VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Uliks Fehmiu: Çështja e kufijve e vjetër, im at s’do dinte ku të jetonte

By | June 9, 2016
blank

Komentet

blank

Ekspozita e Parë e Artit – Nga ARBEN KALLAMATA

Në 18 Dhjetor 1994, tre kërkues shpellash po eksploronin një kanion në jugë të Francës, kur ndjenë një rrymë të ngrohtë ajri që vinte nga një pirg gurësh. Zhvendosja e tyre nxorri në dritë një shpellë gjigande që kishte qëndruar fshehur nga bota e jashtme për qindra shekuj. Brenda shpellës u gjetën mbi 200 piktura murale kafshësh që dikur vërtiteshin të lira në Francë dhe në gjithë Europën – rinocerontë, luanë, arinj dhe bizonë – portrete të mrekullueshme që edhe sot vazhdojnë të konsiderohen si pikturat më të vjetra në botë.

Zbulimi i asaj që do të njihej më vonë me emrin e njërit prej kërkuesve si Shpella Shovè shkaktoi një tërmet të vërtet në qarqet akademike, ndërkohë që pjesa tjetër e botës nuk pati shumë rast të njihej me të. Ngjarja u pasqyrua përciptazi në disa njoftime lajmesh dhe publikut të gjerë nuk i iu dha shumë rasti të njihej me pikturat sepse shpella u vulos menjëherë dhe në të lejohet hyrja vetëm për kërkime shkencore.

Sipas studimeve, vizatimet janë krijuar rreth 35,000 vjet më parë dhe kanë natyrë fetare. Shpella, që ndodhet në zonën Ardeche, në Francën Jugore, nuk duhet të ketë qënë ndonjëherë e banuar nga njerëzit. Ajo është në fakt një rrjet galerish të errëta nëntokësore, disa prej të cilat arrinin lartësinë 30 metra dhe gjatësinë 70 metra. Artistëve të Epokës së Gurit do t’iu jenë dashur me siguri pishtarë për të ndriçuar aty brenda.

blank

Vizatimet flasin për një nivel aftësish artistike që i befasoi shkencëtarët. Ato janë vërtet kryevepra ku ndërthuren teknika të lëvizjeve me dritë-hijet dhe këndvështrimi perspektiv. Por shpella Shovè nuk është thjesht zbulimi më i madh artistic i dhjetëvjeçarit. Ajo mund të japë përgjigje edhe një prej mistereve më të mëdha të shkencës – evoluimit të mendjes krijuese të njeriut.

Mendohet që Homo sapiens u zhvilluan fillimisht përpara 150,000 vjetësh në Afrikë. 50,000 vjet më vonë ata filluan të shpërndahen nëpër botë. Megjithatë, nuk ka asnjë të dhënë që të tregojë që arti të ketë ekzistuar më herët se sa 40,000 e fundit. Pikërisht në këtë periudhë, dhe në 12,000 vitet në vazhdim në Australi, në Europë dhe në Afrikë duhet të ketë ndodhur një revolucion intelektual i pashpjegueshëm, gjatë të cilit filloi të prodhohej art. Shkencëtarët e kanë ende të pamundur ta shpjegojnë se si mund të jetë zhvilluar arti thuajse njëkohësisht në tre zona kaq të largëta nga njëra-tjetra. Ndoshta gjurmët e shpellës Shavej do të ndihmojnë që një ditë t’i jepet përgjigje pyetjes se si dhe pse pikërisht në atë periudhë njerëzimi u bë i aftë që të mendonte simbolikisht.

Shënim: Kur hapa kompjuterin në mëngjes, pashë se Google sot përkujtonte 26 vjetorin e zbulimit të Grotte Chauvet, Shpellës Shovè. Kam parë një dokumentar dhe kam lexuar dy-tre artikuj në lidhje me këtë zbulim të mrekullueshëm. M’u kujtua edhe se ndërmjet teksteve të mësimdhënies kisha edhe një lexim jo të gjatë, të cilit për fat të keq nuk ia di autorin por që më ka lënë shumë mbresa. E përktheva për ta postuar këtu. Kush ka interes, do t’i rekomandoja të ndiqte lidhjen e mëposhtme për të mësuar më shumë rreth këtij zbulimi. Eshtë një bashkëpunim i Google me UNESCO-n.

https://artsandculture.google.com/project/chauvet-cave

blank

Një intervistë plot emocion që duhet parë patjetër e Divës shqiptare Inva Mula tek Adi Krasta Show

Një intervistë plot emocion që duhet parë patjetër e Divës shqiptare Inva Mula tel Adi Krasta Show –

Artiste e madhe, plot modesti, sinqeritet, bijë Arti e dy Artistëve të mëdhenj, me një personalitet të shkëlqyer që është vetvetja.

Voal.ch ju fton që ta ndiqni!

 

blank

 

 

blank

“Në shtëpinë tonë” – Shqipëria merr pjesë në Bienalen e Venecias me 4 arkitekte

 

Ilirian Agolli

Shqipëria po merr pjesë sivjet në Ekspozitën Ndërkombëtare Arkitekturës me 4 arkitekte të reja, që përgatitën një pavion mbi traditën shqiptare të fqinjësisë.

Në këtë Bienale të Venecias janë paraqitur 61 shtete. Seksioni shqiptar u çel mbrëmë, duke tërhequr vëmendjen e ekspertëve dhe kuratorëve nga gjithë bota.

