilët kishin këngët dhe legjendat e tyre dhe kontakti me to rrjedhimisht të lidh me Skënderbeun. Veç kësaj në Napoli janë edhe dy materiale dokumentare. Dy varre qe te shpien ne kohen e Skënderbeut. Është varri i Gjon Muzakës (në Franca Villa pranë Otrantos), dhe  rrasa e varrit ka mbishkrimin dhe simbolin e flamurit. Pra ky varr na shpie tek simbolika e shqiptarëve. Një varr i ngjashëm është ai në Kishën e Shën Marisë në Napoli, ku prehet Kostandin Kastrioti, djali i Gjonit, nipi i Skënderbeut ku Donika gjyshja e tij ka lënë mbishkrimin dhe mbulesa e rrasës është përsëri flamurin me shqiponjën me dy krerë dhe ylli me gjashtë cepa, i quajtur ylli i Moisiut, por që është emblema e flamurit të shqiptarëve. Kjo mendoj se shërben si shtysë për një njeri që do të dijë mbi Italinë dhe marrëdhëniet me shqiptarët përveç materialeve të tjera që Longfellow mund të ketë rënë në kontakt. Por mundësia më e madhe them se është vepra e Marin Barletit “Jeta dhe Heroika e Skënderbeut” e cila duket nga përmbajtja e poemës pasi janë nja tre fjalë të cilat vetëm një shqiptar mund t’i thotë (shqiptojë), Si Ak- Hissar, Kruja, Drini. Pra një njeri nuk mund t’i shprehte ato kohë më vonë aq burimore sa Marin Barleti. Pra këto janë fjalë të vendosura ku duhet në veprën e tij. Longfellow trajtoi një detaj të vogël të jetës dhe veprimtarisë së Skënderbeut, pra aktin më heroik. Ngritjen e flamurit në Krujë më 28 Nëntor 1443. Pra arriti të ngrejë flamurin dhe të shpallë bashkimin e shqiptarëve, një pavarësi dhe unitet të tyre nën një komandë të vetme. Pra ky është fokusi i poemës së Longfellow. Ka mendime se ai mund të jetë mbështetur veç Barletit edhe në punimet e mëvonshme  GentelmenLavardin dhe Clement Moore , ndërsa për stilin e kësaj poeme mendohet se ndikimi mund të jetë nga njohja e veprës së Xhorxh Bajronit mbi shqiptarët, tek Pelegrinazhi Childe Harold . Ngjashmëria, stili, përdorimi i emrit të Skënderbeut- Iskander ( si Aleksandri i Madh) disa herë gjatë poemës. Pra mendimet e studiuesve sikur përforcojnë më shumë mbështetjen tek Bajroni, që ishte dhe apostull i romantikës evropiane.  

AM:- ju patët kënaqësinë e botimit. Sa arriti të shpërndahet ky libër? 

Aristotel Mici :- Unë arrita ta shkruaj dhe ta botoj para disa muajsh në versionin elektronik (Kindle). 

AM:- Pra a e shkëmbyet kënaqësinë që edhe anglisht arriti tek lexuesi? 

Aristotel Mici : kënaqësia ime ishte se arrita te beja diçka në fushën e studimeve për Skënderbeun, Longfellow dhe se si shtegtoi fantazia e tij për të na dhënë portretin e Skënderbeut. Në to dallohet një përngjasim i veprave me karakter heroik, kalorësiak. Një shembull i ngjashëm është heroi i revolucionit amerikan Paul Revere që ishte frymëzues për shkrimtarë dhe artistë dhe mes tyre edhe Longfellow. Për mua ngjashmëritë mes tyre janë të dukshme. Shtëpia ku Longfellow shkëputej për të shkruar ka dhe një tjetër histori ku tregohet se si ai u njoh me një student amerikan (hebre-spanjoll) i cili i tregoi mbi historinë e një heroi evropian si Skënderbeun 

 

AM:- Ndoshta janë historitë e vendosjes në Spanjë të familjes së Skënderbeut? 

Aristotel Mici :Po, pas vitit 1508 Donika u vendos atje bashkë me nipin Alfonsin, atje ka dhe varrin e saj në Valencia. Pra këto dokumenta dhe histori do të kenë qenë të dëgjuara për studentin hebre. 

