VOAL

VOAL

Trashëgimi e errët – Esé nga REXHEP KASUMAJ

April 5, 2017
blank

Komentet

blank

“UN MORT” i ARBEN KALLAMATËS- Nga YLLI PANGO

( Letersia, Historia, thrilleri…befasia e koloriti, te gjitha…ne nje liber)
Pak intrigë: E gjitha ze fill me një ngasje të vogël…dikush fillon tu tregojë një ngjarje jo më pak intriguese se ajo e krizës së raketave të Kubës. Të asaj që desh u kthye në luftë botërore të mos qe Kenedy e pragu që i vuri ai Hrushovit…. Por kësaj rradhe ngjarja zhvillohet në Shqipëri.
Shpalosen përpara syve personazhe e figura historike që nga ato fiction e deri në historike si Smaili, Meklini, Xhulian Emeri, Hrushovi, Mao, Ten Hsiao Pini, kinezët e Radio Tiranës, ky zë që aso kohe i çante daullen e veshit botës,…si altoparlant i Kinës së madhe,… teknikët e saj të vegjël fshehur koridoreve(një minitemë tjetër e vogël e bukur kjo për aparatin e propagandës së Partisë aso kohe), jugosllavët, vetë Enveri kësaj rradhe smadhuar deri në nishane nën një lupë të hollë: si pokerist diabolic politik, UN MORT-I, personazhi i munguar a i gllabëruar gjithnjë nga Enveri në katërshen e pokerit të rradhës, …serbët…Mehmeti, Beqiri, …Dulet e Sillot, tufa e bashkëpunëtorëve të tij, ata që u hëngrën e ata me fat që ndrruan jetë në shtrat shtëpie… grupet marksiste leniniste që na mbushnin me “krenari”, aso kohe, tek sic na thonin në tribuna kongresesh, na shihnin si fanar ndricues i botës, spiunazhi rrjedhur soje…Të gjitha këto mbështjellë me mjeshtëri pene, në një lëvozhgë thrilleri, e kurioziteti historik. Tabllo aq reale e njëherazi groteske, dhënë edhe me një origjinalitet gjinish, miksazh i letërsisë me romanin historik, fiction e realitet, thriller politik, spiunazh, e suspans.
Ja dhe vende të mëdha e ngjarje të mëdha të asaj kohe…Kanadaja e largët ku Përroi i Kastorit bëhet vendburim për agjentura të mëdha(rrjete spiunësh) …Kina e madhe…skena nga jeta kineze e fund-Maos e ajo e rilindjes së Tenit.
Lëvizja botërore marksiste ndërkombëtare e paratë e mjera te shqiptareve për ta. Grotesku i saj e imitimi nga Enveri i Maos, Stalinit si udhëheqës i lëvizjes m-l ndërkombëtare(asaj të “vërtetës”)…e i megallomanisë që na kujton dikë sot…e rolin në botë të dhisë së zgjebur pa bisht fare…
…Një libër që ka aq shumë brenda, në aq pak faqe. Pak mbi 200. I drejtpërdrejtë e me personazhe që nuk i kemi harruar por që na rivinë në një dritë tjetër origjinale. Beni na “çmall” me ca e ca, që vërtet nuk na merr malli, por që duhet t’i rikujtojmë se na vinë e rivinë në jetët tona pa rreshtur në forma të tjera….
Na i kthen në film me ngjyra, kur i shohim ashtu të “kallangjosur” tek ai i ul në tryezë të pokerit politik e atij real, ndërfutur aq artistikisht. Shohim Enverin, Nexhmijen, Sillon, “Sulot”, profesorë e të tjerë personazhe. Por jo siç na i kanë dhënë aq zbehtë ca e ca, që vetëm shkrimtarë nuk janë, në libra buruar nga a të ngjashëm me Dokumenta partie të PPSH. Libra nga ku keta lugeter personazhe kanë dalë lakuriq e ku sërish janë rifutur a më mirë rikallur… Në të kundërt, Ben Kallamata i merr e i zbërthen në gjithë groteskun e tyre si figura historike e diabolike, qesharake e njëherazi megallomane. Na i bën të gjallë, na i jep me ta detaje të pasura e për t’i parë siç kanë qenë, edhe në banalitetin e së përditshmes e siç edhe janë pasardhës të tyre sot. Dardha nën dardhë bie.
Meqë ra fjala nuk është e lehtë të ndërthurësh historiken me fiction e të bësh një libër si “Un Mort” i Arben Kallamatës. Libër që të të bëjë të kthehesh sikur i jeton përsëri, në ato kohra. Është një libër që ka brenda veç këtyre edhe thrillerin politik, edhe figurat historike, ato tonat e ato të superfuqive(udhëheqjen kineze). Edhe ca liderë europianë, po edhe xhuxhmaxhuxhërinë e udhëheqjes tone, tentuar për grandomani, që të kujton dikë sot e që të bën të mendosh me trishtim se historia përsëritet e se në vend që të bëhemi, tentojmë veç të fryhemi si Bretkosa e La Fontaine që desh të bëhej sa një ka. Një Enver që e dëshiron një krizë raketash të ngjashme me atë të Kubës. Që aq dëshiron t’ja sjellë Kina këtu, sa desh digjet. Që të ndjehet i madh. Pa marrë parasysh se ç’mund t’i bëjë kjo këtij populli që dele se dele mbeti. (more sikur na kujton dikë si personazh e si ngjarje kjo, dikë të kohëve të reja)… …Janë ca raketa që edhe kur prapsen për andej nga janë nisur, për Kinë, sërish i vringëllojnë në tru të njerëzisë që të ushqejnë lajmin e rremë. Për t’i kallur datën botës. Një bote që ndonëse me mend në kokë, edhe nga e keqja e se me të drejtë do t’i paraprijë çdo çmendurie, rreket të nxjerrë nga lumi një gur të hedhur në lumë nga një nëmos budalla, megalloman i rrezikshëm e shokngrënës i pashoq, një pokerist aventurier e gjakatar që luan gjithnjë me një vend bosh në tryezën katërshe të pokerit. Alegori a metaforë aq e gjetur e asgjësimit të njëpasnjëshëm të miqve e shokëve të luftës e punës nga një diktator sa primitiv aq edhe barbar.
Po e gjitha nuk do të të mbante aq peshë, po mos të “ndërkallej” nga Kallamata, edhe me mjeshtërinë e një autori romanesh policeskë(veç të tjerash) të një filli spiunazhi aq bukur e befasishëm thurur e që rrekemi e më kot presim ta kapim. Nuk është kollaj se është një fill që “ze fill” që nga malet e Shqipërisë në ato kohra lufte, e duke u hedhur si filispanjë për të zënë “peshkun e madh” të bllofit deri në Kanadanë e largët, në qytetin vogël, Përroi i Kastorit, ku marksistë-leninistja e Hardial Bainsit na del edhe gjysëm shqiptare, e rekrutuar agjente, sigurisht në shërbim të “imperializmit” ndërkombetar.
Mua veç të tjerash ky libër i arrirë i Arben Kallamatës, më krren edhe një mall të veçantë, Kur mora ta këndoj, pata ngasje edhe për këtë. Për një arësye të së shkuarës.
Isha ende në atë moshën e fëminisë së hershme në “Zog të Zi”. Atëhere kur me Maks Blushin(Koninin) “hanim” libra e ëndërronim t’i binim botës anekënd. Cdo gjë që na binte në dorë ja kalonim njeri tjetrit e kështu do të kish ndodhur edhe me “Bijtë e Shqipes” të Julian Amery-it, një botim i përkthyer në shqip dikur në vitet e para të pasluftës, me ca fletë letre të keqe, tip dispense, gjetur diku harruar, në sirtarin e raftit të tim eti. Kisha nisur ta “ngjëroj” në qejf tem, e duke menduar si do e priste shoku im i ngushtë Maksi, kur t’ja jepja. Kur ma pikas im atë e ma rrëmben nga dora. E ndonëse e njihte mirë etjen time për libra, më kthehet: “Këtë libër më mirë mos e lexo…Nuk bën për ty…” Nuk merrja vesh aso kohe nga ç’thuhej e bëhej në “politikëra”, e u habita. Në të vërtetë brenda librit na ishte edhe Bazi i Canes(Abaz Kupit), cilësuar si burrë malesh nga autori i librit e tradhëtar nga partia(më vonë e mora vesh). Ishin edhe udhëtimet e anglezit Julian Amery nëpër malet e Shqipërisë si oficer ndërlidhës i Foreign Office anglez me lëvizjen e partizanëve të Hoxhës bukëshkalë që më vonë e bëri hasha gjithë ndihmën e aleatëve. Aty ishte edhe vlerësimi i Amery-t për mbretin Zog të cilin më pas e bëri mik të ngushtë, si “burri më i zgjuar që kish njohur”. Ishte po ky Amery personalitet, më vonë anëtar i partisë konservatore angleze, sekretar shteti, minister në qeveri konservatore angleze, shkrimtar…. Kaluan vite. Libri humbi diku nëpër sirtare librash të vjetër, dhe u desh Ben Kallamata të më ngjallë kujtime të së shkuarës e të kisha një shkak a një nxitje më shumë të lexoj librin e tij të fundit “Un Mort”. Për të rinjohur a njohur më mirë Julian Amery, këtë mik të madh të shqiptarëve, personazh historik, ndërfutur edhe ky në librin e Benit, në një rol simpatik të skalitur, mbresëlënës…
…Libri ka kaq shumë ngjarje e është aq i ngjeshur(mos u trembni, është e gjitha lëndë e jo thjesht fjalë, do të thoshte imzot Noli), saqë nuk lëshohet dot nga dora. Po unë nuk marr përsipër të rikallzoj se nuk do të mundja t’i rendisja aq bukur e të ju a risillja me aq saktësi ndër mendje gjithë shokët marksistë lenininistë sharlatanë. Brezi ynë i mban mend mire. Që nga brazilianin me flokë të bardhë të valëvitur Xhoao Amazona, të currufjepsurin Fosko Dinuçi fqinjin tonë pe Italie, Hardial Bainsin e Kanadasë dy metra i gjatë, që zinte podiumet e kongreseve me Enver Hoxhën e sa e sa sharlatanë gjoja marksistë leninistë ane kënd botës që i ushqente qyl me paratë e shqiptarëve të varfër megalomania e Enver Hoxhës. Po sidomos Hardiali i Kanadasë, vendit ku dhe u thur intriga finale për “shpëtimin e botës” e për të zbuluar bllofin e Enver Hoxhës, e fandaksinë e Maos për të na bërë një pisqollë rajonale kundër imperializmit. Pisqollë që Ten Hsiao Pini e kish kthyer ….
…Një galeri e tërë figurash të mëdha e të vogla e të mëdha politike, nxjerrë nga arkivat e kohës, myku i harresës e pse jo edhe injoranca a mungesa e njohjes. Gjë me vlerë kjo për të na rikujtuar se aventurierët, megallomanët, gjakatarët bashkë, janë ende gjallë ndër ne e mishëruar në kufoma të tyre të gjalla e rrezikojnë gjithnjë popujt
Skena thriller…Larmi personazhesh…Ngjarjesh…Tension
Dhe të gjitha në 200 e ca faqe.
Të gjitha ngjeshur e kombinuar aq bukur sa që nuk të lënë ta lëshosh nga dora.
… E po unë nuk do u a rrëfej të gjitha…merrni librin se as nuk shkruhen e as nuk gjenden kollaj libra të tillë. E Arben Kallamata nuk e ka vetëm për ndoca miq e të njohur këtë libër. E ka për të gjithë që e duan letërsinë, që duan të njohin historinë, që ngjethen nga rrëfenja me spiunë realë e ngjarje të mëdha që nuk harrohen…Ka nga të tëra e për të gjithë…
blank

