VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Diva e belcantos Inva Mula në Operan e Marsejës në 23, 25, 28 dhe 30 mars në rolin e Salomesë (video)

By | March 25, 2018
blank

Komentet

blank

Premio festival Napoli Cultural Classic 2021- premiato anche tre albanesi

Lo scultore Alfred Milot, professoressa Najda Hamza ed il giornalista Skënder Buçpapaj

 

Il talentuoso attore Valerio Lombardi, accompagnato dalla bravissima e bellissima Emanuela Tittocchia, apre la serata conclusiva della ventesima edizione +1 del Premio Festival Napoli Cultural Classic, tenutasi nella bellissima Chiesa di Santa Maria delle Grazie in Marigliano, con le parole di James Joyce:“Cercare adagio, umilmente, costantemente di esprimere, di tornare a spremere dalla terra bruta o da ciò ch’essa genera, dai suoni, dalle forme e dai colori, che sono le porte della prigione della nostra anima, un’immagine di quella bellezza che siamo giunti a comprendere: questo è l’arte. Un vero omaggio alla festa dell’arte che la Napoli Cultural Classic celebra da vent’anni

blank

L’Assossociazione Napoli Cultural Classic  conferisce un riconoscimento ogni anno all’operato di professionisti che svolgono la loro attività in maniera distinta ed eccellente in particolari settori che  rappresentano le 5 sezioni del  premio, così  suddivise:

blank

Premio NCC per la  Sezione Scientifica, Sezione Ambiente e Territorio, Sezione Cultura, Sezione Arti  Visive e la  Sezione Spettacolo.

Nel corso degli anni,  sono stati premiati  personaggi di fama internazionale, solo  per  citarne alcuni, gli artisti  Sebastian, Alfred Milot, Vittorio Sgarbi, Helidon Xhixha, Pan Lu Sheng, Liu Rouwang,  Zenh Yi, Melsi Labi, Michele Stanzione, Nacy Motta,   il pianista Giovanni Allevi, le giornaliste Mariluisa Busi e Tiziana Ferrario, i danzatori Sabrina Brazzo, Giuseppe Picone, Alessandro Staiano, Annamaria Prina, Timofei Andrijashenko, Corona Paone, gli attori Massimo Andrei, Donatella Finocchiao, Gea Martire, Riccardo Reim, Pino Micol, Mimmo Calopresti, Enzo Moscato, Manuele Morgese, Anna Mazzamauro, Isa Daniele, Srah Maestri, Lando Buzzanca, Imma Villa, Peppino Mazzotta,  gli scrittori Maurizio Di Giovanni, Claudio Volpe e molti altri.

blank

I volontari della cultura della Napoli Cultural Classic che 21 anni fa hanno dato vita a questo straordinario appuntamento culturale che ha viaggiato fra luoghi incantevoli del territorio campano dall’Anfiteatro Romano di Nola alla Villa Augustea di Somma Vesuviana, dal Palazzo Aragonese di Palma Campania alle Basiliche paleocristiane di Cimitile, dal palazzo Ducale di Avella al Palazzo ducale di Somma Vesuviana, dal Seminario Vanvitelliano al Palazzo Vescovile di Nola, dal Museo Santa Sofia di Benevento a Napoli Sotteranea, dalle meravigliose Chiese di Palma Campania, per finire con il  meraviglioso  Palazzo ducale di Marigliano per concludere l’ultima serata ha scelto come location la bellissima Chiesa Santa Maria delle Grazie. L’Associazione Napoli Cultural Classic ha creato collaborazioni importani con paesi esteri fra cui USA, Messico, Francia, Russia, Libano, Spagna, Cina, Bielorussia, Albania, Germania e quest’anno ha aggiunto un nuovo tassello con la partecipazione di grandi artisti Ucraini.

blank

Emanuela Tittocchia conValeri Lombardi sono stati una coppia in piena sintonia con la partecipazione del valletto Gennaro Cassino.  Per la  sezione ricerca è stata premiata la professoressa albanese Najada HAMZA di arti figurative presso l’Accademia di Belle Arti di Tirana, responsabile del dipartimento di Arti Visive presso l’Accademia belle arti di Tirana , vicepresidente del senato accademico, una donna che rappresenta con passione la cultura albanese nel mondo.

blank

Il premio per la  sezione scrittura è stato assegnato dal giovane scrittore Davide Vigore per la capacità di utilizzare la scrittura, trasportando il lettore nel mondo delle proprie fantasie e malinconie, attraverso riflessioni fuori dagli schemi e cariche di un’irresistibile umanità per il romanzo opera prima “FUORIGIOCO”.

blank

Per  la SEZIONE MUSICA Internazionale è stata premiata la musicista ucraina EKA che con la sua musica porta in giro per il mondo  le canzoni tradizionali dell’Ucraina che parlano dell’amore per il proprio Paese e della speranza in un futuro migliore

blank

Per la sezione  SPETTACOLO TV il premio  è stato assegnato all’attrice  AGNESE LORENZINI protagonista di Un Posto Al Sole, in quanto ha saputo dare vita ad un personaggio rimasto  impresso nella mente del pubblico per la capacità di immergersi in un ruolo che offre all’obiettivo la possibilità di registrare il reale.

Per la sezione  Editoria il premio è stato assegnato VOLODYMYR  Petrashyk , non presente alla serata per impegni sopravvenuti,  editore impegnato nel campo dell’arte e della sua promozione, in grado di parlare attraverso la sua rivista ad un pubblico attento e profondo conoscitore del mondo artistico.

blank

Per la sezione SCULTURA INTERNAZIONALE è stato premiato OLEG PINCHUK sulla destra, autore di moltissime installazioni artistiche in tutto il mondo.

blank

Per la sezione AMBIENTE E TERRITORIO è stato premiato il professore Gennaro CARILLO,  professore ordinario di Storia del pensiero politico nel Dipartimento di Studî umanistici dell’Università Suor Orsola Benincasa di Napoli

blank

Per la sezione musica  il produttore musicale Lorenzo Maffia nonché regista della serata ha presentato  l’esibizione del musicista Giovanni Block, premiato per la  sezione musica d’autore, con  le sue canzoni, interpretate magistralmente esprime il vero cuore di Napoli, travolgendo l’ascoltatore in un magico ritmo coinvolgente.

blank

Per la sezione GIURIDICA, il premio viene assegnato al professore Umbero Gargiulo per la sua costante ricerca in campo giuridico e per i suoi importanti studi,  come quelli sulla tutela della professionalità dei lavoratori.

blank

L’attore, autore e regista MASSIMO ANDREI  ha presentato la Sezione Teatro  premiando

blank

Adriano Falivene, attore teatrale di grande spessore, che ha regalato al pubblico sempre emozioni intense attraverso i suoi personaggi.

blank

blank

Per la sezione ricerca artistica riceve il premio  Il Professore CLAUDIO ROCCA, direttore dell’ACCADEMIA DELLE BELLE ARTI DI FIRENZE e per il suo impegno verso i giovani.

blank

Per la sezione cinema Indipendente viene premiato l’attore e regista Fabio Massa per il film MAI PER SEMPRE.

blank

Il cardiologo e scrittore Salvatore D’Ascia autori del  romanzo Supersonico (Rai Eri, 2014) e il saggio esoterico Magia e Massoneria (Edizioni Mediterranee, 2019.

blank

Per la sezione cinema d’autore riceve il premio il film la SANTA PICCOLA con Sophia Guastaferro, l’attore Vincenzo Antonucci, Francesco Pellegrino e Pina Di Gennaro.

blank

Lo scultore Alfred Milot in veste di premiatore per la sezione cultura e arte internazionale.

blank

Per la sezione cultura e arte internazionale è stata premiata  VALERIA LESHCHEVA,  curatrice di mostre di maggiore rilievo nel panorama culturale internazionale, fra cui la mostra MUSIC ON CANVAS del famoso maestro IVAN MARCHUK, il cui nome è stato incluso nell’elenco dei 100 eccezionali geni del nostro tempo.

blank

L’onorevole Francesco Urraro ex presidente del Consiglio dell’ordine degli avvocati di Nola in veste di premiatore per la sezione pittura.

blank

Per la sezione pittura riceve il premio Nello Petrucci per la promozione dell’arte di strada che deve sempre trovare accoglienza sul territorio attraverso l’opera di esperti che con intuito e capacità di mediazione aiutino le persone a avvicinarsi all’estetica in luoghi ormai abbandonati.

blank

La giornalista Gabriella Bellini ha premiato per la sezione musica e cinema il musicista Flavio Cuccurullo

blank

La poestessa Assunta Spedicato ha premiato   la sezione radio consegnando la fatina alata a    RADIOPUNTO ZERO rappresentata dalla speaker radiofonico Stefania Gambardella.

blank

Premiato anche il giornalista albanese Skender Bucpapaj che per motivipersonali e non è stato presente alla cerimonia di consegna.

blank

Per la sezione short teatro lo stilista calabrese Claudio Greco ha premiato la regista e autrice   MILENA PUGLIESI.

blank

l’attore Valerio Lombardi, il dottore Ardolino Presidente del NCC e la conduttrice Valeria Tittocchia.

blank

LUÇANO PAVAROTI MBRETI I PAHARRUAR I TENORËVE (12 TETOR 1935 – 6 SHTATOR 2007) – Nga ELIDA BUÇPAPAJ

Mbreti i tenorëve Luciano Pavarotti, zëri vibrues i lartësisë më të madhe të notave dhe cilësitë e përkryera prej shoumeni e bënë atë tenorin më të dashur dhe më të famshëm pas Enrico Caruso-s dhe një nga të paktët këngëtarë të operave që fituan famë botërore, vdiq të enjten, më 6 shator 2007. Ai ishte 71 vjeç.

Manaxheri i tij, Terri Robson, tha për AP-në një deklaratë të dërguar me postë elektronike se Pavarotti vdiq në shtëpinë e tij në Modena, Itali, në orën 5 të mëngjesit me orën e vendit. Pavarotti ishte diagnostikuar me kancer pankreasi vitin e shkuar dhe pati një trajtim mjekësor të mëtejshëm në gusht. “Maestroja (Mjeshtri) bëri një betejë të gjatë dhe të rëndë kundër kancerit pankreatik, i cili ia mori jetën atij. Në pajtim me sjelljen që e ka karakterizuar gjithë jetën dhe punën e tij, ai mbeti pozitiv deri në çastin e fundit të jetës,” thuhej në deklaratë. Për adhuruesit seriozë, bukuria e natyrshme dhe kthjelltësia trallisëse e zërit të Pavarotti-t e bëri atë interpretuesin ideal të repertorit lirik italian, sidomos në vitet 1960 dhe 1970 kur ai u ngjit për herë të parë në sferën e superyjeve. Për miliona adhurues, të kënduarit e tij magnetizues në nivele si ato në “Nessun Dorma” nga opera e Puccini-t “Turandot” arriti të përfaqësojë artin e vërtetë të operës. Në fakt, “Nessun Dorma” ishte edhe të kënduarit e fundit në skenë nga Pavarotti, pikërisht një ceremoninë hapëse të Lojërave Olimpike Dimërore Botërore, në Torino të Italisë, në shkurt të vitit 2006. Koncerti i tij i fundit me publik të plotë ishte në Taipei, kryeqytetin e Taivanit, në dhjetor 2005. Vdekja e tij është humbja e dytë monumentale për botën e operës muajt e fundit. Sopranoja amerikane Beverly Sills, popullariteti i së cilës ishte krahas atij të Pavarotti-t, vdiq më 2 korrik në shtëpinë e saj në Nju Jork. Ajo ishte 78 vjeçe dhe vuante nga kanceri.

Pavarotti rrezatoi një magji tejet të veçantë që e ndihmoi atë të fitojë zemrat e njerëzve, çka Placido Domingo dhe Jose Carreras partnerët e tij në koncertet “Three Tenors” (Tre Tenorët”, nuk e arritën kurrë. “Unë gjithmonë e admirova lavdinë që Zoti ia kishte dhënë zërit të tij atë ngjyrim të zërit që e kishte vetëm ai, duke e bërë që prej fillimit tenorin më të madh absolut,” tha Domingo në një deklaratë nga Los Anxhelosi. “Unë gjithashtu kam adhuruar shpirtin e tij të humorit në disa koncerte tonat me Jose Carreras sa nuk na shkonte asnjëherë mendja se po jepnim koncert për një publik që kishte paguar, sepse ne ishim pa masë fansa të njëri-tjetrit,” tha ai. Pavarotti, i cili këndonte po me aq lehtësi sa me sopranon Joan Sutherland po ashtu me këngëtaret Spice Girls, u përball me akuzat se ai po e sacrifikonte artin e tij në të mirë të komercializmit. “Fjala komercial është saktësisht çfarë ne duam,” tha ai tek u shfaq në koncertet tejet të publikuara “Three Tenors”. Ne kemi arritur një publik prej 1,5 miliard vetash me operën. Nëse ju doni të përdorni fjalën komercial, apo ndonjë fjalë me kuptim më të keq, ne nuk na prish punë. Përdorni çfarë fjale të doni.”

Mund të thuhet pa drojë se Shekulli XX filloi me Enrico Caruso-n dhe mbaroi me Luciano Pavarotti-n. Tenorët e tjerë përfshirë Placido Domingo mund të kenë pasur më shumë vlerësimin e kritikëve për cilësitë artistike dhe tipare të tjera, por askush nuk mund të barazohet me ndërthurjen e talentit natyral dhe magjinë personale me të cilat Pavarotti magjepste publikun. “Pavarotti është superstari më i madh i të gjithëve,” ka thënë kritiku muzikor i New York Times, Harold Schonberg. “Ai e ka shpalosur veten më mirë se të gjithë të tjerët. Ata mendojnë se mund ta arrijnë gjithsesi. Por falë zërit të tij ai është i paarritshëm.”

Në periudhën e tij më kulmore, ai është njohur si “Mbreti i Kordave të Larta” (“King of the High C’s”) për lehtësinë me të cilat ai i arrinte edhe notat më të larta të të kënduarit. Në fakt ishte pikërisht kjo aftësi që e bëri atë superstar ndërkombëtar, tek këndonte arien e Tonios “Ah! Mes amis” në operën e Donizetti-t “La Fille du Regiment” në Operën Metropolitane të Nju Jorkut më 1972. Në vitet 1990, bashkimi i Pavarotti-t në ekip me Domingo dhe Carreras u bë një fenomen i industrisë së muzikës, çka çoi në disa kopjime, mes të cilëve më i suksesshmi ishte Three Irish Tenors. Pavarotti luajti në një film të quajtur “Yes, Giorgio”. Edhe pse filmi nuk pati sukses, ai e përfshiu tenorin në karrierën e Hollivudit dhe tenori u shfaq në versionin e filmuar të «Rigoletto ». Ai shkroi një autobiografi, “I, Luciano Pavarotti” (Unë, Luçiano Pavaroti) dhe bëri më shumë se 90 regjistrime muzikore.

Nga Pekini në Buenos Aires, njerëzit menjëherë e njihnin buzëqeshjen e tij inkandeshente dhe nurin e tij të përndritshëm, teksa mbante në një shami të bardhë dore duke kënduar arie nga operat dhe këngë folklorike napoletane, pjesüe tüe muzikës pop apo melodi të Kirshtlindjeve për qindra mijë pjesëmarrës të koncerteve. Emri i tij u lakua shpesh në kollonat e gossipeve pas ndarjes së tij me Adua Veroni, gruan e tij të 35 viteve dhe nënën e tri vajzave të tyre, dhe pastaj u martua me sekretaren e tij 26-vjeçare më 1996. Nga fundi i vitit 2003, ai u martua me Nicoletta Mantovani-n në një ceremoni tejet të bujshme dhe me praninë e superyjeve nga e gjithë bota. Pavarotti tha se vajza e tyre Alice, rreth një vjeçe kur ata u martuan, ishte arsyeja kryesore pse ai dhe Mantovani më në fund u martuan pas shumë vitesh bashkëjetese. Në pjesën e vonë të karrierës së tij, disa kritikë ia përmendën atë që ata e quanin prirje në rritje drejt komercialitetit dhe rëndomësisë. Ai u bë objekt fushatash për ndërprerjen e koncerteve apo për moszgjedhje të numrave të programit në koncertet e Three Tenors dhe u dënua me miliona dollarë gjobë.

Djalë i një bukëpjekësi dhe këngëtari amator, Pavarotti lindi më 12 tetor 1935, në Modena. Ai ishte i varfër, ndonëse thoshte ishte i pasur me lumturi. “Familja jonë ishte e varfër, por unë nuk mund ta përfytyroj pasurinë ndryshe,” thoshte Pavarotti. Kur ishte i ri, Pavarotti tregonte më shumë interes për futbollin se për studimet, por ai gjithashtu dëgjonte me babain të regjistruar tenorët e mëdhenj si Beniamino Gigli, Tito Schipa, Jussi Bjoerling dhe Giuseppe Di Stefano, ky i fundit më i pëlqyeri prej tij. Mes miqve të ngushtë të fëmijërisë ishte Mirella Freni, e cila gjithashtu u bë soprano dhe këngëtare e famshme e operës. Të dy studiuan për këngë së bashku dhe vite më vonë dhanë koncerte së bashku, thotë kritiku italian i operave Elvio Giudici. Kur ishte adoleshent, Pavarotti shkoi me babain, edhe ai tenor, në korin e kishës dhe në korin operistik lokal. Ai ishte i ndikuar nga këngëtari dhe aktori amerikan i filmave Mario Lanza. “Shikoja filmat e Mario Lanza-s dhe kthehesha në shëpi e filloja ta imitoja para pasqyrës,” tregonte Pavarotti. Të kënduarit nuk ishte më shumë se një pasion kur Pavarotti mbaroi shkollën për mësues dhe filloi të japë mësim në një shkollë. Por kur ishte 20 vjeç, ai shkoi me korin e tij në një garë muzikore ndërkombëtare në Uells. Grupi i Modenës fitoi vendin e parë, dhe Pavarotti filloi ti kushtohet këngës.

