VOAL

VOAL

MJAFT MA O UZURPUES TË PUSHTETIT, O HAJNA TË PAFTYRË – Nga Bardh M. Nengurra

January 4, 2018

Komentet

Republika në Shqipëri- Nga Skënder Sadri KAPITI

Republika në Shqipëri

nuk është

ligj e drejtësi për qytetarin ,

as për shtetin dhe as publikun

.

Republika në Shqipëri

 është  regjim

ku fuqia,liria,

arroganca,korrupsioni,

paraja e tradhtia,

 zullumi e hajnija

janë të drejta të pushtetit,

 prokurorit  e gjyqtarit

ministrit e deputetit

hajdutit e kuvendarit

injorantit e mercenarit

.

Republika demokratike

në Shqipëri

është shtet që mashron

se u shërben të gjithëve

Por ajo nuk u shërben

dhe nuk  kënaq të gjithë

nuk siguron siguri

dhe as mirëqënie

për të gjithë

Nuk zgjidh hallet

e të gjithëve

.

Republika “demokratike” shqiptare

qeveriset nga populli

në  një ditë,

dhe më pas

për katër vite

qeveriset

nga një pakicë

e cila republikën,ligjin,

drejtësinë e shtetin

 i trajton si prona të saj

.

Republika,ligj “demokratik”

që ndërron në pushtet

në këto 36 vjet

 politikanë sharlatanë,oligarkë

 hajna e tradhtarë

.

Republika nuk funksionon

me paanshmëri,

nuk zbatohet  me përgjegjësi,

dhe  si  ligj, për të dobtit

nuk jep drejtësi

,

Republika u shërben,korruptohet

dhe sundohet

nga politika,

korrupsioni, tradhëtia

hajnat  dhe më  të fortët

e antiligjit

ku lapsin, dijen e politikwn

i ka injoranti,

pushtetin e ka hajduti

dhe shtetin tradhtari

.

Shënim: A nuk funksionon kështu republika  në Shqipëri?

Kur bashkëpunimi ushtarak me Rusinë ngre pikëpyetje për sigurinë, varësinë dhe ambiciet rajonale të Beogradit- Nga Isuf B.Bajrami

Nga avionët luftarakë MiG-29 dhe sistemet e mbrojtjes ajrore, te marrëveshjet ushtarako-teknike dhe koordinimi strategjik me Moskën – çfarë fshihet pas partneritetit ushtarak Serbi–Rusi, cilat janë interesat e dy vendeve dhe çfarë pasojash mund të ketë ky bashkëpunim për sigurinë e Ballkanit, veçanërisht për Kosovën?

Rrëzimi i avionit luftarak MiG-29 të Ushtrisë së Serbisë, më 17 nëntor 2026, ku humbi jetën piloti major Goran Bulajić, rikthen në vëmendje një prej dimensioneve më të ndjeshme të politikës së sigurisë në Ballkan: bashkëpunimin ushtarak ndërmjet Beogradit dhe Moskës.

Edhe pse shkaku i aksidentit nuk është përcaktuar ende dhe nuk ekziston ndonjë provë që e lidh rrëzimin me defekt të shkaktuar nga prodhuesi, mirëmbajtja apo bashkëpunimi me Rusinë, vetë prania e MiG-29 në flotën serbe është një pikënisje për të analizuar një marrëdhënie që prej vitesh ka shkuar përtej blerjes së pajisjeve ushtarake [1].

Serbia nuk ka ndërtuar vetëm një pjesë të kapaciteteve të saj ajrore mbi teknologjinë sovjetike dhe ruse. Ajo ka zhvilluar marrëveshje për furnizim, modernizim, riparim, trajnim dhe bashkëpunim institucional me Moskën dhe Minskun.

Në anën tjetër, Rusia ka gjetur në Serbi një partner të rëndësishëm në Ballkanin Perëndimor, një shtet që nuk është anëtar i NATO-s, që vazhdon të ruajë lidhje politike dhe ushtarake me Moskën dhe që ka ndikim të drejtpërdrejtë në zhvillimet e sigurisë rajonale.

Për ta kuptuar këtë marrëdhënie, duhet të zbërthehen katër dimensione: furnizimi me armatim, interesat strategjike të Rusisë, ambiciet ushtarake të Serbisë dhe pasojat për rajonin.

1. Furnizimi: Si u ndërtua lidhja ushtarake Beograd–Moskë?

Një prej dëshmive më konkrete të bashkëpunimit ushtarak ndërmjet dy vendeve është furnizimi i Serbisë me avionë luftarakë MiG-29.

Në vitin 2017, Rusia i dorëzoi Serbisë gjashtë avionë të këtij modeli, në kuadër të marrëdhënieve ushtarako-teknike ndërmjet dy vendeve [2].

Në vitin 2019, Serbia siguroi edhe katër MiG-29 nga Bjellorusia, aleatja e ngushtë e Moskës. Këta avionë iu nënshtruan riparimit të përgjithshëm dhe modernizimit në Institutin e Riparimit të Aviacionit 558 në Baranoviçi [3].

Këto marrëveshje u paraqitën nga Beogradi si donacione ushtarake, por termi donacion nuk e pasqyron të gjithë koston reale të procesit.

Avionët mund të dorëzoheshin pa pagesë të drejtpërdrejtë për blerjen e tyre, por rikthimi i tyre në gjendje operative kërkonte investime të konsiderueshme.

Sipas analizës së institutit amerikan RAND, sigurimi i avionëve MiG-29 nga Rusia i mundësoi Serbisë të rikthente kapacitete të rëndësishme të aviacionit luftarak, ndërsa shpenzimet për riparimin dhe modernizimin mbetën përgjegjësi e palës serbe [4].

Pra, bashkëpunimi nuk përfundonte me dorëzimin e avionëve. Ai vazhdonte nëpërmjet institucioneve teknike, specialistëve dhe strukturave ushtarako-industriale të vendeve partnere.

Kjo ngre një pyetje strategjike: Sa e pavarur është Serbia në mirëmbajtjen, furnizimin me pjesë rezervë dhe mbajtjen në gjendje operative të këtyre kapaciteteve, nëse një pjesë e zinxhirit të saj teknik varet nga partnerët lindorë?

2. Çfarë i dha Rusia Serbisë përtej MiG-29?

Bashkëpunimi ushtarak ruso-serb nuk kufizohet vetëm te avionët luftarakë.

Gjatë viteve të fundit, Serbia ka siguruar nga Rusia pajisje dhe sisteme të ndryshme ushtarake.

Ndër to përfshihen:

Avionët luftarakë MiG-29.
Helikopterët transportues dhe shumëqëllimësh Mi-17.
Helikopterët luftarakë Mi-35M.
Sistemi raketor i mbrojtjes ajrore Pantsir-S1.
Tanket T-72.
Automjetet e blinduara BRDM-2.
Pajisje dhe sisteme të tjera ushtarake [4][5].
Këto furnizime tregojnë se bashkëpunimi nuk është kufizuar në një sektor të vetëm të ushtrisë, por ka prekur aviacionin, mbrojtjen ajrore dhe forcat tokësore.

Për Beogradin, përfitimi ishte rikthimi i kapaciteteve të aviacionit luftarak pa pasur nevojë të ndërtonte nga fillimi një flotë të re.

Për Moskën, përfitimi ishte ruajtja e ndikimit në një sektor strategjik të ushtrisë serbe.

Kur një ushtri përdor sisteme të prodhimit të një shteti tjetër, ajo krijon nevojë për ekspertizë teknike, pjesë rezervë, dokumentacion, trajnim dhe mbështetje logjistike.

Kështu, furnizimi me armatim shndërrohet në një marrëdhënie afatgjatë ndikimi.

3. Çfarë kërkon Rusia nga ky bashkëpunim?

Kjo është një prej pyetjeve më të rëndësishme të analizës.

Rusia nuk ka interesa vetëm ekonomike në Serbi. Për Moskën, Ballkani Perëndimor është hapësirë me rëndësi gjeopolitike, sidomos për shkak të zgjerimit të NATO-s dhe orientimit euroatlantik të vendeve të rajonit.

Serbia zë një pozitë të veçantë në këtë kontekst.

Ajo nuk është anëtare e NATO-s, ka ruajtur politikën e neutralitetit ushtarak dhe vazhdon të ketë marrëdhënie të afërta me Rusinë.

Për Moskën, ruajtja e këtyre lidhjeve krijon mundësi për të mbajtur një kanal ndikimi politik dhe të sigurisë në një rajon ku shumica e shteteve janë orientuar drejt NATO-s ose janë pjesë e saj.

Raporti i Carnegie Endowment for International Peace mbi ndikimin rus në Ballkan e ka trajtuar Serbinë si një prej pikave kryesore të interesimit të Moskës në rajon [6].

Ky interes shfaqet në disa drejtime:

Së pari, ndikimi ushtarak. Furnizimi me pajisje dhe bashkëpunimi teknik krijojnë lidhje institucionale që zgjasin përtej një qeverie apo një marrëveshjeje të vetme.

Së dyti, ndikimi politik. Marrëdhëniet e sigurisë forcojnë pozitën e Moskës në Beograd dhe i japin Rusisë një partner me peshë në zhvillimet rajonale.

Së treti, dimensioni gjeopolitik. Një Serbi që ruan lidhje të forta me Moskën është një faktor që Rusia mund ta përdorë për të mbajtur të pranishëm interesat e saj në Ballkan.

Kjo nuk do të thotë se Beogradi vepron gjithmonë sipas udhëzimeve të Kremlinit. Serbia ka interesat e veta dhe shpesh ndjek një politikë të balancimit ndërmjet Rusisë, Kinës dhe Perëndimit.

Por interesat e dy vendeve takohen në një pikë: ruajtjen e një marrëdhënieje strategjike që i jep secilës palë përfitime politike dhe të sigurisë.

4. Çfarë synon Serbia me afrimin ushtarak me Rusinë?

Për Beogradin, bashkëpunimi me Moskën ka pasur disa qëllime konkrete.

I pari është modernizimi i ushtrisë.

Pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe viteve të vështira ekonomike, Serbia kishte nevojë të rindërtonte një pjesë të kapaciteteve të saj ushtarake.

Sigurimi i avionëve, helikopterëve dhe sistemeve të mbrojtjes ajrore nga Rusia i mundësoi të përshpejtonte këtë proces.

Qëllimi i dytë është ruajtja e aftësisë për të kontrolluar hapësirën ajrore dhe për të zhvilluar kapacitete të pavarura të mbrojtjes.

Qëllimi i tretë është pozicionimi politik dhe strategjik në Ballkan.

Beogradi dëshiron të ruajë statusin e një fuqie ushtarake me peshë në rajon. Investimet në armatim janë pjesë e kësaj strategjie dhe shërbejnë edhe për të forcuar pozitën negociuese të Serbisë në raport me aktorët ndërkombëtarë.

Në këtë pikë, bashkëpunimi me Rusinë ka pasur edhe një dimension simbolik: demonstrimin se Serbia nuk është e varur vetëm nga partnerët perëndimorë.

Megjithatë, politika serbe nuk është e orientuar ekskluzivisht nga Moska.

Beogradi ka blerë gjithashtu pajisje nga Kina dhe vende perëndimore. Marrëveshja për avionët luftarakë francezë Rafale është një shembull i qartë i diversifikimit të furnizuesve.

Kjo tregon se Serbia po përpiqet të ruajë hapësirën e saj të manovrimit strategjik, duke bashkëpunuar me disa qendra të fuqisë.

5. Lufta në Ukrainë ndryshoi kushtet e bashkëpunimit

Pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022 ndryshoi ndjeshëm mjedisin ndërkombëtar të bashkëpunimit ushtarak.

Sanksionet perëndimore ndaj Rusisë, kufizimet në industrinë e saj të mbrojtjes dhe vështirësitë e furnizimit kanë ndikuar edhe në mundësitë e bashkëpunimit me shtetet që përdorin pajisje ruse.

Serbia është përballur me një dilemë: si të vazhdojë të mirëmbajë sistemet e trashëguara nga periudha sovjetike dhe të ruajë marrëdhëniet me Moskën, pa cenuar njëkohësisht marrëdhëniet me Bashkimin Evropian dhe Perëndimin.

Një zhvillim i rëndësishëm është se Serbia ka filluar të diversifikojë furnizimin ushtarak.

Sipas një analize të Shërbimit Kërkimor të Parlamentit Evropian, gjatë periudhës 2021–2025, Kina përbënte 61 për qind të importeve serbe të armëve kryesore, ndërsa eksportet e drejtpërdrejta ruse të armatimit drejt Serbisë ishin kufizuar ndjeshëm për shkak të sanksioneve dhe pengesave logjistike [7].

Ky është një ndryshim me rëndësi.

Ai tregon se Beogradi nuk po mbështetet më në të njëjtën masë te furnizimi i drejtpërdrejtë rus, por kjo nuk do të thotë se janë zhdukur lidhjet e krijuara ndër vite.

Përkundrazi, Serbia po ndërton një strukturë ushtarake me burime të ndryshme teknologjike dhe politike, ku Rusia mbetet pjesë e historikut dhe e marrëdhënieve strategjike, ndërsa Kina ka fituar rol shumë më të madh si furnizuese.

6. Bashkëpunimi ushtarak dhe dimensioni i Kosovës

Për Kosovën, kjo marrëdhënie nuk është vetëm çështje e politikës së jashtme të Serbisë.

Ajo ka rëndësi të drejtpërdrejtë për perceptimin e sigurisë dhe ekuilibrin ushtarak në Ballkanin Perëndimor.