LETRA E NËNËS… (Letër apo këngë përjetësie)- Nga Sejdi BERISHA

1.
Po e nis ta shkruaj këtë letër
Aty tek ajo kaçuba që prej viti ne vit po rritët
Aty ku varri im është i stolisur
Me emrin dhe mbiemrin tim
Edhe me vitin e lindjes
Edhe me senën kur ika për në amshim

2.
Edhe këtu
Shumë më ka marrë malli
Për shumëçka dhe për gjithçka
Pra
Po e nis prej aty ku ty të linda
Aty ku nuk ishim në shtëpinë tonë
Andaj sa shkrumb kisha
Që kur dole në dritë
Nuk mund e shijove
Aromën e shtëpisë sonë
As atë madhështinë e saj

3.
Ajo
E kishte një histori të dhembjeve
Edhe të krenarisë e vuajtjeve
E kishte të fshehur
Edhe rrugëtimin e babait tënd
Edhe dashurinë dhe shkrumbin tim
Të fshehur dhe të mbështjellë
Në shtatë fish myshemo

4.
Ti
Ndoshta nuk e din se për çfarë
Por sot do t’i radhisë disa
Nga ato plagët e mia për të rritur të lumtur
Se tek daja yt nuk ishte çerdhja jote
Sepse shtëpinë na kishin grabitur hienat
Edhe tokën tonë stërgjyshore
Për atë edhe stinët e verës ishin të ftohta

5.
Dhe interesant
U rrite si molla në rremb
Por ti asnjëherë nuk ke treguar
Se zemrën e ke të lënduar
Se shpirtin e ke të rënduar
Se në shtëpi të huaj gjithçka të mungonte

6.
Ti mendon se unë nuk e di
Çdo vit të ngarkohej me ëndrra
Çdo stinë sikur të bëhej hije
E lojërat fëmijërore të ngjanin
Si plagë jete

7.
Po po e di unë
Se asnjëherë nuk ke dashur
Zemrën të ma lëndosh
Dhe as babën të mos e rëndosh
Me fëmijërinë tënde të etur

8.
Dhe kur erdhi koha
Që të largohemi nga shtëpia ku u linde
Atëherë shpirti t’u ngarkua edhe me një barrë
Se aty ku pike nga zemra ime
Në tokë u krijua një shenjë
Që askush nuk mund ta sqarojë
Edhe tash kur kalon andejpari
Diçka të tërheq si gjiri i nënës

9.
Ani
Se edhe unë jam lindur në atë shtëpi
Që kurrë nuk e pashë fytyrën e sime nënë
Dhe ta shijoj dashurinë e saj
Edhe tash prej këtu ku po e shkruaj këtë letër
Biri im
Fytyra e nënës sime
Ka qenë ajo e sime motër
Asaj madhështores që ma zëvendësoi nënën
Por prapë edhe sot që jam kështu
Më mungon dora e nënës
Aroma dhe përkëdhelja e saj prej engjëlli
Dhe këtë rrugëtim jete
As unë dhe askush nuk mund ta përshkruajë
Ai është mbyllur përjetësisht në shpirtin tim
Dhe dje sot dhe nesër
Përgjithmonë ngelet e padukshme
Fotografia e nënës sime-e gjyshes sate
Që kurrë nuk e përqafova bile njëherë
Pra, kështu ishte biri im

10.
Kështu u rrita unë
U rrite edhe ti
Andaj me peshë malli
Ngrohtësinë e shpirtit ty ta dhurova
Edhe në vegjëli
Edhe në rini
Edhe në moshën kur u bëre burrë
Por shumë gjëra kurrë nuk t’i kam treguar
Vetëm që ty të ta ruaja atë freskinë rinore
Edhe ashtu të lënduar dhe të përvëluar
Por të gjitha këto të kalitën
Të bënë njeri të madh
Njeri që e do tokën dhe qiellin

11.
Duke e shkruar këtë letër
Tek ajo kaçuba ku përjetësisht pushoj
Do djersë ballin ma kanë kapluar
Edhe ato eshtrat të cilat
E di se ti i lexon fije e për pe
Sepse i ke shkruar do libra
Që shpirtin ma kanë bërë mal
Por edhe më ke bërë krenare
Me atë hijeshinë e këngës dhe të lotit
E di se deri këtu ke ardhur
I stolisur me ngrohtësinë e nënës
Me shpresat e pathyeshme të babait
Me dashurinë e motrave tuaja
Që u bëre pjesë e mendjes dhe e ëndrrave të tyre

12.
Në këtë moment
M’u kujtua edhe mosha e rinisë sate
Kishe dëshirë të madhe që babait tënd
Të ia plotësoje dëshirën dhe amanetin
Që të bëhesh zoti i vetes
Dhe ndershmëria për lumturinë e njerëzve
E cila ndoshta edhe tash u mungon
E kishe ëndërr të veçantë shkollimin
Që ta ngulfatën gjatë rritës sate
Kur ishe në gjimnaz

13.
Uh…
Po pedant kishe dëshirë të shkoje në mësim
As opingat nuk të pengonin
Në ato këmbët e tua
Që bashkë me rritën tënde
Dikur do ta shëtisin botën

14.
A të kujtohet kur t’i thura ato opingat
Që ishin me penj prej qenari
Ama bardh si bora ishin
Dhe me gëzim të nesërmen shkove në shkollë
Me ato opinga me penj që shndrisnin si shpirti yt
E që të gjithë shokët e shkollës ta kishin lakmi

15.
Edhe një çantë-janxhik
Motrat ta kishin thurur
Për librat dhe fletoret
Dukej më i mirë se çantat e nxënësve të tjerë

16.
Më kujtohet edhe një takim me ty
Atje në krye të arës
Që ishe duke e ruajtur presën e ujit
Që misri të ujitet
Të jetë sa më i bereqetshëm
Të pashë ulur por me lot në sy
E di se ishe i ri dhe kishe shumë ëndrra
Por kush di t’i shpjegojë
Ata lotët e tu tek ara
Ku babai yt ishte duke e ujitur djersën e vetë
Kafshatën e gojës së familjes
Ndoshta koincidencë
Por edhe ai duke ujitur arën
Lotët i shkonin rrëke
Ndoshta pse nuk ishte ara jonë

17.
Birim im
Këta lot deri sot askush nuk i ka ditur
As nuk ka mundur t’i shpjegojë
Ishin zjarr si vullkan
Dhe të tillë le të ngelin

18.
Biri im
Ishe i ri shtalb
Kur të pashë atëherë
Se si një vashe flokun ia ledhatoje
U tremba dhe e tëra dridhesha
Nuk e di përse
Ndoshta për krenarinë time
Ndoshta për ardhmërinë tënde
Dhe tash ke shumë fëmijë
Edhe nipa e mbesa
Nuk e di a u ke shpjeguar diçka për mua
Edhe për plisin plot djersë të babait
Por për këtë jam e sigurt
Nuk dyshoj në shpirtin tënd të madh

19.
Në kujtohet edhe rrëfimi yt
Për gjarprin me lara
Në ato lluga plot moçale
Që t’i kishte zgurdulluar sytë
Edhe atëherë jam trembur
Sepse ishe drita e syve të mi
Por ishe larguar duke kënduar
Si rinia që di të këndojë
Biri im
Edhe këtu ka shumë gjarpinj
Ruaju kur ta vizitosh këtë kaçubën këtu

20.
Po e lë të mangët këtë letër
Se nuk përfundohet dot
Ngase sipër meje rëndojnë shumë kujtime
Edhe shumë plagë dhembje e lumturi

21.
Por dua që në shikimin tënd
Në atë bebëzën e syrit valë
T’i zbukuroj të gjitha stinët
E në duart e tua ta lë dritën e shpirtit
Që gjithmonë rrugët e njerëzimit t’i ndriçojë
Sepse ashtu gjithmonë ke dashur
Ashtu edhe sot përplasesh me këtë madhështi

22.
Unë nuk dua që të të bezdis me dhembjet e mia
Por jam e lumtur që u bëre njeri
Ashtu siç kam ëndërruar unë
Se siç thash janë edhe do plagë
Që letra nuk i zë dot
Janë të rënda dhe me peshë malli e krenarie