Me nxitjen e së fejuarës Adua Veroni, ai filloi të marrë mësime me pagesë. Ai studioi me Arrigo Pola-n e më vonë me Ettore Campogalliani-n. Më 1961, Pavarotti fitoi një garë lokale të zërave të rinj me një debut në rolin e Rodolfos nga opera e Puccini-t, “La Boheme”. Ai vazhdoi një varg suksesesh në shtëpi të vogla operash nëpër Europë, para se të debutonte më 1963 në Covent Garden në Londër, ku zëvendësoi Di Stefano në rolin e Rodolfos. Duke i pasë bërë përshtypje dirigjentit Richard Bonynge, Pavarotti u bë partner me gruan e Bonynge, sopranon Joan Sutherland, në prodhimin e Maiemit të “Lucia di Lamermoor”. Ai nënshkroi një kontratë për një tur 14 javor në Australi. Kjo shënon fillimin e karrierës së tij. Ai e ndihmoi sopranon Sutherland si të rregullonte frymëmarrjen gjatë të kënduarit. Në vijim Pavarotti këndoi në La Scala të Milanos më 1965, San Francisko më 1967, dhe në Metropolitan Opera House të Nju Jorkut më 1968. Pastaj në Vjenë, Paris dhe Çikago. Gjatë karrierës u përball me mbipeshën aq të mediatizuar. Dashuria për ngrëniet e bënë atë të peshonte 190 kilogramë më 1978. “Ndoshta është koha të shqetësohem vërtetë,” tha ai në një përpjekje për të mbajtur dietë.

Pavarotti, arsimuar për tenor lirik, filloi të marrë role dramatike gjithnjë e më të vështira si Manrico në operën e Verdit “Trovatore” dhe rolin kryesor në “Otello”. Pavarotti shpesh u krahasua me Domingo-n, më të madhin bashkokohës të tij. Kritikët e vlerësonin Domingo-n si më të plotësuar, po ai kurrë nuk arriti lartësinë e Pavarotti-t. Edhe pse pati xhelozi profesionale mes tyre, Pavarotti thotë se i pëlqen të gjykohet vetëm për të kënduarit e periudha më kulmore të tij. Në mes të viteve1970, Pavarotti u bë një superyll I vërtetë mediatik. Ai luante në reklama të ndryshe dhe mbante koncerte fitimprurëse në stadiume gjigante në gjithë botën. Shpejt në koncerte e shoqëruan superyje të muzikës pop. Në një koncert në Central Park të Nju Jorkut me 1993 pati 500000 adhurues. Kënga “Volare” e kënduar nga Pavarotti fitoi platinum në tregun e industrisë muzikore me 1988.

Më 1990 u shfaq me Domingo dhe Carreras në koncert për mbarimin e finaleve të Kupës Botërore të Futbollit. Koncerti ishte sukses i jashtëzakonshëm. Videoja e koncertit shiti më shumë se 750000 kopje. Me një album regjistruar nga koncerti në Dodger Stadium të Los Anxheloist më 1994 ata tre arritën rekord të muzikës klasike. Në turin e vitit 1996 secili tenor fitoi nga $10 milionë. Pavarotti pëlqente të këndonte me yjet e muzikës pop në koncertet bamirëse “Pavarotti & Friends”, të cilin e mbante përvjet në Modena. Gjatë viteve të luftës së Bosnjës 1992-95 ai mblodhi ndihma humanitare me këngëtarin Bono, dhe pas luftës ai financoi Pavarotti Music Center në Mostar./Elida BUÇPAPAJ

 

 

MODENA, ITALIA DHE BOTA IA DHANË LAMTUMIRËN E FUNDIT TË MADHIT LUÇIANO PAVAROTI

 

Një arkivol prej dru panjo të bardhë rrethuar me trëndafilë të kuq, zambakë e lulediej, të parapëlqyera prej tij, në brendësi të katedrales së Modenës. Mjatas e djathtas familjarët, e shoqja Nicoletta e katër vajzat, ish gruaja Adua, miqtë më të ngushtë. Në orën tre fiks Ave Maria nga Otello, kënduar nga sopranoja, edhe ajo mike, Raina Kabaivanska, shënon lamtumirën e fundit Luciano Pavarotti-t. Ky është akti final i një nderimi të zgjatur tri ditë, ku të paktën njëqind mijë veta kanë marrë pjesë në sallën e homazheve dhe e gjithë bota e ka përshëndetur me emocione tenorin italian si njërin prej më të mëdhenjve në historinë e muzikës dhe të operistikës.

Yje të rokut, liderë politikë dhe adhurues për disa minuta rresht u ngritën në këmbë dhe duartrokitën pasi panë një filmim ku Pavarotti dhe babai i tij father Fernando këndonin së bashku hymnin Panis Angelicus.

Ceremonia u pasqyrua nga televizionet e të gjithë botës. Telekamerat përqëndroheshin shüesh në fytyrën e Nicoletta Mantovani-t, plot lotë. Ishte edhe një mesazh i vajzës së tij Alice, 4 vjeç, të cilën e ka pasur me Nicoletta-n, lexuar nga kryeipeshkvi Benito Cocchi kryesuesit zyrtar të meshës – : “Babi, unë e di se më ke dashur shumë dhe e di se do të më mbrosh gjithmonë. Do të të mbaj përherë në zemrën time.” Një lutje në emër të tri vajzave të tjera të Pavarotti-t (të cilat i ka pasur me gruan e parë, Adua) është lexuar pak më parë nga një murgeshë: “Të falënderojmë Zot që na ke falur te një njeri me zë të fuqishëm për të prekur kordat e shpirtit.”

Në katedralen e Modenës ishin të pranishëm, mes tjerësh Kryeministri italian Romano Prodi, nënkryeministri Francesco Rutelli, ministrat Santagata e Parisi, ish Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara Kofi Annan, numri një i FAO-s, Jacques Diouf, ministra e autoritete lokale. Po mbi të gjitha ishin të pranishëm miqtë e Big Luciano (të Madhit Luçiano), Placido Domingo, Jose Carreras, Bono, Jovanotti, Zucchero, Gianni Morandi, Carla Fracci, Caterina Caselli, sopranoja Mirella Freni, regjisori Franco Zeffirelli, The Friends me të cilët Pavarotti ia ka arritur, eksperiment i vetëm dhe ndoshta i papërsëritshëm, të përziejë muzikën pop, lirikën dhe operën.

Imzot Cocchi, para se të falënderonte të pranishmit, lexoi mesazhin kishëtar të Papës Benedikit XVI ku ka shkruar për “ndjenjën e dhimbjes për largimin e artitit të madh që me talentin e madh ka nderuar dhuratën hyjnore të muzikës”. Në momentin e përshpirtjes, Andrea Bocelli, i emocionuar, ka kënduar Ave Verum Corpus të Mozartit, duke marrë një duartroktije të gjatë.”

“Fjalët nuk shërbejnë – ka thënë Romano Prodi në fjalën e tij ato që flasin janë emocionet dhe dhimbja, dhe gjithçka brenda nesh e rrotull nesh dëshmon se Luciano Pavarotti ka hyrë thellë në momentet e shumta të jetës sonë. Për mua është një nder i madh tia bëj nderimet gjenisë së tij dhe njerëzisë së tij në emër të krejt Italisë.”

“Ishte tenori më i madh i më të mëdhenjve, një njeri i madh, vdekja e tij është humbja më e madhe në nivel planetar,” thotë këngëtari Tony Renis. E Jovanotti, i emocionuar: “Edhe dielli sot duket se përshëndet madhështinë e Pavarotti-t.” Në dalje prej katedrales, pas lamtumirës me këngën Vincerò, ku spikat vargu “Alalba vincero” (Në agim do të fitoj) grupi akrobatik i Shigjetës Tringjyrëshe (Frecce Tricolore) i ka bërë nderime Maestros duke krijuar me ngjyra jeshil, bardh dhe kuq në qiellin blu mbi katedrale flamurin italian. Pastaj trupi i tij është vendosur në varrezat e Montales, në lëndinën e Castelnuovo Rangone, pak kilometra larg qytetit Modena, ku Pavarotti prehet në varrin e familjes, me prindërit, me të birin Ricardo që lindi i vdekur.

THËNIE TË ADMIRUESVE TË TENORIT LUÇIANO PAVAROTI

“Zëri i Luciano-s ishte kaq jashtëzakonisht i bukur dhe përftimi i tij kaq natyral dhe i drejtpërdrejtë, saqë të kënduarit e tij foli kthjellët me zemrat e dëgjuesve, edhe kur ata nuk dinin asgjë nga gjinia e operës. Unë kurrë nuk do të harroj bukurinë magjike të atij zëri, por gjithashtu do të kujtoj shpirtin e ngrohtë, të njerëzishëm dhe të shëndetshëm të atij burri. Ai është, me të drejtë, një legjendë tashmë – një artist regjistrimet e të cilit do të jenë pikë referimi për këngëtarët dhe për adhuruesit e operës për shumë kohë në të ardhmen,” tha drejtori i muzikës i Metropolitan Opera , James Levine, i cili bashkëpunoi me Pavarotti-n në 139 koncerte në fillim të 1973.

——

‘”Ai ishte më i madh se jeta. Zemra e tij ishte e madhe sa zëri i tij. Ai ishte gjithmonë shumë shënës, dhe gjithmonë kishte një atmosferë pozitive në qenien e tij. Dhe kjo iu ndihmonte jo vetëm njerëzve që këndonin me atë, por edhe orkestrave,” tha Zubin Mehta, drejtor muzike i Orkestrës Filarmonike të Izraelit, i cili e dirigjoi Pavarotti-n në Romë dhe Los Anxhelos në koncertet “‘Three Tenors”.

——

‘”Pavarotti dha një ndihmesë të madhe jo vetën në muzikë dhe arte, por edhe për njerëzit në nevojë anembanë botës. Puna e tij për fëmijët sidomos për ata të prekur nga konfliktet e armatosura shtrirë nga Afganistani në Liberi e përtej. Duke mbajtur koncerte në skena dhe duke ftuar miqtë talente për grumbullim fondesh, ai dha miliona dollarë për ndihmë humanitare,” tha Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së Ban Ki Moon.

——

‘”Ai gjithnjë më ka ndihmuar mua, më përkrahur në periudhat më të vështira të jetës sime, edhe në sëmundje të rënda. Ai ishte shumë i afërt me mua, ai më telefononte shpesh dhe më jepte gjallëri e humor,” tha tenori spanjoll Jose Carreras, beteja e të cilit me leuceminë e shpërndau treshen e tenorëve dhe koncertet “‘Three Tenors” me Pavarotti-n dhe Placido Domingo-.

—-

“Ndihmesa e tij historike që shtrihet nga muzika popullore te opera pa dyshim që do të jetë në zemrat e breznive të ardhshme. Shprehja muzikore që ai e paraqiti me dinjitet bëri që ai të meritojë respektin dhe admirimin,” tha Ricky Martin, i cili këndoi “Mamma” me Pavarotti-n 1999 në Modena, Itali, në përkrahje të fëmijëve të Guatemalës dhe Kosovës. Ata kënduan edhe “Vento” së bashku më 2003.

——

“Kam pasur kënaqësinë jo vetëm të këndoj me të në veprimtari bamirëse, por edhe të këndoj në vend të tij në Grammy Awards më 1998, duke kënduar “Nessun Dorma”. Unë përjetova një moment magjik dhe absolut kur ai u ngjit në skenë dhe më falënderoi për të kënduarit tim. Bota ka humbur një nga zërat më të mëdhenj të të gjitha kohërave,” tha Aretha Franklin.

——

“Sot u pushtova nga një trishtim i pafund, por unë e di se Luciano nuk do të donte që unë të ligështohesha… por do të donte ta kujtojmë atë me gëzim, duke dëgjuar zërin e tij që e këndoi me të njëjtin pasion si muzikën klasike edhe atë popullore,” tha këngëtarja folk argjentinase Mercedes Sosa, që këndoi me Pavarotti-n në prill 1999 në Buenos Aires.

——

“Ai i jetoi këngët, vepra e tij ishte përzierje e madhe gëzimi dhe trishtimi; sureal dhe tokësor njëkohësisht. Madje edhe kur zërit të tij i kishte rënë fuqia, cilësitë e tij të të kënduarit e bënë atë një gjigant midis të gjithë njerzëve të mëdhenj,” tha këngëtari i U2, Bono./ELIDA BUÇPAPAJ

blank

Më 10 tetor 1813 lindi Giuseppe Verdi, kompozitori me njohur i operës italiane

Giuseppe Verdi (1813-1901) është kompozitori me njohur i operës italiane, jo vetëm i shekullit te XIX. Ai mbetet si njeri nder kompozitoret me te njohur te botes ne historinë e operës. Verdi u lind me 10 tetor 1813 ne fshatin La Ronkole te Italisë Veriore, ne një familje te varfër. Prirja dhe dashuria e tij për muzikën u shfaqen qysh herët por shkollimi që i vështire ngase kishte origjine nga fshati dhe mungesë te mjeteve materiale.

Ne moshën 18 vjeçare dëshiron te regjistrohet ne konservatorin e Milanos, por u refuzua për shkak se kishte kaluar moshën e paraparë dhe se nuk zotëronte mire pianon, për këtë arsye Verdit u detyrua që Muzikën ta mësoj privatisht dhe njëkohësisht te punoj që ta siguronte ekzistencën. Ne saje te talentit te rralle dhe zellit te madh Verdi arriti te kompensonte mësimet që do ti bënte ne konservatorio, ai meqë punonte si instrumentist ne qytetzen Buseto, arriti te krijonte operat e para që do te shfaqeshin ne Milano. Ai përveç punës për ngritjen e tij profesionale, lexonte veprat e Hygos, Sherlit, Dymas, Shekspirit etj, e që këto do te bëheshin mbështetje për krijimin e libretove te operave te tij te njohura. Xhuzepe Verdi jetoi ne kohen kur populli i tij po luftonte për Çlirimin dhe bashkimin e atdheut prandaj ky ishte dëshmitar dhe pjesëmarrës ne këto luftëra. Faza e pare e krijtarisë se Verdit frymëzohet nga këto ngjarje prandaj kjo etape mund te quhet si etapa Revolucionare e Verdit, gjate kësaj kohe ai arrin suksesin e vet te pare me operën Nabukodonozor e cila me përmbajtjen e saj alegorike aludonte lëvizjen revolucionare te Rizorgjimentos (Rilindjes) që nga kjo operë emri i Verdit u be siombol i kësaj levizje që shprehej me (VIVA Vitori Emannuel) rroftë Vitorio Emanueli mbreti i Italisë pra i brohorisnin mbretit te Italisë ne vend te atij te Austrisë nën sundimin e te cilit ishte Italia. Korali nga opera Nabukodonozor këndohej si kënge patriotike nga masat italiane.

Pas suksesit te parë e te madhë radhiten operat e tjera te Verdit, i cili u be i njohur dhe i popullarizuar jo vetëm ne Itali por edhe ne Evropën e kulturuar. Verdi dallon nga bashkatdhetaret e tij, kompozitorët te cilët vite te tëra jetonin larg atdheut. Ai tëre jetën e tij e kaloi ne atdhe-Itali lidhur me popullin si një patriot i vërtet, duke studiuar historinë jetën dhe mbi te gjitha muzikën popullore dhe artistike te traditës nga e cila hoqi disa mungesa eventuale që vëreheshin veçanërisht ne operat seria. Ai beri sintezën e vetive pozitive te operës italiane, veçmas duker ruajtur traditën e bel kantos jo për qellim ne vete por për shërbim te përmbajtjes.

Meloditë e operave te tij ishin te çliruara nga Virtuoziteti dhe koloraturat e tepruara dhe te dominimit te muzikës mbi përmbajtjen. Përmbajtja dhe muzika ishin te mishëruara me njëra tjetrën, prandaj ai me vëmendje zgjodhi tekstet që do ti kompozonte, dhe bashkëpunoi ngushte me libretistin Piave dhe me shkrimtarin dhe kompozitorin Arigo Boito. Thelloi anën dramatike dhe psikologjike te karaktereve te protagonisteve te operave te tij. Muzika e tij mbështetej ne gurrat e muzikës popullore prandaj u mbështet nga shtresat e gjera te popullsisë.

Edhe vete Verdi është kompozitor nacional me vlera polinacionale. Qysh gjate jetës se tij ai u be i njohur dhe i popullarizuar si një nder fytyrat me te njohura te vendit dhe te Evropës. Pleqërinë e thelle e priti te qete dhe pa trazira. Vdiq ne moshe te shtyre me 1901. Verdi kompozoi 26 opera dhe një rekuiem te njohur. Te gjitha operat nuk kane përmbajtje te përhershme. Ne fillim dhe ne mbarim te jetës se tij kompozoi opera komike ndërsa pjesa tjetër (shumica absolute) kane një përmbajtje serioze dhe disa sosh janë edhe tragjedi. Operat me te njohura te cilat radhite nder kryeveprat e muzikës operistike te botes janë : Nabukodonozor, Rigoleto, Trubaduret, Traviata, ballo me maska, Aida, Othello Falstaf opere komike.

Ne historinë e gjate te operës Verdi zë vend te nderit sepse arriti te bashkoj traditat me te bukura te operës Italiane, te mbetet thellësisht kombëtar, tu shmanget elementeve negative te operës Italiane, te absorboj elementet pozitiveq që ishin shfaqur ne artin e operës ne shekullin e XIX, madje edhe disa elemente te reformës se Vagnerit dhe te realizimit te letërsisë se kohës.