Serbia vazhdon të investojë në kapacitetet e saj ushtarake, ndërsa marrëdhëniet me Rusinë i japin këtij procesi edhe një dimension gjeopolitik.

Në të njëjtën kohë, Moska ka mbështetur politikisht qëndrimin e Serbisë për çështjen e Kosovës dhe kundërshton pavarësinë e saj.

Kjo krijon një pikë takimi ndërmjet interesave politike dhe atyre strategjike të dy vendeve.

Rusia e përdor mbështetjen ndaj qëndrimit serb për Kosovën si pjesë të politikës së saj në raport me Perëndimin, ndërsa Serbia përfiton nga mbështetja diplomatike e një anëtari të përhershëm të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara [8].

Kjo marrëdhënie është riafirmuar edhe gjatë takimeve zyrtare ndërmjet përfaqësuesve serbë dhe rusë në Moskë, në tetor 2026, ku çështja e Kosovës dhe forcimi i partneritetit strategjik ishin ndër temat kryesore [8].

Megjithatë, duhet dalluar mbështetja diplomatike nga kapaciteti për të ndikuar drejtpërdrejt në zhvillimet ushtarake në terren.

Nuk ka prova se çdo investim ushtarak serb ka si objektiv Kosovën. Serbia i justifikon investimet e saj me nevojat e mbrojtjes kombëtare.

Por, duke marrë parasysh historinë e konflikteve dhe tensionet e vazhdueshme ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, modernizimi i ushtrisë serbe nuk mund të analizohet jashtë kontekstit rajonal.

Për Kosovën, rëndësi të veçantë ka transparenca mbi armatimin, doktrinën ushtarake, kapacitetet operacionale dhe marrëdhëniet e Serbisë me partnerët e saj të jashtëm.

7. Çfarë pasojash mund të ketë për sigurinë e Ballkanit?

Bashkëpunimi ushtarak Serbi–Rusi ka disa pasoja potenciale për rajonin.

Rritja e perceptimit të kërcënimit.

Furnizimi me avionë luftarakë dhe sisteme moderne të mbrojtjes ajrore mund të shkaktojë shqetësime te vendet fqinje, sidomos kur shoqërohet me retorikë politike dhe tensione diplomatike.

Shtimi i konkurrencës së armatimit.

Kur një shtet investon në kapacitete të reja ushtarake, shtetet e tjera mund të ndihen të detyruara të forcojnë edhe ato kapacitetet e tyre. Kjo krijon një klimë pasigurie dhe rrit rrezikun e keqinterpretimit të veprimeve ushtarake.

Ndikimi i fuqive të jashtme.

Përfshirja e Rusisë dhe Kinës në sektorin e mbrojtjes serbe e bën arkitekturën e sigurisë në Ballkan më komplekse. Ajo nuk është më vetëm çështje e marrëdhënieve ndërmjet shteteve të rajonit, por edhe e konkurrencës ndërmjet fuqive të mëdha.

Varësia teknologjike dhe logjistike.

Përdorimi i sistemeve të ndryshme të armatimit krijon sfida të mirëmbajtjes, furnizimit me pjesë dhe ndërveprimit teknik. Kjo mund të ndikojë në gatishmërinë operative dhe në kostot afatgjata.

Për këtë arsye, çështja nuk është vetëm sa avionë apo sisteme raketore ka Serbia, por edhe kush i mirëmban, kush i furnizon dhe cilat janë kushtet politike e ekonomike të këtyre marrëdhënieve.

8. Një partneritet që vazhdon edhe në kushtet e reja ndërkombëtare

Edhe pse bashkëpunimi i drejtpërdrejtë në furnizimin me armë është kufizuar, lidhjet politike dhe të sigurisë ndërmjet Beogradit dhe Moskës vazhdojnë.

Më 16 tetor 2026, sipas një njoftimi të Qeverisë së Serbisë, Ivica Dačić zhvilloi në Moskë bisedime me sekretarin e Këshillit të Sigurisë së Federatës Ruse, Sergei Shoigu [8].

Në njoftimin zyrtar u theksua vazhdimi i bashkëpunimit në fushat e sigurisë dhe mbrojtjes, përfshirë shkëmbimin e përvojave.

Ky zhvillim është i rëndësishëm sepse dëshmon se, pavarësisht ndryshimeve në tregtinë e armëve dhe kufizimeve ndërkombëtare, Beogradi dhe Moska vazhdojnë të ruajnë kanale institucionale të bashkëpunimit.

Pra, marrëdhënia nuk mund të matet vetëm me numrin e avionëve të dorëzuar apo me vlerën e kontratave të armatimit.

Ajo përfshin edhe komunikimin politik, bashkëpunimin në siguri dhe interesat e përbashkëta në çështjet rajonale.

Përfundim

MiG-29 është vetëm një pjesë e një marrëdhënieje shumë më të gjerë

Rrëzimi i avionit MiG-29 në Serbi dhe vdekja e pilotit Goran Bulajić janë një tragjedi që kërkon hetim të plotë dhe transparent.

Por kjo ngjarje rikthen në vëmendje edhe një histori më të gjatë: marrëdhënien ushtarake ndërmjet Serbisë dhe Rusisë, e cila për vite me radhë ka ndikuar në ndërtimin e kapaciteteve të mbrojtjes serbe.

Rusia i ka ofruar Serbisë pajisje ushtarake, teknologji, mbështetje për modernizim dhe bashkëpunim institucional. Serbia, në anën tjetër, i ka ofruar Moskës një partner strategjik në një rajon ku ndikimi rus është sfiduar nga zgjerimi i NATO-s dhe integrimi euroatlantik.

Megjithatë, kjo marrëdhënie nuk është pa kufizime. Lufta në Ukrainë, sanksionet ndërkombëtare dhe diversifikimi i furnizimit ushtarak serb kanë ndryshuar kushtet e bashkëpunimit.

Sot, Serbia po përpiqet të ruajë lidhjet me Rusinë, të zgjerojë bashkëpunimin me Kinën dhe njëkohësisht të mbajë të hapur rrugën drejt Bashkimit Evropian.

Për Ballkanin, dhe veçanërisht për Kosovën, rëndësi ka jo vetëm prejardhja e armëve që Serbia posedon, por edhe qëllimi strategjik, transparenca e përdorimit dhe ndikimi i tyre në ekuilibrin rajonal.

Në fund, pyetja thelbësore nuk është vetëm pse Serbia bashkëpunon ushtarakisht me Rusinë, por çfarë synon të arrijë përmes këtij bashkëpunimi dhe çfarë roli dëshiron të ketë në arkitekturën e ardhshme të sigurisë në Ballkan.

Sepse pas çdo marrëveshjeje për armatim nuk qëndron vetëm një kontratë furnizimi. Qëndrojnë interesa politike, llogaritje strategjike dhe raporte ndikimi, pasojat e të cilave mund të shtrihen shumë përtej kufijve të dy shteteve.

Burimet:
[1] Associated Press (17 nëntor 2026). A military jet crashes in Serbia and the pilot is killed, authorities say. Raportimi mbi rrëzimin e MiG-29 pranë Stara Pazovës, identitetin e pilotit dhe fillimin e hetimeve.

Associated Press – Raportimi mbi aksidentin

[2] Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Serbisë (2 tetor 2017). MiGs arrived in Serbia. Njoftimi zyrtar për dorëzimin e gjashtë avionëve MiG-29 nga Federata Ruse.

Ministria e Mbrojtjes e Serbisë – MiG-29 nga Rusia

[3] Ministria e Mbrojtjes e Republikës së Serbisë (21 shkurt 2020 dhe 9 qershor 2021). Overhaul and modernization of four MiG-29 aircraft of the Serbian Armed Forces in Belarus dhe Reception of MiG-29s from Belarus. Dokumentacioni zyrtar mbi riparimin, modernizimin dhe pranimin e avionëve nga Bjellorusia.

Ministria e Mbrojtjes – Modernizimi në Bjellorusi

Ministria e Mbrojtjes – Pranimi i avionëve MiG-29

[4] RAND Corporation. Security Cooperation with Russia and China. Raport hulumtues mbi bashkëpunimin ushtarak, transferimin e armëve, modernizimin dhe marrëdhëniet e sigurisë ndërmjet Rusisë, Kinës dhe Serbisë.

RAND Corporation – Security Cooperation with Russia and China

[5] Janes Defence. Russia and Serbia deepen military-technical co-operation. Analizë mbi furnizimin me helikopterë Mi-17, Mi-35M, sistemet Pantsir-S1 dhe trajnimin e personelit serb.

Janes Defence – Bashkëpunimi ushtarako-teknik Serbi–Rusi

[6] Carnegie Endowment for International Peace (6 shkurt 2019). Paul Stronski dhe Annie Himes, Russia’s Game in the Balkans. Analizë mbi interesat gjeopolitike të Rusisë, ndikimin në Serbi dhe bashkëpunimin në Ballkanin Perëndimor.

Carnegie Endowment – Russia’s Game in the Balkans

[7] European Parliamentary Research Service (2026). Paving the way to EU enlargement: Assessing potential implications on security and defence. Të dhëna mbi importin e armatimit në Serbi gjatë viteve 2021–2025, rolin e Kinës si furnizuese kryesore dhe kufizimin e eksporteve ruse.

Parlamenti Evropian – Analiza mbi furnizimin ushtarak të Serbisë

[8] Qeveria e Republikës së Serbisë (16 tetor 2026). Intensification of strategic partnership, security cooperation with Russia. Njoftimi zyrtar mbi takimin e Ivica Dačić me Sergei Shoigu në Moskë dhe vazhdimin e bashkëpunimit në fushat e sigurisë dhe mbrojtjes.

Qeveria e Serbisë – Takimi Dačić–Shoigu

Qeveria e Republikës së Serbisë (16 tetor 2026). Consistent support of Russia for Serbia’s sovereignty, territorial integrity. Njoftimi mbi takimin Dačić–Lavrov dhe diskutimet për Kosovën dhe partneritetin strategjik.

Qeveria e Serbisë – Takimi Dačić–Lavrov

Prishtinë,17.11.2026

—

When Military Cooperation with Russia Raises Questions About Security, Dependence, and Belgrade’s Regional Ambitions

Isuf B.Bajrami

From MiG-29 fighter jets and air defence systems to military-technical agreements and strategic coordination with Moscow – what lies behind the Serbia–Russia military partnership, what are the interests of both countries, and what consequences could this cooperation have for security in the Balkans, particularly for Kosovo?

The crash of a Serbian Air Force MiG-29 fighter jet on 17 November 2026, which claimed the life of pilot Major Goran Bulajić, brings renewed attention to one of the most sensitive dimensions of security policy in the Balkans: military cooperation between Belgrade and Moscow.

Although the cause of the accident has not yet been established, and there is no evidence linking the crash to a manufacturing defect, maintenance failure, or cooperation with Russia, the presence of MiG-29 aircraft in Serbia’s fleet provides a starting point for examining a relationship that has long extended beyond the purchase of military equipment [1].

Serbia has not built part of its air capabilities solely on Soviet and Russian technology. It has also developed agreements covering procurement, modernisation, repairs, training, and institutional cooperation with Moscow and Minsk.

On the other hand, Russia has found in Serbia an important partner in the Western Balkans, a country that is not a NATO member, continues to maintain political and military ties with Moscow, and has a direct influence on regional security developments.

To understand this relationship, four dimensions must be examined: arms supplies, Russia’s strategic interests, Serbia’s military ambitions, and the consequences for the region.

1. Procurement: How Was the Belgrade–Moscow Military Relationship Built?

One of the clearest examples of military cooperation between the two countries is Serbia’s acquisition of MiG-29 fighter aircraft.

In 2017, Russia delivered six aircraft of this type to Serbia as part of the military-technical relationship between the two countries [2].

In 2019, Serbia secured another four MiG-29s from Belarus, Moscow’s close ally. These aircraft underwent a major overhaul and modernisation at the 558th Aircraft Repair Plant in Baranovichi [3].

These agreements were presented by Belgrade as military donations. However, the term “donation” does not reflect the full cost of the process.

Although the aircraft could be delivered without a direct purchase price, returning them to operational condition required considerable investment.

According to an analysis by the American research institute RAND, Russia’s provision of MiG-29 aircraft enabled Serbia to restore important fighter aviation capabilities, while the costs of their repair and modernisation remained the responsibility of the Serbian side [4].

In other words, cooperation did not end with the delivery of the aircraft. It continued through technical institutions, specialists, and the military-industrial structures of the partner countries.

This raises a strategic question: How independent is Serbia in maintaining, sourcing spare parts for, and keeping these capabilities operational if part of its technical supply chain depends on its Eastern partners?

2. What Did Russia Provide Serbia Beyond the MiG-29?

Russian-Serbian military cooperation is not limited to fighter aircraft.

Over recent years, Serbia has acquired various military systems and equipment from Russia.

These include:

MiG-29 fighter aircraft.
Mi-17 transport and multipurpose helicopters.
Mi-35M combat helicopters.
Pantsir-S1 air defence missile systems.
T-72 tanks.
BRDM-2 armoured vehicles.
Other military equipment and systems [4][5].
These supplies demonstrate that cooperation has not been restricted to a single military branch but has extended to aviation, air defence, and ground forces.

For Belgrade, the benefit was the restoration of important military aviation capabilities without having to build an entirely new fleet from scratch.

For Moscow, the benefit was the preservation of its influence within a strategic sector of the Serbian military.

When an armed force uses systems manufactured by another country, it creates a need for technical expertise, spare parts, documentation, training, and logistical support.

In this way, arms procurement becomes a long-term relationship of influence.

3. What Does Russia Want from This Cooperation?

This is one of the most important questions in the analysis.