Një grup arkitektesh po përfaqësojnë Shqipërinë në Ekspozitën e 17-të Ndërkombëtare të Arkitekturës në Venecia.

Projekti që përfaqëson Shqipërinë, për herë të gjashtë në këtë ekspozitë periodike të arkitekturës ndërkombëtare, titullohet “Mbi fqinjësinë dhe bashkëjetesën”.

Projekti synon të sjellë në Venecia para arkitektëve nga gjithë bota përvojën shqiptare të fqinjësisë si pjesë të kulturës kombëtare, përmes konceptit artisitik “Në shtëpinë tonë”, që dikur ishte tituli i një filmi artistik të njohur në Shqipëri.


“Bienalja e Venecias është një nga ngjarje botërore dhe të jesh pjesëmarrës është gjë shumë e rëndësishme dhe kulmi I karrierës së çdo arkitekt. Personalisht si edhe për shtetin tonë ka një domethënie të madhe të përfaqësohemi këtu dhe të trajtojmë tema që kanë ndikim jo vetëm për botën e arkitekturës, por edhe për shoqërinë dhe të ardhmen tonë në kohën që jetojmë” – thotë arkitektja Fiona Mali.

Në Bienaljen e sivjetme me temë “Në shtëpinë tonë” janë paraqitur dhe ngritën pavionin e Shqipërisë arkitektet Fiona Mali, Irola Andoni, Malvina Ferra dhe Rudina Breçani.

Kuratori i përgjithshem i Bienales, Hashim Sarkis, ka vendosur temën për të gjithë pjesëmarrësit “Si do të jetojme së bashku?” dhe kësaj iu përgjigjen arkitektë nga e gjithë bota me një mori projektesh. Përgjigja e autoreve nga Shqipëria është “Njih fqinjin tënd”.

“Vitet 1990-2000 ishin koha kur shoqëria shënoi një përthyerje dhe njerëzit nisën të mos njihnin më fqinjët. Këtë kohë që përkon me fëmijërinë tonë jemi munduar ta sjellim në këtë Biennale, për të shpjeguar marrëdhëniet mes fqinjëve dhe sa shumë ato kanë ndryshuar” – thotë arkitektja Irola Andoni.

Në këtë edicion të Bienales marrin pjesë 61 shtete dhe 112 arkitektë të ftuar.

Pavijoni shqiptar mbështetet nga ministria e kulturës dhe bashkia e kryeqytetit

Shqipëria përfaqësohet në këtë ngjarje kulturore me një skuadër fituese e zgjedhur nëpërmjet një konkursi kombëtar.

“Gjatë kërkimit ne bëmë një thirrje të hapur për të mbledhur sa më shumë histori personale në raportet me fqinjët. Kuptuam që kjo ëhstë një temë sa lokale për komunitetin shqiptar, si edhe është një temë po aq edhe globale. Në këtë epokë të globalizimit po e kuptojmë më shumë se kurrë se ç’do të thotë të kesh një fqinj të mirë përkrah” – thotë arkitektja Malvina Ferra.

Në projektin nga Shqipëria kuratoret arkitekte tregojnë për fqinjët dhe fqinjësinë, pasi kanë mbledhur shumë histori nga kultura shqiptare në komunitet.

Ato konstatuan se vitet 1990 deri 2000 ishin periudha e fundit kur marrëdhënia me fqinjët dhe komunitetin ishte e fortë dhe gjithë familjet jetonin me dyer të hapura.

Më pas ato filluan të zbehen, por kjo, sipas tyre, është një vlerë që mund të ndryshojë formë, por nuk duhet harruar.

“Në ditët e sotme, kur urbanizimi ka arritur në një përqindje shumë të lartë krahasuar me më parë, ka arritur rreth 60 për qind, njerëzit jetojnë shumë afër njëri tjetrit, dendësia e banorëve në qytet është rritur mjaft dhe parashikohet të shtohet edhe më shumë, por megjithatë, edhe pse janë kaq pranë, ata ndjehen gjithmonë e më shumë të vetmuar se sa më parë” – thotë arkitektja Rudina Breçani.

Ekspozita 17 ndërkombatëre e Arkitekturës do të qëndrojë e hapur nga sot për publikun deri në nëntor për të gjithë shtetet.

Për vende të vogla nga Ballkani, si Shqipëria, ajo është një mundësi e mirë për të dëshmuar qarqeve profesionale të arkitekturës vlerat e reja dhe historike të shqiptarëve në këtë fushë, duke u paraqitur me autore të reja, që trajtojnë tradita tradita të hershme.

blank

Françesk Radi, këngëtari me shpirt bohemi Prof. Dr. Behar ARLLATI, Etnomuzikolog

 

 

 

Të ngjitesh në skenën e dritave të zbehta e ta bësh atë të ndriçojë bukur nga tingujt e kitarës, nga melodi e zërit, nga pamja e artistit bohem. Dhe ja, sikur e kam para syve me tundjen lehtësisht të kokës, me lëvizjen e trupit nën ritmin e muzikës që del ngrohtë; me kitarën e cila përveç si instrument aq shumë i dëshiruar, ishte kthyer në një shoqëruese të përhershme dhe besnike në paraqitjet skenike; dhe flokët, ehh flokët e tij, gjithnjë më të gjatë se gjatësia e lejuar…

 

 

E gjitha sot duket si ëndërr. Po, po, si të ishte një ëndërr pasi për shumëkënd i tillë ishte arti në Shqipërinë komuniste të dekadave të vështira. Përballë rreptësisë së censurës dhe ngurtësisë së autocensurës, ishte aq vështirë, thuajse e pamundur, të sillje në skenë një stil individual, të dalloheshe për një mënyrë interpretimi a dukjeje më ndryshe. Kush tentonte, pësonte! Kush sfidonte, merrte veten në qafë!