Operat e Verdit

Oberto, Conte di San Bonifacio – Teatro alla Scala, Milan, 1839
Un Giorno di Regno – Teatro alla Scala, 1840
Nabucco – Teatro alla Scala, 1842
I Lombardi – Teatro alla Scala, 1843
Ernani – Teatro La Fenice, Venice 1844
I due Foscari – Teatro Argentina, Rome, 1844
Giovanna d’Arco – Teatro alla Scala, 1845
Alzira – Teatro San Carlo, Naples, 1845
Attila – Teatro La Fenice, Venice, 1846
Macbeth – Teatro della Pergola, Florence, 1847
I masnadieri – Her Majesty’s Theatre, London, 1847
Jérusalem – Académie Royale de Musique, Paris, 1847 (version i rishikuar i I Lombardi)
Il corsaro – Teatro Grande, Trieste, 1848
La battaglia di Legnano – Teatro Argentina, Rome, 1849
Luisa Miller – Teatro San Carlo, Naples, 1849
Stiffelio – Teatro Grande, Trieste, 1850
Rigoletto – Teatro La Fenice, Venice,1851
Il trovatore – Teatro Apollo, Rome, 1853
La traviata – Teatro la Fenice, 1853
Les vêpres siciliennes – Académie Royale de Musique, Paris, 1855
Le trouvère – Académie Royale de Musique, Paris, 1857 (version i rishikuar Il trovatore me një balet te shtuar)
Simon Boccanegra – Teatro La Fenice, Venice, 1857
Aroldo – Teatro Nuovo, Rimini, 1857 (version i rishikuar Stiffelio)
Un ballo in maschera – Teatro Apollo, Rome, 1859
La forza del destino – Imperial Theater, Saint Petersburg, 1862
Macbeth – Theâtre Lyrique, Paris, 1865 (version i rishikuar)
Don Carlos – Académie Royale de Musique Paris, 1867
La forza del destino – Teatro alla Scala, Milan, 1869 (version i rishikuar)
Aida – Khedivial Opera House Cairo, 1871
Don Carlo – Teatro San Carlo, Naples, 1872 – (rishikim i pare i Don Carlos)
Simon Boccanegra – Teatro alla Scala, 1881 (version i rishikuar 1857)
Don Carlo – Teatro alla Scala, Milan, 1884 (rishikim i dyte, version i Aktit 4)
Don Carlo – Teatro Municipale, Modena, 1886 (rishikim i trete, version i Aktit 5)
Otello – Teatro alla Scala, 1887
Falstaff – Teatro alla Scala, 1893

(Wikipedia)

blank

Festivali Napoli Cultural Classic mbush 20 + 1 dhe feston ditëlindjen e tij më 9 tetor

Njoftimi për shtyp

Festivali Napoli Cultural Classic mbush 20 + 1 dhe feston ditëlindjen e tij më 9 tetor në Marigliano në mjedisin e bukur të Kishës Kolegjiale të Santa Maria Delle Grazie nën patronazhin moral të komunës së Marigliano dhe e bën këtë me mbrëmjen e fundit që përfshin shpërblime për punën e profesionistëve që kryejnë aktivitetet e tyre në një mënyrë të veçantë dhe të shkëlqyeshme, në sektorë të veçantë që përfaqësojnë 5 seksionet e çmimit, të ndara si më poshtë në Seksionin Shkencor, Seksioni i Mjedisit dhe Territorit, Seksioni i Kulturës, Seksioni i Arteve Vizuale dhe Seksioni i Arteve Performuese.

Me kalimin e viteve, personalitete të njohura ndërkombëtarisht janë shpërblyer, vetëm për të përmendur disa, Giovanni Allevi, Tiziana Ferrario, Massimo Andrei, Vittorio Sgarbi, Sebastian,  Maria Luisa Busi, Cristina Donadio, Milot, Lando Buzzanca, Helidon Xhixha, Peppino Mazzotta, Maurizio de Giovanni, Melsi Labi, Liu Ruowang, Pan Lu Sheng, Zeng Yi e shumë te tjerë.

Nismëtarët vullnetarë të Napoli Cultural Classic, të cilët 21 vjet më parë i dhanë jetë kësaj ngjarje të jashtëzakonshme kulturore që udhëtoi midis vendeve magjepsëse në territorin tonë për zgjerimin e saj,

nga Amfiteatri Romak në Nola deri te Villa Augustea në Somma Vesuviana, nga Pallati Aragonese nga Palma Campania në bazilikat e hershme të krishtera të Cimitile,

nga Pallati Dukal i Avella në Pallatin Dukal të Somma Vesuviana,

nga Seminari Vanvitellian në Pallatin Episkopal të Nola,

nga muzeu i Santa Sofisë në Benevento deri në Napolin nëntokësor, për të përfunduar me Palazzo Ducale di Marigliano e mrekullueshme jo larg Kishës së mrekullueshme të Santa Maria delle Grazie që Don Lino D’Onofrio e vë gjithmonë në dispozicion të realiteteve kulturore dhe asociative të territorit ku dhe ku do të zhvillohet ceremonia përfundimtare e ndarjes së çmimeve.

Çmimi Napoli Cultural Classic ka krijuar bashkëpunime ndërkombëtare me SHBA, Meksikën, Rusinë, Spanjën, Kinën, Shqipërinë, Gjermaninë dhe këtë vit shtohet një pjesë e re me pjesëmarrjen e artistëve të mëdhenj ukrainas.

Mbrëmja do të prezantohet nga Emanuela Tittocchia dhe Valerio Lombardi, nën drejtimin artistik të Lorenzo Maffia, me pjesëmarrjen e jashtëzakonshme të aktorëve Massimo Andrei, Agnese Lorenzini, Adriano Falivene, Fabio Massa dhe kastit të filmit arthouse “la santa piccola” , me pjesëmarrjen e shkrimtarëve Davide Vigore, Salvatore D’Ascia dhe Raffaele Messina, e muzikantëve Giovanni Block, Eddy Napoli dhe Eka.

Do të ketë paraqitjen e profesorit Claudio Rocca drejtor i akademisë së arteve të bukura të Firences, të Najada Hamza, Artiste shumë e njohur e artit bashkëkohor; Skënder Buçpapaj, botues, shkrimtar, gazetar, si dhe pjesëmarrjen e artistit Nello Petrucci dhe Oleg Pinchuk/voal.ch

blank

 

 

blank

Më 23 shtator 1835 u nda nga jeta kompozitori i shquar italian Vincenzo Bellini

VOAL – Vincenzo Salvatore Carmelo Francesco Bellini, kompozitor italian, një nga operistët më të famsh$em të shekullit të 19-të, lindi në Catania më 3 nëntor 1801. Ai studioi muzikë në Catania, pastaj në Napoli (1819). Midis mësuesve të tij është Nicola Antonio Zingarelli, i cili e drejton atë drejt studimit të klasikëve. Ai takon kalabrezin Francesco Florimo, me të cilin krijon një miqësi të thellë dhe të qëndrueshme; Florimo do të bëhet bibliotekar i konservatorit të Napolit dhe do të jetë biografi i mikut të tij Bellini, i cili vdiq para kohe.

Ndër kompozimet e tij të para, në këtë periudhë, ka vepra të muzikës së shenjtë, disa simfoni dhe disa arie për zërin dhe orkestrën, duke përfshirë të famshmen “Dolente Imagine”, tani e njohur për adaptimet e saj të mëvonshme për zërin dhe pianon.

Më 1825 ai paraqiti operën e tij të parë dhe veprën përfundimtare të kursit të kompozimit në teatrin e konservatorit “Adelson e Salvini”. Vetëm një vit më vonë me “Bianca e Fernando”, arrin suksesi i parë i madh dhe i papritur. Për të mos munguar respekti për Princin Ferdinand të Bourbon, opera është vënë në skenën në teatrin San Carlo në Napoli me titullin e ndryshuar në “Bianca e Gernando”.

Më 1827 ai u porosit për të kryer një punë që do të kryhej në Teatro alla Scala në Milano. Bellini largohet nga Napoli dhe gjithashtu Maddalena Fumaroli, vajza me të cilën ai është dashuruar por që nuk ishte në gjendje të martohej për shkak të kundërshtimit të babait të saj.

Në Milano vihen në skenë “Il pirata” (1827) dhe “La straniera” (1829), duke arritur suksese të bujshme; në faqet e shtypit milanez të kohës mund të vlerësohet se si Bellini konsiderohej i vetmi lojtar italian i operës me një stil të fortë personal në gjendje të qëndrojë përballë atij të Gioacchino Rossini.

“Zaira” më 1829, e shfaqur në Parma, ka më pak fat: duket se stili i Bellini nuk i përshtatej shijes së tradicionalistit publik provincial. Nga veprat e mëvonshme, më të suksesshmet janë ato të shkruara për publikun e Milanos: “La sonnambula” (1831), “Norma” (1831) dhe “Parigi” (I puritani – 1835).

Në të njëjtën periudhë ai gjithashtu kompozoi dy opera për teatrin La Fenice në Venecia: “I Capuleti ei Montecchi” (1830), për të cilën ai adaptoi një pjesë të muzikës së shkruar për “Zaira” dhe fatkeqësinë “Beatrice di Tenda” (1833) .

Pika vendimtare e kthimit në karrierën e tij si dhe në evolucionin e tij artistik përkon me lëvizjen e tij në Paris. Këtu Vincenzo Bellini bie në kontakt me disa nga kompozitorët më të mëdhenj në Evropë (përfshirë Fryderyk Chopin); duke e mbajtur të paprekur frymëzimin melodik të të gjitha kohërave, gjuha muzikore e italishtes pasurohet me ngjyra dhe zgjidhje të reja.

Në Paris ai krijoi romanca të shumta në dhomë me shumë interes, disa prej tyre në frëngjisht. Ai tani është i pjekur dhe i gatshëm të kompozojë një opera në frëngjisht për Paris Opéra: për fat të keq karriera dhe jeta e tij janë ndërprerë në moshën e re 33 vjeç, më 23 shtator 1835, nga një infeksion i zorrëve i kontraktuar disa vjet më parë.

Vincenzo Bellini ( Vinçenco Belini) është varrosur afër Chopin dhe Cherubini në varrezat Père Lachaise, ku trupi do të qëndrojë për më shumë se dyzet vjet, deri në 1876, kur do të çohet në Katedralen e Catania.

Nga viti 1985 deri në hyrjen në fuqi të euros, kartëmonedha italiane 5,000 Lire kishte fytyrën e Vincenzo Bellinit./Elida Buçpapaj

blank

XHIMI, DJALOSHI I TALENTUAR QË TË IMPRESIONON – Portret nga TAHIR BEZHANI

 

Quhet Haxhi Mehmet Hasanaj, e thërrasin Xhimi, nxënës i kl. VIII në shkollën “Edit Durhami” në Tiranë. Ka lindur në Prishtinë në vitin 2008. Pas lindjes, prindërit u transferuan në Tiranë. Babai inxhinier, nëna ekonomiste. Si prindër me edukatë e të arsimuar, kanë bërë të pamundurën që  tre bijve të tyre t’u  ofrojnë kushte për mësime. Këtë dëshirë fëmijët e tyre, Erjoni Etniku e Haxhia-Xhimi, ua kanë plotësuar prindërve të tyre. Që të tre, që nga viti i parë e deri me tani, janë shembullorë në shkollë. Derisa Erjoni këtë vit vijon fakultetin në Bremën të Gjermanisë ,informatikë, Etniku po  vazhdon në  vitin e dytë të gjimnazit në Tiranë, po ashtu me nota  të shkëlqyeshme.

blank

Një pamje-pejsazsh i bukur nga dorë e Xhimit.

blank

Haxhi Mehmet Hasanaj- Xhimi.

blank

Ndjenjë e veçantë me krijimet e artistit të vogël,Xhimit.

Ndërkaq, Haxhia-Xhimi i vogël, gjithnjë e më shumë po tregon interesim për artin pamor, për pikturën, të cilën ,siç thotë, ” e kam pasion, kënaqësi imagjinatave!…”

Në “atelienë” e tij modeste,në dhomën personale, shohim veglat e punës të këtij artisti të ri, me të cilat Xhimi po përpiqet me mish e me shpirt, të gjejë e gdhendë sa më bukur talentin e tij. Ngjyrat, brushat e disa gjëra tjera, e kishin zbukuruar tavolinën e tij në dhomën e punës e të gjumit. Kur na i tregoi disa nga pikturat , kryesisht pejsazhe vërtetë të bukura e imagjinative, na bindi se djaloshi, iu kishte rrekë me seriozitet e plot dashuri këtij rrugëtimi me vlerë të pafund artistike. Duke parë talentin dhe dashurinë e këtij djaloshi, patëm kureshtjen të dimë se që kur kishte filluar me penelatat e para në pëlhurë. Pa hezitim dhe me krenari ai na ftregoi:”

“I kam katër vite që përpëlitem, njëherë me lapsin grafit, në letër të thjeshtë, ndërsa tani, babi më ka “avancuar” duke më blerë  brushe e ngjyra me qëllim që të eci sa më shpejt”- na tha Xhimi!

-Po ndonjë dëshirë, të ngacmon tani, me që paske arritur në numrin njëzet të pikturave me pamje shumë atraktive, me motive të ndryshme  e shumë pasiononte?!

-Kam dëshirë të njoh akoma më thellë lëmin e këtij arti, synoj, kam ide, por duhet të mësoj shumë. Nëse më ecën mbarë siç mendoj, ëndërroj për një ekspozitë në Gjakovë, pastaj një në Tiranë, në ambientin e shokëve e shoqeve, moshatarëve të mi, ku arti pamor trajtohet me seriozitet.

blank

Nuk na mbeti asgjë më shumë se sa t’i urojmë punë të mbarë e suksese këtij filizi të ri, i cili meriton përkrahjen nga të gjithë ata që e njohin talentin e tij. Rinia me talent në lami të ndryshme të artit veçohet, përkrahet dhe stimulohet në çdo vend të botës .

blank

Suksese Haxhi Hasanaj-Xhimi!

 

Tiranë, 19 Shtator 2021

blank

Ekspozohet për herë të parë vizatimi i sapozbuluar i piktorit Vincent Van Gogh

Vizatimi me laps i sapozbuluar i piktorit holandez me famë botërore Vincent Van Gogh u ekspozua për herë të parë në kryeqytetin e Holandës, Amsterdam, transmeton Anadolu Agency (AA).

Sipas BBC-së, Muzeu Van Gogh ka konfirmuar zbulimin e vizatimit të paparë më herët, të një plaku të lodhur.

Muzeu deklaroi se vepra e titulluar “Study for Worn Out” u vizatua në vitin 1882, në fillim të karrierës së piktorit Van Gogh.

Vizatimi në fjalë është fshehur në koleksionin privat të një familjeje holandeze për më shumë se një shekull dhe është ekspozuar për herë të parë në muzeun në Amsterdam sot.

Punimi me laps, me firmën “Vincent”, shfaq një plak të ulur në një karrige prej druri, i veshur me një jelek, pantallona dhe çizme, me duart në kokë.

Teio Meedendorp, një nga studiuesit në Muzeun Van Gogh, deklaroi se vizatimi nuk ishte parë kurrë më parë dhe se është zbuluar për herë të parë, dhe se është “absolutisht e pamundur” të thuhet vlera materiale e veprës.

Vizatimi do t’i kthehet koleksionistëve privatë pasi të jetë ekspozuar deri më 2 janar.

blank

blank

Violinisti i shquar Florian Vlashi: Kam punuar me Maestron, por që kur Inva Mula fitoi Konkursin e tij, Plaçido Domingo filloi të njohë artin që bëhet në Shqipëri!

Kam punuar disa herë me Placido Domingo, por këtë fotografi e kam përzemër se është e para në Spanjë, korrik 1992, një muaj pasi kisha ardhur nga Shqipëria.

Ai zë tek sheshi i pelegrinëve në Santiago de Compostela pati tek unë një efekt gati hipnotizues.

Nuk e di se cfarë kam folur me të atë natë, me siguri një mini-bisedë të rëndomtë kortezie ”

…Ah, nga Shqipëria je.

E njihni?

Jo, por do më pëlqente.

Do Zoti bëhet një ditë, maestro!

Pse jo, Amin!

Dhe Zoti e desh që të bëhet…

Që kur Inva Mula fitoi konkursin e tij Operalia në 1993, Placido filloi të njohë artin që bëhet në Shqipëri.

Por nuk mund të ketë rrufe në qiell të hapur.

Ndaj mirënjohje e madhe për drejtuesit e operas tani e ndër vite, për solistët, instrumentistët, balerinët e deri tek këngëtarja më e moshuar e korit apo tekniku që shuan i fundit dritat e skenës…

Të gjithë ata kanë mbajtur në këmbë Istitucionin simbol të artit shqiptar.

Ardhja e “Paqësorit” është bekimi dhe mirënjohja për to.

blank

Ilustrimi nga Gustave Dore për këngën XXI “Ferr”. Botimi 1900

Në hendekun e pestë të rrethit të tetë të ferrit (Canto 21) Dante dhe Virgjili takohen me një grup demonësh. Udhëheqësi i tyre, Khvostach, thotë se nuk ka më rrugë – ura është shkatërruar:

Të dilni të gjithë njëjtë, nëse ju pëlqen,
Ecni këtë bosht, ku është gjurma,
Dhe do të dilni lirshëm me krehrin më të afërt.

Dymbëdhjetë e njëqind e gjashtëdhjetë e gjashtë vjet
Dje, ora pesë vonë,
Rrjedhje pasi këtu nuk ka rrugë Këtu dhe më poshtë, citohet përkthimi i Mikhail Lozinsky, përveç nëse tregohet ndryshe..

Fjalët e demonit befasojnë me hollësitë e tyre të ekzagjeruara – pse do të dinin Dante dhe lexuesit për kohën e shembjes së një ure në orën më të afërt? Ndërkohë, këto strofa përmbajnë çelësin e një prej mistereve kryesore të “Komedisë Hyjnore” – kronologjinë e udhëtimit të Dantes, për të cilën Dante nuk flet drejtpërdrejt askund, por që mund të rindërtohet bazuar në sugjerimet e shpërndara këtu e atje …

Terzina e parë e “Ferrit” tregon se Dante kishte humbur në një pyll të zymtë, “pasi kishte kaluar gjysmën e jetës tokësore”. Ne mund të supozojmë se jemi në zonën e 1300 nga lindja e Krishtit: në Mesjetë, besohej se jeta zgjat 70 vjet Shikoni psalmin e mbretit David: “Ditët e viteve tona janë shtatëdhjetë vjet” (89:10).dhe Dante lindi në 1265. Ne zbresim 1266 vjet nga 1300, për të cilat Khvostach flet dhe rezulton se ura u shemb afërsisht në fund të jetës tokësore të Krishtit. Le të kujtojmë Ungjillin, ku është shkruar se në momentin e vdekjes së Jezusit ndodhi një tërmet i fortë – duke gjykuar nga gjithçka, ajo shkatërroi urën. Nëse u shtojmë këtyre konsideratave mesazhin e Ungjilltarit Luka se Krishti vdiq në mesditë dhe duke numëruar pesë orë më parë, bëhet e qartë se biseda rreth urës zhvillohet në 7 të mëngjesit të 26 Marsit 1300 – 1266 vjet më vonë dhe pesë orë pas vdekja e Krishtit në kryq (Dante mendoi se ndodhi më 25 mars 34).

Duke marrë parasysh të gjitha udhëzimet e tjera të përkohshme “Komedia” (ndryshimi i ditës dhe natës, vendndodhja e yjeve), mund të vërtetojmë se udhëtimi i Dantes për në jetën e përtejme zgjati një javë nga 25 mars deri më 31 mars 1300 Një këndvështrim alternativ e lidh atë me javën e Pashkëve të 1300 – 8-14 Prill; por parimi i vendosjes së kronologjisë nuk ndryshon, thjesht numërimi nuk është nga data “historike” e vdekjes së Krishtit, por nga kalendari i kishës – e Premtja e Madhe..