23.
Tash dua t’i shkruaj edhe dy-tri fjalë
Për atë momentin para ikjes sime
Ishte histori që nuk shkruhet
Por mbahet brenda thellë në zemër e shpirt
Andaj
Ti je historia ime
Ti je pavdekësia ime
Dhe kështu pushoj e qetë pranë kësaj kaçube
Të cilën shpesh e kaplon vapa
Por shpesh edhe fresku i stinëve
Që m’i detyrojnë lotët e lotëve

24.
Kaq unë pata
E di se edhe ti tash ke moshë
Por biri im
Vazhdo ta shkruash edhe ndonjë varg
Edhe ndonjë shkrim zemre
Për jetën tonë
Edhe për shkrumbin tim
Sepse vargjet e tua
Edhe këtu pranë kësaj kaçube
I lexoj dhe i përjetoj
Që dhembin deri në Ka të Zi
Por që përjetësisht më mbajnë
Si pemën që vetëm lulëzon

25.
Edhe diçka
Tek kjo kaçuba kur do kuvendojmë së bashku
Në atë gurin e mermerit
Freskojeni me ngjyra lulesh
Emrin dhe mbiemrin tim
Edhe ditën e lindjes sime…
(©S. B.)

blank

Në shenjë respekti për të ndjerin Dash Golaj,me rastin e vdekjes, dt. 07 dhjetor 2022- Nga Tahir Bezhani

Dash Golaj me autorin e shkrimit, Sheremet, 8.10.2017

Ribotim i portretit të Dash Golaj,in memoriam:

 

Tahir Bezhani: Dash Golaj personalitet me merita

Portret i njeriut  të merituar:

DASH GOLAJ PËRSONALITET ME MERITA TË DALLUARA
Nga Tahir Bezhani

Familja Golaj,njëra ndër familjet më të njohura në Komunën e Gjakovës,ka disa veçori dalluese  gjatë rrugëtimit të saj historik. Kjo familje vjen nga Hasi i thatë i Shqipërisë, shpërngulur nga viti 1912 –të, vendosur në Has të Kosovës, pikërisht  në fshatin Blinishtë(Lupavec),komuna e Gjakovës. Gjysma e kësaj familje,para 50 vitesh ,u shpërngul në fshatin Sheremetaj të Gjakovës.
Sot kjo familje,në gjirin e vet,numëron rreth 80  familjarë. Ani se të ndarë, Dash Golaj, vlerësohet kryefamiljari i të gjithëve, për faktin se din mirë t’iu sillet moshave të reja në kërkesat e tyre.  Nga këta familjarë, një pjesë e madhe jetojnë në perëndim, pikërisht shumica në Zvicër.

Përherë e  përndjekur nga pushtetet okupuese, andej e këndej kufirit me Shqipërinë,familja Golaj,me punën e vet, qëndresën, heroizmin e pashembull,kurrë nuk ra fli e orekseve pushtuese antishqiptare.Kjo familje e madhe, lindi e rriti djem  të pushkës të cilët qenë të gatshëm kurdoherë me dhanë jetën për atdhe. Në luftën e fundit në Kosovë,lirisë ia dha shtatë anëtarë të familjes, njëri prej tyre dëshmor i kombit. Të parët e tyre i kanë “kërkuar” burgjet serbe që nga Krajli i Serbisë e këndej.

Po nga kjo  familje e nderuar rrjedh personaliteti i Dash Golajt, një njeri punëtor, modest,me kulturë e dije të zgjeruar, falë trashëgimisë familjare, e mbi të gjitha, babait të tij  të ndjerë,Halit Rexhep Golaj, fjala e të cilit dëgjohej odave me shumë vëmendje. Tani,si familje e zgjeruar,edhe në Sheremetaj të Rekës së Keqe, gëzojnë një respekt në tërë Dukagjin e jo vetëm.  Dash Golën përherë e ka karakterizuar modestia, burrëria, bujaria, sinqeriteti, sakrifica për të tjerët, puna dhe djersa e vet e derdhur ndër vite, e shumë të tjera.

Puna në perëndim dhe sukseset  e arritura.

Dash Golaj,si shumë familje të tjera shqiptare,që nga viti 1978 punon në Zvicër,si mjeshtër i njohur e me respekt të madh edhe nga vendasit,falë punës të tij të ndërgjegjshme. Dashi nuk përmendi  edhe dy vite të kaluara në Francë,më duken si dy ditë thotë, por Ademi, kushërini i tij, ia sjell ndërmend që “mos t’i harroi”,se nuk ishin të lehta. Gjatë punës në Zvicër,Dashi ua siguroi punën e jetën,shkollimin e qëndrimin me letra,një pjese të familjes  së tij,ku në qytetin Leibchtajt sot quhet lagja “Golaj”,nga se janë një shumicë familjare në atë rreth. Personalisht Dashi,pas një pune të gjatë e të lodhshme,të mundimshme,në vitin 1996 pensionohet si invalid e pastaj edhe me pension të plotë,ku sot e gëzon dhe shfrytëzon mrekullueshëm,më shumë në Kosovë se në Zvicër dhe të le përshtypjen se nuk i ka 78 vite jete të ngarkuara në kurrizin e tij.

Ka një standard evropian të jetës në këtë moshë. Lakmi për shumë kënd,por sukseset pa punë nuk vijnë…

blank

Dash Golaj me Ibrahim Rugovën në ditët e bujshme të aktivitetit të tij

Aktivitetit i dëshmuar në vitet 90-ta për lirinë e Kosovës.

Vitet 90-ta ishin vitet më të vështira(ndoshta) në historinë e popullit të Kosovës,kur falanga e çmendur serbe iu vërsul barbarisht ndaj një populli të pambrojtur,duke ia ndaluar edhe shkollimin në gjuhën e vet. Një segregacion i tillë ,me aq presion politik ,ushtarako-policorë,ishte i pa padurueshëm, andaj kërkonte sakrificën e popullit për t’u mbrojtur.

Ato vite ,në ballë të popullit doli njeriu i meritave historike, burrë shteti i madh, Dr.Ibrahim Rugova,i cili, me dijen vizionare diti të artikulojë e drejtojë kërkesat e popullit të vet,diti t’i prijë,ta bashkojë dhe unifikojë në rrugën e rezistencës, të fitores, drejtë lirisë dhe shtetit të pavarur. Një prijës me ide të tilla,nuk e ka vështirë ta bashkojë një popull që i mungon liria.Në këtë kuptim,rreth tij u mblodh i tërë kombi,e gjithë rinia, të gatshëm për sakrificën e fundit, për të realizuar të drejtën historike….

Në këtë kuptim, të etjes për liri,sakrificave të kohës iu bashkëngjit, si shumë të tjerë, edhe Dash Halit Golaj, punëtor në Zvicër, i cili, me punën e vet të pamohueshme, dha kontribut të madh për çështjen kombëtare,duke u  bërë antar i devotshëm i  LDK-së ,nëndega në Leibchtrajt, dega në Dotingen,ku pandërprerë,dha maksimumin e dijes dhe të punës,për të mirën e vendit të tij,vite të tëra.

Në vitet 90-ta,në Argao, LDK-në e udhëhiqte  me dinjitet të madh, Hajdar Sadria nga  Ponosheci i Gjakovës, punëtor  në atë qytet,atëbotë një djalë me guxim e dije për çështjen kombëtare.
Takimi parë me Rugovën ka qenë në Ollten të Zvicrës. Na u tha se Edita Tahiri do mbajë një takim me qytetarët në atë qytet dhe shkuam të gjithë,por lejonin brenda vetëm të ftuarit. Unë,thotë Dashi,shfrytëzova moshën dhe autoritetin tim personal,të krijuar vite të tëra atje dhe,u futa brenda. Edhe atje mbaja plisin e bardhë në kokë. Nuk vonoi shumë dhe hyri brenda Dr.Rugova. U stepëm të gjithë. Një pjesë nuk e dinim për ardhjen e tij. Na heshti madhështia e tij,qëndrimi,respekti,modestia,ajo dashuri njerëzore që i dilte nga goja,nga sytë,nga poret e trupit të tij. Pasi mbaroi takimi,ishim rreshtuar për ta përcjellur, por na thanë se nuk ka kohë të dorë përdoret me të gjithë. Ai burrë i madh,nuk hezitoi të më ofrohet dhe të më përshëndetë me një përqafim të rrallë.

Nuk kam fjalë të përshkruaj,por e di se nuk e harroj kurrë,sikur të jetoja edhe 100 vite . Pastaj,aktiviteti ishte në rritje gjithnjë. Mblodhëm paratë  për vendin. Unë,me familjen  time,kam dhënë me mija franga zvicerane,pa numëruar ato të mbledhura anekënd Zvicrës,në kuadër të aktiviteteve të përditshme. Edhe sot dua t’u falënderohem të gjithë atyre që më kanë përkrahur, dëgjuar e ndihmuar në rrugëtimin tonë të përbashkët. Koha ecte shpejtë, kërkonte të shpejtonim hapat edhe ne. Ai burrë i madh ishte bërë  pjesë e jetës,pjesë e lirisë së ëndërruar të popullit tim. Pastaj njoha të gjithë liderët e LDK-ës,nga Dr.Rugova,deri te Aqif  Shehu në Gjakovë. Kam qenë shumë herë në shtëpinë e presidentit Rugova,me ftesën e tij personale.  Unë kam mbetur edhe sot mik i të madhit Rugova,në shtëpinë e të cilit shkoj edhe sot,vizitoj familjen e tij të respektuar, në shenjë respekti,për të mos e  harruar kurrë.

blank

Nga modestia e Dashit,në pyetjen tonë se a e ke takuar Dr. Sali Berishën,ai tha:” e kam takuar disa herë dhe kam të njëjtin respekt për atë burrë të madh ,sa për Rugovën. Në vitet 90-ta ata punonin  si dy vëllezër për çështjen  kombëtare.”…

Si e mendon sot LDK-ën Dash Golaj?