 

 

Françesk Radi, këngëtari me shpirt prej bohemi, nuk kërkoi asgjë më tepër se këngës, muzikës, skenës t’i jepte individualitetin e tij. E ajo, skena, do të ishte e dashura e tij e përhershme. Ndonjëherë legale, shumë herë ilegale.

 

Kurse muzikën, muzikën do ta kishte përgjithnjë dhe në çdo kohësi, pjesë të vetvetes, binjake të shpirtit, qelizën nga e cila niste e merrte jetë gjithçka në brendinë e tij.

 

 

Është gjerësisht i njohur prej të gjithëve emri i tij si kantautor, interpretues këngësh të lehta, këngësh të huaja e po ashtu si interpretues, madje shumë i zellshëm i folklorit shqiptar, konkretisht i këngëve tradicionale popullore qytetare. Në fakt, numri i këngëve të traditës popullore urbane që ka interpretuar Françesk Radi nuk është kushedi se sa i madh, por asesi nuk mund të thuhet se janë pak nisur nga fakti se këto këngë janë riaranzhuar, stilizuar e përshtatur kryesisht për zhanrin Rock.

 

 

Të gjithë ata që e njohin mirë krijimtarinë e tij e dinë qartë se Radi ndjehej komod kur ishte në cilësinë e kantautorit, e po aq komod në interpretimet e këngëve tradicionale urbane. Madje, herë – herë gjatë interpretimit të disa perlave popullore në një variant të përpunuar, të jepej përshtypja sikur aty ai ndodhej tërësisht në “terrenin” e tij. Rikthimi i qëllimshëm në disa këngë nostalgji, sikur na rikujton kohërat kur familja Radi detyrohej të jetonte në qytete më të vogla, larg Tiranës kryeqytet, por që edhe atje ku ishte, ai dinte të gjente dhe të bënte artin.

 

 

Në procesin e ndërrimit të stilit të këngëve popullore tradicionale zakonisht ai paraprin me një Hyrje të vetë llojit, tipike “alla Françesk Radi”, për të kaluar më pas në pjesët kryesore të këngës: në strofat dhe refrenin. Ndryshimi i metrit dhe tempit bëhet obligativ pasi me këtë ndryshim, Radi sërishmi sikur dëshiron të na dëshmojë se karakteri i tij si muzikant i përket Rock – ut duke i qëndruar besnik kurdo, paçka se kënga është nga tradita popullore qytetare shqiptare.

 

 

Duhet thënë se qysh në fillimet kur muzika Rock u shfaq si stil në kulturën e vendeve të perëndimit (mesi i viteve ’50), ajo kishte qasjen të trajtohej si “konsum ditor”, duke tejkaluar kufinjtë e muzikës, duke e shndërruar në mentalitetet, duke “pushtuar” stilin e veshjes, krehjes, mendimit… Për hir të realitetit, Shqipëria e fundviteve ’60 dhe fillimviteve ’70, kishte nisur qëmoti zhytjen e saj në guacën socialiste e cila nuk lejonte asgjë tjetër të futej brenda.

 

Megjithatë, Françesk Radi, qoftë edhe për inercion, e interpretonte këngën e tij jashtë çdo guace. Ishin shumë faktorë ndikues pse ndodhte kjo dukuri, e cila bënte që edhe Radi ta trajtonte Rock – un si konsum të përditshëm të ushqimit të tij shpirtëror, njëjtë si amerikanët, anglezët, italianët, gjermanët, holandezët, çekët, kroatët etj. Kjo vërehet në të gjitha këngët e traditës popullore të cilat nuk vinin nga një qytet a zonë e caktuar por nga shumë qytete e krahina shqiptare, ndër të cilat Shkodra dominonte natyrshëm. Kështu, janë të paharrueshme interpretimet në këngët: “Çil nj’at’ zemër plot kujtime” (me origjinë beratase por në variantin tekstor shkodran), “Pranvera filloi me ardh”, “O sa e kandshme vjollcë ti je”, “Oj zogo”, “Potpuri këngësh shkodrane” (të gjitha shkodrane), “Si dukati i vogël je” (gjakovare – kosovare), “Molla e kuqe ç’ban andej” (Shqipëria e veriut), “Mora mandolinën” (varianti shqip beratas), “Dy lule të bardha” (Shq. e Mesme), “Gushëbardha si dëbora” (Shq. e Jugut), Kolazhi me këngë vlonjate “Në një arë në një lëndinë” etj.

 

 

E njëjta gjë vlen dhe për interpretimet e romancave e serenadave, si: “Luleborës” e kompozitorit shkodran Simon Gjoni, tangoja “Fluturës” e elbasanlliut Baki Kongoli , pastaj “Kur perëndon dielli” e shkodranit Leonard Deda, serenadën korçare “I vetmuari – Rrugës i trishtuar” apo perlën arvanitase të aranzhuar fillimisht nga Kristo Kono me fjalë të përkthyera nga Lasgush Poradeci “Kur më vjen burri nga stani”, etj. Të njëjtin invencion krijues Radi e përcjell dhe te këngët e tjera joshqipe, duke dhënë të kuptohet se çdo krijim e trajton njëjtë, duke e veshur me të njëjtën gjallëri e butësi të stilit të tij.