Kjo datë nuk u zgjodh rastësisht. Në vitin 1300, Papa Boniface VIII shpalli vitin e parë jubilar në historinë e kishës: u premtua që çdo njëqind vjet, çdo besimtar që bëri një pelegrinazh në Romë dhe vizitoi katedralet e Shën Pjetrit dhe Apostullit Pal, do të marrë falje të plotë. Ka të ngjarë që në pranverën e vitit jubilar, Dante të shkojë në Romë për të vizituar varret e apostujve – në çdo rast, linjat e kantos 18 tingëllojnë si një përshkrim i dëshmitarit okular:

Romakët, në fluksin e turmës,
Në vitin e përvjetorit, nuk çoi në një bllokim,
Ndau urën në dy shtigje

Dhe një nga një njerëzit shkojnë në katedrale,
Duke parë murin e kalasë,
Dhe nga ana tjetër ata shkojnë drejt, lart kodrës.

Pikërisht atje, në Romën jubilare, mund të kishte ndodhur një pelegrinazh i mrekullueshëm në jetën e përtejme. Dita e fillimit të pelegrinazhit, 25 Mars, mbart një numër kuptimesh të tjera: më 25 Mars, Zoti krijoi botën; Më 25 Mars, nëntë muaj para Krishtlindjes, Krishti ishte mishëruar. Përveç kësaj, në Firence, ishte nga kjo ditë që filloi numërimi i mbrapshtë i vitit të ri.

Dante filloi të punojë në “Komedi” disa vjet pas datës së supozuar të udhëtimit përtej varrit (skicat e para ndoshta datojnë në 1302, por puna e plotë për poezinë zgjati nga 1306-1307 deri në vdekjen e poetit). Duke punuar në një poezi nga “e ardhmja”, Dante e mbush atë me profeci dhe parashikime mbresëlënëse.

2. Misteri i Shën Lucisë

blank

Ilustrimi nga Gustave Dore për Këngën II “Ferr”. Botimi 1900 Thomas Fisher Biblioteka e Rrallë e Librave / Universiteti i Torontos

Në këngën e dytë të “Ferrit” Virgil tregon se kush e dërgoi atë për të ndihmuar Dan-te, i cili po vdiste në pyllin e errët. Rezulton se këto ishin tre gra të bukura:

… Tri gra të bekuara
Ju keni gjetur fjalë mbrojtëse në parajsë
Dhe një rrugë e mrekullueshme ju është parathënë.

Tre gratë e bekuara janë Virgjëresha Mari, Shën Lucia dhe Beatrice. Maria (ajo, megjithatë, nuk quhet me emër) tregoi për fatkeqësinë e poetit Shën Lucia dhe ajo thirri Beatrice. Beatrice është Bice Portinari, i cili vdiq 10 vjet para aksionit të “Komedisë”, dashuria e të riut Dante, të cilit i kushtoi “Jeta e Re” “Jete e re” – Libri i parë i Dantes, i shkruar në vitet 90 të shekullit XIII, ku tregohet historia e dashurisë së poetit dhe Beatriçes në prozë dhe poezi…. Beatrice nuk kishte frikë të zbriste nga parajsa në gjymtyrë E paqartë – rrethi i parë i ferrit të Dantes, ku gjenden shpirtrat e foshnjave të papagëzuara dhe njerëzve të virtytshëm që vdiqën para ardhjes së Krishtit. tek Virgjili dhe i lutemi për ndihmë. Vëmendja e Marisë, ndërmjetësuesit kryesor për njerëzit përpara Zotit, ndaj Dantes është gjithashtu mjaft e kuptueshme, por çfarë lidhje ka Shën Lucia me të?

Shën Lucia në traditën popullore konsiderohej mbrojtëse e vizionit dhe ndihmonte në sëmundjet e syve Një shenjtore e tillë shoqërohet me etimologjinë e emrit të saj: Lucia rrjedh nga latinishtja lux, lucis – “dritë”…. Qëndrimi i veçantë i Dantes ndaj Shën Lucia është për shkak të problemeve serioze të shikimit që ai mori në rininë e tij për shkak të leximit të zellshëm. Dante flet për këtë në “Festa” “Festa” –traktat filozofik Dante, shkruar rreth 1304-1307.: “Duke qenë i lodhur nga shikimi me lexim të vazhdueshëm, unë i dobësova aq shumë aftësitë e mia vizuale, saqë të gjithë ndriçuesit më dukeshin të rrethuar nga një lloj mjegulle”. Possibleshtë e mundur që Beatrice të ishte gjithashtu një admiruese e Shën Lucia: shtëpia në të cilën ajo jetoi pas martesës së saj ishte ngjitur me Kishën e Shën Lucia. Kështu që shenjtori ishte i përsosur për rolin e ndërmjetësit midis Marisë, Beatrice u ngjit në qiell dhe Dante.

Zgjedhja e këtij personazhi pasqyron parimin e përgjithshëm të Komedisë: duke qenë një kanavacë madhështore teologjike, filozofike dhe poetike, është në të njëjtën kohë një histori për jetën individuale të autorit, ku çdo vendim poetik është i lidhur me ndjenjat, pasionet dhe detajet e udhëtimit tokësor.

3. Sekreti i muslimanëve

blank

Ilustrimi nga Gustave Dore për këngën XXVIII “Ferri” nga Dante Alighieri. Botimi 1900 Thomas Fisher Biblioteka e Rrallë e Librave / Universiteti i Torontos

Në Kanton e 28-të të Ferrit, Dante takon Profetin Muhamed dhe Kalifin e drejtë Ali, të cilët durojnë mundimin e përjetshëm si “mbjellës të përçarjes dhe skizmit”: në kohën e Dantes, besohej se Muhamedi ishte një prelat katolik që u shkëput nga besimi i vërtetë, kështu që për Danten ai mospajtues Imazhi i pahijshëm i profetit (përshkrimi i mundimit të tij është një nga më fiziologjikët në “Komedi”) i dha Dante lavdinë e një armiku të Islamit (“Komedia” është e ndaluar edhe në Pakistan).

Si fuçi pa fund, i shpuar nëpër dhe përmes –
Nga goja në vendin ku mbarojnë jashtëqitjet,
Brenda, njëri prej tyre u zbulua në sy.

Zorrët vareshin neveritshëm midis gjunjëve,
Unë mund të shihja zemrën dhe thesin e stomakut,
Mbushur me çamçakëz, të ndotur në feçe Përkthyer nga Alexander Ilyushin..

Sidoqoftë, qëndrimi i Dantes ndaj Islamit është shumë më kompleks dhe delikat. Në gjymtyrë, midis heronjve dhe të urtëve të Antikitetit, ka myslimanë të famshëm: Salahudini, Sulltani i Egjiptit dhe luftëtari me, Avicena Avicena (rreth 980 – 1037) – mjek, filozof dhe shkencëtar mesjetar persian. dhe Averroes Averroes (1126-1198) – filozof, mjek dhe matematikan i gjuhës arabe folëse andaluziane mesjetare…. Këta të tre janë banorët e vetëm të gjymtyrëve të lindur pas ardhjes së Krishtit.

Përveç kësaj, besohet se e gjithë struktura e poezisë mund të pasqyrojë historinë e udhëtimit të natës dhe ngritjes së Profetit (Isra dhe Miraj), gjatë së cilës Muhamedi u shfaq para Allahut dhe gjithashtu vizitoi Parajsën dhe Ferrin, ku pa bekimin e të drejtëve dhe mundimin e mëkatarëve … Në traditën arabe mesjetare, kishte shumë përshkrime të miraxhit – ngjashmëria e tyre me Komedinë u vërtetua së pari nga arabisti spanjoll Miguel Asin-Palacios në 1919. Më vonë, versionet e këtyre teksteve në gjuhët Romane u bënë të njohura, duke përshkruar në detaje udhëtimin e Profetit dhe u përhap në të gjithë Evropën nga Spanja Arabe. Këto zbulime e bënë hipotezën e njohjes së Dantes me këtë traditë arabe shumë më të besueshme – dhe sot ajo njihet nga shumica e studiuesve të Dantes.

4. Misteri i Epikurit

blank

Ilustrimi nga Gustave Dore për Këngën X “Ferr”. Botimi 1900 Thomas Fisher Biblioteka e Rrallë e Librave / Universiteti i Torontos

Të gjithë në të njëjtën gjymtyrë Dante takon shumë filozofë antikë:

Pastaj, duke parë pjerrësinë e ulët,
Unë pashë: mësuesin e atyre që dinë
Një familje e dashur me mençuri është e rrethuar Kjo i referohet Aristotelit..

Sokrati ulet më pranë tij
Dhe me të Platoni; i gjithë nikoqiri nderon të gjithëdijshmin;
Këtu është ai që beson se bota është e rastësishme,

Filozofi i famshëm Demokriti;
Këtu është Diogjeni, Thales me Anaksagoras,
Zenoni, dhe Empedokliu dhe Herakliti …

Epikuri nuk është në këtë listë dhe nuk është rastësi: një vend krejt tjetër është përgatitur për të në “Komedi” – Dante do ta shohë varrin e tij në rrethin e gjashtë të ferrit, ku janë heretikët:

Këtu janë një varrezë për ata që dikur besuan,
Ashtu si Epikuri dhe të gjithë ata që janë me të,
Se shpirtrat me mish zhduken pa kthim.

Epikuri (341-270 pes) jetoi para ardhjes së krishterimit dhe për këtë arsye nuk mund të konsiderohej heretik në kuptimin e plotë të fjalës. Akuzat e ateizmit të Epikurit, të zakonshëm për Mesjetën, burojnë nga fjalimet e Apostullit Pal kundër Epikureanizmit dhe vazhdojnë në shkrimet e apologjistëve të parë të krishterë: për shembull, Lactantius fajësoi Epikurusin për mohimin e providencës hyjnore dhe pavdekësinë e shpirtit, për shkatërrimin e fesë dhe predikimin e shthurjes. Ky ana-kronizëm është në përputhje me antihistorizmin e përgjithshëm mesjetar: Mesjeta formon personazhet historikë sipas modelit të tyre, duke i kthyer heronjtë e lashtë në kalorës dhe filozofët – në mendimtarë të krishterë dhe duke fshirë ndryshimet midis epokave. Kjo nuk është e huaj për Danten.

5. Misteri i enës së thyer

Në fillim të Canto 19, Dante rrëfen një episod të paqartë biografik: pak para aksionit të Komedisë, ai theu një enë me ujë pagëzimi në pagëzuesin Fiorentine të San Giovanni, duke shpëtuar një fëmijë që po mbytej në të:

Kudo, dhe përgjatë shtratit të lumit, dhe përgjatë shpateve,
Unë pashë një numër të panumërt
Vrima të rrumbullakëta në gur gri.

Ato duken saktësisht të njëjta
Si ata në San Giovanni tim të bukur,
Aty ku kryhet sakramenti i pagëzimit.

Unë, duke shpëtuar një djalë nga vuajtjet,
Kohët e fundit, njëri prej tyre u prish …

Në të vërtetë, në kohën e Dantes në Pagëzoren e Firences, u bënë gropa rreth burimit të pagëzimit, ku ishin vendosur enë të mëdha balte me ujë të shenjtë. Sipas filologut Marco Santagata, ky episod futet në tekstin e poezisë për dy arsye. Nga njëra anë, Dante donte të jepte një shpjegim për veprimin e tij, i cili mund të ketë shkaktuar skandalin (kjo tregohet nga fjalët me të cilat ai i jep fund historisë së tij: “Dhe këtu është një vulë, në mbrojtje të pëshpëritjes!” – që do të thotë: le të bindë kjo dëshmi parandalon njerëzit të dëgjojnë thashetheme të rreme).

Në të njëjtën kohë, historia e Dantes të kujton shëmbëlltyrën e Dhjatës së Vjetër për profetin Jeremia dhe një enë prej balte. Duke iu bindur vullnetit të Zotit, profeti blen një enë balte dhe e thyen atë përpara pleqve: ashtu si një njeri thyen një enë prej balte, Zoti mund të shtypë njerëzit e Izraelit nëse njerëzit thyejnë besëlidhjet e Zotit dhe adhurojnë idhujt.

Duke thyer një enë me ujë të shenjtë, Dante riprodhon gjestin e profetit. Jeremiah u rebelua kundër idhujtarisë së popullit të Izraelit, dhe Dante në “Komedi” u rebelua kundër idhujtarisë së kohës së tij – simonia e kishës Simoni– blerja e postave të kishës. Në kuptimin më të gjerë të fjalës, ky është emri që i është dhënë mbizotërimit të interesave materiale mbi ato shpirtërore në punët e kishave…. Në Canto 19, Dante lëshon zemërimin e tij tek papët, të cilët shkëmbejnë shpirtërore me material dhe e çojnë botën drejt shkatërrimit:

O Simon magjistar, o mikpritës tjetër fatkeq,
Ti, ajo faltore e Zotit, Mirë
Një nuse e pastër, në një uri të tmerrshme

Të korruptuar për hir të arit dhe argjendit,
Tani për ju, ekzekutuar në vendin e tretë,
Timeshtë koha t’i bini borisë!

Dante tashmë ka pasur një aluzion të paqartë të dhuratës së tij profetike. Në “Jeta e Re”, duke arritur momentin e vdekjes së Beatrice, Dante nuk pranon të flasë për të: “Nuk është e përshtatshme për mua të flas për këtë, pasi do të lartësoja veten time, e cila është veçanërisht e fajshme” (Dante aludon në një vizion mistik çfarë i ndodhi atij në kohën e vdekjes së Beatriçes). Studiuesi modern i Dantes, Mirko Tavoni, e afron këtë episod më pranë Letrës së Apostullit Pal në Korintas: 14 vjet pas ngjarjes, apostulli tregon se si ai u “kap” (domethënë u mor) në qiell. Pali heshti për këtë mrekulli më herët, në mënyrë që të mos lartësohej dhe të mos krenohej me një shenjë të tillë hyjnore. Dante gjithashtu është i pajisur me një dhuratë të veçantë dhe gjithashtu nuk dëshiron të flasë për të drejtpërdrejt, në mënyrë që të mos lavdërojë veten e tij.

6. Sekreti i njerëzve të gjallë në ferr

 

blank

Ilustrimi nga Gustave Dore për Këngën XVIII “Ferri”. Botimi 1900 Thomas Fisher Biblioteka e Rrallë e Librave / Universiteti i Torontos

Në Canto 18, Dante takon një mik:

Ndërsa ecja përpara vështrimi im ra
Per nje; dhe unë bërtita: “Diku
Unë tashmë e ushqeva pamjen me fytyrën e tij “.

Unë u bëra, duke u përpjekur të njoh kush ishte,
Dhe lideri i mirë, duke ndaluar me mua,
Nuk u ndalova ta kapja.

I fshikulluar, duke fshehur pamjen e tij,
Përkul ballin; por puna u tret kot;
Unë i thashë: “Ti, me kokën ulur,

Kur nuk vish pamjen e dikujt tjetër, –
Venedico Caccianemico. Se sa
A e meritoni këtë erëza të nxehta? “

Venedico dei Caccianemichi – një politikan i shquar i gjysmës së dytë të shekullit XIII, udhëheqësi i Bolonjës Guelphs Në shekullin e 13-të, kishte një luftë të ashpër midis papatit dhe perandorëve gjermanë për dominimin në gadishullin Italian. Mbështetësit e papës u quajtën Guelphs dhe kundërshtuan Ghibellines, mbështetësit e perandorit. Në 1289, pas betejës në Kam-paldino, në të cilën mori pjesë Dan-te, xhibelinët u dëbuan nga Firence dhe qyteti u bë feudali i Guelphs. Por konfliktet politike nuk mbaruan këtu. Së shpejti vetë Guelphs u ndanë në dy fraksione – të bardha dhe të zeza. Të bardhët përpiqeshin për një pavarësi më të madhe politike dhe ekonomike nga papati, ndërsa zezakët, që përfaqësonin interesat e familjeve më të pasura të qytetit, mbështetnin ndërhyrjen papnore në punët e brendshme të Firences. Pas ndarjes, Dante u bashkua me Guelphs të Bardhë…. Ishte pasi partia e tij erdhi në pushtet që Dante u detyrua të linte Bolonjën, ku kaloi disa vjet internim. Dëbimi i Dantes nga Firence e tij e lindjes ndodhi disa vjet më parë. Ai ishte i përfshirë në mënyrë aktive në jetën politike Firenze nga rreth vitit 1295, dhe në 1300 ai madje u zgjodh një nga shtatë anëtarët e kolegjit të mëparshëm. Por karriera e tij politike i kushtoi shtrenjtë: kur Guelphs zezakë erdhën në pushtet në Firence, Dante u dënua menjëherë me vdekje. Poeti, i cili në atë kohë ishte jashtë qytetit, nuk do të kthehet më në vendlindjen e tij…. Kjo shpjegon mospëlqimin personal të Dantes për Venedico.

Në 1300, kur shpaloset aksioni i “Komedisë”, egra historike veneciane ishte akoma gjallë – ai do të vdiste vetëm në 1303. Dante e shkruan këtë këngë rreth viteve 1307-1308 – dhe ose harron kohën e saktë të vdekjes së Bolognese, ose neglizhon qëllimisht kronologjinë në mënyrë që të shkojë me armikun e tij.

Por nëse kjo çështje lejon një interpretim të dyfishtë, atëherë në vende të tjera Dante shkon me vetëdije në disa hile për t’i futur njerëzit në ferr, gjatë aksionit të “Komedisë” – në fund të Marsit 1300 – ende gjallë. Për shembull, në këngën e 19-të, poeti zgjidh rezultate me Papën e urryer Boniface VIII. Ai mbështeti Guelphs të zinj, kështu që Dante besonte se mërgimi ishte pasojë e intrigave politike të Boniface.i cili vdiq vetëm në 1303. Dante takon Papën Niko-Lai III, i cili po vuan mundime të përjetshme për mëkatin e simonisë dhe kthehet tek ai. Por shpirti i papës mëkatar e merr poetin për Boniface:

Si, Boniface, – u përgjigj ai, –
A jeni këtu tashmë, a jeni kaq herët këtu?

Kështu, Dante tregon se shpirti i Boniface është tashmë i përgatitur për një vend në ferr.

Një tjetër i vdekur i gjallë është Branca Doria, një gjenovez që paguan për tradhtinë e një mysafiri. Ai gjithashtu përfundoi në ferr shumë përpara vdekjes së tij historike në 1325 (disa vjet pas vdekjes së vetë Alighieri). Shpirtrat e tradhtarëve të tillë zhyten në ferr menjëherë pasi kanë kryer një mizori dhe një demon po pushton trupin. Prandaj, duket e gjallë që “Branca d’Oria është gjallë dhe mirë, ai ha dhe pi dhe fle dhe vesh fustane”.