Russia’s interests in Serbia are not exclusively economic. For Moscow, the Western Balkans represent a region of geopolitical importance, particularly because of NATO’s expansion and the Euro-Atlantic orientation of countries across the region.

Serbia occupies a special position in this context.

It is not a NATO member, has maintained a policy of military neutrality, and continues to enjoy close relations with Russia.

For Moscow, preserving these ties creates opportunities to maintain a political and security channel of influence in a region where most countries have oriented themselves towards NATO or are already members of the alliance.

A report by the Carnegie Endowment for International Peace examining Russian influence in the Balkans identifies Serbia as one of Moscow’s principal areas of interest in the region [6].

This interest is reflected in several areas:

First, military influence. Equipment supplies and technical cooperation create institutional ties that extend beyond individual governments or specific agreements.

Second, political influence. Security relations strengthen Moscow’s position in Belgrade and give Russia a partner with considerable weight in regional developments.

Third, the geopolitical dimension. A Serbia that maintains strong ties with Moscow is a factor Russia can use to keep its interests present in the Balkans.

This does not mean that Belgrade always acts according to instructions from the Kremlin. Serbia has its own interests and frequently pursues a policy of balancing relations between Russia, China, and the West.

However, the interests of the two countries converge on one point: maintaining a strategic relationship that provides both sides with political and security benefits.

4. What Is Serbia Seeking Through Military Alignment with Russia?

For Belgrade, cooperation with Moscow has served several concrete objectives.

The first is military modernisation.

Following the breakup of Yugoslavia and years of economic hardship, Serbia needed to rebuild part of its military capabilities.

Acquiring fighter aircraft, helicopters, and air defence systems from Russia enabled it to accelerate this process.

The second objective is maintaining the ability to control its airspace and develop independent defence capabilities.

The third is political and strategic positioning in the Balkans.

Belgrade wants to maintain its status as a military power with significant regional influence. Investments in armaments are part of this strategy and also serve to strengthen Serbia’s negotiating position in relation to international actors.

At this point, cooperation with Russia has also carried a symbolic dimension: demonstrating that Serbia is not dependent exclusively on Western partners.

Nevertheless, Serbian policy is not oriented exclusively towards Moscow.

Belgrade has also purchased equipment from China and Western countries. The agreement to purchase French Rafale fighter aircraft is a clear example of supplier diversification.

This demonstrates that Serbia is attempting to preserve its strategic room for manoeuvre by cooperating with several centres of power.

5. The War in Ukraine Changed the Conditions of Cooperation

Russia’s invasion of Ukraine in 2022 significantly changed the international environment for military cooperation.

Western sanctions against Russia, restrictions on its defence industry, and supply difficulties have also affected the country’s ability to cooperate with states using Russian equipment.

Serbia has faced a dilemma: how to continue maintaining Soviet-era systems and preserve relations with Moscow without simultaneously damaging its relations with the European Union and the West.

One important development is that Serbia has begun diversifying its military procurement.

According to an analysis by the European Parliamentary Research Service, during the 2021–2025 period, China accounted for 61 per cent of Serbia’s imports of major arms, while direct Russian arms exports to Serbia had been significantly restricted because of sanctions and logistical obstacles [7].

This represents a significant shift.

It shows that Belgrade is no longer relying to the same extent on direct Russian supplies. However, this does not mean that the ties established over the years have disappeared.

On the contrary, Serbia is developing a military structure based on different technological and political sources, in which Russia remains part of its historical and strategic relationships, while China has assumed a much larger role as a supplier.

6. Military Cooperation and the Kosovo Dimension

For Kosovo, this relationship is not merely a matter of Serbia’s foreign policy.

It has direct implications for perceptions of security and the military balance in the Western Balkans.

Serbia continues to invest in its military capabilities, while its relations with Russia give this process an additional geopolitical dimension.

At the same time, Moscow has politically supported Serbia’s position on Kosovo and continues to oppose its independence.

This creates an intersection between the political and strategic interests of the two countries.

Russia uses its support for Serbia’s position on Kosovo as part of its policy towards the West, while Serbia benefits from the diplomatic support of a permanent member of the United Nations Security Council [8].

This relationship was reaffirmed during official meetings between Serbian and Russian representatives in Moscow in October 2026, where Kosovo and the strengthening of the strategic partnership were among the main topics [8].

However, diplomatic support must be distinguished from the ability to directly influence military developments on the ground.

There is no evidence that every Serbian military investment is directed towards Kosovo. Serbia justifies its investments by citing national defence requirements.

Nevertheless, given the history of conflicts and ongoing tensions between Kosovo and Serbia, the modernisation of the Serbian military cannot be analysed outside the regional context.

For Kosovo, transparency regarding Serbia’s weapons systems, military doctrine, operational capabilities, and relations with external partners is particularly important.

7. What Consequences Could This Have for Security in the Balkans?

Serbian-Russian military cooperation has several potential consequences for the region.

An increased perception of threat.

The acquisition of fighter aircraft and modern air defence systems may cause concern among neighbouring countries, particularly when accompanied by political rhetoric and diplomatic tensions.

An arms race.

When one state invests in new military capabilities, other states may feel compelled to strengthen their own forces. This creates an atmosphere of insecurity and increases the risk of misinterpreting military actions.

The influence of external powers.

The involvement of Russia and China in Serbia’s defence sector makes the security architecture of the Balkans more complex. It is no longer simply a matter of relations between regional states, but also of competition among major powers.

Technological and logistical dependence.

The use of different weapons systems creates challenges related to maintenance, spare parts, and technical interoperability. This can affect operational readiness and long-term costs.

For this reason, the issue is not simply how many aircraft or missile systems Serbia possesses, but also who maintains them, who supplies them, and what political and economic conditions underpin these relationships.

8. A Partnership That Continues Under New International Conditions

Although direct arms procurement cooperation has been restricted, political and security ties between Belgrade and Moscow continue.

On 16 October 2026, according to a statement by the Government of Serbia, Ivica Dačić held talks in Moscow with Sergei Shoigu, Secretary of the Security Council of the Russian Federation [8].

The official statement emphasised the continuation of cooperation in the fields of security and defence, including the exchange of experience.

This development is significant because it demonstrates that, despite changes in arms trade and international restrictions, Belgrade and Moscow continue to maintain institutional channels of cooperation.

Therefore, the relationship cannot be measured solely by the number of aircraft delivered or the value of arms contracts.

It also encompasses political communication, security cooperation, and shared interests in regional affairs.

Conclusion

The MiG-29 Is Only One Part of a Much Broader Relationship

The crash of the MiG-29 in Serbia and the death of pilot Goran Bulajić are a tragedy that requires a full and transparent investigation.

However, this incident also brings renewed attention to a much longer history: the military relationship between Serbia and Russia, which for years has influenced the development of Serbia’s defence capabilities.

Russia has provided Serbia with military equipment, technology, modernisation support, and institutional cooperation. Serbia, in turn, has offered Moscow a strategic partner in a region where Russian influence has been challenged by NATO expansion and Euro-Atlantic integration.

Nevertheless, this relationship is not without limitations. The war in Ukraine, international sanctions, and the diversification of Serbia’s military procurement have changed the conditions of cooperation.

Today, Serbia is attempting to maintain its ties with Russia, expand cooperation with China, and simultaneously keep its path towards the European Union open.

For the Balkans, and particularly for Kosovo, what matters is not only the origin of the weapons Serbia possesses, but also their strategic purpose, the transparency surrounding their use, and their impact on the regional balance.

Ultimately, the fundamental question is not simply why Serbia cooperates militarily with Russia, but what it seeks to achieve through this cooperation and what role it intends to play in the future security architecture of the Balkans.

Because behind every arms agreement lies more than just a supply contract. There are political interests, strategic calculations, and relationships of influence whose consequences can extend far beyond the borders of the two countries.

SOURCES AND REFERENCES

[1] Associated Press (17 November 2026). A military jet crashes in Serbia and the pilot is killed, authorities say. Report on the MiG-29 crash near Stara Pazova, the identity of the pilot, and the launch of the investigation.

Associated Press – Report on the accident:
https://apnews.com/article/cc8c782b4e4a82c57c749f19efeeb49a

[2] Ministry of Defence of the Republic of Serbia (2 October 2017). MiGs arrived in Serbia. Official announcement concerning the delivery of six MiG-29 aircraft from the Russian Federation.

Ministry of Defence of Serbia – MiG-29 aircraft from Russia:
https://www.mod.gov.rs/eng/11605/migovi-stigli-u-srbiju-11605

[3] Ministry of Defence of the Republic of Serbia (21 February 2020 and 9 June 2021). Overhaul and modernisation of four MiG-29 aircraft of the Serbian Armed Forces in Belarus and Reception of MiG-29s from Belarus. Official documentation concerning the repair, modernisation, and reception of aircraft from Belarus.

Ministry of Defence – Modernisation in Belarus:
https://www.mod.gov.rs/eng/tekst/15082/ministar-vulin-remont-i-modernizacija-cetiri-aviona-mig-29-vojske-srbije-u-belorusiji-odvija-se-kvalitetno-i-po-planu-15082

Ministry of Defence – Reception of MiG-29 aircraft:
https://www.mod.gov.rs/eng/17485/svecani-prijem-aviona-mig-29-iz-republike-belorusije-17485

[4] RAND Corporation. Security Cooperation with Russia and China. Research report examining military cooperation, arms transfers, modernisation, and security relations involving Russia, China, and Serbia.

RAND Corporation – Security Cooperation with Russia and China:
https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RRA600/RRA650-1/RAND_RRA650-1.pdf

[5] Janes Defence. Russia and Serbia deepen military-technical co-operation. Analysis of the supply of Mi-17 and Mi-35M helicopters, Pantsir-S1 systems, and the training of Serbian personnel.

Janes Defence – Serbia-Russia military-technical cooperation:
https://www.janes.com/defence-intelligence-insights/defence-news/russia-and-serbia-deepen-military-technical-co-operation

[6] Carnegie Endowment for International Peace (6 February 2019). Paul Stronski and Annie Himes, Russia’s Game in the Balkans. Analysis of Russia’s geopolitical interests, its influence in Serbia, and military cooperation in the Western Balkans.

Carnegie Endowment – Russia’s Game in the Balkans:
https://carnegieendowment.org/research/2019/02/russias-game-in-the-balkans?center=global

[7] European Parliamentary Research Service (2026). Paving the way to EU enlargement: Assessing potential implications on security and defence. Data on arms imports into Serbia during 2021–2025, China’s role as the leading supplier, and the restrictions on Russian exports.

European Parliament – Analysis of Serbia’s military procurement:
https://research.europarl.europa.eu/EPRS_BRI%282026%29774737?locale=EN

[8] Government of the Republic of Serbia (16 October 2026). Intensification of strategic partnership, security cooperation with Russia. Official announcement concerning the meeting between Ivica Dačić and Sergei Shoigu in Moscow and the continuation of cooperation in security and defence.

Government of Serbia – Dačić–Shoigu meeting:
https://www.srbija.gov.rs/vest/en/290084/intensification-of-strategic-partnership-security-cooperation-with-russia.php

Government of the Republic of Serbia (16 October 2026). Consistent support of Russia for Serbia’s sovereignty, territorial integrity. Official announcement concerning the Dačić–Lavrov meeting and discussions on Kosovo and the strategic partnership.

Government of Serbia – Dačić–Lavrov meeting:
https://www.srbija.gov.rs/vest/en/290168/consistent-support-of-russia-for-serbias-sovereignty-territorial-integrity.php

Prishtina,17.11.2026

Gënjeshtra e vetëftuar Nga Veton Surroi

Kapitulli i këtij libri, pra, është i ndërtuar nga një gënjeshtër fillestare, të një ftese të paqenë për drekë te nëna ime, për të vazhduar me gënjeshtra të tjera me anëtarët e tjerë të familjes. Në kodin etik familjar ky përbën një veprim të pacipë që është i pandashëm nga rrugaçëria. Unë, megjithatë, ju shkruaj sepse konsideroj se shtëpia juaj botuese nuk do të duhej të kishte gjë të përbashkët me kodin moral dhe etik të autorit të manifestuar në këtë kapitull.

Letër Henri Çilit, botues i UET Press, Tiranë

I nderuar zoti Çili,
Këto ditë pata rast të lexoj kapitullin “Dollmat nën fotografinë e Titos” nga libri i fundit i Baton Haxhiut, i botuar nga shtëpia juaj botuese.
Jam habitur me nivelin e ulët të standardeve etike në këtë shkrim; habia ime në këtë rast nuk është me autorin por, me shtëpinë tuaj botuese.
Autori, me trillime, përgojon anëtarët e familjes sime, që të gjithë të vdekur. Ndonëse autori ka të drejtë të mendojë si të dojë për veprimet apo mendimet politike të anëtarëve të familjes sime, përfshirë edhe veprimet e mendimet e mia, nuk mendoj se ka të drejtë të trillojë. Etika bazike do të kërkonte që të ruhej dinjiteti i të vdekurve; pamundësia e tyre për t’u mbrojtur nga trillimet e vendos autorin e këtij libri në njërën prej shkallëve më të ulëta të kodit bazik të mirësjelljes.
Po jua jap evidencën e të pavërtetave dhe shtrembërimeve.

1. Në tekstin e autorit thuhet: “Një ditë Vetoni më tha se do të hanim te nëna e tij, zonja Naire. Ishte një ndërtesë e vjetër afër Shtëpisë së Rinisë”.
– B. Haxhiu nuk ka qenë ndonjëherë në banesën e nënës sime, për drekë apo për çfarëdoqoftë. Nuk e kam ftuar unë e as e ka ftuar kush tjetër.
– Banesa e nënës sime nuk “ishte një ndërtesë e vjetër afër Shtëpisë së Rinisë”. Banesa e saj ishte nga viti 1975 e deri në vdekje në një ndërtesë të re afër Sheshit Nënë Terezë. 