 

 

Mes shumësisë së tipareve që vërej në individualitetin e këtij emri jo të zakonshëm të muzikës sonë, do shtoja ekzistencën e një dallimi, do thoja rrënjësor, që Françesku bënte në paraqitjet e tij Koncert – Festival. Në çdo koncert ku merrte pjesë, interpretonte këngë sipas karakterit të koncertit, duke e plotësuar atë në shumë aspekte me personalitetin dhe me identitetin e tij të padiskutueshëm. Festivalet në anën tjetër, i pasuronte jo vetëm me një krijim të ri krejtësisht origjinal e unik, por edhe me ngjyrimin e zërit, stilin e të muzikuarit, mënyrën e të interpretuarit me kitarë në dorë, me veshjen e tij karakteristike zakonisht më të lirshme, pse jo dhe avangarde për kohën, me qëndrimin skenik aspak të ngurtërsuar etj.

 

 

Pos kësaj, Radi e pasuronte secilin Festival edhe nga pikëpamja njerëzore. Në këtë kontekst, mund të them se me përkushtimin e tërësishëm ndaj krijimit dhe realizimit sa më të saktë profesional, bënte gjithçka për t’ia arritur qëllimit, aq sa fitohej përshtypja se, i rrinte mirë skena Radit po aq sa Radi skenës.

 

 

Gjatë karrierës së tij të lakmueshme, Françesku sikur zotëronte një kod shenjash e elementesh muzikore, një sekret që e bënte atë unik në sojin prej kantautori. Këto shenja dhe elemente sikur mundësonin që nga një kantautor, ai të shndërrohej në një interpretues të shkëlqyer këngësh shqipe a në gjuhë të huaja, në një interpretues unik të këngëve urbane të aranzhuara e të përshtatura në stile të ndryshme, si: Rock, Rock ‘n Roll etj., apo dhe në një interpretues – reprodukues të veçantë të këngëve të mëhershme argëtuese shqipe të cilave ai iu jepte një “fytyrë” të re. Patjetër se në këtë pikë vjen në shprehje aftësia e Radit për t’i dhënë kahun e saktë një kënge, ciladoqoftë ajo, të cilën e shndërronte, riaranzhonte dhe e interpretonte duke ruajtur në të karakterin e saktë, atë të cilin kënga e ka pasur fillimisht. Radi kishte aftësinë që, ‘të njëjtin skelet’ kënge, ‘ta mishëronte-ta veshte’ ndryshe.

 

 

Marrëdhëniet e Françesk Radit me orkestrat e ndryshme dhe me publikun ishin të veçanta, tepër njerëzore, të çiltra, duke përcjellë reciprokisht mjaft emocione. Kjo ka bërë që krijimet e tij origjinale të ishin dhe të mbeten edhe sot e kësaj dite lajtmotive këngësh, refrenë hitesh që vërshëllehen nga publiku, sidomos nga gjeneratat e mesme.

 

 

Nisur nga këto karakteristika jouniforme, Françesk Radi mbetet unik në interpretimet e repertorit nga tabani popullor. Ai po ashtu është një muzikant model se si duhen trajtuar këngët e krijuara nga populli, nga krijues popullorë.

 

 

Me këto karakteristika që e kompletojnë qenien e tij si muzikant (instrumentist, këngëtar, kompozitor, aranzhues këngësh të njohura), emri i Radit shkruhet në historinë e muzikës sonë jo vetëm si një kantautor i zakonshëm, por dhe si një risimtar këngësh shqipe dhe joshqipe por edhe si një pasurues i fondit të këngëve të lehta shqipe me vlera të jashtëzakonshme.

 

 

Gjakovë, 20.02.2020

blank

« Le baiser » SAM-Samedin ASLLANI 2007

« Le baiser » de Sam Asllani présente deux cœurs frêles, qui, envahis par de profonds troubles, transcendent les frontières du réel. Les bouches éperdues des amants inconnus disparaissent à l’instant où le ciel bleu se fond dans la terre rouge. Les corps s’embrasent inexorablement dans l’immensité céleste. Un baiser qui adoucit les tourments et triomphe de l’adversité.
11.05.2021 V.G
blank
blank

(Video) Justina Aliaj meteori i artit shqiptar – rikthehet në skenë – gjithmonë, një jetë e mbushur me art dhe emocione

Justina Aliaj meteori i artit shqiptare – rikthehet në skenë – gjithmonë, një jetë e mbushur me art dhe emocione.

Ju ftojmë ta ndiqni këtë dokumentar kushtuar Artistes të madhe.

 

blank

Jeta e një artisti të zhgënjyer/ Kush ishte Gulielm Radoja, aktori që do ti mungojë ekranit shqiptar Nga Erjon Dervishi

Gulielm Radoja (1945-2021). Lindi ne Shkoder, me 2 korrik. Pas studimeve ne shkollen e larte per aktore “Aleksander Moisiu”*, me 1967, punoi nje vit ne Librazhd dhe tre vjet si regjisor ne Estraden Profesioniste te Fierit*. Ne vitin 1971 u emerua aktor ne teatrin “Aleksander Moisisu”* te Durresit, deri ne vitin 1996; nga ky vit e ne vazhdim eshte aktor ne Teatrin Kombetar* si dhe pedagog i aktrimit ne Akademine e Arteve.