7. Sekreti i centaurëve

blank

Ilustrimi nga Gustave Dore për Këngën XII “Ferr”. Botimi 1900 Thomas Fisher Biblioteka e Rrallë e Librave / Universiteti i Torontos

Në rrethin e shtatë të ferrit, Dante dhe Virgil para së gjithash takojnë rojën – gjysmë-njeri-gjysmë dem Minotaur:

… Dhe në buzë, mbi zbritjen në një humnerë të re,
Përhapeni, vendosni turpin e Kretanëve,

Konceptuar nga një lopë e lashtë imagjinare.

Si një dem, i vrarë me sëpatë për vdekje,
Loton lason, por nuk është në gjendje të vrapojë
Dhe vetëm kërcen, të shtangur nga dhimbja,

Kështu që Minotauri u turr, i egër dhe i egër …

Duke zbritur edhe më poshtë, ata shohin centaurs me “natyrën e tyre të dyfishtë” dhe harpitë “me krahë të gjerë, me një fytyrë prej një nëntë”.

Prania e personazheve mitologjikë të Antikitetit pagan në ferrin e krishterë të Dantes nuk e habit më lexuesin, sepse rojet e qarqeve të mëparshme ishin bartës të shpirtrave të të vdekurve përmes Styx Charon, mbretit të Kretës Minos, duke ruajtur portat e ferrit Cerberus, zot i pasurisë Plutos. Dante sërish vepron në një mënyrë mesjetare, duke përshtatur Antikitetin me nevojat e tij: monstrat pagane shndërrohen në demonë skëterrë dhe lumenjtë mitikë Acheron, Styx dhe Phlegeton rrjedhin në hartën e ferrit.

Por Minotauri, centaurët dhe harpat janë të bashkuar jo vetëm nga origjina e tyre e lashtë: ato janë gjithashtu të lidhura nga një natyrë e dyfishtë, duke kombinuar njerëzimin dhe kafshët. Pse është e rëndësishme? Sepse Dante ndërton ferrin e tij duke imituar Aristotelin. Le të kujtojmë fjalët e Virgjilit në fund të Kantos 11:

A nuk e mbani mend thënien
Nga Etika, e cila është më e dëmshme
Tri dëshira të urryera nga parajsa:

Intermedrancë, zemërim, kafshëri e dhunshme?
Dhe kjo mosmbajtjeje është mëkati më i vogël para Zotit
Dhe ai nuk e dënon aq mirë?

Rrathët e parë janë të përkushtuar ndaj mëkateve të mosdurimit, pastaj ka përdhunues, në thellësi shumë ka mashtrues dhe tradhtarë.

Monstrat e lashta hibride janë në rrethin e shtatë, rrethi i përdhunuesve dhe përfaqësojnë një përshkrim alegorik të mëkateve të kësaj pjese të ferrit: elementi i kafshëve, i shfaqur në veset e mëkatarëve që lëngojnë këtu, manifestohet fizikisht në to.

Kjo është vetëm një nga rastet e shumta të përdorimit të alegorisë nga Dantes: secili element, qoftë një karakter historik apo një përbindësh mitologjik, fiton, përveç një poetike specifike, edhe një kuptim alegorik shtesë. Ky alegorizëm i Dantes është tipik i Mesjetës, dhe megjithatë koncepti i tij për njeriun parashikon idetë e Neoplatonistëve të Rilindjes Italiane. Neoplatonistët – humanistët italianë të shekullit XV, të cilët u kthyen në idetë filozofike të Platonit, duke u prishur me Aristotelianizmin e skolastikës mesjetare. Figurat qendrore të Neoplatonizmit Italian të Rilindjes janë Marsilio Ficino dhe Joe van ni Pico della Mirandola.: një person është në gjysmë të rrugës midis kafshëve dhe Zotit dhe mund të afrohet te poli hyjnor, duke u mbështetur në mendjen që i është dhënë, ose të zhytet në gjendjen e një kafshe (është indikative që mbiemri bestiale – “kafshë” – përdoret nga Dante vetëm në lidhje me sjelljen njerëzore dhe gjithmonë në një mënyrë shumë negative).

Njeriu i Dritës – kështu e quajti Viktor Hugo. Ai ishte një endacak dhe një i dëbuar, një luftëtar, një poet dhe një filozof. Dhe kundër të gjitha mosmarrëveshjeve të kryera dritë në errësirë. Vetë fati e vendosi Dante Alighierin në zanafillën e Rilindjes së madhe.

Të porsalindurit iu dha emri Durante, që do të thotë “i durueshëm, i guximshëm”. Doli të ishte profetike, megjithëse u harrua shumë shpejt për hir të zvogëluesit të dashur Dante, i cili mbeti me të për gjithë jetën.

Unë kam lindur dhe rritur
Në qytetin e madh, pranë ujërave të Arno-s së bukur, –

atëherë ai do të shkruajë për veten e tij.

Sot në Firence mund të gjejmë lehtësisht lagjen e vjetër ku jetonte familja Alighieri. Atje, një gur larg shtëpisë së tij, në Kishën e Santa Margherita në rrugën Firenze me të njëjtin emër, siç e thotë legjenda, Dante nëntë vjeçar u takua për herë të parë me Beatrice Portinarin.

Rrotullimi mezi i nëntë i diellit
Kryer në qiell mbi mua
Siç e doja tashmë.

Dante e ka parë Beatrice vetëm dy herë në jetën e tij. Por, ndoshta, tashmë në ditën e atij takimi të parë, mund të them, siç thashë 40 vjet më vonë në Komedinë Hyjnore, pasi e takova në Parajsë:

Dhe pas kaq shumë, kaq shumë vitesh ndarje …
Unë para saj sytë e mi
Ata panë – tashmë me fuqi të fshehtë,
Atë që erdhi prej saj, e mësova
Çfarë fuqie ka akoma
Dashuria ime për të është po aq e vjetër sa bota.
Unë isha i shokuar dhe tani, si në fëmijëri,
Kur e pashë për herë të parë …
E njoha dashurinë time të lashtë.

Por e gjithë kjo do të vijë më vonë. Deri atëherë … Firence, shekulli XIII. Era pranverore e historisë sjell frymë të re në brigjet e Arno. Poezia e këngëtarëve të dashurisë kalorëse – trubadurat e Provence – depërton në qytetin e luleve. Poetët më të rafinuar dhe më të arsimuar toskan si Guido Cavalcanti, të frymëzuar nga trubadorët, bëhen mësuesit e Dantes. Pastaj i riu studion në Universitetin e Bolonjës, ku merr bazat e njohurive klasike – historinë antike, mitologjinë, filozofinë. Ai do t’i kushtojë linjat e mëposhtme të falënderimit një prej mësuesve të tij:

E ngulitur në shpirtin tim deri më tani
Fytyra juaj e dashur, e dashur, atërore.
Më mësove së pari,
Si bëhet një person i pavdekshëm.

Jeta e Firences gjatë kohës së Dantes vazhdoi në një seri luftërash të pafundme. Në rininë e tij të hershme, ai lufton në ballë në Betejën e Campaldino, merr pjesë në rrethimin e Caprona. Rruga e tij e mëtejshme është e lidhur ngushtë me politikën dhe çështjet publike të Firences. Kulmi në fatin politik të Dantes ishte qëndrimi i tij nga 15 qershori deri më 15 gusht 1300, “Para rendit dhe fjalës”. Në fakt, ai drejtoi degën ekzekutive të qytetit. Por jo për shumë kohë. Së shpejti, Alighieri do ta gjente veten të përfshirë në një konflikt midis Guelphs bardh e zi – dy partitë që luftuan për pushtet në Firence – dhe do të dëbohej nga qyteti i tij i dashur me turp. Në 1302, do të fillojë periudha e bredhjeve të Fiorentinës së madhe. Në një tokë të huaj, ai do të thotë: “Bota për mua, atdheu im, është si deti për peshqit, por, megjithëse e doja Firencën aq shumë sa që durova një mërgim të padrejtë, ende nuk ka vend për mua në botën më të dashur për Firencën”.

Më vonë, pasi u kthyen në vete, magjistratët Fiorentinë, të verbuar nga lavdia e poetit, e ftuan atë të kthehej në vendlindje, megjithatë, me kusht që të pendohej dhe të kërkonte falje për mashtrimet e tij, të cilave mërgimi iu përgjigj me zemërim: “Kështu nuk do të kthehet Dante në atdheun e tij. Falja juaj nuk ia vlen të poshtëroni. Streha ime dhe mbrojtja ime janë nderi im. A nuk mund të shoh qiellin dhe yjet kudo? ”

Ishte një kohë e ashpër dhe e errët. Koha e epidemive, thesarit bosh dhe kërcënimit të vazhdueshëm të urisë.

Nuk ka shpresë, dhe gjithçka është e mbuluar në errësirë,
Dhe gënjeshtra mbretëron, dhe e vërteta fsheh një sy.
Kur, o Zot, çfarë do të vijë
A ju presin besnikët? Dobësohet
Në shtyrjet, besimi …

Përgjigja e tij për kohën ishte “Komedia Hyjnore”, 14 mijë vargje …

Në gjysmë të rrugës përmes jetës tokësore,
E gjeta veten në një pyll të errët
Duke humbur rrugën e duhur në errësirën e luginës, –

kështu fillon historia e Dantes. Ata thonë se poeti e quajti veprën e tij thjesht “Komedi”. “Komedi” – sepse fillon “tmerrësisht dhe trishtueshëm”, me “Ferr” dhe fundi i saj është i bukur dhe i gëzueshëm – ky është “Parajsa”. Epiteti “Hyjnor” u shfaq më vonë. Gjurmët e poetit të madh në Firence janë të pakapshme, por gjithsesi … isshtë një shtëpi ku jetonte Dante. Në kishën e vjetër të San Stefano al Ponte, Boccaccio lexonte pjesë nga Komedia Hyjnore. Në Duomo, në një afresk të shekullit të 15-të, ekziston një portret i famshëm: Dante me një mantel të kuqërremtë me krijimin e tij në duar. Pamja e ashpër e piitës prej mermeri në Katedralen e Santa Croce – Alighieri, e rrethuar nga luanë dhe me një shqiponjë të fuqishme në këmbë, është mahnitëse. Ndoshta, kështu poeti i shikonte fotografitë e “ferrit” të nxitura nga bota mizore në të cilën jetoi …

Dashuria i flet shpirtit tim –
Ai këndoi aq ëmbël sa sot e kësaj dite
Ajo këngë e ëmbël tingëllon në mua …

Në sa shpirtra u përgjigj kënga e Dantes! Dhe në shpirtrat rusë gjithashtu. E gjithë epoka e argjendit u frymëzua nga terzinat e tij.

Ju duhet të jeni krenar si një banderolë;
Ju duhet të jeni të mprehtë si një shpatë;
Ashtu si Danto, flaka nëntokësore
Duhet të digjen faqet tuaja …

Ky është Bryusov. Ai ka shumë poezi të bukura që përmendin Aligierin.

Florentini i madh u citua, u lexua, u mësua përmendsh, u përkthye. Poezi dhe studime të tëra letrare iu kushtuan atij, artikuj nga Gumilyov, Akhmatova, Lozinsky, Mandelstam, Merezhkovsky shkroi për të …

Nga kujtimet e Akhmatova në lidhje me takimin e saj me Mandelstam në Leningrad më 1933: “Osip sapo kishte mësuar italisht dhe po merrej me Dante, duke lexuar faqe përmendsh. Ne filluam të flasim për Purgatorin. Kam lexuar një pjesë të këngës XXX (shfaqja e Beatrice).

Në një kurorë me ullinj, nën një vello të bardhë,
Një grua u shfaq, e veshur
Me një mantel jeshil dhe një fustan me zjarr …
Gjithë gjaku im
Tronditje e patregueshme:
I njoh gjurmët e zjarrit të së kaluarës …

Osipi filloi të qajë. Isha i frikësuar – “Çfarë është ajo?” – Jo, asgjë, vetëm këto fjalë dhe zëri yt “” … Dhe kjo është “Muza” e Anna Akhmatova:

Kur pres ardhjen e saj natën
Jeta duket se qëndron pezull.
Çfarë nderi, çfarë rinie, çfarë lirie
Para një mysafiri të dashur me një tub në dorë.
Dhe pastaj ajo hyri. Hedhja mbrapa mbulesës së shtratit
Ajo më shikoi me kujdes.
Unë i them asaj: “A i diktove Dantes
Faqet e Ferrit? ” Përgjigjet: “Unë”.

Dmitry Merezhkovsky besonte se qëllimi kryesor Dante madje nuk duhej t’u thoshte diçka njerëzve, por të bënte diçka me njerëzit, të ndryshonte shpirtrat e tyre dhe fatin e botës. Nga romani biografik Dante:

“Nuk mund të them se si arrita atje,
Isha aq plot me një ëndërr të paqartë në atë moment
Kur kam lënë tashmë rrugën e duhur, –

dante kujton se si ai humbi në një pyll të errët, të egër që çonte në ferr. Ndonjëherë duket se e gjithë bota tani është plot me të njëjtën ëndërr të paqartë … Nëse ai është i destinuar të zgjohet, atëherë, mbase, në një nga zërat e parë që e zgjuan, ai njeh zërin e Dantes. E gjithë “Komedia2” nuk është gjë tjetër veçse një thirrje paralajmëruese për ata që kanë humbur në Pyllin e Errët dhe të Egra “, që të çon në Ferr. Në zërin e Dantes dëgjohet zëri i ndërgjegjes njerëzore, i cili nuk është dëgjuar me shekuj …

Dashuria e Përjetshme mund të na shpëtojë,
Ndërsa filizi i shpresës bëhet i gjelbër … ”

Fati i Dantes ishte tragjik. Ai vdiq në mërgim, duke mos parë kurrë Firence, e dashur me gjithë zemër. Tetë vjet pas vdekjes së poetit, Kardinali Bertrando del Poggetto do të djegë veprat e tij dhe madje do të dojë t’i vërë flakën hirit të tij – për “herezinë” që kisha pa në “Komedinë Hyjnore”.

Mesazhi i shkëlqyeshëm i Dantes ende po pret të kuptohet.

“Por mos mendoni se unë jam i vetmi zog i Feniksit në tokë. Për ato që unë po bërtas në krye të zërit tim, të tjerët ose pëshpërisin, ose murmurisin, ose mendojnë, ose ëndërrojnë “.

Diskutoni artikullin në komunitet

Komedia Hyjnore është një vepër e famshme epike e studiuar nga shumë breza kritikësh letrarë dhe dashamirës të poezisë. Si në shumë opuse mesjetare, poezia pasqyron mendimet dhe gjykimet e vetë autorit për politikën, fenë dhe shoqërinë. Dante ishte një besimtar i vërtetë i krishterë dhe kishte bindje shumë të forta politike. Në veprat e tij, shpesh mund të gjendet një vlerësim i disa ngjarjeve historike dhe personaliteteve, dhe “Ferri” – pjesa e parë e “Komedisë Hyjnore” – gjithashtu nuk bën përjashtim. Le të shohim se cilët njerëz të vërtetë Dante i konsideronte të denjë për torturë të përjetshme.

Shpirtrat që nuk kanë bërë as të mirë as të keqe nuk janë as të denjë për ferr

Pietro Angelari del Murrone, i cili u bë Papa Celestine V në 1294, besohet të jetë një nga shpirtrat para hyrjes në ferr. Dante e quan atë “i cili ka mohuar shumë në frikacakun e tij”. Autori i Komedisë Hyjnore e quan dorëheqjen vullnetare të Papës 161 ditë pas zgjedhjes së tij si heqje dorë nga pjesa e madhe.

Si një i krishterë i devotshëm, Dante pa në këtë jo vetëm një mëkat kundër Zotit, por edhe një krim kundër shoqërisë. Nëse lexoni Komedinë Hyjnore, do të zbuloni se Dante ishte një mbështetës i një rendi të lartë shoqëror dhe i urrente ata që donin ta shkelnin atë ose të shmangnin përgjegjësinë për respektimin e tij. Dante vendosi Celestine V në pragun e ferrit, ku shpirtrat e njerëzve që nuk kanë bërë as të mirë as të keqe në jetë vrapojnë në një rreth për flamurin e interesave të tyre, dhe mizat e kuajve dhe grerëzat kërcejnë pas tyre.

blank

Gjymtyrë – vendi i të drejtit të pagëzuar

Dante besonte se Julius Cezari ishte i destinuar të sundonte botën me providencë hyjnore dhe vdekja e tij do të thoshte fundi i unitetit të Italisë. Atëherë, pse poeti e dërgoi perandorin në ferr?

Julius Caesar është në rrethin e parë të ferrit, të quajtur Limbus, së bashku me shpirtrat e paganëve të tjerë të tillë të virtytshëm si filozofët, shkencëtarët, matematikanët, udhëheqësit e ndershëm dhe politikanët.

Por Dante, siç kemi thënë, ishte një i krishterë jashtëzakonisht i devotshëm. Ai besonte se pagëzimi ishte i nevojshëm për të shkuar në parajsë dhe meqenëse Julius Caesar nuk mund të pagëzohej, ai ishte i dënuar të jetonte në një vend që dukej si Parajsë vetëm si një hije e zbehtë. Sipas Dantes, Limb është një kështjellë e rrethuar nga një livadh i gjelbër me shtatë porta që simbolizojnë virtytin.

Njerëzit në Limbe nuk kishin asnjë mëkat para Zotit, faji i tyre i vetëm ishte se ata jetuan para lindjes së Krishtit. Edhe pse mësimi për zbritjen në ferr thotë se Jezu Krishti zbriti në botën e nëndheshme dhe solli shpëtimin për të drejtët në Limbe.

blank

Shpirtrat e shkelësve të kurorës janë të rrethuar nga një stuhi e përjetshme, duke mos u dhënë atyre asnjë moment pushimi

Francesca da Rimini takohet me Danten në rrethin e dytë të argëtuesve, domethënë kurvëruesve dhe kurorëshkelësve. Francesca jetoi në mes të shekullit të 13-të dhe ishte vajza e Lordit Guido da Polenta nga Ravenna. Babai martoi me forcë vajzën e tij me Giovanni Malatesta, djali i madh i Lordit Malatesta da Varucchio, sundimtar i Riminit, duke shpresuar për një bashkim politik. Francesca ra në dashuri me vëllain e tij të vogël Giovanni Paolo, i cili është gjithashtu në raundin e dytë. Giovanni kapi të dashuruarit në vend dhe i theri të dy me shpatën e tij.