Lidhja Demokratike e Kosovës është  ma e mira parti politike. Ajo, edhe nëse mbetet me numrin ma të vogël të anëtarësisë, prapë është ma e madhja, ma e pastra,ma e ndershmja. Ajo është nismëtarja e lirisë së popullit në krye me vizionarin ,Dr. Ibrahim Rugovën.

Populli ka rënë në një stihi….

Nuk besoj se këtë nuk e dinë edhe partitë tjera,por vrapimi pas karrigeve,ka sjellë konflikte të paarsyeshme. Ne jemi një popull i vogël,na takon të kalitim unitetin dhe të rrënojmë barrierat që na i vejnë të tjerët përpara. Për neve nuk janë konfliktet që sjellin suksese,por e kundërta sjellë suksese.Sa do doja që ta lëmë LDK-në ta realizojë shtetësinë e Kosovës, duke menduar mirë në gjakun e derdhur të bijve e bijave tona .

Gjakovë, 10.10.2017

blank

Jeta dhe vepra e Pjetër Bodanit, teolog e filozof nga Hasi, figurë e ndritur e letërsisë së vjetër shqiptare

Ipeshkvi e teologu shqiptar, imzot Pjetër Bogdani, figurë e ndritur e letërsisë së vjetër shqiptare, konsiderohet si kultivues e ndriçues i ndërgjegjes shqiptare dhe pararendës i hershëm i lëvizjes së rilindjes kombëtare.

Më 6 dhjetor 1689 ndërroi jetë në Prishtinë nga epidemia e murtajës personaliteti i shquar i Kishës, kombit dhe kulturës shqiptare, ipeshkvi i jashtëzakonshëm imzot Pjetër Bogdani. Prift, ipeshkëv, kryeipeshkëv, teolog e filozof shqiptar nga Hasi (Krahinë e lashtë), që shtrihet në Shqipëri dhe Kosovë.

Ipeshkvi i madh shqiptar imzot Pjetër Bogdani vlerësohet si teologu më i njohur shqiptar dhe figura më e ndritur e letërsisë së vjetër shqiptare. Imzot Pjetër Bogdani shquhet jo vetëm si meshtar e ipeshkëv i madh, pra si bari shpirtëror por edhe si atdhetar, dijetar e letrar që dha kontribut të çmueshëm në përpjekje për çlirimin e popullit dhe vendit nga zgjedha osmane si dhe për zhvillimin e përparimin e kulturës së shqiptarëve.

Me veprimtarinë e tij të jashtëzakonshme kishtare, pra ungjillëzuese dhe atë atdhetare e politike 40 vjeçare, sidomos me rolin që luajti si formues i ndërgjegjes së shqiptarëve, si udhëheqës i kryengritjes çlirimtare të vitit 1689 dhe me kryeveprën e tij teologjike “Cuneus Prophetarum”, apo sipas përkthimit të Justin Rrotës “Çeta e profetëve”, ipeshkvi shqiptar imzot Pjetër Bogdani konsiderohet si kultivues e ndriçues i ndërgjegjes shqiptare dhe pararendës i hershëm i lëvizjes së rilindjes kombëtare.

Vepra e imzot Pjetër Bogdanit “Çeta e profetëve” u botua më 20 shtator të vitit 1685 në qytetin e Padovës në Itali, dhe u rishtypin më 1691 dhe 1702 në Venedik. Kjo vepër teologjike e ipeshkvit shqiptar imzot Pjetër Bogdanit cilësohet si libri i parë i prozës origjinale shqipe dhe mbetet një nga monumentet e gjuhës, kulturës dhe letrave shqipe. Vepra ‘Çeta e profetëve’ është vepër me përmbajtje teologjike.

Imzot Pjetër Bogdani (lindi rreth 1625 në Has – vdiq më 6 dhjetor 1689 në Prishtinë). Mësimet e para i bëri në Ciprovac, Bullagri. Në vitin 1674 ishte nxënës i kolegjit ilirik të Loretos. Pas studimeve filozofik e atyre teologjike shugurohet prift. Më 1651 ushtron detyrën e meshtarit në Pult e në fshatrat e Prizrenit, në anët e vendlindjes[1]. Në vitin 1656 thirret në Romë për të vazhduar studimet e larta teologjike në Kolegjin papnor të Propagandës së fesë. Aty i mëson gjuhët e Lindjes. Më 1658 kreu studimet e larta të teologjisë e filozofisë në Romë dhe mori titullin doktor. Pas një kohe veprimtarie e apostulli si meshtar, emërtohet ipeshkëv i Shkodrës dhe administrator i Tivarit. 1663–1664: Njihet dhe i bën shërbime Kardinal Barbarigos, i cili në atë kohë jetonte e punonte në Romë. Më 1675 e shkruan librin ‘Çeta e profetëve’ dhe ia paraqet Kongregatës së Vatikanit Propaganda Fidae për botim. Rekomandimi i Propagandës ishte të përkthejë librin. Fillon përkthimin e librit.

Në vitin 1677 emërtohet kryeipeshkëv i Shkupit në vend të të ungjit, imzot Andrea Bogdanit. Lufta turko–austriake fillon më 1683. Në dhjetor të atij viti vdes Imzot Andrea Bogdani. Pjtër Bogdani arratiset në male me ç’rast e humb librin e Gramatikës latinisht–shqip të punuar nga Adreu. Strehohet në Ciprovac dhe në Dubrovnik. Në pjesën e parë të vitit 1685 shkon në Venedik e në Padovë. E merr me vete librin e përgatitur për botim. Libri ‘Cuneus Prophetarum’ botohet në fund të vitit në Padovë te Barbarigo.

Një tjetër element i rëndësishëm i veprimtarisë së Imzot Pjetër Bogdanit është se ai njoftoi rregullisht Selinë e Shenjtë të Romës dhe botën mbi gjendjen njerëzore, pra shoqërore, ekonomike, si dhe atë shpirtërore të shqiptarëve në atë kohë, përmes Relacioneve të detajuara, dërguar Papës e organeve Kishtare të Romës nga Shkupi e vendet tjera, si për shembull: “Mbi gjendjen shpirtërore e shoqërore të mbretërisë së Shqipërisë e Serbisë 1687–1688” (“Dello stato spirituale e temporale del regno di Albania e Servia”).

Krahas misionit shpirtëror, atij ungjillor, imzot Pjetër Bogdani, punoi edhe në kultivimin e identetitetit Merret aktivisht me organizimin e rezistencës antiturke dhe u bën vizita të gjitha bashkësie kishtare në vende të Kryeipeshkëvisë së vet. Në vitin 1689 depërton ushtria austriake. Në nëntor kjo ushtri arrin në Prishtinë. Imzot Pjetër Bogdani niset me ushtrinë për Prizren, ku i inkuadron edhe 6.000 shqiptarë dhe bashkë me ta arrin atje. Atje sëmuret nga murtaja. Kthehet në Prishtinë për shërim te mjekët gjermanë, po më kot. Ndërroi jetë më 6 dhjetor 1689 në Prishtinë ku edhe varroset.

Siç njoftonte nipi i tij Gjon Bogdani, menjëherë pas thyerjes së ushtrisë austriake ato ditë, tatarët dhe turqit e nxjerrin nga varri trupin e tij.

Vepra e ipeshkvit imzot Pjetër Bogdanit “Çeta e profetëve” (Cuneus prophetarum) u botua më 1685 në Padovë, u rishtyp më 1691 dhe 1702 në Venedik me titull të ndryshëm. Vepra “Cuneus Prophetarum”, sipas përkthimit të atë Justin Rrotës “Çeta e profetëve”, është një nga veprat më të rëndësishme teologjike e të trashëgimisë të vjetër letrare në gjuhën shqipe. Fakti që është e para vepër origjinale në gjuhën shqipe, në krahasim me veprat e autorëve paraardhës që ishin kryesisht përkthime, e bën tepër të rëndësishëm këtë libër.

Karakteri origjinal i veprës duhet marrë në mënyrë relative për përmbajtjen e karakterin fetar që kishte, por duhet thënë që nuk është mbështetur në ndonjë autor të caktuar në formë përkthimi. Tematika e larmishme i shton rëndësinë veprës. Aty gjejmë që nga tematika teologjike, biblike e filozofike, këndej fetare, tek historiografike, të shkencave të natyrës, por edhe letërsi artistike, poezi. Kjo larmi temash çon edhe në larmi stilesh, që është një tregues i shkallës së lartë të përpunimit të gjuhës për atë kohë. Dhe padyshim ky është një gur i rëndësishëm në themelin e gjuhës së sotshme shqipe.

Autori ka gjetur mundësi të shtjerë elemente të jetës shqiptare të kohës e të historisë së popullit tonë, si është rasti i qëndresës burrërore të kelmendasve kundër ekspeditës turke më 1639. Mendimet e njohuritë e ipeshkvi shqiptar imzot Pjetër Bogdanit shpalosen më shkoqur në parathënien e librit dhe në relacionet e shumta, që hartoi pas vizitave apostolike e baritore në viset e dioqezave që ai drejtoi si bari shpirtëror.

Shkroi me dashuri të madhe për gjuhën shqipe, për Atdheun e për popullin shqiptar, shprehu dhembje për gjendjen e mjeruar e padijen në të cilat i kishte hedhur robëria bashkatdhetarët e tij dhe kundërshtim të thellë për pushtuesin osman. Imzot Pjetër Bogdani kërkonte që t’i jepeshin popullit shqiptar libra në gjuhën amtare, punoi për mëkëmbjen dhe zhvillimin e kulturës kombëtare dhe çlirimin e vendit nga pushtuesit e huaj.