Ne teater, si nga dramaturgjia shqipe, ashtu dhe nga dramaturgjia boterore, ka luajtur personazhe te kahut pozitiv, rendom te natyres heroiko-romantike, duke krijuar nje model te tijin, te pelqyer prej publikut, si: Viktori ne dramen Vranesise e shkurter e Teodor Lacos*, ne Teatrin e Durresit, si dhe teledramen Dorina.

Ne vitin 1988 luajti Shiku Mangen ne dramen Pershperitje ne shtepine e Matildes, ku perdori gjerazi dhe me sens planet e dyta, tjetersimet e njepasnjeshme, kurse ne vitin 1994 interpretoi rolin e Estrangonit ne dramen Ne pritje te Godose te S. Beketit. Se bashku me Agim Qirjaqin* si Vladimiri, krijuan nje dyshe plot hijeshi, e stilit beketjan, ku terhoqen vemendjen bashkeshoqerimet dhe kontrapunktet inteligjente te veprimeve e sjelljeve cudake te personazheve te tyre, sikurse edhe prerja e endshme aktoriale, me elemetet e argetimit, keqkuptimet, kunderveniet, alogjizmat etj., perputhur teatrit absurd.

Me pas luajti ne dramen Rinoqeronti e E. Jonsekos, ne komedine lirike Ylli pa emer e M. Sebastjan, ne komedine Cilindri e Eduardo de Filipos, ne dramen Streha e te harruarve e Ruzhdi Pulahes* etj. G. Radoja eshte bere i dashur per publikun vecanerisht me rolet ne kinematografi, ku ka krijuar 35 syresh. Spikati me rolin e fotografit ne filmin Shtigje lufte, 1974, per te shkuar me i qarte, drejt nje karriere tashme te sigurte, me rolin e Tenente Gurbardhit te Ne fillim te veres, 1975.

Plazmoi me mjeshteri dhe nje aktrim elegant te tipit te kinemase neorealiste figuren dinake prej ideologu dhe tinezari te Vekit, sipermaresit fashist te filmi Gjeneral Gramafoni, 1978; nje vit me vone i dha fryme njerit prej personazheve me sublime e me te ngrohte, atij te atdhetarit me pene e pushke, Stefan Bardhit, ne filmin Mesonjetorja, 1979, me te cilin u nderua me cmim.

Nese tek i pari fiton vlere finesa aktoriale e tjetersimit me fshehjen e kujdesshme te qellimeve te mbrapshta pas buzeqeshjes, elegances, gustatorit te artit, shpirtgjeresise, sjelljes prej fisniku etj., tek i dyti fiton vlere, perkundrazi, detyra aktoriale per shfaqjen sa me te paqme e te drejtperdrejte te vetvetes, per t’i bere sa me te dallueshme miresine, qetesine dhe vetesigurine e heroit ne realizimin e qellimeve te tij fisnike, rrjedhimisht duke nderkallur ne loje flukse psikologjike, veshtrime te ngrohta, pervuajtje dhe caste medituese, citon faqja online, Aktorët shqiptarë.

Figura e Petro Nini Luarasit te filmi Kush vdes ne kembe, 1984 (me te cilin u nderua me Medaljonin e Festivalit te Filmit Shqiptar, 1984), erdhi ne frymimin e tij aktorial si martiri i vetedijshem i gjuhes dhe kombit, njeriu i paepur, burri, prindi, shoku dhe mesuesi i dashur. E gjitha permes nje loje te permbajtur, qe arrin piken me te larte emocionale ne castin e helmimit dhe vdekjes mbi kale.

Nivele te merituara ka arritur ai edhe me rolin e priftit te filmi Gjenerali i ushtrise se vdekur, 1989; te Lucianos te filmi Vendimi, 1984; te Markut te filmi Flutura ne kabinen time, 1988, si dhe filmat Vdekja e burrit, Dashuria e fundit, Era e ngrohte e thellesive etj. Keto figura jane krijuar permes nje loje rendom psikologjike, jo rralle me mbartje tragjike, gjithherit me nje vertetesi dhe natyrshmeri te dukshme.

Eshte aktor me hir, i embel, i permbajtur ne fjale e gjeste; ka nje portret te endshem qe ngjall simpati dhe u shkon per shtat roleve te njerezve fisnike; dallon per logjiken e fjales, e cila gershetohet rendom me nje veshtrim here te cilter, ose plot nenkuptim, ku spikat qartesia e mendimit dhe qetesia e brendshme. Mban titiullin “Artist i merituar”./Shekulli

blank

Më 16 prill 1828 u nda nga jeta piktori gjenial Francisco Goya

Francisco José de Goya y Lucientes ka lindur në Fuendetodos, një fshat i vogël në Aragon pranë Zaragozës, më 30 mars 1746. I katërti i gjashtë vëllezërve, ai është djali i një mjeshtri gilder (i përket një familje që i të borgjezisë së vogël), ai ndjek për disa vite studion e piktorit José Luzán Martínez.

I magjepsur nga piktura e Tiepolos, e njohur në Spanjë, më 1769 ai vendosi të largohet për në Itali. Ai u kthye më vonë në atdheun e tij dhe u vendos në Zaragoza, ku mori porosinë e rëndësishme për disa afreske për Bazilikën del Pilar. Falë mbështetjes së vëllezërve të tij, piktorëve Ramon dhe Francisco Bayeu, më 1774 ai u caktua të realizonte dizajnin për veshjen mbretërore të Santa Barbaras, një punë që do të bëjë për një pjesë të mirë të jetës së tij.

blank

E vitit 1777 është një nga veprat e tij më të famshme: El Quitasol. Më 1780 Goya u mirëprit si anëtar i Akademisë Mbretërore të San Fernandos. Në vitet në vijim bëri një cikël të pikturave me vaj me lojëra të fëmijëve, filloi t’iu kushtohet portreteve dhe në vitin 1784, bën për vëllain e mbretit një nga pikturat e tij më të rëndësishme: “Familja Infante don Luis”.