Në Komedinë Hyjnore, Francesca thotë se dashuria e saj dhe e Paolo u shty nga historia e dashurisë së Lancelot dhe Guinevere, gruaja e mbretit Arthur. Duke dënuar mëkatin e shkeljes së kurorës dhe përçmimin e dashurisë epshore, Dante ende lë të kuptohet se Giovanni është i destinuar për një dënim shumë më të tmerrshëm në rrethin e nëntë të vëllavrasjeve. Dhe Francesca dhe Paolo dhe shpirtra të tjerë të shkelësve të kurorës janë duke rrethuar një stuhi të përjetshme, duke mos u dhënë atyre asnjë moment pushimi.

blank

Dante dënoi armikun e tij personal me kënetën Stygian

Fillipo Argenti ishte një politikan i njohur dhe Guelph i zi. Dante e takon në rrethin e pestë të ferrit – kënetën stigiane të të zemëruarve dhe dembelëve.

Guelphs ishin mbështetës të kufizimit të fuqisë së perandorit të Perandorisë Romake duke rritur ndikimin e krishterimit fetar, në veçanti, të Papës. Në shekullin XIII midis tyre kishte një ndarje në Guelphs më radikale “të zezë” dhe të moderuar “të bardhë”, një luftë veçanërisht e ashpër midis të cilave në Firence (atdheu i Dantes) vazhdoi deri në fund të shekullit, derisa “zezakët” u mbështetën nga trupat e Charles Valois, dhe pastaj “të bardhët »U persekutuan rëndë. Si Guelph “i bardhë”, Dante vuajti shumë drejtpërdrejt nga vetë Argenti, i cili jo vetëm që privoi familjen e tij nga shtëpia, por edhe e persekutoi atë edhe në internim.

Në Ferr, Argenti takon Danten në lumin Styx dhe poeti i përgjigjet armikut të tij: “Qaj, vajto në kënetën e padepërtueshme, shpirt të mallkuar, pi valën e përjetshme!”, Pas së cilës Argenti copëton shpirtrat e tjerë të çmendur të copëtuar.

6. Frederiku II

blank

Dënimi i rëndë jepet për shkishërimin

Edhe perandori nuk i shpëtoi dënimit të Dantes. Në Mesjetë, Frederiku II ishte një nga sundimtarët më të fuqishëm të Perandorisë së Shenjtë Romake. Sidoqoftë, përkundër të gjitha shërbimeve për Italinë, përfshirë themelimin e Universitetit të Napolit dhe, në fakt, krijimin e gjuhës letrare Italiane, Frederick është ende i dënuar nga Dante në rrethin e gjashtë së bashku me heretikët në varret e zjarrta, ndoshta për shkak të shkishërimit të tij të përsëritur nga kisha dhe anatema.

Pas shkishërimit të tij, Frederick shkoi në Kryqëzatë, duke injoruar ndalimin e kishës për të marrë pjesë në ndonjë akt në emër të Jezu Krishtit. Më vonë, perandori e liroi Jeruzalemin nga myslimanët dhe e deklaroi veten mbret të tij, duke e detyruar kishën të anatemonte të gjithë këtë qendër të krishterimit për strehimin e një hereziak. Urrejtja e kishave për Frederikun ishte aq e fortë sa vdekja e perandorit shkaktoi një gëzim të shfrenuar.

blank

Edhe Papa nuk i shpëtoi dënimit të sofistikuar për mëkatin e simonisë

Midis priftërinjve katolikë të të gjitha kohërave kishte nga ata që blinin dinjitet për para ose shërbime, si çdo zyrë laike. Në shekullin e 13-të, ky ishte Papa Nicholas III, i cili meritoi dënimin më të rëndë për mëkatin e simonisë.

Papa Nicholas III vinte nga një familje fisnike dhe gjatë gjithë mbretërimit të tij të shkurtër në fronin papnor ai u përpoq të promovonte të afërmit e tij në shkallët e karrierës. Kjo gjithashtu shërbeu për të forcuar fuqinë e tij. Për nepotizëm të dukshëm dhe përdorimin e fuqisë së dhënë për qëllime egoiste, Dante vendosi Nicholas III në rrethin e tetë të ferrit, ku të gjithë Simonitët janë murosur në shkëmbinj me kokë poshtë, dhe këmbët e tyre janë lëpirë nga zjarri.

blank

Nxitësit e mosmarrëveshjeve torturohen përjetësisht nga hekura

Në të njëjtin rreth, Dante takon shpirtin e Bertrand de Born, i dënuar për mbjellje të përçarjes. Ky trubadur më i madh mesjetar i Provence-s luajti një rol të rëndësishëm në organizimin dhe udhëheqjen e kryengritjes së Henry Plantagenet (“Mbreti i Ri”) kundër babait të tij Henry II të Anglisë.

Dante, duke besuar se me këtë kryengritje Bertrand tradhtoi priftërinë e poezisë, e vendosi atë në një nga llogoret e rrethit të tetë të ferrit, ku të gjithë nxitësit e mosmarrëveshjes torturohen përjetësisht nga hekura. Shpirtrat e mëkatarëve lëvizin pandërprerë dhe demonët shqyejnë pjesë të ndryshme të trupave dhe organeve të tyre prej tyre. Koka e Bertrand de Born u copëtua në dysh simbolizon luftën e ndarë dhe të përgjakshme midis babait dhe djalit.

blank

Këshilltarët dinakë janë të denjë të enden përgjithmonë brenda zjarrit të shuar

Një tjetër referencë për Dante Papën e urryer dhe shoqërimin e tij. Guido da Montefeltro, komandant dhe këshilltar, u vendos nga poeti së bashku me këshilltarët dinakë në një hendek të thellë të të njëjtit rreth të tetë të ferrit.

Papa Boniface VIII, duke dashur të heqë qafe armiqtë, veçanërisht nga familja Colonna, kërkoi ndihmë nga Montefeltro dhe ai e këshilloi atë që të merrte Palestrina, zotërimin e Kolonjës, sa më shumë që të ishte e mundur me mashtrim. Guido i propozoi Papës që t’u jepte një amnisti të rremë dhe t’i ekzekutonte pas kapjes së kalasë. Për këtë, Papa i dha këshilltarit të tij një kënaqësi të plotë, më vonë Guido mori betimet monastike në rendin Françeskan. Megjithëse Dante dinte për këtë, ai ende besonte fort se Montefeltro nuk solli pendim të vërtetë.

Poeti e dënoi politikanin tinëz në një përhumbje të përjetshme rreth rrethit të tetë brenda një zjarri të shuar. Në këngën e njëzet e shtatë “Ferr”, Guido i tregon Dantes se si në kohën e vdekjes së tij Shën Françesku fluturoi për të, por një kerubin i zi u shfaq menjëherë dhe e çoi Montefeltro në thellësitë e ferrit.

2. Ugolino della Gherardesca

blank

Pak gjëra janë më të frikshme sesa dënimi i fëmijëve të pafajshëm

Në rrethin e nëntë ka tradhtarë, të dënuar me tortura të përjetshme në liqenin e akullt Cocytus. Këtu shpirtrat e mëkatarëve janë ngrirë deri në qafë dhe fytyrat e tyre ulen nga turpi.

Në një nga hendekjet e rrethit, Dante takon Kontin Ugolino, i cili po ha kryepeshkopin Ruggieri degli Ubaldini. Ky është një ndëshkim i ndërsjellë: Ugolino ishte një tiran për Republikën e Pizës dhe kryepeshkopi, i cili gjoja e mbështeste atë në fillim, ngriti më vonë një kryengritje popullore.

Ugolino ishte murosur në kullë së bashku me djemtë dhe nipërit e tij të pafajshëm. Çelësat e kullës u hodhën në lumë, duke i dënuar të burgosurit me vdekje të ngadaltë dhe Ugolino, i brengosur nga uria, hëngri trupat e pajetë të fëmijëve të tij.

1. Brutus dhe Cassius

blank

Tradhtarët i nënshtrohen ndëshkimit më të ashpër

Në fund të rrethit të nëntë në gypin e akullit është vetë Luciferi në formën e një bishe monstruoze me tre koka dhe gjashtë krahë. Në gojën e shëmtuar të engjëllit të rënë, tre shpirtra të ngrirë torturohen. Dante identifikoi tre prej tradhtarëve më të mëdhenj në fund të ferrit: Judas Iscariot, Guy Cassius Longinus dhe Mark Junius Brutus. Për Danten, këta të tre ishin mëkatarët më të mëdhenj në historinë njerëzore dhe meritojnë dënimin më të rëndë për krimet e tyre të tmerrshme.

Siç e përmendëm tashmë, Dante besonte se Julius Cezari ishte sundimtari i zgjedhur i Zotit i botës, dhe jo vetëm si perandor. Sipas poetit, Cezari do të bëhej shpërndarësi kryesor i krishterimit në Romë, dhe dy tradhtarë dhe nxitës të komplotit kundër perandorit, Brutus dhe Cassius, u dënuan me mundime të përjetshme.

Gjatë gjithë Komedisë Hyjnore të Dantes, ka shumë personazhe të tjerë që janë gjithashtu interesantë nga pikëpamja e historisë dhe letërsisë, duke përfshirë Virgjilin, udhëzuesin për në ferr dhe Beatriçen e dashur të poetit. Dhe megjithëse kjo është vetëm një vepër arti, por një udhëtim nëpër qarqet e ferrit na bën të mendojmë për kuptimin e jetës dhe korrektësinë e rrugës së zgjedhur.

Ndoshta kjo histori nuk do të na kishte arritur, duke u zhdukur pa lënë gjurmë në të kaluarën, si shumë histori të tjera të ngjashme, nëse Dante Alighieri, i dëbuar nga Firence për arsye politike, nuk do të kishte gjetur strehë në Ravenna me Guido da Polenta, nipi i Francesca da Riminit.

Bukuroshja e bukur Francesca ëndërroi dashurinë. Por kujt i interesojnë ëndrrat e një vajze të re kur bëhet fjalë për nderin dhe dinjitetin e dy familjeve fisnike?

Kishte një armiqësi të kahershme midis familjeve Rimini dhe Ravenna. Kishte vetëm një mënyrë për të zgjidhur mosmarrëveshjen në Italinë mesjetare – të bëhesh i lidhur. Dhe baballarët e familjeve fisnike vendosën të martoheshin me fëmijë. Nga katër djemtë e Riminit, babai i Françeskës zgjodhi më të madhin. Giovanni, me nofkën Gjymtimi, kishte një gjendje të ashpër dhe pamje të tmerrshme dhe nuk ka gjasa që Francesca të pranonte me dëshirë të martohej me të. Për të mos prishur marrëveshjen, u vendos që të përdorej hile. Për të lidhur një kontratë martese në Ravenna, dërgoi vëllain e vogël të Giovanni, Paolo të bukur.

Françeska i pëlqeu të riut dhe ajo me lumturi u largua nga shtëpia e babait të saj. Dhe vetëm pasi arriti në pasurinë e Riminit, ajo e kuptoi që ishte mashtruar mizorisht, burri i saj doli të mos ishte Paolo i pashëm dhe i mirë, por sakat i egër Giovanno. Sidoqoftë, dashuria që shpërtheu midis Francesco dhe Paolo nuk u shua.

Sipas zakoneve të asaj kohe, Giovanno, Zoti i Pesaro, duhej të jetonte në vendin e tij të shërbimit, dhe familja e tij duhej të ishte jashtë qytetit, në kështjellën stërgjyshore. Kjo kështjellë u bë për Franceskën një burg dhe njëkohësisht një vend takimesh të fshehta me të dashurin e tij.

Legjenda thotë se dikur Giovanno, duke dyshuar se diçka nuk shkonte, nuk u largua nga kështjella, por priti për pak kohë dhe hyri në dhomën e gjumit të gruas së tij në momentin kur ajo takoi fshehurazi Paolon. Kishte një dalje të fshehtë në dhomë, por Paolo nuk kishte kohë ta përdorte. Burri i tërbuar, i mashtruar, duke nxjerrë një kamë, u turr te vëllai i tij. Francesca qëndroi midis burrit të saj dhe të dashurit të saj, duke i dhënë një goditje fatale vetes. Kjo nuk e shpëtoi Paolo, ai u vra nga goditja tjetër.

Kështu thotë legjenda. Faktet historike dëshmojnë për diçka tjetër. Francesca në atë kohë nuk ishte më një vajzë e re e bukur; nga martesa e saj e parë, ajo rriti një vajzë. Dhe nuk kishte takime sekrete midis saj dhe Paolo. Ndërsa lexonte libra, ajo ndonjëherë i lexonte ato me vëllain e vogël të burrit të saj. Ishte në një moment të tillë që Giovanno i kapi dhe, duke marrë një puthje miqësore për provë tradhtie, pa hezitim, i vrau të dy.

Kjo nuk e pengoi Dante të vendoste të vdekurit në ferr, ku, me urdhër të autorit, ata rrethuan, pa hapur krahët, në një vorbull të përjetshme zjarri djallëzor. Pasioni i dashurisë, i cili çoi në vdekje, i bashkoi përgjithmonë pas vdekjes.

Por edhe Dante, pasi u kishte përgatitur mundimet e ferrit, nuk tha asgjë për një lidhje të gjatë dhe tradhti bashkëshortore. Detaje rreth takimeve të fshehta në dhomën me një pasazh të fshehtë u shfaqën më vonë, kur u botua tragjedia e Gabriele D’Annunzio “Francesca da Rimini”.

Themelet morale të Mesjetës ishin të tilla që e gjithë dashuria konsiderohej mëkatare. Dante nuk kërkoi dhe nuk donte të kërkonte justifikime për të dashurin e tij. Por përmendja e tij në “Komedinë Hyjnore” në lidhje me mundimin e Francesca dhe Paolo në ferr lejoi shfaqjen e një legjende të mrekullueshme të dashurisë, komploti i së cilës formoi bazën e punimeve të shumë muzikantëve, artistëve dhe shkrimtarëve.

Dante Alighieri është më i madhi dhe person i famshëm, i lindur në Mesjetë. Kontributi i tij në zhvillimin e jo vetëm italishtes, por të gjithë letërsisë botërore nuk mund të vlerësohet. Sot, njerëzit shpesh kërkojnë për biografinë e Dante Alighieri në përmbledhje… Por të jesh i interesuar kaq sipërfaqësisht për jetën e një njeriu kaq të madh që dha një kontribut të madh në zhvillimin e gjuhëve nuk është plotësisht e saktë.

Biografia e Dante Alighieri

Duke folur për jetën dhe veprën e Dante Alighieri, nuk mjafton të thuhet se ai ishte një poet. Fusha e tij e veprimtarisë ishte shumë e gjerë dhe e shumanshme. Ai ishte i interesuar jo vetëm për letërsinë, por edhe për politikën. Sot Dante Alighieri, biografia e të cilit është e mbushur me ngjarje interesante, quhet teolog.

Fillimi i jetës

Biografia e Dante Alighieri filloi në Firence. Një legjendë familjare, e cila për një kohë të gjatë ishte baza e familjes Alighieri, tha se Dante, si të gjithë të afërmit e tij, ishte pasardhës i një familje të madhe romake, e cila vendosi parakushtet për themelimin e vetë Firences. Kjo legjendë u konsiderua e vërtetë nga të gjithë, sepse gjyshi i babait të Dantes ishte në radhët e ushtrisë që mori pjesë në Kryqëzatë nën komandën e Madhe Konrad III. Ishte ky paraardhës i Dantes i cili u kalorësua dhe shpejt vdiq tragjikisht gjatë betejës kundër myslimanëve.

Ishte ky i afërm i Dantes, emri i të cilit ishte Kacchagvida, i cili ishte martuar me një grua që vinte nga një familje shumë e pasur dhe fisnike – Aldigieri. Me kalimin e kohës, emri i një familjeje të famshme filloi të tingëllojë pak më ndryshe – “Alighieri”. Një nga fëmijët e Cacchagvid, i cili më vonë u bë gjyshi i Dantes, shpesh vuante përndjekje nga tokat e Firences në ato vite kur Guelphs luftuan vazhdimisht me popujt Ghibelline.

Pikat kryesore të biografisë

Sot mund të gjeni shumë burime që tregojnë shkurtimisht për biografinë dhe veprën e Dante Alighieri. Sidoqoftë, një studim i tillë i personalitetit të Dantes nuk do të ishte plotësisht i saktë. Një biografi e shkurtër e Dante Alighieri nuk do të jetë në gjendje të përcjellë të gjithë ata elemente biografikë në dukje të parëndësishme që kanë ndikuar kaq fort në jetën e tij.

blank

Duke folur për datën e lindjes së Dante Alighieri, askush nuk mund të thotë datën, muajin dhe vitin e saktë. Sidoqoftë, pranohet përgjithësisht se data kryesore e lindjes është koha që Boccaccio thirri, duke qenë një mik i Dantes, – maj 1265. Vetë shkrimtari Dante shkruajti për veten e tij se ai lindi nën zodiakun e Binjakëve, gjë që sugjeron që koha e lindjes së Aligierit është fundi i majit – fillimi i qershorit. Dihet për pagëzimin e tij që kjo ngjarje ndodhi në 1266, në Mars, dhe emri i tij në pagëzim tingëllonte si Durante.

Një tjetër fakt i rëndësishëm që përmendet në të gjithë biografi të shkurtër Dante Alighieri, ishte arsimimi i tij. Mësuesi dhe mentori i parë i Dante-t të ri dhe ende të panjohur ishte shkrimtari, poeti dhe njëkohësisht shkencëtari popullor – Brunetto Latini. Ishte ai që vuri njohuritë e para poetike në kokën e re të Aligierit.

Dhe sot mbetet fakti ku Dante mori arsimin e tij të mëtejshëm. Shkencëtarët që studiojnë historinë njëzëri thonë se Dante Alighieri ishte shumë i arsimuar, dinte shumë për letërsinë e antikitetit dhe Mesjetës, ishte i aftë mirë në shkenca të ndryshme dhe madje studionte mësime heretike. Ku mund ta merrte Dante Alighieri një njohuri kaq të gjerë? Në biografinë e poetit, kjo u bë një gjëzë tjetër që është pothuajse e pamundur të zgjidhet.

blank

Për një kohë të gjatë, shkencëtarët nga e gjithë bota janë përpjekur të gjejnë një përgjigje për këtë pyetje. Shumë fakte tregojnë se Dante Alighieri mund të kishte marrë njohuri kaq të gjera në universitetin, i cili ndodhej në qytetin e Bolonjës, pasi ai jetoi atje për disa kohë. Por, meqenëse nuk ka prova të drejtpërdrejta të kësaj teorie, mbetet vetëm të supozojmë se është kështu.