2. “Në mur ishte Tito. Jo ndonjë fotografi e vogël, e harruar në ndonjë qoshe. Një Tito i madh, pothuajse sa muri. Më shikonte drejt nga fotografia me atë pozën e njohur që për dekada kishte qëndruar në shkolla, zyra komunale, institucione, salla mbledhjesh dhe vende ku të gjithë duhej ta shihnin, edhe kur askush nuk kishte dëshirë ta shihte”
– Në asnjërën banesë të nënës sime nuk ka pasur ndonjëherë fotografi të Titos të varur në mur. Ka qenë përzgjedhje estetike, në muret e banesave ku kemi jetuar ka pasur vetëm piktura, asnjë fotografi. 

3. Autori flet për një martesë kontraktuale të aranzhuar nga gjyshi im Xhemal Kabashi me të cilën, duke martuar vajzën e tij Vahide me Fadil Hoxhën, shpëton veten dhe të birin nga pushkatimi. “Xhemajl Efendiu zgjodhi jetën. Jo vetëm të vetën, edhe atë të birit, Zenelit. E prishi fejesën e vajzës së tij, Vahides, me nacionalistin Xhemaj Mucaj Efendinë dhe e fejoi me Fadil Hoxhën, njeriun që po hynte në radhët e pushtetit të ri komunist”.
– Xhemal dhe Zenel Kabashi nuk u dënuan më 1945 me pushkatim, pra as shpëtuan prej tij falë ndonjë ndërhyrjeje.
– Vajzat e Xhemal Kabashit, Rahmija dhe Vahidja, kanë qenë ndër vajzat e vetme shqiptare që kanë shkuar në shkollë në Prizrenin e para Luftës së Dytë Botërore, jo vetëm me pëlqimin e tij por edhe me insistimin e tij. Që të dyja qenë të pavarura në mendimet e tyre politike dhe vendimet personale. Që të dyja u martuan me burrat që i zgjodhën vetë, Rahmija me avokatin Sokol Dobroshi më 1942; Vahidja komandantin Fadil Hoxha më 1945. Që të dyja kanë mbajtur atëherë dhe deri në fund të jetës bindje të ndryshme politike, diçka që ka qenë normale në familjen e fëmijëve dhe dhëndurëve të Xhemal Kabashit deri në fund të jetës së secilit prej tyre. Që të gjithë pasardhësit e Xhemal Kabashit kanë ruajtur krenarinë për tërë familjen dhe për secilin anëtar veç e veç. Historia e vrullshme e kësaj familjeje ka qenë e pandashme me atë të Kosovës dhe familja këtë e ka përballuar e përbashkuar.
– Fejesa e Vahide Kabashit “me nacionalistin Xhemaj Mucaj Efendinë” është trillim. Xhemal Kabashi nuk e fejoi vajzën e vet Vahide me kënd e as prishi fejesë me kënd.
– Vahide Kabashi u martua me Fadil Hoxhën në mars të vitit 1945, kur ai tashmë ishte shkarkuar nga pozita e komandantit dhe Kosova ishte vënë nën administrim ushtarak. Vahide Kabashi u njoh me Fadil Hoxhën për herë të parë në nëntor të vitit 1944, një ditë pas çlirimit të Gjakovës. Ajo prej vitit 1942 ka qenë pjesë e Lëvizjes antifashiste, në gjimnazin e Prizrenit, pastaj në konviktin “Nëna Mbretëreshë” në Shkodër dhe në fund në Normalen e Prishtinës prej nga është përjashtuar.
– Martesa e Vahide Kabashit nuk e ka shpëtuar pjesën tjetër të familjes prej përndjekjes. Së pari është burgosur Xhemal Kabashi dhe është liruar pas tre muajsh. Pastaj, si anëtar i Lidhjes së Dytë të Prizrenit është dënuar me burg Sokol Dobroshi; e si anëtar i rinisë Nacionaldemokratike Shqiptare, në moshën 18-vjeçare, është dënuar në vitin 1950 Zenel Kabashi. Rahmije Kabashi në vitet pesëdhjetë të shekullit të kaluar vizitonte në burg burrin, Sokolin dhe vëllanë, Zenelin.
– Zenel Kabashi deri në çlirimin e Kosovës ka qenë në listën për izolim (të personave që duhet privuar nga liria në raste të jashtëzakonshme, përfshirë edhe vizitat e larta shtetërore në Kosovë) të Sekretariatit për Punë të Brendshme. 

4. Autori thotë për Xhemal Kabashin: Sa herë që Fadil Hoxha hynte në ndonjë odë ku ndodhej ai, plaku kërkonte të largohej. Dhe nuk kishte nevojë për formulime diplomatike: “Më çoni prej këtu se erdhi ky mut dhëndri im”.
– Xhemal Kabashi dhe Fadil Hoxha, me dallime të theksuara politike, kanë qenë burra me respekt të ndërsjellë deri në vdekje. Fjalori i këtillë i ulët çfarë i imputohet Xh. Kabashit nga autori ka qenë krejtësisht i huaj për familjen dhe komunikimin e Xhemal Kabashit dhe Fadil Hoxhës. 

5. “Në vitin 1945 Zeneli u plagos rëndë në një përleshje me forcat serbe. Dhe përsëri, njeriu që ndërhyri për ta shpëtuar ishte Fadil Hoxha. E dërgoi për mjekim. Ia shpëtoi jetën. Tash borxhi ishte edhe më i rëndë”.
– Zenel Kabashi nuk ka pasur përleshje me forcat serbe e as është plagosur rëndë. As më 1945 e as ndonjëherë tjetër. Ai ishte 13 vjeç atëherë, nxënës në Gjimnazin “Gjon Buzuku” në Prizren.
Kapitulli i këtij libri, pra, është i ndërtuar nga një gënjeshtër fillestare, të një ftese të paqenë për drekë te nëna ime, për të vazhduar me gënjeshtra të tjera me anëtarët e tjerë të familjes. Në kodin etik familjar ky përbën një veprim të pacipë që është i pandashëm nga rrugaçëria.
Unë, megjithatë ju shkruaj sepse konsideroj se shtëpia juaj botuese nuk do të duhej të kishte gjë të përbashkët me kodin moral dhe etik të autorit të manifestuar në këtë kapitull.
Përgjatë njohjes sonë njëzetvjeçare keni pasur rast të më kontaktoni për çfarëdo paqartësie që keni menduar se është në librin që mban siglën e shtëpisë suaj botuese; një pjesë e rrëfimeve për familjen time keni mundur ta gjeni në librin tim, “Lopa e Macchiatos”.
Për mua është krejtësisht e pritshme që nga ju të ketë veprime që do ta mbronin prestigjin e synuar të shtëpisë suaj botuese nga një ndërhyrje e këtillë rrugaçërie.

Të fala,
Veton Surroi
Prishtinë, 17 nëntor 2026

Delesocialistët – bujkrobër të kryeçifligarit Rama- Nga Prof. dr. ESHREF YMERI

 

Në një informacion, të botuar në internet, në të cilin bëhet fjalë për mbledhjen e asamblesë së Partisë Socialiste, thuhet:

“Nuk ke më punë këtu”, – mësohet se i është drejtuar kryeministri Rama deputetes Spiropali, duke e ftuar të largohet nga mbledhja. (Citohet sipas: “Asambleja e Partisë Socialiste përjashton Elisa Spiropalin dhe Plarent Ndrecën, votohet nga anëtarët…”. Faqja e internetit “Skodraweb”. 14 Nëntor 2026).

Po t’i vëreje me kujdes asamblistët socialistë kur ndiqnin dërdëllisjet e Ramës, ndërkohë që kamera drejtohej andej-këtej nëpër sallë,  të vinte pështirë nga pamjet në ekranin e televizorit: njerëz të zhveshur kokë e këmbë nga çdolloj dinjiteti personal, të nënshtruar, me vështrime mjerane prej servilësh të neveritshëm apo varfanjakësh lypsarë.

Domosdo që s’mund të ndodhë ndryshe, sepse anëtarët e asamblesë socialiste e patën zhveshur veten kokë e këmbë nga dinjiteti personal këtu e 25 vjet më parë, kur, në pasditën e 05 nëntorit 2005 e patën hedhur poshtë njëzëri platformën e Ramës për drejtimin e partisë, ndërkohë, që, të nesërmen, e shitën veten, votuan po njëzëri për zgjedhjen e tij në krye të partisë. Pra, që nga ai moment, Rama ia pati ngrënë hijen asamblesë socialiste, e cila qe shndërruar tërësisht në një kope bujkrobërish me servilizmin ndotës që manifestoi para tij. Ajo asamble s’mnd të vepronte ndryshe, sepse ajo është trashëgimtare e servilizmit, të trashëguar nga nëna e saj ndaj Enver Hoxhës, pra, është bujkrobe e kryetarit të vet.

Gjatë ushtrimit të sundimit të vet absolut mbi bujrobërit socialistë, Ramës asnjëherë nuk ia ka bërë syri tërr. Sundimi i tij madje është bërë më i rëndë sesa sundimi i carit Nikollaj I (1786-1855) mbi bujkrobërit rusë, të cilëve ua kishte frikën. Sepse edhe cari rus, megjithëse ishte një diktator i egër, nuk e ndiente veten të sigurt para  bujkrobërve dhe mendonte se duheshin bërë ndryshime në mënyrën e qeverisjes diktatoriale. Prandaj pati deklaruar se është mirë që ndryshimet të fillohen në mënyrë të pavarur, gradualisht, me kujdes. Duhet filluar, së paku, nga diçka, – thoshte ai, – sepse, në të kundërt, do të vijë puna që ndryshimet t’i diktojnë vetë bujkrobërit. Madje fshatarët bujkrobër ai i vlerësonte si një fuçi baruti. Kurse bujkrobërit socialistë të kryeçifligarit Rama nuk e dinë me adresë se ku ndodhet fuçia me barut. Ata bujkrobër janë dyfish të vetëposhtëruar.

Së-pari, sepse janë njerëz pa kurfarrë dinjiteti personal para kryeçifligarit të tyre.

Së-dyti, sepse mungesën e dinjitetit të vet e manifestojnë para Ramës, i cili përfaqëson në vetvete antivlerat më ulëritëse në politikën shqiptare.

Në njërën nga faqet e internetit të para disa viteve, lexojmë:

“Artisti dhe publicisti Agim Xhafka ka sjellë disa kujtime me Teodor (Dor) Kekon, në kohën kur ata punonin bashkë në gazetën “Koha Jonë”.

Xhafka kujton se si Dor Keko tallej me Edi Ramën, të cilit i thoshte se ka mbaruar studimet në shkallët e hotel “Dajtit”.

Gjithashtu Agim Xhafka kujton dhe bisedat që bënin me Dor Kekon tek gazeta “Koha Jonë” dhe çfarë i thoshte për Edi Ramën.

Kujtimet e Agim Xhafkës

me Teodor (Dor) Kekon:

Kur e pyeta Dor Kekon se ç’shkollë ka bërë Ed Rama, m’u përgjigj shpejt:

– Ai ka mbaruar studimet jashtë.

– Jashtë! – u çudita. – Po ku? Në Francë, Itali?

– Te bordurat para hotel “Dajtit”. Tre vjet nuk e lëvizi hiç bythën nga atje. Te bordurat ia çuan dhe diplomën…

Mëngjesi te “Koha Jonë” niste nga  kafja. Doemos që te tavolina ku ulej Teodor Keko kishte më shumë njerëz. Aty plaste e qeshura çdo çast.

E sa herë ndodhte, që, në redaksi vinte Edi Rama, i cili sillte një rubrikë me sharje e fyerje, por firmosur me pseudonim, Dorka i Vogël i thoshte Nikollë Lesit:

– Niko, mos u qaj nga Berisha. Të ketë vendi ynë një kryeministër si ky, (dhe tregonte Ramën), nuk ngelet shqiptar brenda kufijve. Majë telave me gjemba në kufi do kacavirremi të gjithë.

I mençuri shoku im. Në shenjë qëllove. Si përherë…” (Citohet sipas: “Agim Xhafka tregon si Dor Keko tallte Edi Ramën…”. Faqja e internetit e gazetës “Standard”. 23 gusht 2020).

Grida Duma, duke iu drejtuar Edi Ramës gjatë një seance të Kuvendit, pati deklaruar:

“Kush e ka aparatin tretës në tru mund ta përdor shpesh gojën për jashtëqitje” (Citohet sipas: “Përdor gojën për jashtëqitje”, Duma-Ramës: Mirë që jam grua se po të isha burrë…”. Faqja e internetit “Ora news”. 21 korrik 2022).

 

—————0—————

BALLKANI NUK ËSHTË OBORR I BEOGRADIT!- Nga Isuf B.Bajrami

Ballkani më pak varësi nga Beogradi, më shumë lidhje me Romën, Brukselin dhe Evropën përmes Adriatikut e Jonit.

Nga Prishtina në Vlorë, përmes Otrantos, drejt Italisë: Një korridor nënujor dhe tokësor që mund ta lidhë tërë Ballkanin me Bashkimin Evropian

Ballkani Perëndimor nuk mund të vazhdojë ta kërkojë të ardhmen evropiane duke u orientuar vazhdimisht nga Beogradi. Evropa nuk është vetëm në veri të Ballkanit. Ajo është edhe përtej Adriatikut, në Itali, dhe pikërisht aty duhet të ndërtohet një perspektivë e re infrastrukturore, ekonomike dhe gjeostrategjike për tërë rajonin.