Imzot Pjetër Bogdani krijoi me vetëdije të plotë për ta pasuruar e përpunuar gjuhën shqip dhe popullin shqiptar me të vërtetat e fesë së krishterë e, gjurmoi dhe vuri në qarkullim fjalë e shprehje të vjetra të lëna në harresë, krijoi edhe fjalë të reja, duke bërë përpjekjet e para për krijimin e termave në ndonjë degë të shkencës si dhe në teologjik e në fjalorin kishtar në përgjithësi. Ligjërimi i tij dallohet mjaft herë edhe për zhdërvjelltësi e ndërtime sintaksore të një arkitektonie të sigurt. Me veprat e imzot Pjetër Bogdani letërsia dhe gjuha letrare shqipe shënuan hapa të rëndësishëm përpara.( R.SH. – Vatikan)

blank

NJË GOZHDË- Poezi nga Zef Zorba

Një gozhdë e ngulur thik në mur, një gozhdë
e ngulur thik në mur, një gozhdë e ngulur…
.
Një gozhdë e futur thellë në mur, një gozhdë
e futur thellë në mur, një gozhdë e futur.
.
Një gozhdë e mbetur thatë në mur, një gozhdë
e mbetur thatë në mur, një gozhdë e mbetur.
.
e ngulur thik…
e futur thellë ….
e mbetur thatë….
blank

Mrekullia e librit- Nga Jorge Luis Borges- Përktheu Feride Papleka

Nëse diçka lexohet me vështirësi, autori nuk e ka përmbushur misionin e vet. Ja, përse mendoj që një shkrimtar si Joyce-i në thelb e ka harruar misionin, sepse vepra e tij është e mundimshme për t’u lexuar.

Ndër instrumentet e shumta të njeriut, pa dyshim, libri është më i mahnitshmi. Instrumentet e tjera janë zgjatim i trupit të tij. Mikroskopi dhe teleskopi janë zgjatim i shikimit; telefoni është zgjatim i zërit; kemi edhe parmendën dhe shpatën, kuptohet zgjatime të krahut. Por libri është diçka tjetër: libri është zgjatim i kujtesës dhe i imagjinatës.

Në librin Qezari dhe Kleopatra, Bernard Shou thotë për bibliotekën e Aleksandrisë se ajo është kujtesa e njerëzimit. Por libri ka diçka më tepër. Ai është edhe imagjinata e tij. Sepse a nuk është e kaluara jonë një seri ëndrrash? Ç’ndryshim mund të ketë midis kujtoj ëndrrat dhe kujtoj të kaluarën. I tillë është funksioni që kryen libri.

Një herë kam menduar të shkruaja një histori të librit. Jo për pamjen e tij fizike. Nuk më intereson aspekti fizik i librave (sidomos i librave të bibliofilëve që zakonisht e teprojnë), por vlerësimet e ndryshme që janë dhënë për librin. Përpara meje e ka bërë Osvald Spengler me veprën Rënia e Perëndimit ku gjenden disa faqe të mrekullueshme për librin. Duke u shtuar atyre ndonjë vëzhgim timin, unë kam ndërmend të mbetem në ato që thotë Spengler.

Në lashtësi nuk e kishin kultin e librit siç e kemi ne – dhe kjo nuk më befason – ata shihnin te libri një surrogat të fjalës së folur. Shprehja që përdoret shpesh Scripta manent verba volant, nuk ka kuptimin që fjala është jetëshkurtër, porse që shkrimi ka diçka të ngurosur si vdekja. Në të kundërt, fjala ka diçka të lehtë, flatrore; diçka flatrore e të shenjtë, siç thotë Platoni. Është e habitshme, por të gjithë mësuesit e mëdhenj të njerëzimit kanë dhënë mësime gojore.

Le të marrim rastin e parë: Pitagorën. Ne e dimë se ai zgjodhi me vetëdije që të mos shkruante. Dhe këtë e bëri se nuk donte të ishte i lidhur pas fjalës së shkruar. Me sa duket, ai e ndiente shprehjen që më pas do të thuhej edhe në Bibël: shkronja vret, shpirti ngjall. Prandaj Aristoteli nuk flet kurrë për Pitagorën, por për pitagorianët. Për shembull, ai thotë se pitagorianët jepnin mësim besimin, dogmën e kthimit të përjetshëm që Nietzsche do ta zbulonte shumë më vonë. Domethënë idenë e një kohe ciklike, e cila u hodh poshtë nga Shën Agustini te libri Qyteti i Zotit. Shën Agustini duke përdorur një metaforë të shkëlqyer thotë se Kryqi i Krishtit na shpëton nga labirinti qerthullor i stoikëve. Për idenë e kohës ciklike ka folur edhe Hume, Blanqui[1] e shumë të tjerë.

Pitagora vendosi në mënyrë të vullnetshme që të mos shkruante. Ai donte që mendimi i tij të jetonte përtej vdekjes trupore, të mbijetonte në mendjen e nxënësve të vet. Nga kjo ka lindur formula që unë duke mos e ditur greqishten, do ta them latinisht: magister dixit (e ka thënë mësuesi). Kjo nuk do të thotë se ata qenë të kushtëzuar pas asaj që kishte thënë mësuesi, përkundrazi, kështu vërtetohej se ata ishin të lirë të zhvillonin mendimin fillestar të mësuesit.

Ne nuk e dimë nëse doktrinën e kohës ciklike e ka shpikur Pitagora, por dimë që nxënësit e tij ua mësonin të tjerëve. Pitagora vdiq trupërisht dhe ata me një lloj rimishërimi që atij do t’i kishte pëlqyer, vazhduan t’i mendonin e t’i thellonin idetë e tij, aq sa kur i qortonin se duhej të thoshin gjëra të reja, mbroheshin me formulën: “E ka thënë mësuesi” (Magister dixit).

Mund të kujtojmë edhe raste të tjera. Kemi shembullin e madh të Platonit kur thotë se librat janë si efizhitë (ai kishte parasysh mbase statuja apo tablo), që njeriu i pandeh të gjalla, por kur i pyet, ato s’të përgjigjen. Dhe për ta korrigjuar këtë heshtje të librave, ai shpiku dialogun. Pra, Platoni vetë shndërrohet në personazhe të ndryshme: në Sokrat, në Gorgias e të tjerët. Ne mund edhe të mendojmë se Platoni donte të ngushëllohej për vdekjen e Sokratit duke përfytyruar se mësuesi i tij vazhdonte të jetonte. Dhe çfarëdo problemi që t’i dilte përpara, pyeste veten: Çfarë do të kishte thënë Sokrati për këtë? Ai qe, si të thuash, pavdekësia e Sokratit, i cili nuk pati lënë gjë të shkruar dhe ishte gjithashtu mjeshtër i fjalës së folur.

Për Krishtin dimë se ka shkruar një herë të vetme ca fjalë mbi rërë e që u fshinë. Nuk dimë të ketë shkruar gjë tjetër. Edhe Buda ishte mjeshtër i të folurit; na ka lënë disa predikime. Pastaj, kemi edhe një frazë të Shën Anselmit, i cili thotë: “Të vësh një libër në duart e një të padituri, është po aq e rrezikshme sa të vësh një shpatë në duart e një fëmije”. Ja, pra, se çfarë mendohej atëherë për librin.

Në të gjithë Lindjen ende gjallon ideja se qëllimi i një libri nuk është t’i zbulojë gjërat: një libër duhet thjesht tëna ndihmojë për t’i zbuluar. Me gjithë paditurinë time në hebraisht, kam studiuar pak nga Kabala; kam lexuar Zohar, versionet anglisht e gjermanisht, si dhe Sefer Yetzirah. E di se këta libra nuk janë shkruar për t’u kuptuar, por për t’u interpretuar, ata duhet ta nxisin lexuesin që të zhvillojë një ide.

Antikiteti klasik nuk e kishte respektin që kemi ne për librin edhe pse kemi mësuar se Aleksandri i Madh mbante nën jastëk librin Iliada dhe shpatën, dy armët e tij. Ushqehej respekt për Homerin, megjithatë ai nuk shihej si shkrimtar i shenjtë, në kuptimin që ka sot kjo fjalë. Nuk mendohej se Iliada dhe Odiseja ishin tekste të shenjta; ato qenë tekste që vlerësoheshin, por edhe mund t’i kritikoje.

Platoni i flaku poetët nga Republika e tij; gjithsesi pa u bërë i dyshimtë për herezi. Këtyre dëshmive të Antikitetit kundër librit, ne mund t’u shtojmë një tjetër, shumë interesante të Senekës. Mes letrave të tij të pakrahasueshme drejtuar Lucillit, njëra flet kundër një personi mendjemadh, i cili thoshte se kishte një bibliotekë me njëqind vëllime; dhe kush mund ta gjejë kohën për të lexuar njëqind vëllime, pyet Seneka. Ndërsa sot, përkundrazi, çmohen bibliotekat e mëdha.

Pra, në Antikitet për librin ka një qëndrim që mezi e kuptojmë, që nuk ngjason me kultin që kemi ne për librin. Te ky i fundit shihej përherë një surrogat i fjalës. Por më pas nga Lindja vjen një koncept krejt i panjohur për Antikitetin klasik: koncepti i librit të shenjtë. Do të marrim dy shembuj duke filluar nga më i vonshmi, ai i myslimanëve, të cilët mendojnë se Kurani i paraprin Krijimit dhe është më i moçëm se gjuha arabe. Kurani,thonë ata, nuk është vepër e Zotit, por njëra prej cilësive të tij, siç janë mëshira apo drejtësia. Aty flitet në një mënyrë të pabesueshme për Nënën e Librit. Nëna e Librit është një kopje e Kuranit të shkruar në qiell. Shkurt, arketipi platonian i Kuranit është shkruar në qiell, thuhet në Kuran – ai është atribut i Zotit, dhe për më tepër është më i hershëm se Krijimi. Këtë gjë e thonë edhe ulematë apo dijetarët myslimanë.

Pastaj ka shembuj të tjerë më pranë nesh, siç janë Bibla ose më konkretisht Torah ose Pentateku. Mendohet se këta libra janë diktuar nga Shpirti i shenjtë. Është interesant fakti që këta libra të autorëve dhe epokave të ndryshme, i lihen një shpirti të vetëm. A nuk thuhet madje në Bibël se shpirti frymon ku të dojë? Hebrenjtë patën idenë të bashkonin vepra letrare të periudhave të ndryshme dhe të krijonin me to një libër të vetëm me titull Torah që në greqisht do të thotë Bibël. Këta libra i lihen një autori të vetëm: Shpirtit.