Në të njëjtën periudhë ai ka punuar edhe për Dukët e Osunës disa tema rurale për vendbanimin e tyre dhe disa portrete familjare.

Pasi krijoi “Livadhi i San Isidros”, një nga dizajnet më të suksesshme për dhomën e princit në Pardo, më 1789 ai mori emërimin si piktor i dhomës nga mbreti i ri, Charles IV i Spanjës. “Familja e Karlos IV” është një nga pikturat më të famshme të bëra në gjykatë.

Goya goditet nga një sëmundje shumë serioze që me kalimin e kohës do të çojë në shurdhëri: megjithatë, ai vazhdon të pikturojë portretet (“Dukesha e Albës”, 1795 dhe 1797), si dhe paqyrime të jetës popullore (“Vdekja e pikadorit” 1793), por edhe skena të para të çmendurisë, magjisë dhe torturës.

Më 1797 ai filloi të punonte në “Kapriçiot”, një seri regjistrimesh ku shprehu rebelimin e tij kundër të gjitha formave të shtypjes dhe bestytnisë me imagjinatë të madhe.

Disa prej personazheve më intensive të femrave – të tilla si “María Tomasa Palafox, marquise of Villafranca” (1804); “Isabel de Porcel” (1804-1805); “La maja vestida” (1800-1805); “La maja desnuda” dhe “Familja e Karlos IV” (portreti më i famshëm i grupit të tij) – të gjitha datojnë që në fillim të shekullit të nëntëmbëdhjetë.

Pushtimi i Napoleonit më 1808, ndëshkimet e egra dhe martirizimi i popullit spanjoll, lënë një shenjë të pashlyeshme në jetën e artistit, çka shprehet në gdhendjet e “Katastrofave të luftës” (1810-1820) dhe në dy piktura të famshme të vitit 1814: “2 Maj 1808” dhe “3 Maj 1808”.

Vepra “Kolosi” (El Coloso) daton gjithashtu në këtë periudhë, një pikturë që i atribuohet atij, e cila megjithatë u krijua ndoshta nga një prej studentëve të tij.

Në vitet në vijim, i turpëruar në gjykatë, Goya u tërhoq në shtëpinë e tij të vendit, “Quinta del Sordo”, duke mbuluar muret me të ashtuquajturat “piktura të zeza”, ankth dhe imazhe vizionare, ndër të cilat ne kujtojmë “Saturnin që gllabëron fëmijët e tij “. Më 1824 ai u nis për në Francë dhe u vendos në Bordeaux: këtu Francisco Goya vdiq më 16 prill 1828.

Veprat e tij të fundit janë “Qumështi i Bordosë” dhe një portret i nipit Mariano.

blank

Një gotë verë – Një treshe Artistësh me “A” të madhe – me muzikë të Leonard Sojlit, poezi të Zhuliana Jorganxhi, këndon e mrekullueshmja Alida Hisku

Në rrjetin social këngëtarja e njohur Alida Hisku sjell një perlë të muzikës të lehtë, ku shfaqet me një zë potent që pandryshuar aspak nga koha me muzikë të Leonard Sojlit dhe poezi të Zhuliana Jorganxhi, ku shkruan:

“Te nderuar atdhetare 🙏🏻 Ju pershendes me kete video të realizuar me forcat tona gjate izolimit te pandemise ne shtepi. Konsiderojme vleresimin tuaj. Treshja Sojli, Jorganxhi e Hisku.”

Ju ftojmë të ndiqni një treshe artistësh me “A” të madhe.

Po në rrjetin social poetesha Zhuliana Jorganxhi reagon: “E shtrenjta Alida! E ke zbukuruar kengen me pamjen tende rinore dhe me ate zerin tend e arte, qe vitet e kane bere me te bukur. Urimet e mia me te perzemerta! Me emocionove si gjithmone, por kete here zeri yt ishte me i embel, se ajo vere…”

Ndërsa Alida Hisku i përgjigjet: “E dashur dhe e nderuara jone Zhuliana 🙏🏻Jeni Ju, qe na jepni emocion dhe gjalleri me vargjet magjepse ne kenget e mija 🙏🏻❤️.Ju i keni dhene jo vetem mua, por muzikes se lehte , kuptimin, dhe karakterin Shqiptar. Kam fatin me Te madh qe prej 50 vjetesh Te kendoj tekstet e tuaja, per artedashesit tane,.. pra nje pjese e suksesit jeni Ju 🙏🏻Jam mirenjohse per gjithe jeten 🙏🏻Respekt, Shendet e Mbaresi ❤️🎶🇦🇱

Tani nuk na mbetet veç të ndjekim këngën: “Një gotë verë”

 

 

 

 

blank

Një arkitekt sirian shpellën e shndërron në galeri arti

Mehmet Burak Karacaoğlu/Ahmet Karaahmet

Arkitekti për hapësira të brendshme në Idlib të Sirisë, Abdulmuti Said, për të tërhequr vëmendjen tek civilët të cilët janë strehuar nëpër shpella duke ikur nga sulmet e regjimit të Bashar al-Assad-it dhe mbështetësve të tij, ka shndërruar në galeri arti një shpellë.