Për shumë vite, Edi Rama ka promovuar një qasje rajonale në të cilën Beogradi zë një vend të privilegjuar politik dhe simbolik. Nga iniciativa Open Balkan deri te retorika për rolin e Serbisë si shtet kyç në të ardhmen e rajonit, kryeministri shqiptar ka dhënë shpesh përshtypjen se rruga drejt Evropës duhet të kalojë së pari nga Beogradi.

Por një pyetje themelore mbetet pa përgjigje: pse duhet që e ardhmja evropiane e Ballkanit të konceptohet përmes kryeqytetit të një shteti që ende nuk e njeh pavarësinë e Kosovës?

Pse duhet që Prishtina të jetë pjesë e një arkitekture rajonale ku Beogradi shfaqet vazhdimisht si qendër gravitacionale politike, ekonomike dhe infrastrukturore?

Dhe mbi të gjitha, pse Shqipëria, me pozitën e saj gjeografike dhe daljen në Adriatik e Jon, nuk e vendos në qendër të strategjisë së saj lidhjen e drejtpërdrejtë të Ballkanit me Italinë dhe Bashkimin Evropian?

Këtu duhet të fillojë debati i vërtetë.

Nostalgjia politike për Beogradin dhe mungesa e një vizioni alternativ

Nuk është problem që Shqipëria të bashkëpunojë me Serbinë. Bashkëpunimi rajonal është i nevojshëm dhe interesat ekonomike nuk duhet të pengohen nga konfliktet politike.

Problemi fillon atëherë kur bashkëpunimi shndërrohet në varësi strategjike dhe kur një kryeqytet i rajonit trajtohet sikur të ishte porta e domosdoshme e të gjithë Ballkanit drejt Evropës.

Rama duhet ta kuptojë se Shqipëria nuk ka nevojë për lejen gjeografike të Beogradit për t’u lidhur me Evropën.

Shqipëria ka Adriatikun. Ka Jonin. Ka Vlorën, Durrësin, Shëngjinin dhe Sarandën. Ka një pozitë që mund ta shndërrojë në urë ndërmjet Evropës Juglindore dhe Italisë.

Kosova, nga ana tjetër, ka nevojë për dalje të sigurta, funksionale dhe të diversifikuara drejt tregjeve evropiane.

Prandaj, në vend të një vizioni që e mban Beogradin në qendër të hartës, duhet të ndërtohet një strategji që e vendos Prishtinën, Tiranën dhe korridorin Adriatiko-Jonian në një pozicion të ri.

Tuneli Vlorë–Otranto: një projekt që mund ta ndryshojë hartën e Ballkanit

Imagjinoni një tunel nënujor, të projektuar për qarkullimin e trenave dhe automjeteve, ndërmjet brigjeve shqiptare dhe italiane, me pikënisje në zonën e Vlorës dhe dalje në drejtim të Otrantos.

Ky nuk do të ishte thjesht një projekt lidhës ndërmjet dy shteteve. Do të ishte një nyje e re infrastrukturore me potencial për ta ndryshuar mënyrën se si lidhet Ballkani me Evropën Perëndimore.

Një korridor i tillë do të mundësonte lidhjen e rrjeteve hekurudhore dhe rrugore të Ballkanit me infrastrukturën italiane dhe, përmes saj, me tregjet e Bashkimit Evropian.

Përfytyroni mundësinë e udhëtimit hekurudhor nga Prishtina, Shkupi, Sofja, Podgorica apo Selaniku drejt Italisë, përmes një rrjeti të integruar rajonal.

Për transportin e mallrave, një lidhje e tillë do të hapte perspektiva të reja për industrinë, tregtinë, turizmin dhe logjistikën.

Natyrisht, një tunel i tillë do të përballej me sfida jashtëzakonisht të mëdha teknike dhe financiare. Thellësia e detit, gjeologjia, sizmiciteti, siguria, ndikimi mjedisor dhe kostoja duhet të studiohen në mënyrë të pavarur. Prandaj, propozimi i parë duhet të jetë një studim ndërkombëtar fizibiliteti.

Por pse të mos fillojë ky debat?

Pse Ballkani duhet të mjaftohet vetëm me projektet tradicionale, kur mund të shqyrtojë edhe një lidhje të re ndërkontinentale?

Jo vetëm Shqipëria dhe Kosova: një korridor për tërë Ballkanin

Këtu qëndron dimensioni më i rëndësishëm i këtij propozimi.

Korridori Vlorë–Otranto nuk duhet konceptuar si një projekt vetëm shqiptar, por si një projekt rajonal, në të cilin mund të përfshihen:

Kosova, përmes lidhjes hekurudhore Prishtinë–Durrës–Tiranë–Vlorë.
Maqedonia e Veriut, përmes Shkupit, me lidhje drejt Shqipërisë dhe korridorit Adriatiko-Jonian.
Mali i Zi, përmes Podgoricës dhe lidhjeve hekurudhore e rrugore me Shqipërinë.
Bosnja dhe Hercegovina, përmes degëve infrastrukturore që lidhen me Malin e Zi dhe korridorin Adriatik.
Bullgaria, përmes Sofjes dhe lidhjeve me Maqedoninë e Veriut e Greqinë.
Greqia, përmes Selanikut, Igumenicës dhe rrjeteve të saj hekurudhore e rrugore.
Serbia, përmes lidhjeve rajonale me Maqedoninë e Veriut dhe korridoret drejt Adriatikut, pa qenë kusht i domosdoshëm për funksionimin e projektit.
Turqia, si partnere e rëndësishme e një rrjeti më të gjerë evropiano-ballkanik, përmes Greqisë dhe Bullgarisë.
Kjo do të krijonte mundësinë e një rrjeti të integruar ku shtetet e Ballkanit nuk do të vareshin nga një drejtim i vetëm komunikimi.

Nuk bëhet fjalë që të gjitha këto shtete të lidhen drejtpërdrejt me një tunel të vetëm nënujor. Bëhet fjalë për një korridor shumëdegësh, ku tuneli Vlorë–Otranto do të ishte ura kryesore detare drejt Italisë, ndërsa rrjetet rrugore dhe hekurudhore do të siguronin lidhjen e vendeve të rajonit me këtë nyje.

Kështu, Shqipëria do të mund të shndërrohej në një pikë takimi të interesave infrastrukturore të Ballkanit.

Një alternativë evropiane, jo një varësi e re

Është e rëndësishme të theksohet se Bashkimi Evropian tashmë ka ndërtuar një arkitekturë të korridoreve të transportit, ku përfshihen Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Bullgaria, Greqia, Italia dhe shtete të tjera të rajonit.

Korridori Evropian i Ballkanit Perëndimor–Mesdheut Lindor është pjesë e rrjetit TEN-T.

Por ky rrjet ekzistues duhet të zhvillohet dhe të plotësohet me alternativa të reja.

Propozimi ynë është që lidhja nënujorë Shqipëri–Itali të shqyrtohet si një hallkë e re strategjike e këtij rrjeti.

Pra, jo të zëvendësohet një varësi me një tjetër, por të krijohen më shumë mundësi komunikimi, më shumë dalje drejt Evropës dhe më shumë liri ekonomike për shtetet e rajonit.

Ballkani nuk duhet të ketë vetëm një korridor. Duhet të ketë disa korridore funksionale, që e bëjnë rajonin më të integruar dhe më pak të cenueshëm nga pengesat politike apo infrastrukturore.

Hekurudha Durrës–Prishtinë: një fillim, por jo fundi i vizionit

Në këtë kontekst duhet parë edhe nisma për hekurudhën Durrës–Prishtinë, për të cilën Edi Rama ka përmendur interesimin për përfshirjen e Japonisë.

Ky projekt ka rëndësi të veçantë për Kosovën. Ai mund të forcojë lidhjen ekonomike me Shqipërinë, të lehtësojë transportin e mallrave dhe ta afrojë Kosovën me Portin e Durrësit.

Por këtu lind një çështje strategjike.

Pse vizioni për hekurudhën Durrës–Prishtinë duhet të mbetet i lidhur me një vazhdimësi që orientohet drejt Nishit dhe Evropës Qendrore, kur mund të zhvillohet paralelisht një korridor perëndimor drejt Vlorës dhe Italisë?

Pse të mos ndërtohet një sistem i integruar:

Prishtinë–Durrës;
Durrës–Tiranë–Vlorë;
Vlorë–Otranto, përmes një lidhjeje të mundshme nënujorë;
Otranto–Brindisi–Bari dhe më tej drejt rrjetit hekurudhor italian;
Lidhje dytësore drejt Shkupit, Podgoricës, Sofjes, Selanikut dhe pjesës tjetër të rajonit.
Ky është vizioni që duhet të shtrohet në tryezë.

Nuk bëhet fjalë për ta përjashtuar Serbinë nga lidhjet rajonale. Bëhet fjalë për të mos e bërë atë kusht të domosdoshëm të çdo lidhjeje të Ballkanit me Evropën.

Italia, Japonia dhe Bashkimi Evropian: partnerë të një vizioni të përbashkët

Për realizimin e një projekti të tillë do të nevojitej një bashkëpunim ndërkombëtar i nivelit të lartë.

Italia do të ishte partneri natyror për lidhjen detare dhe integrimin e rrjetit hekurudhor në Evropën Perëndimore.

Japonia mund të ofronte ekspertizë në inxhinierinë e tuneleve, teknologjinë hekurudhore dhe studimet teknike.

Bashkimi Evropian do të mund të shqyrtonte përfshirjen e projektit në strategjinë e tij të zgjerimit të TEN-T, nëse studimet do të dëshmonin përfitimet dhe realizueshmërinë.

Edhe Turqia, për shkak të pozitës së saj gjeografike dhe lidhjeve ekonomike me Ballkanin, mund të ishte partnere në një platformë më të gjerë bashkëpunimi rajonal.

Për këtë arsye, Shqipëria duhet të propozojë një konferencë ndërkombëtare për Korridorin Adriatiko-Jonian, ku të marrin pjesë Italia, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Greqia, Bullgaria, Bosnja dhe Hercegovina, Turqia, Japonia dhe institucionet e Bashkimit Evropian.

Një konferencë e tillë do të mund ta kthente idenë në një proces konkret studimi dhe planifikimi.

Kosova nuk mund të mbetet periferia e një projekti të projektuar nga Beogradi

Për Kosovën, kjo çështje ka edhe një dimension politik.

Një shtet që ka dalë nga një histori e gjatë represioni dhe lufte për liri nuk mund ta ndërtojë perspektivën e vet ekonomike duke u mbështetur vetëm në korridore ku Serbia ka rol qendror.

Kosova ka të drejtë të kërkojë lidhje të drejtpërdrejta me Shqipërinë, Italinë, Kroacinë dhe pjesën tjetër të Bashkimit Evropian.

Kjo nuk është politikë kundër Serbisë. Është politikë në interes të Kosovës.

Edhe Shqipëria duhet ta kuptojë se raporti i saj strategjik me Kosovën nuk mund të kufizohet në deklarata vëllazërore dhe fotografi ceremoniale. Ai duhet të përkthehet në hekurudha, porte, autostrada, energji, ekonomi dhe projekte që ndryshojnë realisht pozitën e dy vendeve.

Nëse Tirana dhe Prishtina nuk ndërtojnë një strategji të përbashkët infrastrukturore, të tjerët do të përcaktojnë drejtimin e zhvillimit të rajonit.

Ballkani nuk ka nevojë për një Beograd të madh, por për një Evropë të afërt

Edi Rama mund të vazhdojë ta konsiderojë Serbinë një faktor të rëndësishëm në rajon. Kjo është zgjedhje e tij politike.

Por ai nuk duhet ta ngatërrojë rëndësinë e Serbisë me domosdoshmërinë e orientimit të të gjithë Ballkanit përmes Beogradit.

Serbia është një shtet i rajonit, jo porta e vetme e tij drejt Evropës.

Kosova nuk është korridor ndihmës i askujt. Shqipëria nuk është periferi e Beogradit. Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Bullgaria dhe Greqia nuk duhet të jenë vetëm pjesë e një harte të përcaktuar nga interesat e një qendre të vetme rajonale.

Edhe Turqia mund të jetë pjesë e një vizioni më të gjerë të lidhjeve ekonomike dhe infrastrukturore ndërmjet Ballkanit dhe Evropës.

Në vend të nostalgjisë politike për Beogradin, Shqipëria ka nevojë për guximin strategjik të orientimit drejt Romës dhe Brukselit.

Në vend të një Ballkani të organizuar rreth një qendre të vetme, duhet një Ballkan me shumë korridore, shumë dalje dhe shumë mundësi zhvillimi.

Prishtinë–Tiranë–Vlorë–Otranto–Itali: një bosht i ri, me degëzime drejt tërë Ballkanit.

Ky duhet të jetë njëri nga projektet e mëdha të së ardhmes evropiane të rajonit.

Sepse e ardhmja e Ballkanit nuk mund të mbetet peng i gjeografisë politike të Beogradit.

Ballkani Perëndimor dhe Evropa Juglindore duhet të lidhen drejtpërdrejt me Bashkimin Evropian përmes korridoreve që dalin në Adriatik dhe Jon, e jo të mbeten peng të një orientimi të vetëm transitues përmes Beogradit.

Evropa nuk fillon në Beograd.

Për ne, ajo fillon edhe përtej Adriatikut!