Aristotel Mici :- Shekulli i XV në Spanjë tregonte për një situatë alarmante. Sulltani ishte në ngritje dhe dyndja turke ishte bërë një kërcënim real për Evropën. Italia, Franca po kërkonin një model, një hero për t’u frymëzuar dhe për t’u mbrojtur nga pushtimi turk. Spanja shumë pranë Marokut të pushtuar nga Turqia e ndjente kërcënimin ashtu sikurse edhe Otranto pas vdekjes së Skënderbeut më 1480 ra për 6 muaj në duart e Sulltan Mehmetit të II, provoi shumë shkatërrime dhe masakra, por arriti të bashkonte forcat dhe të mbrohej duke i zmbrapsur turqit. Por frika egsistonte në Spanjë sikurse shihej frika e Hanibalit që donte të pushtonte dikur Romën duke kapërcyer Pirenejtë. Në Spanjë aso kohe u zhvillua shumë një letërsi dramatike dhe në qendër ishte figura e Skënderbeut. Don Albani siç përmend dhe Ismail Kadare tek Mosmarrëveshja, ishte figura e një heroi që po kërkonin mbretit dhe princat e Evropës. Pra duhej një frymëzim mbarë popullor për të përballuar fizikisht dhe moralisht pushtimin turk. Legjendat dhe dramat në Spanjë mendoj unë ishin futur në ndërgjegjen e njerëzve dhe hebrenjtë e larguar nga Spanja i morën këto kujtime me vete.  

AM:- Poemën e Longfellow besoj e keni ndier të përshtatur në shqip nga Fan S Noli dhe Robert Elise si i keni përcjellë ato pasi jeni njohës i fushës së letërsisë. 

Aristotel Mici :Noli me tonin e tij ka dhënë gjithë impresionin e Longfellw në poemë. Shumë njerëz e kanë të mësuar përmendësh, madje dhe në të dy gjuhët dhe mundohen të bëjnë edhe krahasimin e fuqisë së vargjeve të Longfellow dhe të Nolit. Noli ka bërë një përkthim artistik me një ton Nolian i qëndroi besnik dhe pa ju larguar origjinalit. Ai të impresionon me tonin e tij poetik nga fillimi në fund. Për Shqipërinë e asaj kohe kjo ishte e jashtëzakonshëm, pra 200 vite më parë atdheu ynë donte të shkëputej nga Turqia dhe sundimi otoman dhe nga ana tjetër një poet amerikan të shkruaj për Shqipërinë dhe të lartësojë simbolin tonë, duke i dhënë theks të veçantë ngritjes së flamurit të shqiponjës me dy krerë. 

AM:- Të vijmë pak në kohë, në fillimet e këtij shekulli, më 2005 Kongresi Amerikan përcolli një rezolutë për mirënjohjen e veprës heroike të Gjergj Kastriotit, kujtojmë Dio Guardin. 

Aristotel Mici : Pikërisht poema e Longfellow ishte një urë lidhëse kulturore mes Amerikës dhe Shqipërisë dhe në mënyrë të veçantë mes shqiptaro-amerikanëve që jetojnë këtu. Kjo shihet si një material artistik, edukativ, patriotik dhe kulturor dhe ndoshta të rinjtë tanë që ndodhen në Amerikë dhe jo vetëm në Amerikë të njihen me këtë poemë. Kjo dhe për faktin e krenarisë kombëtare se në shekullin e XV, shqiptarët  e bashkuar i bënë ballë një superfuqie të kohës. Skënderbeu është shembull edukimi dhe një gjest patriotik dhe pikërisht për këtë duhet të punojnë njerëzit inteligjentë, shqiptaro-amerikanë t’ua tregojnë fëmijëve të tyre që ta dinë se kush ishte Longfellow dhe sa lart e ngriti edhe ai Skënderbeun. Pra a duhet ne ta harrojmë? 

AM:- Ju keni shkruar krahas kësaj për Himnin, për emrin shqiptar, pra si qëndron kjo pjesë e punës tuaj kur afrojnë ditë të tilla me peshë përkujtimore. 

Aristotel Mici :– Kënaqësia ime është se bëj një punë modeste për një temë kaq të madhe e cila vazhdimisht duhet plotësuar, pasuruar dhe përcjellë në breza. Simbolika e saj është bashkimi i shqiptarëve, roli udhëheqës i Skënderbeut, akti heroik i ngritjes së flamurit si edhe tek rastësia e bukur që flamuri u ngrit me 28 Nëntor 1443 nga Skënderbeu dhe po këtë ditë u përpoq edhe Ismail Qemali që ta mbronte. Pra vërtetë do të ngrihej në Vlorë , por të arrihej po atë ditë më 28 Nëntor të 1912. 

AM:- Ne kemi biseduar dhe ju  me rastin e 110 vjetorit të pavarësisë po punoni për një tjetër vepër historike të cilën do ta lëmë për një herë tjetër. 