54-vjeçari Said u detyrua të zhvendoset nga Halepi në Idlib një vit e gjysëm më parë për shkak të sulmeve të regjimit.

Ai vendosi që të dekoronte pjesën e brendshme të një shpellë për t’i treguar botës se çfarë përjetojnë civilët që ishin detyruar të zhvendosen si ai.

Pas një punimi dy muaj e gjysëm me ekipin e tij, Said brenda dhe jashtë shpellës ka vendosur kolona të punuar me dorë me dizajn antik romak ndërsa brenda shpellës ka vendosur gjësende dekorative duke e hapur atë për vizitë si një galeri arti.

“Ky punim do t’u mbetet gjeneratave të ardhshme”

Arkitekti për hapësira të brendshme nga Halepi, Said në një prononcim për Anadolu Agency (AA) tha se shumë persona në Idlib jetojnë në shpella, prandaj për të tërhequr vëmendjen në këtë e ka shndërruar një shpellë në galeri arti.

“Një herë punuam mbi terrenin. Pastaj caktuam dizajnin që do të zbatohet. Për shkak se gjeometria e shpellës ishte e përshtatshme, ne vendosëm të ndërtonim stalaktite dhe kolona historike”, u shpreh Said.

Ai vuri në dukje se kanë përforcuar shpellën për të parandaluar ndonjë rrezik. “Gjatë gërmimit hasëm shkëmb. Kjo na ndihmon që ta bëjmë dizajnin. Ne përdorim shkëmbin që t’i japim dizajnit tonë përshtypjen e një periudhe të vjetër”, tha Said.

Said tha se gjatë punës kanë përdorur rërë, çimento dhe hekur. “Ky punim me lejen e Allahut do t’u mbetet gjeneratave të ardhshme. Do të tregoj se si kanë jetuar njerëzit”, tha ai.

Sipas vlerësimeve, qindra familje që ikin nga sulmet e regjimit të Assadit dhe Rusisë strehohen në shpella.

blank

“Marubi”, muzeu i parë dhe i veçantë i fotografisë në Shqipëri

Fatjon Cuka

Hapja e studios së parë fotografike në vitin 1856 në Shkodër, do të shënonte edhe fillimin e rrugëtimit të gjatë të një prej institucioneve unike të fotografisë shqiptare, me një trashëgimi kulturore unike.

Muzeu përmban një koleksion të rrallë me rreth 500 mijë negativë

Aktiviteti i studios së themeluar nga piktori dhe fotografi italian Pietro Marubi (Pjetër Marubi) do të pasurohej edhe nga breza të tjerë fotografësh nga familja Marubi, si nga shqiptarët që e trashëguan studion duke marrë edhe mbiemrin, Kel Marubi dhe djali i tij, Geg Marubi, por edhe të tjerë fotografë shqiptarë.

SHKODËR (AA) – Hapja e studios së parë fotografike në vitin 1856 në Shkodër, do të shënonte edhe fillimin e rrugëtimit të gjatë të një prej institucioneve unike të fotografisë shqiptare, me një trashëgimi kulturore unike. ( Olsi Shehu – Anadolu Agency )

Në vitin 1970 u themelua Fototeka “Marubi” dhe në maj të vitit 2016, me koleksionet e fototekës u inaugurua Muzeu Kombëtar i Fotografisë “Marubi” në Shkodër, i cili sot konsiderohet si një nga muzetë unik në Evropë.

Muzeu sot përmban një koleksion të rrallë me fotografi me rreth 500 mijë negativë në teknika dhe formate të ndryshme, si dhe aparate fotografikë, dokumente të ndryshme dhe portrete të fotografëve shqiptarë.

Dosja “Marubi” gati për dorëzim pranë UNESCO-s

Ndërkohë, në lidhje me ketë muze është zyrtarizuar nga institucionet shqiptare plotësimi përfundimtar i dosjes “Marubi” e cila do të paraqitet për kandidim pranë UNESCO-s, në programin “Memory of the World Register”, program i cili mbron trashëgiminë kulturore dokumentare të njerëzimit.

Në një prononcim për Anadolu Agency (AA) drejtori i Muzeut Kombëtar të Fotografisë “Marubi”, Luçjan Bedeni, shprehet se historia e arkivit të këtij muzeu fillon nga një italian i cili për shkak të disa problemeve politike në Itali ai emigron në Shqipëri, që vendos të hapë studion e tij të fotografisë në Shkodër.

“Muzeu Kombëtar i Fotografisë Marubi në brendësinë e tij ka një prej arkivave do të thoja më të mëdha të Evropës sa i përket fotografive, duke qenë se në këtë arkiv ndodhen rreth gjysmë milioni imazhe. Imazhet i përkasin harkut kohor që nga vitet 1858 deri në vitet 1980. Kjo patjetër që është një periudhë e mirë dokumentuar nga të gjithë këto fotografë të cilët janë rreth 13 të ndryshëm në arkivin e Muzeut Marubi”, thekson Bedeni.

Bedeni shprehet se në Shtetin Osman, në periudhën e Sulltan Abdulhamitit të Dytë, lulëzoi edhe fotografia, ndaj jo më kot sipas tij, “kemi edhe prezencën e Marubit në Shkodër, apo të shumë fotografeve të tjerë, edhe në Stamboll”.