Hapat e parë në krijimtarinë dhe testimin

Si të gjithë njerëzit, poeti kishte miq. Shoku i tij më i ngushtë ishte Guido Cavalcanti, i cili ishte gjithashtu një poet. Ishte atij që Dante i kushtoi një numër të madh të veprave dhe rreshtave të poezisë së tij “Jeta e Re”.

blank

Në të njëjtën kohë, ata mësojnë për Dante Alighieri si një figurë mjaft e re publike dhe politike. Në 1300 ai u zgjodh në postin e mëparshëm, por shumë shpejt poeti u përjashtua nga Firence së bashku me shokët e tij. Tashmë në shtratin e vdekjes, Dante ëndërronte të ishte në tokën e tij të lindjes. Sidoqoftë, gjatë gjithë jetës së tij pas mërgimit, ai kurrë nuk u lejua të vizitonte qytetin, të cilin poeti e konsideronte atdheun e tij.

Vitet në mërgim

Mërgimi i tyre vendlindja bërë nga Dante Alighieri, biografia dhe librat e të cilit janë të mbushura me hidhërim nga ndarja nga vendi i tij i lindjes, një endacak. Gjatë një persekutimi kaq të gjerë në Firence, Dante ishte tashmë anëtar i radhëve të poetëve të famshëm lirikë. Poema e tij “Jeta e Re” në këtë kohë ishte shkruar tashmë, dhe ai vetë punoi shumë për krijimin e “Festës”. Ndryshimet në vetë poetin ishin shumë të dukshme në punën e tij të mëtejshme. Mërgimi dhe endjet e gjata lanë një gjurmë të pashlyeshme tek Alighieri. Vepra e tij e shkëlqyeshme “Festa” supozohej të ishte një përgjigje ndaj 14 kanzoneve të pranuara tashmë në shoqëri, por kurrë nuk u përfundua.

Zhvillimi në rrugën letrare

Ishte gjatë mërgimit që Alighieri shkroi veprën e tij më të famshme “Komedia”, e cila filloi të quhej “hyjnore” vetëm vite më vonë. Ndryshimi i emrit u lehtësua shumë nga shoku i Alighieri, Boccaccio.

blank

Ka ende shumë legjenda për Komedinë Hyjnore të Dante. Vetë Boccaccio pohoi se të tre kantikat ishin pikturuar në qytete të ndryshme. Pjesa e fundit, Parajsa, u shkrua në Ravenna. Ishte Boccaccio ai që tha se pasi vdiq poeti, fëmijët e tij për një kohë shumë të gjatë nuk mundën të gjenin trembëdhjetë këngët e fundit që ishin shkruar nga dora e të madhit Dante Alighieri. Kjo pjesë e “Komedisë” u zbulua vetëm pasi një nga djemtë e Alighierit pa një ëndërr për vetë poetin, i cili i tregoi se ku ishin dorëshkrimet. Një legjendë kaq e bukur në të vërtetë nuk hidhet poshtë nga shkencëtarët sot, sepse ka kaq shumë çudira dhe mistere rreth personalitetit të këtij krijuesi.

Jeta personale e poetit

Në jetën personale të Dante Alighieri, gjithçka ishte larg idealit. Dashuria e tij e parë dhe e fundit ishte një vajzë Fiorente, Beatrice Portinari. Pasi kishte takuar dashurinë e tij në Firence, si fëmijë, ai nuk i kuptoi ndjenjat e saj për të. Pasi u takua me Beatrice nëntë vjet më vonë, kur ajo ishte martuar tashmë, Dante kuptoi se sa shumë e donte. Ajo u bë për të dashuria e gjithë jetës së tij, frymëzimi dhe shpresa për një të ardhme më të mirë. Poeti ishte i ndrojtur gjatë gjithë jetës së tij. Gjatë jetës së tij, ai foli vetëm dy herë me të dashurin e tij, por kjo nuk u bë pengesë për të në dashurinë e saj për të. Beatrice nuk e kuptonte, nuk dinte për ndjenjat e poetit, ajo besonte se ai ishte thjesht arrogant, prandaj ai nuk fliste me të. Kjo ishte arsyeja që Portinari dikur ndjeu një inat të fortë kundër Alighierit dhe shpejt ndaloi së foluri me të krejt.

blank

Për poetin, kjo ishte një goditje e fortë, sepse ishte nën ndikimin e vetë dashurisë që ai ndiente për Beatriçen që shkroi shumicën e veprave të tij. Poema e Dante Alighieri “Jeta e Re” u krijua nën ndikimin e fjalëve të Portinarit për përshëndetje, të cilat poeti e konsideroi si një përpjekje të suksesshme për të tërhequr vëmendjen e të dashurit të tij. Dhe Alighieri i kushtoi plotësisht “Komedinë Hyjnore” dashurisë së tij të vetme dhe të papërgjegjshme për Beatrice.

Humbje tragjike

Jeta e Alighieri ndryshoi shumë me vdekjen e të dashurit të saj. Meqenëse në njëzet e një, Bice, siç e quanin me dashuri vajza të afërmit e vajzës, ishte martuar me një burrë të pasur dhe me ndikim, mbetet e habitshme që pikërisht tre vjet pas martesës, Portinari vdiq papritur. Ekzistojnë dy versione kryesore të vdekjes: e para është se Biche vdiq gjatë një lindje të vështirë, dhe e dyta që ajo ishte shumë e sëmurë, e cila përfundimisht çoi në vdekje.

Për Alighierin, kjo humbje ishte shumë e madhe. Për një kohë të gjatë duke mos gjetur vendin e tij në këtë botë, ai nuk mund të ndjente më simpati për askënd. Bazuar në vetëdijen për pozicionin e tij të brishtë, disa vjet pas humbjes së gruas së tij të dashur, Dante Alighieri u martua me një zonjë shumë të pasur. Kjo martesë u krijua vetëm nga llogaritja, dhe vetë poeti e trajtoi gruan e tij absolutisht të ftohtë dhe indiferente. Përkundër kësaj, në këtë martesë, Alighieri kishte tre fëmijë, dy prej të cilëve përfundimisht ndoqën rrugën e babait të tij dhe u interesuan seriozisht për letërsinë.

blank

Vdekja e shkrimtarit të madh

Vdekja kapërceu papritmas Dante Alighierin. Në 1321, në fund të verës, Dante shkoi në Venecia për të bërë më në fund paqe me Kishën e famshme të Shën Markut. Gjatë kthimit në atdheun e tij, Alighieri papritmas u sëmur nga malaria, gjë që e vrau. Tashmë në shtator, natën e 13-14, Alighieri vdiq në Ravenna pa u thënë lamtumirë fëmijëve.

Atje, në Ravenna, Alighieri u varros. Arkitekti i famshëm Guido da Polenta donte të ndërtonte një mauzole shumë të bukur dhe të pasur për Dante Alighieri, por autoritetet nuk e lejuan këtë, sepse poeti kaloi një pjesë të madhe të jetës së tij në mërgim.

Sot Dante Alighieri është varrosur në një varr të bukur, i cili u ndërtua vetëm në 1780.

Fakti më interesant mbetet se portreti i njohur i poetit nuk ka asnjë bazë historike dhe besueshmëri. Kështu e imagjinonte Boccaccio.

Dan Brown në librin e tij “Inferno” shkruan shumë fakte biografike për jetën e Aligierit, të cilat vërtet njihen si të besueshme.

Shumë shkencëtarë besojnë se Beatrice e dashur u shpik dhe u krijua nga koha, se një person i tillë kurrë nuk ka ekzistuar. Sidoqoftë, askush nuk mund të shpjegojë se si, në këtë rast, Dante dhe Beatrice ishin në gjendje të bëhen simbol i dashurisë së madhe dhe të palumtur, duke qëndruar në të njëjtin nivel me Romeo dhe Juliet ose Tristan dhe Isolde./ schoolperspektiva.ru

blank

AMY WINEHOUSE, DIVA DHE TRALLISJET E SAJ – Nga ELIDA BUÇPAPAJ*

Amy Jade Winehouse (Emi Xhejd Uajnhauz) lindi më 14 shtator 1983 në Enfield (Middlesex), Angli. U rrit në Southgate, lagje në veri të Londrës, ku familja e saj (me origjinë hebreo-ruse) është e përbërë nga babai farmacist dhe nga e ëma infermiere. Që në moshë të njomë Amy demonstron se parapëlqen muzikën në studio: themelon në shkollë (Ashmole School) kur ishte vetëm dhjetë vjeçe një grup të vogël rap amatorial, i cili – siç merret vesh lehtë edhe nga emri – frymëzohet nga modeli i Salt’n’Pepa: grupi i Amy Winehouse quhet “Sweet’n’Sour”.

Dymbëdhjetë vjeçe frekuenton Sylvia Young Theatre School, por trembëdhjetë vjeçe përjashtohet për rezultate të dobëta. Situatën e rëndon edhe piercingu i saj trasgresiv në hundë. Frekuenton pastaj Brit School të Selhurst (Croydon).

Gjashtëmbëdhjetë vjeçe Amy Winehouse e ka ndërtuar tashmë rrugën e saj të profesionizimit vokal: zbulohet nga Simon Fuller, ideator i famshëm e këmbëngulës i “Pop Idol”: Amy vihet nën kontratën e agjencisë menaxhuese “19 Entertainment”, e cila ia siguron një kontratë diskografike me Island Records.

Shpërthimi diskografik arrin më 2003 me albumin “Frank”: vepra do të ketë sukses të madh si nga kritika edhe nga publiku. Me mbi 300 000 kopje të shitura merr një disk platini. Receta fituese duket se është përzierja e sofistikuar jazz/vintage e sidomos zëri i ngrohtë e bindës i Amy Winehouse. Zëri i saj në fakt duket i “zi” dhe shumë më i pjekur se ia lejon mosha.

Albumi singël “Stronger than me”, kompozuar nga vetë Amy Winehouse bashkë me producentin Salaam Remi, e bën të fitojë një “Ivor Novello Award”, çmim prestigjioz anglez rezervuar autorëve dhe kompozitorëve.

Amy është gjithsesi e pakënaqur dhe e hallakatur (faji i natyrës?) dhe rezultatet muzikore i duken tepër të “manipuluara në studio”; mund të jetë natyrisht një opinion i një personi me pak përvojë, por pasur parasysh moshën, mund të thuash se artistja kishte tashmë idera shumë të aspiratave të saj muzikore. Ndodh atëherë që Amy Winehouse vendos të marrë një periudhë të gjatë pushimi artistik gjatë të cilit gjithsesi mbetet në faqet e gazetave (qoftë atyre muzikore, qoftë skandalistike) për shkak të një morie gafash, incidentesh e pakujdesish, të cilat mjerisht kanë të bëjnë me përkushtimin e saj ndaj drogave dhe alkoolit.

Krizat depresive të artistes bëhen gjithnjë e më të shpeshta: fillon të humbasë tmerrësisht peshë dhe silueta e saj transformohet.

Kthehet në publik me një vepër të re muzikore (e tmerrësisht e dobësuar) në fund të vitit 2006. Albumi i ri titullohet “Back To Black” (Kthim në të zezë) dhe frymëzohet nga Phil Spector e Motown, përveçse muzikës së grupeve vokale femërore të viteve ’50 e ’60. Producent është ende Salaam Remi, shoqëruar nga Mark Ronson (tashmë producent i Robbie Williams, Christina Aguilera e Lily Allen). Albumi singël nxjerrë nga ky album është “Rehab” (që flet për tema nga të cilat Amy ka qenë viktimë) dhe arrin menjëherë kreun e muzikës angleze, duke arritur në majë të saj në fillim të vitit 2007. Pasojnë një mori çmimesh e mirënjohjesh midis të cilëve një Brit Award si artistja më e mirë femërore britanike.

Gazeta Independent publikon një artikull për depresionin e Amy Winehouse, ku kjo përshkruhet si e prekur nga psikoza maniako-depresive dhe që nuk i pranon kurat mjekësore. Ajo do të pranojë se kishte vuajtur prej çrregullimeve në të ngrënë (anoreksi e bulimi). Problemet e lidhura me drogat e alkoolin duket se nuk kanë të mbaruar. Fejuar me Blake Fielder-Civil, martohen në maj 2007 në Miami (Florida), por edhe gjendja e re familjare nuk sjell një jetë të qetë: në tetor 2007 do të arrestohet në Norvegji për marihuanë, një muaj më vonë në manifestimet kremtuese të “MTV Europe Music Awards” del dy herë në skenë në gjendje të turbulluar që shihet fare qartë. Në fillim të vitit 2008 qarkullon online një video ku këngëtarja tymos crack.

Në Grammy Awards 2008 (Oskarët e muzikës) të Los Anxhelosit triumfon duke fituar katër çmime; por mjerisht nuk i merr ngaqë nuk lejohet të hyjë në SHBA. Ajo detyrohet të marrë pjesë në mbrëmjen e çmimeve duke kënduar nga Londra.

Amy Winehouse po punon gjithnjë me producentin Salaam Remi në albumin e ri që pritet të dalë jo më vonë se në janarin e vitit 2011. Këtë ajo e bën të ditur në një intervistë të korrikut 2010, ku thotë se albumi i ri do të jetë shumë i ngjashëm me albumin e dytë. Ndërsa në shtëpinë muzikore deklaronin se ende nuk kanë filluar të regjistrojnë albumin e ri./Elida Buçpapaj

*14 shtator 2010

blank

Një qiri i rindezur në përkujtim të 20-vjetorit të piktorit të talentuar Enrrik Mendoja (1956-2001) – Nga Klajd Kapinova

 

 

Rriku, ishte një shembull pune këmbëngulëse dhe gjithmonë në kërkim. Ai diti aq bukur të lidhë talentin me vullnetin, arsyen me ndjenjën. Si një njeri me taban kulturor, harmonizoi në mënyrë të shkëlqyeshme detajin me të përgjithshmen, vizatimin me ngjyrën, tradicionalen me kohoren. U mbështet fort në artin popullor, duke stilizuar aq mirë motivet tona, pa rënë në dekoratizëm.” – Pjerin Sheldija, piktor shkodran

blank

 

Shkodra, referencë për artin grafik si djepi i kulturës shqiptare

blank

Piktura, është njëra nga gjinitë e artit figurative, që ka patur dhe ka lulëzimin e vet në qytetin antik Shkodër. Përgjatë pjacës dhe rreth saj gjen disa studio grafike të piktorëve shkodranë, ku ekspozohet puna e tyre dhe ku mund të blini pikturat e tyre.

Vepra e pikorit të talentuar Enrrik Mendoja, për motive të pastra shqiptare, mbetet një bazë e shëndoshë në tabanin e gurrës së pashtershme shqiptare, si një art i mirëfilltë, dhe një gur i çmueshëm në artin shkodran dhe gjerdanin e pasur shqiptar.

Të gjithë miqtë dhe shokët e thërrisnim Rrik dhe lajmëronim njëri-tjetrin sa herë që piktori hapte ekspozita ose për të parë ndonjë punim të ri në studion e tij private dhe shtëpi.

E mbaj mend si sot, si një njeri të thjeshtë, buzagaz, melankolik dhe shumë meditues dhe ëndrrimtar. Rriku edhe pse ishte i pjekur artistikisht ai gjithnjë kërkonte mendime, sugjerime, dhe veretje profesionale nga piktorët shkodranë, njerëz të thjeshtë dhe miqtë për veprat e paraqitura në galeri arti.

Ai ruante respekt të madh për mësuesin e pikturës Nexhi Bakalli, i cili qysh në fillim kishte parë tek ai një të ri të talentuar. Rriku i ndjeshëm si artist dhe njeri me një botë të pasur me mirënjohje dhe respekt ndoqi rrugën e mjeshtërit të vet, por pa u bërë asnjëherë me tabllo rob i tij. Takimet me mjeshtrin Bakalli ishin çaste të bukura dhe i kujtonte përherë.

Bocetet me akuarel, ishin një punë që gjithnjë i jepte kënaqësi dhe sukses në ekspozita. Ai pëlqente shumë ngjyrat e ndezura dhe kostumet popullore të vajzave zadrimore dhe të qytetarëve shkodranë, për të cilët i kishin treguar të parët e tij dhe futej thellë në botën e veshjeve dhe traditave shqiptare.

Enrriku gjatë gjtihë jetës së tin artisitke mbahej mend në kujtesën e bashkëkohësve të tij si një meditues i thellë dhe pas disa ditësh reflektonte me një punim. Artisti i talentuar shkodran pëlqente shumë nudizmin dhe disa nga piktorët bashkëkohorë shqiptarë dhe evropianë.

Shumë vite më parë, para se demokracia të shkelmonte gjumin letargjik të komunizmit, ai kishte të fshehur një koleksion të pasur të nudizmit në shtëpi, figura shenjtorësh të kishës katolike dhe diskutonte shumë për emisionet italiane të pikturave murale dhe peisazheve me tematikë të ndryshme.

Rriku kulturëdashës admironte autorët e huaj dhe shqiptarë, si: Ticianin, Rafaelin, Butiçelin, Pikason, Goyan, Rembrandin, Kolë Idromenon, Odhise Paskalin, Pjerin Shedijën, Ndoc Gurashin, Ferdinand Pacin, mikun e ngushtë të tij me të cilin punoi në një studio arti Asllan Zenelin, sot me banim në Republikën e Kinës.

Rriku i heshtur, fjalë pak e punë shumë, fliste vetëm me ngjyrën e tubeteve, penelet dhe telejot e njëpasnjëshme. Ai qysh fëmijë me vizatimet e moshës, shfaqi talentin e një piktori që premton.

Edhe babai i tij kishte kryer dy vjet shkollë në Liceun Artistik në Tiranë, por për arsye ekonomike, ndërpret studimet. Axha i tij, Simoni herë pas here punonte piktura të ndryshme. Edhe vëllai i tij Gjovalini është paraqitur shpesh si piktor i talentuar me ekspozitat në Shkodër, Tiranë, Durrës etj.

blank

Udha e pikturës dhe bota e magjishme e ngjyrave mbi telejo

 

Miku dhe shoku im i dashtun Enrrik Mendoja ose sikurse e therrisnim shkurt Rrik(u), ka jetuar dhe zhvilluar prirjet e tij në një mjedis të përshtatshëm artistik. Ai shkollën e mesme e kreu në Liceun Artistik në Tiranë në vitet 1971-1975, ku reflekton talent në gjinitë si peisazh, portret dhe kompozim. Diplomën e mbrojti shkëlqyeshëm dhe u vlerësua me notën 10.