Aristotel Mici: Po është “Karvani i Pavarësisë”, një tjetër këndvështrim dhe një tjetër pjesëmarrje figurash të rëndësishme të cilat nuk janë përmendur më parë për rolin e tyre. 

AM:-Simboli i përkrenares, çfarë përfaqëson? 

Aristotel Mici :- Përkrenarja dhe ky simbol më i besueshmi për mua është shpjegimi i Shtjefën Gjeçovit. Skënderbeu admironte Aleksandrin e Madh , e quante dhe fis dhe lidhja është mitologjike dhe historike. Aleksandri i madh ishte i jashtëzakontë ku po perifrazoj një thënie të  Bill Klintonit që theksonte se Lindi si njeri, jetoi si mbinjeri dhe vdiq si perëndi.  

AM:- Keni shkruar për Shtegtimin e armëve të Skënderbeut dhe realizuat vjet vizitën ë Vjenë, në atë muze. 

Aristotel Mici:- Po kisha mbresë dhe emocion, pra gati 140 vjet më parë kur edhe Naim Frashëri (më 1882) pati mundësi ti shikonte dhe shkroi vargjet  

Në Belvedere, në Vjenë 

Sikur pashë Skënderbenë 

Armët e tija kur i pashë 

Lumja ti moj Shqipëri thashë… 

dhe më pas pati frymëzimin që shkroi Historinë e Skënderbeut. 

Unë u luta me vete dhe kërkova se ndoshta koha do ta bëjë të mundur që ato armë të kthehen ndonjë ditë në Kalanë e Lavdishme të Krujës. 

AM:- Po le të kthehemi edhe njëherë tek  figura e heroit tonë kombëtar që është kaq e dashur dhe e pranishme kudo, emër, shkollë, libra, filma, rrugë, sheshe, ekip sportiv, kartëmonedhë, tatuazh, vlerësim çmimi si dhe me dhjetëra vepra arti të krijuara .Gjergj Kastrioti është ndër figurat më të përmendura dhe me përmendore të ngritura kudo ku jetojnë shqiptarë si dhe në shumë sheshe të qyteteve të botës që atë nderojnë. G.O.A.T, the Greatest of All Time,  më i madhi i kohërave si luftëtar. 17 Janari në datën konkrete, 554 vjetori i vdekjes së Skënderbeut si e shihni juve si historian rastësinë dhe faktin që presidenti Turk viziton Shqipërinë dhe veç ndihmës për zonën e dëmtuar nga tërmeti ai do të pritet në Parlament? 

Aristotel Mici : Unë personalisht në vitin 1968 kam marrë pjesë në Konferencën e 500 vjetorit dhe pas disa dekadash njerëzit çdo vit e përkujtojnë dhe jubiletë përkujtohen me konferenca dhe takime akademike. Nuk e di këtë vit, ne jemi larg dhe nuk e di se çfarë ka bërë Akademia e për ta gjallëruar shkencërisht dhe kombëtarisht Skënderbeun pasi ai është dhe do të jetë hyjnia jonë. Figura që na bashkon bashkë me emrin shqiptar dhe me gjuhën shqipe. Me emrin e shenjtëruar të Skënderbeut ne ndjehemi më afër dhe më të bashkuar, siç kemi dhe himnin që i përkushtohet kombit. 

AM:- Në rrafshin historik vërej se kur flitet për shekuj të errët pas vdekjes së Skënderbeut, flitet se populli shqiptar ka përballuar një pushtim 500 vjeçar Otoman. A mundet që optika historike të mos e shohë si pjesë të vuajtjes me idenë që të mos jemi të ankueshëm dhe në vend që të themi kemi vuajtur pushtimin prej pesë shekujsh ne të shprehemi se kemi ngadhënjyer dhe mbijetuar për gjysmë mijëvjeçari?  

Aristotel Mici : Unë them se edhe pse shqiptarët në këtë përvjetor nuk duket se janë aq të bashkuar, ata gjithnjë duhet të afrohen rreth kësaj figure dhe të shërbejë si kolona rreth të cilës ne duhet të bashkohemi 

AM:- Kur fola për mbijetesën fola për atë ndjesi që shohim tek Arbëreshët në Italinë e Jugut. Ata janë treguesi më i mirë i një periudhe historike që u duk sikur u fshi, ndodhi një gjenocid dhe një përzënie e popullsisë shqiptare nga trojet amtare, por ama, ata treguan se mbijetuan duke ruajtur gjuhën dhe kulturën për më tej. A jemi ne në gjendje ta çmojmë veten për këtë lloj mbijetese dhe të gjejmë atë frymë uniteti? 