E pyetën një ditë shkrimtarin Bernard Shou nëse besonte që Biblën e kishte shkruar Shpirti i shenjtë. Dhe ai u përgjigj kështu: “Çdo libër që ia vlen ta rilexosh, është shkruar nga Shpirti”. Ta themi disi më ndryshe. Një libër duhet të shkojë përtej qëllimeve të autorit. Qëllimi i autorit është një gjë e varfër, njerëzore që mund të dështojë, kurse libri është më shumë. Don Kishoti, bie fjala, është më tepër se një satirë e romaneve kalorësiake. Në të vërtetë ai është një tekst absolut, tek i cili asgjë, absolutisht asgjë nuk i lihet rastësisë.

Të mendojmë rrjedhimet e kësaj ideje. Për shembull, nëse them:

Corrientes aguas, puras, cristalinas,

arboles que os estais mirando en ellas

verde prado, de fresca sombra lleno.

(Ujëra të gjalla, me dritë kristaline,

pemë që shfaqeni ndër pasqyrime,

livadh i blertë plot hijeshi e freski,

duket qartë se këto tri vargje kanë nga njëmbëdhjetë rrokje. Kështu ka dashur autori. Është zgjedhje e tij.

Por çfarë është kjo, krahasuar me një libër të shkruar nga Shpirti, krahasuar me konceptin e Hyjnisë që pranon të jetë letërsi dhe dikton një libër? Në një libër të këtillë asgjë s’mund të jetë e rastësishme, asgjë, deri edhe zgjedhja e shkronjave duhet ta ketë një arsye. Me këtë logjikë e kuptojmë përse fillimi i Biblës, “Bereshit baraelohimështë me shkronjën B, sepse kjo i përgjigjet fjalës bekoj. Pra, është fjala për një libër, në të cilin kurrgjë nuk është e rastësishme, kryekëput asgjë. Mbërrijmë kështu te Kabala, tek studimi i shkronjave, te një libër i shenjtë i diktuar nga Hyjnia, domethënë në të kundërt të asaj që mendonin të vjetrit. Ata mendonin për muzën në një mënyrë mjaft të vagëlluar.

Këndo, muzë, zemërimin e Akilit[2], thotë Homeri në krye të Iliadës. Këtu muza përfaqëson frymëzimin. Përkundrazi, nëse mendojmë Shpirtin, pranojmë diçka më konkrete e më të fuqishme: Zotin që është brenda letërsisë. Zotin që shkruan një libër, në të cilin gjithçka arsyetohet: numri i shkronjave, i rrokjeve, i verseteve, ku bëhet lojë fjalësh me shkronja, të cilat tashmë i kemi studiuar.

Ideja e dytë e madhe që kemi për librin, është se ai, po e përsëris, mund të jetë vepër hyjnore. Sigurisht kjo ide është më afër asaj që kemi sot për librin, sesa ajo e lashtësisë që e vështron librin si një surrogat të fjalës së folur. Besimi në një libër të shenjtë humb pastaj dhe zëvendësohet prej besimeve të tjera. Ne jemi të bindur, për shembull, se çdo vend njëjtësohet me një libër. Duhet të kujtojmë këtu se myslimanët i quajnë izraelitët njerëz të Librit, le të kujtojmë gjithashtu atë që ka thënë Heinrich Heine në lidhje me atë komb, atdheu i të cilit ishte një libër, Bibla. Dhe lind kështu ideja e re, sipas së cilës çdo vend duhet të përfaqësohet prej një libri, apo prej një autori që mund të ketë shkruar shumë libra.

Është për t’u çuditur, – dhe nuk besoj se ky fakt është vënë re deri tani – por kombet kanë zgjedhur përgjithësisht individë që nuk u ngjajnë shumë. Dikush, për shembull, mendon se Anglia mund të kishte zgjedhur Samuel Johnson-in, por ajo ka zgjedhur Shekspirin dhe Shekspiri është – si të thuash – më pak anglezi ndër shkrimtarët anglezë. Understatement-i, pra, është karakteri tipik i anglezit. Shekspiri prirej ndaj hiperbolës në metaforë dhe nuk do të habiteshim fare, nëse ai do të kishte qenë italian apo hebre.

Kështu ka ndodhur edhe me Gjermaninë. Ky vend i bukur, fanatik për hiçgjë, zgjodhi pikërisht një njeri tolerant, aspak fanatik, të cilit nuk i intereson shumë nocioni atdhe, pra zgjodhi Goethe-n. Gjermania përfaqësohet nga Gëtja.

Në Francë nuk është zgjedhur ndonjë, por ka një dobësi për Hugo-in. Natyrisht, unë ushqej një admirim të madh për Hygoin, por ai nuk është francez tipik. Me dekoret e tij të mëdha e me metaforat e panumërta, ai s’është përfaqësues i Francës.

Edhe më i habitshëm është rasti i Spanjës. Ajo mund të përfaqësohej nga Lope De Vega, nga Calderón-i, nga Quevedo-ja. E, pra, jo! Nuk ndodhi ashtu! Spanja përfaqësohet nga Miguel de Cervantes. Servantesi është bashkëkohës i Inkuizicionit, por është njeri tolerant, njeri që nuk zotëron as virtytet dhe as cenet e spanjollëve.

Ngjason sikur çdo vend mendon se duhet të përfaqësohet nga dikush që ndryshon prej tij, nga dikush që mund të jetë si një lloj bari shërues, një lloj opiumi, një kundërhelm ndaj të metave. Ne argjentinasit, mund të kishim zgjedhur Fakundo të Sarmiento-s, që është libri ynë, por nuk ndodhi ashtu; me historinë tonë ushtarake, me historinë e betejave, ne kemi zgjedhur si libër kronikën e një dezertori, kemi zgjedhur librin Martin Fierro, që padyshim meriton të zgjidhet, por si mund të merret me mend që historia jonë përfaqësohet nga një dezertor? Gjithsesi kështu është: çdo vend duket se provon mbëhinë e kompensimit.

Leximi është një formë e lumturisë

Për librin janë shkruar faqe të ndritura nga shumë shkrimtarë. Do të doja të citoja ndonjërin prej tyre. Do ta nis me Montaigne-in, i cili një nga esetë e tij ia kushton pikërisht librit. Në këtë ese ka një frazë të tillë, të paharrueshme: Unë nuk bëj asgjë pa gëzim. Montenji lë të kuptohet se koncepti i të lexuarit me çdo kusht, është një koncept i gabuar. Ai thotë se kur has ndonjë pjesë të vështirë në një libër, ai e lë, sepse akti i të lexuarit është një formë e lumturisë.

Më kujtohet se para shumë vitesh u bë një anketë ku pyesnin se çfarë shpreh piktura. E pyetën motrën time, Norën, dhe ajo u përgjigj se piktura ishte arti që dhurongëzim me forma dhe ngjyra. Unë do të thosha se edhe letërsia është një formë e këtij gëzimi. Nëse diçka lexohet me vështirësi, autori nuk e ka përmbushur misionin e vet. Ja, përse mendoj që një shkrimtar si Joyce-i në thelb e ka harruar misionin, sepse vepra e tij është e mundimshme për t’u lexuar.

Një libër nuk duhet të kërkojë mundim, as lumturia nuk duhet të kërkojë mundim. Më duket se Montenji ka të drejtë. Pas kësaj ai numëron autorët që ka për zemër. Përmend Virgjilin dhe pohon që më shumë i pëlqen libri Gjeorgjikat sesa Eneida. Mua më pëlqen më tepër Eneida, por s’është këtu çështja. Ai flet me pasion për librat dhe thotë se librat janë një kënaqësi e ngadalshme.

Ndërsa Emerson-i thotë të kundërtën. Nga ai e kemi studimin tjetër të madh për librin. Në një nga ligjëratat e tij, Emersoni thotë se biblioteka është një lloj kabineti magjik. Në këtë kabinet rrinë të magjepsur shpirtrat më të zgjedhur të njerëzimit, të cilët presin fjalën tonë për të dalë nga heshtja. Duhet ta hapim librin që shpirtrat të rizgjohen. Ai thotë se ne duhet të kemi besim në shoqërinë e njerëzve më të mirë që ka nxjerrë njerëzimi, por që për fat të keq nuk përpiqemi t’i gjejmë, pëlqejmë të lexojmë më shumë komentarët dhe kritikat, në vend që të lexojmë autorët vetë.

Unë kam qenë për njëzet vjet me radhë profesor i letërsisë angleze në universitet, në fakultetin e filozofisë e të letërsisë në Buénos-Àjres. Gjithmonë u thosha studentëve të mi që të kishin një bibliografi sa më të përzgjedhur, të mos lexonin libra kritike, por drejtpërdrejt autorët; ndoshta do të kuptonin më pak, por do të kishin kënaqësinë të dëgjonin zërin e dikujt. Do të thosha se më irëndësishëm tek një autor është stili, pra më i rëndësishëm tek një libër është zëri i autorit, ai zë që arrin të vijë gjer te ne.

Ia kam kushtuar, pra, letërsisë një pjesë të madhe të jetës dhe besoj se leximi është një formë e lumturisë; një tjetër formë e lumturisë, më e pakët, është krijimi poetik, apo ajo çka quhet krijim, që është përzierje e harresës dhe e kujtesës së asaj që kemi lexuar.

Emersoni bashkohet me Montenjin kur thotë se duhet lexuar çfarë na pëlqen, sepse siç e thamë libri duhet të jetë një formë e lumturisë. Ne i detyrohemi shumë letërsisë. Unë, më tepër jam i prirur të rilexoj se të lexoj dhe kam mendimin, që më e vlefshme është të rilexosh se të lexosh, përveçse që të rilexosh duhet të kesh lexuar. Unë e kam këtë kult për librin. Mbase e them në një mënyrë që duket disi patetike, por s’do të doja të ishte kështu. Do më pëlqente të ishte si një lloj besimi që kam për secilin prej jush, jo për të gjithë, sepse të gjithë është përgjithësim dhe secili është realitet.