Prishtinë,17.11.2026

Paqja diplomatike si mision i pamundur!- Nga JORGJI KOTE

 

E kemi fjalën për një paqe të vërtetë dhe të qëndrueshme për Ukrainën e cila po synohet me demarshe të shtuara në tryzat diplomatike ndërkombëtare dhe ku  java e kaluar shpresohej të ishte gur kilometrik. Konkretisht, më 10 – 11 Nëntor u zhvillua takimi tripalësh në Abu Dabi  ndërmjet SHBA-ve,  Rusisë dhe Ukrainës: i pasuar nga  takimet e ndërmjetësuesve amerikanë Kushner dhe Witkoff në Moskë me Putinin dhe më 13 nëntor me Zelenskin në Dublin; ku më 12 – 14 Nëntor ishte Samiti i Komunitetit Politik Europian dhe i BE-së, të dy kushtuar Ukrainës.

Sa për takimin e shumëpritur në Abu Dabi, mbas një pauze 6 mujore, sipas pohimit të vet Jared Kushner  ai ishte “ hap i parë i mirë” por vetëm aq. Ndonëse vjehri i tij, Presidenti Trump  2 vite më parë kishte  premtuar me bujë se brenda 24 orëve do t’i jepte fund luftës atje! Por dy javë më parë foli për një “marrëveshje të madhe paqeje”këtë radhë nën ethet e katastrofës së tij të mesmandatit  më 3 Nëntor.

Në fakt, takimi në Abu Dabi vërtetoi parashikimin e ekspertit të njohur, Nico Lange se “  edhe një shkëmbim i të burgosurve të luftës dhe vijimi i  negociatave do të ishte sukses i Abu Dabisë”.  Sa për paqen në Ukrainë, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte tha nga Dublini se  “pas kësaj jave paqja nuk është më afër ”

Në një kohë kur nevojat për armëpushim dhe paqe janë më  ulëritëse se kurrë. Kjo për shkak të gjendjes dhe treguesve kryesore të të dyja palëve në luftë, sidomos Rusisë por edhe perspektiva për Ukrainën në prag të dimrit të tmerrshëm.

Natyrisht ka përpjekje të shtuara, sidomos nga Kievi, Uashingtoni dhe Brukseli që po intensifikojnë demarshet diplomatike drejt një paqeje të  qëndrueshme. Eshtë pozitive që edhe negociatorët amerikanë  e kanë kuptuar dhe pranuar realitetin e zymtë dhe domosdoshmërinë e pranisë europiane, të shoqëruara me qëndrime më të buta  dhe miqësore ndaj Ukrainës dhe Zelenskit.

Ukraina natyrisht ka çdo të drejtë të kërkojë me zë të lartë paqe, ca më tepër se ky dimër parashikohet të jetë tejet i egër me përshkallëzim të bombardimeve ruse ndaj infrastrukturës energjitike, dixhitale dhe ngrohjes, me qëllim që ta gjunjëzojë Kievin dhe gjithë Ukrainën, duke i detyruar të pranojnë paqe – pushtimin rus.

Por sa i takon Moskës, pavarësisht nga gjestet dhe aktet kozmetike diplomatike, të cilat nuk ndryshojnë asgjë në thelbin e politikës dhe qëndrimeve të saj ndaj Ukrainës dhe Europës në përgjithësi, ajo po tregon se nuk ka ndonjë interes të vërtetë për armëpushimin dhe paqen që duan Ukraina dhe Europa; por, për të mos ia prishur qejfin Presidentit Trump dhe për të fituar kohë, Putini tregohet i matur dhe i kujdesshëm, me vullnet në parim, por duke minuar çdo përpjekje në terren.

Ndal le ta themi qysh në fillim se  gjasat për  armëpushim dhe sidomos për paqe  midis Rusisë dhe Ukrainës janë shumë të pakta, për të mos thënë inekzistente. Kjo kryesisht për shkak të trikëndëshit të papajtueshëm bermudian të kërkesave dhe interesave ndërmjet Rusisë, SHBA-ve, Ukrainës dhe Europës. Kjo e fundit dhe Ukraina  kërkojnë me të drejtë  paqe, por pa cënuar dhe humbur sovranitetin dhe integritetin territorial, me forca sigurie europiane, me garanci se Rusia nuk do të ndërmarrë më sulme të tilla agresive ndaj Ukrainës dhe as ndonjë vendi tjetër; dhe që Ukraina të vendosë vetë mbi aleancat e saj politike dhe ushtarake.

Mirëpo  Rusia vazhdon të kërkojë krejt të kundërtën; deri tani ajo ka dashur  një Ukrainë pa Donbasin,  pa NATO, pa ushtri të vërtetë dhe pa trupa sigurie perendimore. Tani së fundi, ajo i ka shtuar  kërkesat e saj, duke kërkuar akoma më shumë tokë dhe territore në Ukrainë; ndoshta në Kerson, Zaporishia, Charkiv, Odesa, Dnipretrovsk dhe Mikovij të cilët liderët rusë i konsiderojnë si “ Rusia e re”.

Ndërsa në muajin  Qershor të vitit 2025, Putini deklaronte se “Ukraina është krijesë artificiale, territor historik rus dhe se na përket e gjitha neve”!”

Në zbërthim të kësaj direktive, Vladimir Medinski, Kryenegociatori rus, historiani dhe autori i librave të historisë ka deklaruar ditët e fundit në televizionin rus se “ çdo centimetër tokë që ne e konsiderojmë tonën do t’i kthehet mbrapsht Rusisë, sepse “kudo ku shkel këmba e ushtarit tonë është tokë ruse”.

Mirëpo, në të tilla kushte kjo paqe do të ishte e rreme, e padrejtë dhe mbi të gjitha  pushtim/ kapitullim për Ukrainën ose “një paqe varrezë” siç thotë Sigmar Gabriel, ish Ministri i Jashtëm gjerman.

Nga ana e tyre, SHBA-të dhe Presidenti Trump e duan, madje me ngut paqen, ciladoqoftë ajo, por më tepër që t’i çelë rrugën një Ujdie të madhe fitimprurëse tregtare. Sepse, siç e thotë edhe gjenerali amerikan Ben Hodges, ish komandanti i NATO-s për Europën, “lufta në Ukrainë për Trump është më tepër një operacion i madh imobilar”. Ndaj ai ka qenë më miqësor ndaj Putinit se sa Zelenskit dhe liderëve të tjerë europianë.

Ndërkohë,  ndoshta miqtë tanë amerikanë nuk po arrijnë t’i shohin shkaqet dhe arsyet e mëposhtëme madhore përse Moska dhe Putini e duan me çdo kusht Ukrainën. Se  ajo është vendi i dytë më i madh sllav pas Rusisë, me popullsi katolike, shumë e rëndësishme për të balancuar popullsinë myslimane; ajo ka pasuri marramendase natyrore nëntokësore, sidomos qymyr në pellgun gjigand të Donbasit, çelik dhe minerale të rralla. Ajo është edhe hambar i vërtetë gruri dhe drithrash, duke mbizotëruar edhe në tregjet botërore.

Historiani gjerman Martin Schulze Wessel, në librin e tij “Putini nuk do të ndalë“  thotë se për Moskën Ukraina është si dilema hamletiane “të jesh apo të mos jesh“!

Mbi të gjitha, Ukraina përfaqëson modelin perendimor të politikës, ekonomisë dhe demokracisë, një sfidë dhe alternativë e padurueshme për Putinin.

Po pse e thamë qysh në titull “ shumë zhurmë për asgjë?” Në radhë të parë se midis Moskës dhe Kievit mungojnë edhe elementët më të domosdoshëm që njihen si “ masat e krijimit të besimit”  parim i shenjtë i OBE-së, OKB-së  që janë edhe “ parathënia “ një procesi paqebërës. Mirëpo vetëm për besim nuk mund të bëhet fjalë aty.  Në një kohë kur Rusia shpreh gatishmërinë formale për paqe, ajo vazhdon të përshkallëzojë bombardimet ndaj Kievit dhe infrastrukturës së saj energjitike. Ja, edhe në prag të bisedimeve në Abu Dabi, 12 rajone në Ukrainë ishin pa drita dhe ngrohje, si pasojë e bombardimeve ruse që  vazhdojnë të përshkallëzohen. Vetë Lavrovi e ka deklaruar se pavarësisht nga bisedimet për paqe, objektivi ynë mbetet realizimi i objektivave të Operacionit Special të 24 Shkurtit 2022!

Dhe sikur të mos mjaftohej me aq, tani së fundi, këtij vargu sfidash dhe vështirësish, Rusia, me mirëkuptimin mesa duket të  Trumpit që foli për një Ukrainë me territore të ndryshuara pas marrëveshjes së mundshme të paqes  i ka shtuar edhe kërkesën tjetër gjeopolitike për “ një arkitekturë të re sigurie për Europën”, e cila se i ndërlikon edhe më shumë gjërat dhe bisedimet në fjalë.

Pra, tani Rusia nuk do  që të bisedohet vetëm për përfundimin e luftës dhe një paqe të mundshme në Ukrainë,  por edhe për një  kornizë të re të sigurisë europiane; ku problemi fillon qysh me interpretimin e fjalës “ siguri”, për kë, kur dhe si. “Sharra duket se ka hasur në gozhdë” qysh tani, mbasi Rusia kërkon  që kjo kornizë sigurie të jetë tema e parë e bisedimeve dhe pastaj paqja dhe të tjerat; ndërsa Ukraina dhe Europa kërkojnë së pari armëpushimin, garancitë e sigurisë dhe pastaj artiktekturën e  sigurisë.  Madje, liderët europianë shprehen me skepticizëm dhe kundër këtij propozimi. Më hapur e tha disa ditë më parë, Ministri i Jashtëm gjerman  Wadepful se “ nuk kemi nevojë për arkitekturë të re sigurie, por për të rivendosur atë që kemi” Po kështu Kaja Kallas, Shefja e Politikës së Jashtme të  BE-së vuri në dyshim seriozitetin e Moskës në bisedimet për paqe.

Sfida këtu bëhet akoma më e madhe sepse pas këtij propozimi me emër tingëllues qëndron synimi rus për ta kthyer NATO-në në kufijtë e vitit 1997, pra të anullohet zgjerimi i saj drejt vendeve të Europës Qendrore dhe Lindore, duke përfshirë vendet Balltike dhe Finlandën. Më konkretisht,  Rusia kërkon largimin e tyre  nga NATO  ose të bazave të saj ushtarake atje dhe ndërprerjen e ndihmave për Ukrainën.

Nuk mund te konfirmohet, por nga burime të besueshme mediatike që u referohen dokumentave të tyre në bisedimet e  Abu Dabisë, pretendimet ruse janë konkrete dhe me emër.  Kështu, sipas ideologut tjetër të mirënjohur rus, Aleksandër Dugin, Finlanda ka qenë provincë kufitare dhe vasale ruse, pjesë e Perandorisë cariste. Ndërsa  Ish Presidenti Medvedev  ka thënë se “ vendet Balltike dhe Polonia kanë qenë provincat tona balltike”.

Tanimë është e qartë se synimi madhor gjeopolitik i Putinit është rivendosja e statuskuosë përpara vitit 1990 dhe  e ndikimit rus në hemisferën e ish Bashkimit Sovjetik. Duke përfituar natyrisht shumë edhe nga marrëdhëniet e tij të privilegjuara me Presidentin Trump.

Ndërkohë, Moska  ka kërcënuar se edhe pas vendosjes së paqes, ajo nuk do të pranojë trupa sigurie europiane në Ukrainë, duke minuar qysh përpara nisjes së tyre çdo demarsh diplomatik me europianët. Madje, duke deklaruar  që nëse europianët nuk bien dakord, Rusia do t’i realizojë synimet e saj edhe me forcë.

Ndërkohë, Moska jo vetëm nuk po tregon shenja tërheqjeje, por muajt e fundit ajo po përshkallëzon masat, sulmet, provokimet dhe kërcënimet edhe ndaj vendeve anëtare të NATO-s, veçanërisht Estonisë, Polonisë, Rumanisë, etj. Ajo ka ndërmarrë dhe po përgatit sulme të tjera në kuadrin e “Luftës Hibride“ me akte të njohura tashmë sabotazhi, sulme kibernetike, goditje me dronë dhe mjete të tjera ndaj infrastrukturës energjitike dhe dixhitale, propagandë armiqësore dhe ndërhyrje në proceset zgjedhore në vendet e BE-së.

Në fakt, sulmet hibride për Rusinë kanë më shumë interes dhe avantazhe se sa sulmet ushtarake klasike. Kjo mbasi  sipas ekspertit të mirënjohur ushtarak austriak, Markus Reisner, ”në shoqëritë e vendeve europiane, 1000 trolle Interneti kanë më tepër efekt se sa 100.000 ushtarë të armatosur rëndë”.

Për rrjedhojë, tani çështja  madhore që shtrohet për diskutim është se si, ku dhe kur do të vendoset fati i armëpushimit dhe paqes, në tryezat diplomatike  apo në  frontin e luftimeve strategjike?

Problemi tjetër i madh është që edhe nëse arrihet një marrëveshje diplomatike, ku Europa tash e tutje do të jetë në tryezën e bisedimeve me “shtatëshen” e saj të miratuar në Dublin më 13 Nëntor, një arritje e rëndësishme diplomatike, prapë do të kërkohen detyrimisht garanci juridike dhe ushtarake që Rusia të mos ndërmarrë më sulme të armatosura ndaj vendeve të tjera. Mirëpo askush nuk jep të tilla garanci  mbasi nuk ka besim të Moska, e cila ka treguar mëse njëherë se është e pabesë; ndaj, tani vërtet që paqja dhe garancitë përkatëse mund të realizohen dhe nënshkruhen  në tryezat diplomatike, por garantimi i tyre mund të bëhet  vetëm  me gjuhën e forcës, të dekurajimit, të shtimit të kapaciteteve  mbrojtëse europiane dhe ukrainase, që Putini ta kuptojë se nuk mund t’u kundërvihet më me armë.