Diktatura komuniste i ndërpreu talentin në mes të rrugës, për të vijuar studimet e larta univesitare po në Tiranë. Ai filloi të punojë në hidrocentralin e Fierzës (1976-1978) si punëtor, e cila e bëri të njihej më afër me njerëzit, vuajtjet, sakrificat, mjerimin, njohu njerëz me zakone e karakteret e tyre, që do t’i përdorte në punën krijuese. Rriku për disa vite punoi në dekorin e qytetit. Megjithëse orari i punës ishte i gjatë, ai e gjente kohën për të punuar në pikturë.

Ai ka paraqitur punime në ekspozita kombëtare, lokale dhe në galeritë e ndryshme në botë. Më 1999 hapi një galeri vetjake në qytetin e lindjes. Po këtë vit në galerinë “Te & Gi”, paraqitet me disa punime me një grup piktorësh. Më 1998 me galerinë “Te & Gi” hap ekspozitë në Itali, Slloveni, Spanjë, Angli. Dy punimet me motive fetare të titulluar “Udha e Kryqit” i ka realizuar në Kishën Katedrale të Shën Shtjefnit në Shkodër, për të cilat thoshte se ka pasur një fat që ia besuan dorës së tij.

Ishte një ndër njerëzit më aktivë në Shoqërinë Kulturore “Illyricum” të qytetit, ku ishin tubuar pjesa më e madhe e artistëve shkodranë. Në të gjitha veprat Rriku është shumë serioz, i natyrshëm dhe origjinal në stil, duke përcjelljë mesazhe të kthjellta arti, siç dijnë të bëjnë vetëm artistët.

Një frymë e pastër realiste, pa mbingarkesë spikat në të gjitha punimet që i përshkon një ndjenjë e hollë artisti. Në penelin e punës frymëzuese, shumë qartë shquhen bashkërendimi me saktësi i bukurisë me harmoninë e të gjitha linjave kompozicionale artistike në punimet e reja mbi telajo.

Ai kishte zgjedhë temën e historisë së Shkodrës, që nga legjenda e Rozafës e të gjitha periudhat kryesore historike deri më 28 nëntor 1944. Në përmbajtje ishte një cikël shtatë tabllosh, të lidhura organikisht në vijimësi prej njerës tek tjetra, në një sipërfaqe të vogël, që formonte një brez të ngushtë, rreth 70 centimetër, që ecte natyrshëm në formë rrethi për t’u mbyllë atje ku kishte filluar.

Çuditërisht përballë tabllosë së tij, të duket se je para një salle shumë të madhe dhe monumentale, ku dialogojnë me piktorin personazhet e larmishme të skicuara për ngjyrim.

Autori u mundua organikisht të bëjë bashkimin e rrymës tradicionale me frymën e re bashkëkohore në pikturë, pa rënë në përsëritje apo siç quhet ndryshe, në fotografizëm. Shquhej si vizatues i mirë ngjyrës. Atributet mund të jenë me shume se një dhe dallohen në linjën kryesore dhe dytësore.

Në ikonografinë e një shenjti nuk duhet të mungojnë atributet kryesore. Shën Maria (pikturë e Raffalellos e riprodhuar nga Enrrik Mendoja gjithnjë është paraqitur me rrethin e artë mbi krye po kështu edhe Krishti fëmijë dhe Shën Jozefi, si pjesë e Trinisë së Shenjtë.

Devocioni popullor shikonte në figurës e Shën Marisë personifikimin e dlirësisë, virgjërisë, nënës se mëshirës dhe të devocionit, të se përzgjedhures së Zotit, Krisht e Njeri.

Ekspozitat e tij ishin imazhe të një figure pakufi të situatës, që fatmirësisht vetëm arti arrin ta faktojë në një realitet pothuajse të tjetërsuar, ku fjala tkurret deri në “pafuqinë” e saj dhe imazhet i jep, duke i dhënë kuptimin e vërtetë termit “art bashkëkohor”.

Çdo peneli të hedhur me delikatesë dhe finesë artisti i nënshtrohej mendimit të pjekur, që i buronte nga galeria e pasur e shpirtit të edukuar për art. Detajonte deri në imtësitë më të vogla elementët e tablosë së re dhe dinte të dallonte atë që duhet të ishte si boshti i idesë së realizimit të kompozicionit artistik. Vepra me kohë ishte realizuar ne mendjen e tij, por punonte me kujdes për ta ofruar të gjallë me penel.

Piktura e tij qëndron elegante, plot dritë, tejdukshmëri, e përpunuar në ngjyrë dhe të bën për vete, mbasi është tërësisht autoktone e shpirtit shqiptar. Kudo në motivet qytetare, ndihet drita, ajri e jeta e Shkodrës.

Çdo milimetër e tabllosë së tij flet. Nuk kishte asgjë të rastit. Talenti, mendja e zemra ishin të unifikuar në një të tërë me emrin e vetëm ‘Enrrik Mendoja’.

Ai ka dashur të dëshmojë se zgjidhja klasike e harmonisë së përkryer nuk është e vetmja zgjidhje që mund të mendohet, mbasi thjeshtësia e natyrshme është njëra rrugë për të arritur bukurinë.

E në këtë plan dhe këndvështrim, për dashamirësit më të rafinuar të artit, ngjyrimi me penel artistik ka edhe rrugë të tjera më pak të drejtpërdrejta për të arritur efekte tërheqëse me plot sukses.

Si një artist i vërtetë në shpirt e në penel, Rriku krijoi diçka të re dhe befasuese. Miku i tij i afërt dhe kolegu Nikolin Luci, gjatë bisedave të shpeshta në studion e tij kujton: “Rriku ka qenë i vendosur për t’i rrëfyer ato legjenda, portrete, peisazhe në një mënyrë tjetër e për ta bërë shikuesin të ndjejë atmosferën e gërshetimit, kompozicionit artistik”.

Piktori i mirënjohur Pjerin Sheldija, një mik i afërt i tij thotë: “Rriku ishte një shembull pune këmbëngulëse dhe gjithmonë në kërkim. Ai diti aq bukur të lidhë talentin me vullnetin, arsyen me ndjenjën. Si një njeri me taban kulturor, harmonizoi në mënyrë të shkëlqyeshme detajin me të përgjithshmen, vizatimin me ngjyrën, tradicionalen me kohoren. U mbështet fort në artin popullor, duke stilizuar aq mirë motivet tona, pa rënë në dekoratizëm”.

Dhe Rriku vërtetë ishte i tillë, mbasi diti me shumë mjeshtëri të nxjerrë në pah dhe të vlerësojë atë çka i nevojitet pikturës si një vlerë origjinale. Çdo punim i tij ishte i kuptueshëm dhe i dashur prej të gjitha shtresave të shikuesve.

Vepra e tij për motive të pastra shqiptare mbetet një bazë e shëndoshë në tabanin e gurrës së pashterrshme shqiptare, si një art i mirëfilltë dhe një gur i çmueshëm në artin shkodran dhe gjerdanin e pasur shqiptar.

Pedagogu i Universitetit të Shkodrës “Luigj Gurakuqi” piktori Andi Hila shprehet: “Arti i skalitur buron nga dashuria për vendlindjen dhe artin popullor, art i cili përcillet deri te ne me një talent befasues e shumë profesionalizëm. Duke kaluar nga një pikturë natyraliste deri në një dekorative e ornamentale, piktori ynë Rriku shpalos magjinë e artit të tij”.

Me ndjenjë të lartë respekti formulon një vlerësim të veçantë bashkëqytetari e piktori Shpëtim Garuci, i cili ndër të tjera thotë: “Unë kam pasur fatin ta ndjek nga afër punën tij. Ai punonte shumë si në sasi e cilësi, që i jep atij mundësinë e të qenurit një nga piktorët më prodhimtar dhe më të shitur në elitën e piktorëve shqiptarë. Temat e veprave të Rrikut janë të veçanta, për vetë tematikën që përdorte në realizimin e tyre, duke sjellë para syve të shikuesit vlera sa më origjinale”.

blank

Rriku studion me zell të ftohtë portretet e zadrimoreve

 

Piktori Mendoja, studion me zell të ftohtë portretet e zadrimoreve, me ditë, muaj dhe vite. Ai kërkonte gjithnjë të përsosurën në punime, sepse kërkonte të ruante emrin e mirë të familjes dhe dorës së tij.

Rriku donte që bukuria e zadrimoreve ta ndihmonte për të përcjellë vegimin e tij, për botët e dikurshme të dinjitetit dhe të pafajësisë. Por, portreti më i arritur është portreti i rrumbullakët i zadrimores, që punoi në fund të jetë së tij.

Ai punonte çdo ditë deri në orët e vona të natës, mbingakesë e cila më pas do të ndikonte mbi shëndetin. Kushdo që e sodit me kujdes dhe imtësi zadrimoren, detajet që e hijeshojnë atë do të shoh se autori e ka realizuar portretin e dashur në mënyrë perfekte, duke merituar fjalën “është vërtetë një pikturë e gjallë”.

Këtu nuk ka asgjë dramatike, asgjë që të pushojë syri menjëherë, por sa më gjatë ta sodisim, aq më shumë duket mjeshtëria e tij virtuoze.

Edhe në gjininë e peisazhit ka punuar shumë. Ato janë plot diell e paqë. Tani e kuptojmë frymën solemne të kulturës së pikturës, gjestet plot droje e respekt, vënien në mendime të figurave anësore që shohin varrin dhe admirojnë edhe më shumë atë bukuri, me të cilat figurat që do të lexojnë mbishkrimin u përgjigjen lëvizjeve të njëri-tjetrit.

Në kompozimet e tij autori duket mjaft i thjeshtë, por është thjeshtësi e lindur nga një njohje artistike e thellë. Vetëm një njohje e tillë mund të gjallë këtë vegim nostalgjik, prehje të qetë në të cilën vdekja ka humbur tmerrin e saj.

Por për pikturat e tij, ai ka zgjedhur vetëm ato motive që i quante me vend, në një vegim ëndërrimtar të së kaluarës dhe atë siluetën e ka zhytur në një dritë të praruar, ose në një ajër të argjendë, që vjen e transfiguron tërë veprën sepse aty është sekreti i artit të Enrrikut, mjeshtëria e magjishme për t’i dhënë jetë të gjallë, të plotë, të hareshme gjithçkaje.

Vite më parë në një nga ekzpozitat lokale, më tërhoqi vëmendjen një peisazh me borë”, kujton piktori i mirënjohur i qytetit të Shkodrës, Ndoc Gurashi.

Kjo të kujtonte se një talent i ri po i shtohej vargut të traditës së pikturës në qytetin e njohur në këtë fushë. Veterani i penelit Gurashi kujton: “Pyeta se kush ishte piktori. Dhe një koleg i tij më tha:Ky asht autori i peisazhit e quhet Enrrik Mendoja”.

E përgëzova duke i uruar suksese. Ai bukur thuri pikturën e mjeshtërit të madh Kolë Idromenos, prof. Simon Rrotës, Kolombit e Vladimir Janit, me penelin e tij të madh sa realist e modern”.

Piktura e Rrikut është e mbërthyer me vizatim të saktë, e shoqëruar me një ngjyrë shpërthyese, duke futur hijshëm motivet kombëtare të qytetit dhe rrethinave të saj.

Këto i dhanë gjithnjë e më tepër personalitet të dallueshëm autorit në gjininë e arteve figurative shkodrane dhe kombëtare. Spikasin për veçanti tematike punimet: “Zadrimorja”, “Gjeli”, “Idil dashurie”, “Fusha e Bunës”, “Legjenda e Rozafës”, etj.Në shumë portrete duket se shprehjet e tyre s’mund t’i kapim kurrë. Por natyrisht, nuk është papërcaktueshmëria që e krijon këtë efekt. Ka shumë gjëra të tjera prapa saj.

Dikur, kohë më parë, në të kaluarën e largët, njerëzit i kishin vështruar portretet me adhurim, sepse duke krijuar i ruheshin ngjashmërisë me personin. Ndërsa artisti në një farë mënyrë ruante artistin në nivelin e personit të pikturuar.

E kësisoj kishte ngjarë me piktorin e talentuar Enrrik Mendoja, që sot mbetet i gjallë dhe përkujtohet me ndjenjë të thëllë respekti nga të gjithë bashkatdhetarët, bashkëqytetarët dhe miqtë e ngushtë në Shkodër, Tiranë, Durrës, Itali, Gjemani, Angli, Francë, ShBA etj.

Ai me penelin e palodhur bëri realitet ëndërrat dhe shqetësimet e artdashësve tashmë të shpërndarë udhëve të botës. Piktori ynë zotëronte ato magji që u jepte jetë ngjyrave të hedhur me penelin e tij vërtetë të mahnitshëm…

Rriku u nda i ri (viti 2001) nga Shkodra e tij e dashur, që i dha lëndën e parë në punimet në pikturë, duke i lënë trashëgim një galeri të pasur punimesh që ruhen nën përujdesin e Ritës, bashkëshortes, prindërve në Shkodër, që gjithnjë i qëndruan pranë së bashku me vajzën Antonela.

Në shumë punë që ai mbaroi brenda në ngjyrat që hidhte në telajo, në temën që paraqiste ishin derdhur çastet e frymëzimit të ditës, dashuria për vajzën e vetme Antonelën, gruan Ritën dhe njerëzit, që për te ishin muza frymëzuese në veprën që i dhuroi vendlindjes e Shqipërisë…

blank

Mjeshtëri i drurit Zija Karini kopjon veprën e piktorit Enrrik Mendoja pa autorizimin e autorit apo familjes së tij

 

Në një reportazh në qytetin e Shkodrës e cila përshkruan jetën e artizanit shkodran 80-vjecar Zija Karini, si mjeshtër i përpunimit të drurit, ndër kujtimet dhe frymëzimet e punimeve të tij shohim se ai mbështetet për të realizuar veprat e tij tek autorët shkodranë.

Për këtë zanat Bashkia e qytetit të Shkodres i ka dhënë titullin: “Mirënjohja e Qytetit” me motivacionin: “Për kontributin shumë të vyer në zhvillimin e artizanatit shkodran.

Ky artizan dhe punimet e tij të kuruara me shumë kujdes, janë kthyer ndër më të preferuarat për shkodranët, emigrantët por edhe turistët e huaj. Ai i paraqet punimet e tij për publikun në panairet, që po zhvillohen vazhdimisht në pedonalen “Kolë Idromeno” e organizuar nga Shoqata e Artizanëve Shkodran.

Zija Karini, kujton: “Unë merrem që në vitin 1954 me artizanatin qysh se isha 14 vjeç, e fillova tek punishtja e xhaxhait tim sepse e kemi trashëgim familjar artizanatin…

Unë merrem me remeso, të cilin e bëj tani portret gjë e cila nuk është bërë kurrë. Është materiali që dikur bëheshin mobiljet në Shqipëri dhe në rininë time kam mësuar shumë që të bëj autoportrete.

Një nga punimet më të veçanta që kam është Zadrimorja e cila është e kërkuar. Kostumi i Zadrimës është ndër më të bukurit në Shqipëri, flas për kostumet e grave dhe dua të them se është një punë shumë e vështirë për t’u realizuar por falë pasionit që kam ia kam dalë.

Kuadri i këtij punimi është shumë i vështirë sepse unë nuk kam makineri moderne siç bëhen në shtete të tjera të botës dhe unë e kam bërë me dorë dhe me punimin e Zadrimores kam patur shumë sukses.

Dikur në Shkodër nuk është punuar grafika siç e bëj unë sot dhe tani kemi avancuar shumë.

Unë e kam edhe me ngjyra portretin e Zadrimores, që në fakt e ka bërë Rrik Ndoja (Enrrik Mendoja, shënimi im K.K.) dhe më pas unë e kam bërë në dru. Kostumi i Zadrimores është ndër më të rëndësishmit në Shqipëri. Unë bëj 13 lloje teknikash në dru ndaj edhe klientët mbesin të kënaqur“, shprehet Karini. (Shih në CNA.al (E.S., City News Albania E.S. 15 Qershor 2021)

Këtu artisti i moshuar ka një pasaktësi, kur citon emrin e autorit të pikturës së mirënjohur të Zadrimorës. Emri dhe mbiemri i plotë i artistit të harruar edhe si identitet është ENRRIK MENDOJA dhe jo Rrik Ndoja.

Të bësh bisnes me mundin dhe djersën e dikujt tjetër në SHBA quhet piratëri dhe dëmshpërblimi (për Copyright) është i madh deri në kufijtë marramendëse të miliona dollarëve…

Dihet se në Shkodër dhe në veçanti në Veri të Shqipërisë në zonën e Mbi Shkodrës ose më saktë të Malësisë së Madhe, emrat e njerëzve janë pothuajse njësoj dhe përsëriten në disa breza. Me emrin Rrik Ndoja, ka disa persona dhe unë personalisht njoh disa njerëz, që kanë këtë emer dhe mbiemer dhe nuk kanë lidhje gjaku me njeri-tjetrin.

A do të ishte mirë që të citohet emri i tij i plotë piktorit Enrrik Mendoja, sikurse edhe të drejtat e rezervuara, që ka çdo autor, sipas ligjeve ndërkombëtare, si të drejtat e autorit kur është gjallë apo kalon në amshim, për vepra letrare, artistike, shkencore, kulturore, prodhime muzikore në studio të ndryshme, filma, produksioneve, dokumentareve, librave me profile të ndryshme, skenareve, regjive etj.

Kështu veprohet këtu në New York dhe në tërësi në 50 shtete të SHBA-së dhe Europën Perëndimore.

Për më tepër, këtu Të Drejtat e Autorit Janë të Rezervuar, sipas ligjit fedral amerikan ato i trashëgojnë pjesëtarët e familjes së piktorit Enrrik Mendoja.

Duke parë shkallën e lartë të abuzimeve nderkombetare dhe të shtetëve të ndryshme pirate, SHBA-ja, shpesh ka hedhur në gjyq ndërkombëtar Republikën Komuniste të Kinës për shkeljen e shpeshta të drejtave të autorit (Copyright), vjedhjen krijuese intelektuale apo për piratërinë dhe kopjet e prodhimeve, të drejtat e rezervuara intelektuale, të shkencëtarëve, artistëve, shpikësve etj.


blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
Send this to a friend