Në arkivin e muzeut gjenden gjysmë milioni imazhe prej të cilave sipas Bedenit gjysma i përkasin materialit të filmave në negativ dhe pjesa tjetër janë negativë prej xhami. “Të gjitha këto janë unike, nuk është se janë kopje të stampuara, ndaj dhe kjo është një veçanti e muzeut tonë që e rendit muzeun në një ndër muzetë me arkivat më të veçanta të Evropës. Ne jemi kandidat për t’u bërë pjesë e trashëgimisë botërore të UNESCO-s”, thekson drejtori i këtij institucioni muzeor.

Pjesë e koleksionit janë tematika të ndryshme

Pjesë e koleksionit të fotografive janë tematika të ndryshme që i përkasin kulturës shqiptare, urbanistikës, veshjeve kombëtare shqiptare, përfaqësive të huaja diplomatike në Shqipëri, personaliteteve dhe zyrtarëve të lartë, ngjarjeve të ndryshme politike dhe kulturore në vend, diplomatëve të ndryshëm dhe familjeve shkodrane.

Në muze ka edhe një numër të konsiderueshëm të aparateve fotografikë dhe sendeve të tjera ndihmëse për realizimin e fotografive, ndërsa një pjesë e koleksionet të imazheve është digjitalizuar dhe është online për publikun.

“Fotografitë u përkasin 13 fotografëve, i përkasin familjes Marubi dhe pastaj disa fotografëve të tjerë në periudha të ndryshme kohore deri në vitet 1980, të cilët janë të gjithë fotografë shqiptarë dhe janë kryesisht nga Shkodra”, tregon më tej Bedeni.

Përveç të realizuara në Shkodër, fotografitë kanë një shtrirje edhe në qytete të tjera të vendit, si Tiranë, Durrës, dhe nga udhëtimet që vetë fotografët bënin në disa shtete.

Vizitorët dhe studiuesit kanë një interes të konsiderueshëm për muzeun, një interes që ka qenë gjithnjë në rritje deri në momentin e pandemisë dhe Bedeni thekson se pandemia ka një efekt negativ në numrin e turistëve.

Krijimi i këtij muzeu synon ruajtjen dhe promovimin e kësaj trashëgimie kulturore unike në kulturën shqiptare dhe zhvillimin e mëtejshëm të artit dhe studimeve rreth fotografisë.

blank

Koleksioni i fotografive Marubi drejt UNESCO-s (video)

Pëllumb Sulo

Në Muzeun Kombëtar të Fotografisë Marubi u zhvillua të enjten ceremonia e përfundimit të përgatitjes së dosjes së koleksionit “Marubi” që do të paraqitet në UNESCO, si një pasuri botërore.

Ministrja e Kulturës, Elva Margariti, tha se shumë shpejt do të dërgohen në UNESCO edhe dosjet e xhubletes dhe Valles së Tropojës, si pasuri të trashëgimisë kulturore shqiptare.

Pas një pune dy vjeçare hulumtuese shkencore, Muzeu Kombëtar i Fotografisë Marubi në Shkodër dhe Ministria e Kulturës, përfunduan hartimin e dosjes që do dërgohet në UNESCO për shpalljen e koleksionit Marubi si një pasuri botërore. Në një ceremoni, ku ishte e pranishme edhe Ministrja e Kulturës, Elva Margariti, drejtori i muzeut Luçian Bedeni, tha se në hartimin e kësaj dosje kanë ndihmuar jo vetëm ekspertët vendas, por edhe të huaj, që kanë vizituar Muzeun Marubi.

Kemi plotësuar dosjen, e cila ka për qëllim kryesor ruajtjen në përjetësi të kësaj arkive. Tashmë i kalon UNESCO-s kjo trashëgimi, e cila nuk është vetëm e shqiptarëve, por është një trashëgimi shumë e rëndësishme e kulturës europiane”.

Ministrja e Kulturës, Elva Margariti, tha se koleksioni i fotografive Marubi është një tjetër element kombëtar krenarie dhe identiteti kulturor që duhet të përfshihet në UNESCO si pasuri jo vetën e shqiptarëve.

Për mendimin tonë duhet të zërë një vend të veçantë në memorien e të gjithë botës. Këto janë praktika, të cilave ne ndoshta i qasemi paksa me vonesë”.

Shqipëria, si një vend i dalë nga një periudhë e gjatë izolimi në komunizëm, po tërheq gjithnjë e më shumë vemendjen e studiuesve për vlerat e trashëgimisë kulturore, shpesh herë unikale. Ministrja e Kulturës, zonja Margariti, tha se stafet e ekspertëve po punojnë edhe për plotësimin e dosjeve të tjera për elementë të veçantë të trashëgimisë kulturore, për t’i paraqitur sa më shpejt edhe ato në UNESCO.

Edhe rasti i përgatitjeve të dosjeve të xhubletës ose të kërcimit të Tropojës, për të cilat komunitetet na kishin shtrirë kërkesën, por tashti kemi gjetur mundësinë dhe donator mbështetës si Fondi Amerikan për Zhvillim, i cili, mund të themi, ka krijuar një habitat edhe më të zhdërvjellët për zhvillimin e këtyre dosjeve”.

Muzeu Kombëtar i Fotografisë Marubi, i hapur në vitin 2016, përmban më shumë se 500 mijë imazhe, ku pjesa më e rëndësishme përbëhet nga koleksioni i fotografëve të familjes Marubi. Janë imazhe origjinale, të hedhura në xhama dhe që datojnë nga viti 1858, kur besohet se u shkrep edhe fotografia e parë në Shqipëri.


Send this to a friend