Në këto kushte dhe rrethana, demarshet e tanishme diplomatike, sidomos nga pala ruse janë praktikisht lëvizje boshe ose “pa top” siç njihen në gjuhën sportive, sa për të kaluar radhën dhe për amerikanët për të zbutur efektet e katastrofës zgjedhore republikane të mesmandatit. Ca më tepër se të gjitha bisedimet mes tyre deri tani janë të pastrukturuara dhe kaotike.

Për të gjitha këto arsye, buja dhe demarshet për një demek marrëveshje të madhe paqeje mbeten si te komedia e famshme shekspiriane  ” shumë zhurmë për asgjë”.

Ndaj, le ta përsëritim fort atë çka pohojnë shumica dërmuese e ekspertëve dhe politologëve: Pa hequr dorë nga demarshet diplomatike në të gjitha formatet e mundshme, paqja në Ukrainë mund të realizohet, ashtu si sugjeron historiani i mirënjohur francez Nicholas Tenzer vetëm me “diplomaci lufte” dmth duke e dekurajuar Rusinë, “duke i treguar muskujt” si në rastin e stërvitjes së tanishme të përbashkët ushtarake të NATO-s në Poloni “ Koalicioni 2026”; me vazhdimin dhe shtimin e ndihmës dhe  mbështetjes politike, ushtarake, teknike, ekonomike, financiare dhe  humanitare për  Ukrainën.

 

PUTHJA E JUDËS NGA TIRANA NË BRUKSEL – NGA „ÇELËSI I TIRANËS” TE „NUK TA JAPIM KOSOVËN”! Nga Isuf B.Bajrami

Bregoviqi, Rama dhe jehonat e nacionalizmit serb: një rrugëtim përmes muzikës, politikës, historisë dhe standardeve të dyfishta ndaj Kosovës.

PUTHJA E JUDËS – KUR MIQËSIA POLITIKE FSHEH KONTRADIKTA

Në historinë e njerëzimit, Puthja e Judës është shndërruar në simbolin më të njohur të tradhtisë së maskuar pas miqësisë. Është metafora e afërsisë që fsheh një kontradiktë, e përqafimit që nuk përputhet me veprimin dhe e besnikërisë së deklaruar që vihet në pikëpyetje pikërisht atëherë kur kërkohet të dëshmohet.

Në politikën ballkanike, kjo metaforë merr një kuptim të veçantë. Këtu, miqësia shpesh shpallet në konferenca, përqafohet në fotografi, vuloset me marrëveshje dhe shoqërohet me deklarata për bashkëpunim rajonal. Por, kur vjen puna te interesat jetike të Kosovës, jo gjithmonë veprohet me të njëjtën vendosmëri.

Kosova është përmendur shpesh si faktor i paqes, i stabilitetit dhe i integrimit evropian. Megjithatë, historia e marrëdhënieve politike në rajon dëshmon se solidariteti me të nuk mund të matet me fjalime, por me qëndrime konkrete.

Pikërisht këtu fillon ky rrugëtim: nga Tirana, përmes Korçës, deri në Bruksel. Një rrugëtim ku muzika bëhet simbol politik, historia përdoret si argument territorial dhe deklaratat e miqësisë përballen me kontradiktat e veprimeve.

I. TIRANA, 2006 – ÇELËSI I QYTETIT PËR GORAN BREGOVIQIN

Më 31 mars 2006, këngëtari dhe kompozitori Goran Bregoviq mbajti koncert në Pallatin e Kongreseve në Tiranë. Koncerti pati jehonë të madhe publike dhe u ndoq edhe nga përfaqësues të institucioneve shqiptare.

Me këtë rast, kryetari i atëhershëm i Bashkisë së Tiranës, Edi Rama, i dorëzoi Bregoviqit çelësat e qytetit, duke e nderuar me titullin Qytetar Nderi i Tiranës.¹

Ishte një gjest simbolik i mikpritjes dhe i afrimit kulturor.

Por Bregoviqi nuk ishte thjesht një muzikant pa kontekst historik. Ai ishte një artist nga hapësira ish-jugosllave, identiteti dhe krijimtaria e të cilit lidhen me një rajon të përfshirë në luftëra, shpërbërje shtetesh dhe përplasje të rënda kombëtare.

Kënga e tij „Kallashnikov” ishte ndër krijimet më të njohura të repertorit muzikor ballkanik. Për shumë dëgjues, ajo ishte muzikë ritmike dhe argëtuese. Për të tjerë, simbolika e saj dhe konteksti i kohës ngjallnin shqetësime.

Nuk ka arsye që një artist të gjykohet automatikisht për krimet e kryera nga shteti apo grupet e përkatësisë së tij etnike. Por, po aq e drejtë është që publiku të ketë të drejtën të diskutojë simbolikën e artit dhe ndjeshmëritë historike.

Prandaj, dhurimi i Çelësit të Tiranës nuk duhet parë vetëm si një ceremoni kulturore. Ai u bë pjesë e një debati më të gjerë mbi mënyrën se si politika shqiptare e trajtonte ndjeshmërinë historike të shqiptarëve të Kosovës.

A ishte ky një gjest i zakonshëm kulturor apo një shenjë e një politike që kërkonte afrimin me Serbinë edhe përmes simboleve artistike?

Pyetja nuk është nëse Bregoviqi kishte të drejtë të këndonte në Tiranë. Pyetja është nëse politika shqiptare tregonte të njëjtën ndjeshmëri ndaj kujtesës historike të Kosovës që kërkonte nga vetë shqiptarët në raport me fqinjët.

II. KORÇA, 2021 – BREGOVIQI NË SKENË, KËNGA E ADEM JASHARIT NË HESHTJEN E FESTIVALIT

Pesëmbëdhjetë vjet pas nderimit në Tiranë, emri i Goran Bregoviqit u rikthye në qendër të debatit publik shqiptar.

Në gusht të vitit 2021, ai u ftua të performonte në Festivalin e Birrës në Korçë. Ftesa shkaktoi reagime të fuqishme në Kosovë dhe Shqipëri.

Kundërshtimet kishin të bënin me ndjeshmërinë e shqiptarëve ndaj luftërave në ish-Jugosllavi, politikës së regjimit të Millosheviqit dhe simbolikës së artistëve që vinin nga hapësira serbe.

Bregoviqi u mbrojt nga kryeministri Edi Rama, i cili kundërshtimet i cilësoi si reagime të pabazuara dhe përdori shprehjen „histeri fashiste” për një pjesë të kritikëve të tij.²

Rama argumentonte se Bregoviqi nuk mund të identifikohej me krimet e kryera nga regjimi serb vetëm për shkak të prejardhjes apo identitetit të tij.

Në parim, kjo është një çështje që meriton dallim të qartë: përgjegjësia penale dhe morale është individuale. Nuk mund t’i atribuohet një artisti përgjegjësia për krimet e një regjimi pa prova.

Por problemi politik nuk përfundonte këtu.

Në të njëjtin festival ishte paraparë të merrte pjesë edhe këngëtari kosovar Shemsi Krasniqi, i njohur si Shemi.

Në deklaratën e tij publike, të publikuar nga Dosja.al më 12 gusht 2021, Krasniqi tregoi se kishte dëshirë të merrte pjesë në Korçë dhe të interpretonte këngët „Xhamadani vija-vija” dhe „Këngën e Adem Jasharit”.

Megjithatë, pas reagimeve dhe kundërshtimeve që pasuan zbulimin e pjesëmarrjes së tij, ai vendosi të tërhiqej nga festivali.³

Ky episod ka një domethënie të veçantë.

Në njërën anë, Bregoviqi ishte artisti i ftuar, për të cilin kryeministri shqiptar kërkonte tolerancë dhe mirëkuptim. Në anën tjetër, një këngëtar nga Kosova, i cili dëshironte të sillte në skenën e Korçës edhe këngën kushtuar Adem Jasharit, përfundoi duke u tërhequr nga aktiviteti.

Nuk ka dokumentim të mjaftueshëm për të pohuar se organizatorët ia ndaluan zyrtarisht këngën e Adem Jasharit. Por fakti që ajo nuk u interpretua, ndërsa Shemsi Krasniqi u tërhoq, mbetet pjesë e historisë së këtij festivali.

Këtu qëndron kontrasti simbolik: për Bregoviqin u krijua hapësira e një koncerti të madh, ndërsa kënga kushtuar njërit prej simboleve më të rëndësishme të rezistencës shqiptare në Kosovë nuk arriti të dëgjohej në atë skenë.

A nuk meritonte edhe kujtesa historike e Kosovës të trajtohej me të njëjtën ndjeshmëri?

A nuk ishte e mundur që mikpritja për një artist serb të shoqërohej edhe me respekt të barabartë për simbolikën kombëtare shqiptare?

Problemi nuk ishte liria e Bregoviqit për të kënduar. Problemi ishte standardi i ndjeshmërisë që politika shqiptare aplikonte ndaj dy kujtesave historike.

III. NGA KORÇA NË BRUKSEL – KUR MUZIKA SHNDËRROHET NË MESAZH POLITIK

Më 15 nëntor 2026, në prag të Forumit të Zgjerimit të Bashkimit Evropian në Bruksel, u organizua koncerti me titull „Melodies of Unity: Harmonies from Europe’s Crossroads”.

Në këtë aktivitet muzikor u prezantuan kompozime nga vendet e Ballkanit Perëndimor.

Por përfaqësimi muzikor i Kosovës u shoqërua me një zgjedhje që shkaktoi polemikë të madhe: u interpretua instrumentalja e këngës serbe „Sa Kosova zora sviće”, e njohur edhe si „Oj Kosovo, Kosovo”.

Interpretimi u bë nga muzikantë të grupit Marko Hatlak & Kapobanda.

Gjatë interpretimit, në ekran u shfaq titulli i këngës, i shoqëruar me emërtimin „Kosovo”.

Problemi nuk qëndronte vetëm te fakti se një kompozim serb ishte përfshirë në program. Problemi ishte identiteti historik i këngës dhe përmbajtja politike e tekstit të saj origjinal.

Koncerti ishte pjesë e programit hapës të një aktiviteti të organizuar nga Komisioni Evropian, në kuadër të Forumit të Zgjerimit të BE-së, nën përgjegjësinë politike të komisioneres për Zgjerim, Marta Kos.

Pra, nuk bëhej fjalë për një koncert privat, por për një aktivitet të lidhur drejtpërdrejt me institucionet evropiane dhe procesin e zgjerimit të BE-së.⁴

Reagimet nga Kosova nuk vonuan.

Ambasadori i Kosovës në Belgjikë, Agron Bajrami, kërkoi sqarim të menjëhershëm se kush e kishte përzgjedhur dhe miratuar repertorin. Ai vlerësoi se kënga promovonte pretendime territoriale ndaj Republikës së Kosovës dhe se interpretimi i saj ishte i papranueshëm në një aktivitet kushtuar integrimit, unitetit dhe fqinjësisë së mirë.

Reagime pati edhe nga përfaqësues të tjerë të Kosovës dhe eurodeputetë.

Edi Rama, i cili ndodhej në Bruksel në kuadër të angazhimeve politike, u shpreh i shokuar nga ajo që kishte ndodhur dhe kërkoi që çështja të trajtohej në nivel diplomatik.

Komisionerja Marta Kos shprehu keqardhje për zgjedhjen e këngës, duke theksuar se ajo nuk përfaqëson qëndrimet e Komisionit Evropian. Ajo rikujtoi gjithashtu se pajtimi nuk nënkupton harrimin e së kaluarës dhe vuajtjeve të popujve të rajonit.⁵

Ky reagim ishte i rëndësishëm, por nuk mund të konsiderohet përmbyllje e çështjes.

Mbetet e domosdoshme të sqarohet se kush e përzgjodhi këngën, kush e miratoi repertorin dhe nëse përmbajtja e saj ishte shqyrtuar paraprakisht.

Fakti që kënga u interpretua në formë instrumentale, pa tekst, nuk e zhduk identitetin e kompozimit. Një vepër muzikore nuk shkëputet automatikisht nga historia e saj vetëm sepse interpretohet pa fjalë.

Për më tepër, kur një institucion evropian organizon një aktivitet që synon të promovojë unitetin, nuk mjafton të deklarojë më pas se një përzgjedhje problematike nuk përfaqëson qëndrimin e tij. Ai duhet të shpjegojë se si u bë e mundur që kjo përzgjedhje të hynte në program.

IV. KËNGA E VITIT 1989 – JO FOLKLOR I LASHTË, POR KRIJIM I NJË EPOKE NACIONALISTE

Një nga çështjet më të rëndësishme të kësaj polemike është origjina e këngës.

Në disa raportime mediatike serbe, ajo është paraqitur si këngë e vjetër popullore.

Por faktet tregojnë diçka tjetër.

Gazeta serbe Kurir, në artikullin kushtuar historisë së këngës „Sa Kosova zora sviće”, e identifikon autorin si Ljubomir Ljuba Manasijević, këngëtar, kompozitor dhe autor tekstesh.

Kënga u krijua në vitin 1989, në kuadër të shënimit të 600-vjetorit të Betejës së Kosovës.

Sipas rrëfimit të vetë Manasijevićit, frymëzimi erdhi pas përjetimeve të tij gjatë ceremonisë përkujtimore në Manastirin e Graçanicës, më 28 qershor 1989.

Në atë kohë, në oborrin e manastirit ishte organizuar edhe një ekspozitë e piktorit Miliq od Maçve.