Unë vazhdoj të bëj sikur nuk jam i verbër, vazhdoj të blej libra e të mbush shtëpinë me to. Një ditë më bënë dhuratë një Encyclopédie de Brockhaus, botim i vitit 1966. Dhe e ndjeva praninë e kësaj vepre në shtëpi, e kam ndier si një lloj lumturie. I kisha pranë meje të njëzet vëllimet me shkronja gotike, të cilat nuk mund t’i lexoj, plot harta dhe gravura që nuk mund t’i shoh: por sidoqoftë vepra ishte aty. Provoja një si tërheqje miqësore. Kam mendimin se libri është një nga lumturitë e mundshme të njeriut.

Sot flitet për zhdukjen e librit; mendoj se kjo është e pamundur. Do të më thonë se cili është ndryshimi mes një libri dhe një gazete apo disku? Ndryshimi është ky:një gazetë lexohet për t’u harruar; edhe disku dëgjohet për t’u harruar, është një gjë mekanike dhe kuptohet që është e përkohshme. Porse një libër lexohet për t’u kujtuar.

Koncepti i një libri të shenjtë, si Kurani, Bibla apo Vedat – që edhe ato shkruajnë se e kanë krijuar botën – është ndoshta i tejkaluar, por libri ruan përherë një shenjtërim, të cilin duhet të përpiqemi të mos e humbim. Të marrësh një libër e ta hapësh, e bën edhe më të mundshëm faktin estetik. Ç’kuptim kanë fjalët që flenë në libër? Ç’janë ato simbole të vdekura? Asgjë fare. Çfarë është një libër që nuk e hapim? Një kub i thjeshtë prej letre apo lëkure, me fletë. Por nëse e lexojmë, do të ndodhë diçka e jashtëzakonshme. Dhe besoj se libri ndryshon sa herë që e lexojmë.

Herakliti thotë (e kam përsëritur shpesh) se njeriu nuk lahet kurrë dy herë në të njëjtin lumë. Ne nuk lahemi kurrë në të njëjtin lumë, sepse ujërat e tij ndërrojnë. Akoma më e tmerrshme është se edhe ne nuk jemi më pak ujorë se lumi. Sa herë që lexojmë një libër, libri ndryshon, ngjyrimi i fjalëve është tjetër. Sepse librat janë mbrujtur me të shkuar.

Kam folur kundër kritikës dhe po e përgënjeshtroj veten (kjo nuk ka shumë rëndësi). Hamleti nuk është saktësisht Hamleti që krijoi Shekspiri në fillimet e shekullit XVII; ai është Hamleti për të cilin flet Coleridge, Goethe dhe Bradley. Hamleti është rikrijuar. E njëjta gjë ka ndodhur me Don Kishotin. Kjo mund të thuhet edhe për Lugones apo Martinez Estrada. Martin Fierro nuk është më ai që ka qenë. Lexuesit pak nga pak e kanë pasuruar librin.

Kur lexojmë një libër të hershëm, është njëlloj si të përshkonim kohën që ka kaluar që nga çastet kur ai është shkruar e deri në ditët tona. Ja, përse duhet të kemi kultin elibrit. Një libër mund të jetë plot errata[3], ndodh edhe që të mos jemi dakord me atë që thotë autori, por libri ka diçka të shenjtë dhe hyjnore. Nuk duhet ta respektojmë atë të shtyrë nga besëtytnia, por me dëshirën e madhërishme që të kridhemi në lumturi e në dije.

Kjo është ajo që doja t’ju thosha sot.


[1]  Louis Auguste Blanqui – teoricien socialist dhe revolucionar francez (1805-1881). Antimonarkist i shquar, ai u burgos tri herë, duke kaluar kështu pjesën më të madhe të jetës në burg. Si lexues i Marksit, kritikoi komunizmin utopik, duke mbrojtur aksionin revolucionar.

[2]  “Këndo hyjneshë, mëninë e Akil Pelidit”, është përkthimi i shkëlqyer i Gjon Shllakut, por përkthimi këtu bëhet fjalë për fjalë, sepse ka një koment lidhur me fjalën muzë.

[3]  Errata (lat.) – gabime shtypi.

Marrë nga ExLibris

blank

POETI I ROGANËS – Poezi nga ATDHE GECI

 

 

Në Kodër të Brijës  në Roganë

Një  kaçubë  më  ka  pas thënë

Jam e vogël dhe kam pak shtat

Vesë  prej  barit  pijë  çdo natë

 

Në atë çast u ngrit e foli fqinja

Je e pangjashme  si  bima vetë

Ju që e kërkoni gjënë  e  duhur

Natyra  është e tëra përmbajtja

 

Në kaçubën  ku bari e pi vesën

I zgjat gishtërinjtë  një bari i ri

Sa herë shiu ngjitet nëpër fletë

ylber i bukur  i  shtohet vërtetë

 

Brenda  kaçubës  ka një shtëpi

Ku shërbehen  disa  milingona

Bari është  thjeshtësia  natyrës

Ushqimi dhe streha  e  zogjëve

 

Guxoj  të  them, jam poeti juaj

Guxoj të them  se  jam Atdheu

Mjafton  që  t´i  hapni  dritaret

Për  ta  parë  Roganën dardane!…

 

Atdhe Geci – poezi nga libri në dorëshkrim, “Kallinj Ylberesh”

blank

PORTRETI Tregim Nga Sami Milloshi

Kur gjyshja Tule ishte bërë stërgjyshe , ndodhi dicka që kurrkush nuk e kishte marrë me mend.
Loni, stërnipi i saj i parë mori një piktor të famshëm , Sefën , dhe e pagoi t’i bënte një portret. Donte t’ia bënte dhurate asaj me rastin e njëqind vjetorit të ditëlindjes.
Sefa e uli gjyshen Tule në një karrike dhe i tha:
– Nanë , të lutem me shih në sy dhe mos leviz.
– Si të duesh ti , rri nana- tha gjyshe Tulja dhe ndenji e ngrirë si statujat e Leonardo Davincit për tre orë të tëra.
Sefa e mbaroi portretin , por gjyshja vetem i tha ” Faleminderit”. Se nuk i thoshte dot ” sa te bukur e paske bërë.” Gjyshja ishte bërë e verbër dhe nuk mund të bënte komplimente për artin.
Por, pavarësisht kësaj , ajo e dinte se ishte rasti për të shprehur mirënjohje…
Loni e mori portretin dhe e vuri në dhomën e miqve në shtëpinë e tij. E mbajti një vit dhe cdo mëngjes i lutej Zotit duke i hedhur shikimin para se të nisej në punë.
Por, meqë gjyshja kishte nja njëzet stërniper, ai vuri një rregull : secili stërnip do ta mbante portretin për një vit në shtëpinë e tij. Kështu portreti i gjyshes do të kënaqte me radhë të gjithë nipat e stërnipat.
Portreti i gjyshe Tules jo vetëm kaloi në shumë duar, por shetiti Botën , a thua se ishte portreti i Mona Lizës…
Në fillim e mori Landi në Londër, pastaj e mori Akili ne Birmingam, pastaj Savio në Genova, pastaj Matlindi në Romë, pastaj Gjergji në Tirane, pastaj Besi në Boston, pastaj Tefiku në Mamurras, pastaj Besniku në New York, pastaj Ilmiu në Bruksel, pastaj Altini në Tiranë ,pastaj Aleksi në Athinë, pastaj Bledi ne Tiranë …
Dhe, më në fund, më erdhi radha mua, në një pikë të globit që unë e quaj Qendra e Botës, por jo se edhe njerëzimi e njeh për të tillë.
U deshën njëzet vjet që portreti i gjyshes të mbërrinte tek unë, sepse sic e thashë, për shkak të rregullit që vuri Loni , ne stërniperit e saj duhej ta mbanim portretin vetëm nga një vit. Shto këtu edhe kohën që bënte portreti nëpër avionë duke kapërcyer shtete dhe kontinente…
Kur portreti mbërriti tek unë,në Qendër të Botës, unë isha verbuar për vete dhe njësoj si gjyshja nuk mund t’i beja asnjë kompliment piktorit Sefë për të. Por, pasi e preka me gishtrinjtë e mij sipërfaqen e kanavacës së portretit ,ashtu si gjyshja Tule, i ndritte shpirti , pëshpërita një lutje për Zotin dhe thashë mirënjohjen time për piktorin:
– Faleminderit Sefë!
blank
blank

POEMË DRAMATIKE PËR ÇAMËRINË – Poezi nga Konstandin Dhamo

 

Mikut tim B.M

Çamëri Çamëri
Çarë ndarë e vranë
Mizorisht
Vajkëndove n’histori !

Zjarret tragjikë si të Trojës,
Trojet e lashtë, Çamëri,
Si çdo herë mes luftërash,
T’i dogjën përsëri…

Ishte i errët qielli
Atë ditë,
Çamëri
Vajmëri,
Tërë rrudha resh ishte
Dhe, i menduar,
Si balli monumental i Hasan Tahsinit,
Teksa ullinjtë paqësorë,
Mbetur pas
Askush s’i vuri re që ishin thinjur…
Vajmëri
Çamëri

Në sfond të zjarreve
Bijtë e tu refugjatë
Martirë klasikë të lirisë,
U nisën në kalvar,
Shkulur nga dheu
Siç shkulet nga krahërori
Dhe zemra , bam !

Një bohçe plaçkash me vete
Gjithë frymë të fshehtë vendlindjeje…
Dhe, ca fotografi vogëlushësh
Rropatur tashmë gjallëvdekur
Rrëpirave ,
Mbi gjinjtë e shterur të nënave.
Ah, s’janë kurrgjë krojet e mehur,
Para atyre gjinjve !