Aristotel Mici :– populli shqiptar ka kaluar periudha më të errëta dhe më të vështira dhe sidomos më i izoluar. Tani ndodhet më pranë shtëpisë Evropiane dhe pranë demokracisë amerikane që i ruan nacionalitetet, që i mbron cilësitë nacionale dhe që amortizon diferencat dhe ato që nuk janë të përbashkëta por mban ato që janë përbashkuese, Duke qenë në këtë atmosferë politike dhe ideologjike si bashkim vëllazërim dhe lidhje me popujt e qytetëruar të Evropës dhe në shembullin e demokracisë amerikane, unë them se ne shqiptarët kudo që jemi do ta marrim veten dhe do të gjejmë forca për t’u rigjallëruar, për t’u bashkuar dhe për ta çuar përpara Shqipërinë. Shqipëria është dhe do të mbetet Evropë, ne kemi një trashëgimi të hershme dhe mund të themi se nuk ishim më pas vendeve të tjera Evropiane, mbase do të kemi qenë në ndonjë shkallë edhe më superiore. Mjafton që të kujtojmë se në vitin 44 para Krishtit, kur perandoria Romake ishte në ngritje e sipër,  perandori i parë Romës August do të studionte në Apoloni (studioi për oratori, diplomaci dhe retorikë), dhe aty mësoi dhe vdekjen e dajës së tij,  Jul Çezarit. Pra ne ishim në një gjendje kaq të lartë sa që shtresat e ngritura sillnin fëmijët për të marrë dije në Iliri. Pra ky popull që kishte këtë traditë dhe këtë nivel nuk u shua, mund të jetë asimiluar pjesërisht, por ato qelizat dhe nervi kombëtar ka mbetur. Durrësi dhe Apolonia me amfiteatër çka do të thotë se ishte një nivel ekonomik, po kështu Butrinti dhe të tjera qytete në brendësi kanë qenë qendra të zhvilluara. Pra kjo energji ekziston dhe nuk besoj se do të shuhet dhe kjo jo nga e kaluara, pasi e kaluara na tregon se ne ishim si popujt e tjerë, por kemi edhe një rini që po edukohet dhe lëviz në Amerikë dhe Evropë të cilët do të kthehen dhe duhet të rikthehen për të gjallëruar vendin dhe ngritur lart flamurin kombëtar, nderin kombëtar dhe figurën e Skënderbeut. 

AM:-Për ju si historian, këto vizita dhe data përkujtimore në mënyrën se si i përcjell politika shqiptare  çfarë tregojnë dhe çfarë efekti kanë në historinë e vendit. 

Aristotel Mici :- Unë jam i pasionuar pas historisë dhe të kaluarës dhe përpiqem që të mësojmë nga e kaluara duke e lidhur me të sotmen. Por politika ka relievet e saj në shkallë kombëtare dhe rajonale dhe këto relieve nuk janë fusha të shtruara, duhet diplomaci, taktikë duhet manovrim për të gjetur ujdinë dhe mirëkuptimin që popujt ta ndihmojnë njëri tjetrin kur janë në rrezik. Të gjejnë pozitiven që i bashkon dhe të veçojnë negativen që nuk na çon përpara. Elasticiteti në politikë ka vlerën e vet. Kompromiset dhe veprimet e zgjuara bën që ne të ecim përpara. 

AM:- Ndoshta në këtë pjesë të diplomacisë ne mund të themi se Shqipëria është një hap më afër Evropës vetëm në sajë të një tradite të mirëfilltë që ka pasur me simbole dhe figura të tilla qëndrestare si Skënderbeu dhe po të shohim në frymëzimin e kësaj figure? 

Aristotel Mici :- Ja pra kur ju fola më lartë për personazhin studentin-hebre në poemën e Longfellow, Skënderbeu ishte bërë figurë qendrore në letrat dhe historinë e Spanjës për të ngritur frymën patriotike dhe rezistencën në Spanjë. Sa kohë që sulltani ishte në ngritje Evropa përpiqej të gjallëronte figurën e Skënderbeut, për të mbajtur lart një hero që do të mobilizonte. Pra kur Skënderbeu ishte për Evropën një yll frymëzimi ai aq më tepër do të jetë yll frymëzimi brez pas brezi në trevat shqiptare.  

AM:- Ju falenderoj përzemërsisht për kohën dhe bisedën. 

Aristotel Mici:- Faleminderit dhe besoj se dhamë disa gjëra të reja për të treguar rrugën që ndoqi Longfellow për të arritur tek Skënderbeu. Ju faleminderit 

16 Janar, 2022 

blank

blank

blank

blank

Natick, MA 

blank

blank

blank

Rezidenca ku ka jetuar H.W. Longfellow


blank
blank
Send this to a friend