Pastaj ca foto të tjera
Burrash dhe grash të paepura
Si lulet e malit.
Poza në ditët e ndritshme të dasmave
Dhe, festave pagane,
Përzier e përzier me krodhe buke
Që pikëllimi t’i ngec
Në fyt si gjemb…

Oh, bohçja e lehtë pupël,
Bohçja e rëndë plumb, oh,
Mbyllur e lidhur
Gjithë nyja dhembjesh
Nga dora që mblodhi ç’mundi
Mes zjarresh e lebetish
Vajmëri
Çamëri…

Këto bohçe, kur t’i zgjidhnin
E të nxirrnin
Fotografitë e Çamërisë,
Me të mbërritur në strehëzën e re,
Në krahun tjetër të Shqipërisë,
Ah, si do t’i digjte
Prushi i mallit…

Vargani i gjatë
Me refugjatë
Ndahej e ngjitej
Shpat më shpat e monopat,
Zgrip më zgrip greminash,
Gravurë e ashpër bardh e zi
Herë si pikëçuditëse,
Me lotin këputur përfund,
Herë si pikëpyetje,
Harkuar si dyshimi…

Por çamët, mbi gjithçka
Kishin me vete
Shpirtin tënd të paprekshëm,
Çamëri,
Si një koracë që s’thyhet
E s’humb
Kurrsesi !

Shpirtin tënd,
Çamëri,
Që ngërthen frymëzim sublim,
E mbron përjetësisht
Dialektin tënd të gjerë,
Rrënjëthellë,
Pa le të thonë e stërthonë
Gjuhëtarët sharlatanë
Se, qenkësh fosilizuar…

Shpirtin tënd
Shpirtin tënd
Që ta mban syrin
Përgjithmonë të kthjellët,
Dhe ritmin e valleve të kënduara,
Bashkë me veshjet e bijave…

Sa keq llogaritë
I bënë çdo herë
Armiqtë e tu
Moj Çamëri,
Moj Vajmëri !

Ishte i rëndë qielli,
Çamëri,
Aqsa të kërruste shpinën.
Por n’agun e ditës së re,
Bashkë me diellin
Lindi një fëmijë!
Klithma e tij
Gjer te trojet jehoi
Dhe ,fashiti zjarret,
Çamëri
Çamëri…

1991

blank

Donika Omari letër Raimonda Belli Gjençaj, autores të romanit “Koha në mes”

E dashur Monda,
kur pata shkruar se lexuesi nuk i lëshon nga dora romanet e tu pa shkuar deri në faqen e fundit, nuk e kisha lexuar Koha në mes.
Por e kisha atë bindje, dhe m’u vërtetua edhe një herë.
Kjo tërheqje romaneske i kushtohet një aftësie për ta mbajtur lexuesin në një pritje plot kureshtje për vazhdimësinë e ngjarjeve, të fateve të personazheve, gjendjesh shpirtërore të caktuara etj.
Por ky tipar është vetëm njëri nga faktorët që e bëjnë kaq joshës romanin tënd.
Është edhe subjekti, që përfshin një periudhë prej gati gjysmë shekulli të historisë sonë;
është gjetja origjinale sesi e shpie emocionalisht lexuesin të përjetojë një kohë të kadencuar;
është qëndrimi përgjithësisht objektiv ndaj kësaj periudhe kaq të gjatë e kaq të ndërlikuar;
pastaj është stili metaforik i përdorur; janë edhe ato mendimet, që mund t’i quash sentenca e që të bëjnë të reflektosh, si p.sh.
Paratë nuk të bëjnë njeri.
Por tregojnë ç’njeri je. Është pastaj si arrin të japësh me kaq vërtetësi e realizëm tragjizmin e sistemeve, dhe ndodh që absurditetet e kohës t’i japësh edhe në mënyrë lakonike, kur p.sh. pyetjes:
Nga të kemi mor bir?, djali i ri i përgjigjet: Jam nga Lëvizja e Legalitetit. Për të qeshur e për të qarë.
Por… më e rëndësishmja: ndonjë nga personazhet le të mbetej në Shqipëri, se, me gjithë braktisjen e vendit, ja ku jemi unë e ti e vajzat tona.
Shumë përgëzime dhe urime për suksese të mëtejshme, e dashur Monda. Se nuk të gëzojnë vetëm ty këto arritje të bukura të tuat.
Të përqafoj fort
Donika
blank
blank

SOT ËSHTË E SHTUNË – Poezi nga Jamarbër Marko

Sot është e shtunë…
Për mua dhe për ty
Për të gjithë.
Për të gjithë ata
Që patën diçka në tokë.
.
Sot është e shtunë
Edhe për ata që janë mërzitur
Për ata që nuk dijnë të jetojnë.
Është e shtunë edhe për ata
Që nuk janë më.
.
Sot është e shtunë
Për kuajt që tërheqin karrocat në errësirë
Për lodrat që u luajtën
Dhe për vendet bosh në sallat e lavdisë.
.
Sot është e shtunë
Edhe për ata që nuk e dijnë këtë gjë
Që vuajnë e s’janë të lumtur.
.
Vetëm sot është e shtunë,
E dëgjova në rrugë
Në derën e spitalit.
.
Sot është e shtunë
Edhe sikur askush të mos e kujtojë…
Jo vetëm sepse unë sot jam mërzitur,
Por për madhështinë e një dite
Që veshi mbi vete pelerinën e vjetër të botës.
.
Është e shtunë
Sepse nuk ekziston asnjë ditë tjetër
Si kjo e sotmja
Dhe dikush mund të thotë
Se asnjëherë nuk ka qenë e shtunë,
Se asnjëherë, asnjë ditë
Nuk ka shpënë buzë greminës kuptimin e madh
Jetën e madhe përpara një bluze
Të thjeshtë dite
Siç është dita e shtunë.
.
Ditë e shtunë sot
Që u përsërit aq shumë
Mbi atë çka bënë ata që nuk jetojnë sot
Me lehtësinë e atyre që jetojnë
Të mbështjellë nga e shtuna
Që si letër karamelesh
Bie mbi butësinë e vjetër.
.
Sot e shtuna bie mbi kërcënimin e vjetër
Dhe thuhet nga të gjitha buzët kudo
Edhe atje ku dita është ngatërruar me një tjetër
Edhe atje ku dashuria është është zëvendësuar me një tjetër.
Kudo sot e shtuna përkëdheli plagët dhe buzëqeshi
Për t’ ua bërë më njerëzore,
Për t’ ua larguar sadopak nga pesha e kohës,
Që e veshur me hijen dhe dritën e një të shtune
Ndaloi lozonjare dhe tha:
Sot është e shtunë
Kur filluam të kuptojmë
Se vetëm në botën tonë është diçka
Të rrish pak më shumë në të ftohtë
Për të larguar diku drejt pafundësisë
Nyjen e vërtetë,
Që lëkundet me përkëdheli
Brenda thellë së shtunës
Që duket se nuk do të ndërrohet me asnjë ditë tjetër.
.
Sot është e shtunë
Për të vetmen thjeshtësi dhe mendim
Për të vetmen kënaqësi dhe trishtim
Për të bërë një hap
Në botën e vogël të njerëzve.
blank

Tre motive nga Italia- Nga Albert HABAZAJ

 

 

1. U TAKOVA ME KRISHTIN NË L’AQUILA

Ia kushtoj dr. Fernando Zecca, mjekut më të mirë që kam njohur në këtë botë!

Nuk isha maratonomaku antik që rendte
Mesazhin e fitores në qytet për të çuar,
Dyzet kilometra në këmbë, me hap e vrap
Gojën nga kthetrat e dhembjes për të shpëtuar.

Më kishte humbur Zoti,
e ndjeva.
Më kishte humbur heroi.
e pashë.
Më kishte humbur njeriu,
e takova
në në qytet pak provincial.

Nëpër mjegullën e mosnjohjes trokita drojtur…
O Zot! Gjeta një mik në zemër të Italisë,
Asnjëherë nuk ishim parë, po tek unë
Zuri vend midis shenjtërisë dhe poezisë.

Me diamante loti
te dera,
Ngashërim prej mirënjohjes
që s’rashë,
Jezusi më tha: Ngrehu!
Fluturova
Nga humanizmi i tij vital.

 

L’Aquila, e martë, 09.02.1999

2. GAVROSHI I ITALISË

Tre vjeç më i vogël ishte se Gavroshi i Hygoit
Tre vjeç, vetëm tre vjeç më i madh se djali im i madh,
Aty qeshte kot më kot, aty kot qante njomështori
Në moshë të shkollës s’njohte as Kopernik, as Ajnshtajn.

Qeshte se kushedi në ç’ëndërr lundronte ditëziu
Qante ngaqë supet e brishta, si degët e bushit
Nuk mund t’ia mbanin dot peshat e rënda, kërthiut
Këputej në mes si pras e keq s’i vinte kurrkushit.

Po endej rrugëve një zemër e trishtuar, e zbrazët,
Pa qenë rrugaç, flakur moçalit të përbuzjes,
I braktisur dhe nga prindërit – akuj të Alaskës
Harabeli i çoroditur, filiz i mospëruljes.

I flisnin Luixhi; mustaqe akoma padirsur
I shkreti çunak, rron në mëshirë të dikujt tjetri,
E habitshme. As fis, as gjak, as farë me të s’më lidhte
Përse dy lot në faqe më ngrinë si dy kokrra breshër?!

L’Aquila, 13.03.1999

 

3. MANOVALI

Hamalli i ndërtimit quhet manoval
Më keq se hamalli i portit dikur,
Dhe sikur shpirti në punë t’i dalë
Padroni i tij nuk ndjen ngopje kurrë.

I shkulen shpatullat manovalit si Sizifi
Nga agu i mëngjesit në muzg të darkës,
Bën pallate luksoze, tek Italinë ringriti,
Ende s’e di topografinë e L’Aquilës…

Në dërstilë djerse kthehet rrënjëdali
Se puna s’është … si të shkulësh leshin,
Apo barin tej në parcelë, se pastaj
Punë… kur të shohësh majën e veshit…

Për gjashtëdhjetë e pesë mijë lira në ditë
Shet krahët, se mendja e tij nuk i duhet kujt,
Sikur është vagon i trenit të mallrave
Me çlodhje s’ka e s’ka qetësi, vetëm për bukë!…

 

 

 

 

Cansatessa, Itali, 28.12.1998


Send this to a friend