Manasijeviqi rrëfen atmosferën fetare dhe kombëtare të asaj nate, pjesëmarrjen e njerëzve nga vende të ndryshme dhe pritjen e agimit të Vidovdanit.

Në fillim të vitit 1990, kënga u regjistrua në kasetën „Vostani Serbije”.⁶

Këtu duhet ndalur.

Viti 1989 nuk ishte një vit i zakonshëm për Kosovën dhe Jugosllavinë.

Ishte periudha kur nacionalizmi serb po merrte përmasa të jashtëzakonshme politike. Ishte koha e shënimit masiv të 600-vjetorit të Betejës së Kosovës, e fjalimit të Slobodan Millosheviqit në Gazimestan dhe e thellimit të politikës represive ndaj shqiptarëve të Kosovës.

Kjo nuk do të thotë se çdo këngë e krijuar në atë periudhë ishte domosdoshmërisht produkt i një urdhri politik. Por do të thotë se krijimi dhe përmbajtja e saj duhet të kuptohen në kontekstin historik dhe ideologjik të kohës.

Prandaj, paraqitja e saj si një këngë e lashtë, anonime dhe thjesht folklorike është historikisht e pasaktë.

Ajo ka autor, datë krijimi dhe një kontekst të përcaktuar historik.

V. „NUK TË JAPIM, KOSOVË!” – KUR TEKSTI SHPREH PRETENDIMIN TERRITORIAL

Pjesa më domethënëse e kësaj kënge është teksti i saj.

Kurir publikon vargjet ku Kosova paraqitet si tokë e dashur, si vend i heronjve Lazar dhe Millosh dhe si pjesë e trashëgimisë historike serbe.

Por vargjet më domethënëse janë:

„Srbadija kliče cela: Ne damo te Kosovo!”

Në shqip:

„Krejt Serbia brohoret: Nuk të japim, Kosovë!”

Dhe më tej:

„To je naše uvek bilo, od starina ostalo.”

Që përkthehet:

„Kjo ka qenë gjithmonë e jona, që nga lashtësia ka mbetur.”

Këtu shfaqet qartë dallimi ndërmjet kujtesës kulturore dhe pretendimit territorial.

Një popull ka të drejtë t’i kujtojë heronjtë e vet, të nderojë figurat historike dhe të ruajë traditën fetare e kulturore.

Por asnjë popull nuk mund ta shndërrojë kujtesën historike në dokument pronësie mbi territorin e një shteti tjetër.

Për më tepër, kënga ndërton një lidhje të drejtpërdrejtë ndërmjet figurave të Mesjetës, territorit të sotëm të Kosovës dhe një pretendimi të vazhdueshëm kombëtar.

Kjo është pikërisht arsyeja pse ajo nuk mund të trajtohet si një melodi neutrale në një aktivitet që pretendon të promovojë unitetin evropian.

Nuk është e nevojshme që kënga të interpretohet me zë për të kuptuar historinë dhe përmbajtjen e saj. Mjafton të njihet origjina dhe teksti i saj.

VI. MITI I VITIT 1389 DHE HISTORIA QË NUK FILLON ME TË

Një problem i vazhdueshëm i nacionalizmit historik serb është përpjekja për ta vendosur tërë historinë e Kosovës nën hijen e Betejës së vitit 1389.

Por historia e Kosovës nuk fillon me këtë betejë.

As historia e popujve të Ballkanit nuk mund të reduktohet në një rrëfim të vetëm kombëtar, të ndërtuar mbi kufij dhe identitete që në kuptimin e sotëm nuk ekzistonin në Mesjetë.

Në shekujt XI dhe XII, hapësira e Ballkanit ishte një mozaik politik i përbërë nga Bizanti, Duklja, Rashka dhe formacione të tjera politike.

Sundimtarët e këtyre hapësirave zhvillonin luftëra, krijonin aleanca, lidhnin marrëveshje dhe ndryshonin vazhdimisht raportet e forcave.

Vukani i Rashkës dhe Aleks Komneni

Marrëdhëniet ndërmjet Vukanit të Rashkës dhe perandorit bizantin Aleks Komneni dëshmojnë për konfliktet e vazhdueshme politike dhe ushtarake në rajon.

Këto zhvillime duhet të studiohen përmes burimeve bizantine, veçanërisht veprës së Ana Komnenës, e cila përshkruan fushatat e të atit.

Ato tregojnë se kufijtë politikë të asaj kohe nuk përputheshin me hartat e sotme kombëtare dhe se zgjerimi territorial ishte pjesë e një realiteti shumë më kompleks.

Prandaj, përdorimi i historisë mesjetare për të ndërtuar pretendime të pandërprera kombëtare mbi Kosovën është një interpretim anakronik.

Beteja e Kosovës, 1389

Beteja e Kosovës ishte një përballje e rëndësishme ndërmjet forcave osmane dhe koalicionit të sundimtarëve ballkanikë.

Në të morën pjesë forca të udhëhequra nga princi Lazar, Vuk Brankoviqi dhe Vlatko Vukoviqi i Bosnjës.

Përbërja e plotë etnike e ushtrive nuk mund të përcaktohet me siguri sipas kategorive kombëtare të sotme.

Prandaj, nuk është historikisht e drejtë që kjo betejë të paraqitet si një luftë ndërmjet dy kombeve moderne, shqiptarëve dhe serbëve.

Por një gjë është e padiskutueshme: një betejë e zhvilluar në vitin 1389 nuk mund të shërbejë si titull juridik për pronësinë e një territori në vitin 2026.

Viti 1912 – hyrja e ushtrisë serbe në Kosovë

Historia vazhdon edhe pas Mesjetës.

Gjatë Luftës së Parë Ballkanike, në vitin 1912, ushtria serbe hyri në Kosovë dhe territoret shqiptare u përfshinë në procesin e pushtimit dhe aneksimit nga Serbia.

Kjo periudhë u shoqërua me vrasje, dëbime, dhunë dhe represion ndaj popullsisë shqiptare.

Raportet ndërkombëtare të kohës, përfshirë raportin e Carnegie Endowment for International Peace mbi Luftërat Ballkanike, dokumentojnë krime dhe shkelje të rënda ndaj popullsisë civile në territoret e pushtuara.⁷

Kjo histori nuk mund të fshihet përmes romantizimit të Mesjetës.

As nuk mund të ndërtohet një narrativë e drejtë historike duke kujtuar vetëm vuajtjet e një populli dhe duke heshtur për vuajtjet e tjetrit.

Më pas erdhën represioni i vazhdueshëm, lufta e viteve 1998–1999, dëbimet masive dhe krimet e kryera ndaj popullsisë shqiptare të Kosovës.

Për këtë arsye, Kosova nuk është thjesht një simbol në këngët nacionaliste serbe. Ajo është një shoqëri që ka përjetuar histori konkrete dhune dhe që ka të drejtën e vet për të ardhmen politike.

VII. BRUKSELI DHE VLERAT EVROPIANE – NENET 2 DHE 21

Polemika e Brukselit nuk është vetëm çështje shijeje muzikore.

Ajo prek drejtpërdrejt përgjegjësinë institucionale të organizatorëve dhe standardet që Bashkimi Evropian kërkon nga vendet aspirante.

Neni 2 i Traktatit për Bashkimin Evropian përcakton vlerat themelore të Unionit: dinjitetin njerëzor, lirinë, demokracinë, barazinë, sundimin e ligjit dhe respektimin e të drejtave të njeriut.⁸

Neni 21 i të njëjtit Traktat përcakton parimet mbi të cilat mbështetet veprimi i jashtëm i Bashkimit Evropian, përfshirë respektimin e së drejtës ndërkombëtare dhe Kartës së Kombeve të Bashkuara.⁹

Ndërsa neni 21 i Kartës së të Drejtave Themelore të BE-së ndalon diskriminimin, përfshirë atë mbi bazën e origjinës etnike.¹⁰

Por këtu lind një pyetje thelbësore: a mjafton që Bashkimi Evropian t’i shpallë këto vlera, apo ka përgjegjësi edhe t’i zbatojë ato në mënyrë të qëndrueshme në aktivitetet dhe politikat e veta?

Një institucion që kërkon nga vendet e Ballkanit Perëndimor respektimin e standardeve evropiane duhet të jetë vetë shembull i këtyre standardeve.

Përzgjedhja e një kënge që, përmes tekstit të saj, shpreh pretendime territoriale ndaj Kosovës, në një aktivitet të organizuar nga Komisioni Evropian, nuk mund të trajtohet si një gabim i zakonshëm programor.

Ajo kërkon përgjegjësi institucionale, transparencë dhe sqarim të plotë.

Nuk mjafton që Komisionerja për Zgjerim të shprehë keqardhje dhe të deklarojë se kënga nuk përfaqëson qëndrimin e Komisionit Evropian. Kjo është e nevojshme, por jo e mjaftueshme.

Institucionet evropiane duhet të japin përgjigje konkrete.

Në këtë rast duhen shqyrtuar pesë çështje:

Së pari, respektimi i sovranitetit të Kosovës.

Pretendimet historike nuk mund të përdoren si argument për të vënë në pikëpyetje realitetin politik dhe juridik të Republikës së Kosovës.

Së dyti, ndjeshmëria ndaj historisë së viktimave.

Pajtimi nuk nënkupton harrimin e historisë, as relativizimin e vuajtjeve të popujve.

Së treti, përgjegjësia institucionale.

Duhet të sqarohet se kush e përzgjodhi këngën, kush e miratoi repertorin dhe cilat ishin procedurat e kontrollit të programit.

Së katërti, koherenca e politikës evropiane.

Bashkimi Evropian nuk mund të kërkojë nga vendet e Ballkanit dialog dhe fqinjësi të mirë, ndërsa nuk tregon kujdesin e duhur ndaj simbolikës që përdoret në aktivitetet e veta.

Së pesti, përgjegjësia për korrigjimin e gabimeve.

Komisioni Evropian duhet të nxjerrë mësime institucionale nga ky rast dhe të garantojë që aktivitete të tilla të mos shndërrohen në platforma të pavetëdijshme për promovimin e narrativave që cenojnë besimin ndërmjet komuniteteve.

Bashkimi Evropian nuk duhet të mbetet vetëm një institucion që kërkon llogari nga të tjerët. Ai duhet të jetë i gatshëm të japë llogari edhe për veprimet dhe gabimet e veta.

Pajtimi kërkon respekt të ndërsjellë. Por respekti nuk mund të jetë selektiv.

VIII. EDI RAMA – NGA ÇELËSI I TIRANËS TE SHOKU I BRUKSELIT

Dhe këtu kthehemi te figura politike që e lidh fillimin me fundin e kësaj historie: Edi Rama.

Në vitin 2006, si kryetar i Bashkisë së Tiranës, ai i dorëzoi Goran Bregoviqit Çelësin e Tiranës.

Në vitin 2021, kur pjesëmarrja e Bregoviqit në Korçë u kundërshtua nga shumë shqiptarë të Kosovës dhe Shqipërisë, Rama doli në mbrojtje të artistit dhe kritikët i cilësoi me shprehje të rënda.

Në vitin 2026, në Bruksel, i njëjti kryeministër shprehet i shokuar nga interpretimi i një kënge nacionaliste serbe që përmban vargje të qarta për mosheqjen dorë nga Kosova.

A është ky një ndryshim i qëndrimit politik apo një vetëdije e vonuar për ndjeshmërinë e çështjes së Kosovës?

Nuk po diskutohet e drejta e Ramës për të ndryshuar qëndrim. Politika mund dhe duhet të korrigjojë gabimet.

Por është legjitime të kërkohet koherencë.

Në vitin 2021, kundërshtimet ndaj Bregoviqit u trajtuan si histeri dhe si shprehje e një nacionalizmi të papranueshëm shqiptar.

Në vitin 2026, kur një këngë nacionaliste serbe interpretohet në Bruksel, shqetësimi bëhet çështje diplomatike.

Pse ndjeshmëria ndaj Kosovës duhet të jetë e pranueshme vetëm kur incidenti ndodh në një skenë evropiane?

Pse kritikat e shqiptarëve të Kosovës ndaj simbolikës së Bregoviqit u trajtuan si reagime të tepruara, ndërsa sot pranohet se muzika mund të përcjellë mesazhe politike që kërkojnë reagim?

Këtu duhet përmendur edhe raporti politik Rama–Vuçiq dhe promovimi i nismës së Ballkanit të Hapur.

Bashkëpunimi rajonal është i nevojshëm. Dialogu ekonomik dhe afrimi i vendeve të rajonit janë objektiva legjitime.

Por asnjë nismë rajonale nuk mund të jetë më e rëndësishme se respektimi i sovranitetit të Kosovës dhe trajtimi i saj si palë e barabartë.

Miqësia me Vuçiqin nuk është problem në vetvete. Problemi lind atëherë kur afrimi politik nuk shoqërohet me kërkesa të qarta për përgjegjësi, respektim të Kosovës dhe njohje të realitetit të saj shtetëror.

Prandaj, reagimi i Ramës në Bruksel duhet vlerësuar, por nuk mund të shkëputet nga historia e qëndrimeve të tij të mëparshme.

Politika nuk matet vetëm me atë që thuhet sot, por edhe me atë që është mbrojtur dje.

IX. PUTHJA E JUDËS – MIQËSIA NUK MATET ME FOTOGRAFI

Në Ballkan, miqësia politike është bërë shpesh instrument i interesave personale dhe shtetërore.

Përqafimet mes liderëve, darkat diplomatike dhe deklaratat për bashkëpunim mund të krijojnë përshtypjen e një pajtimi të arritur.

Por pajtimi nuk ndërtohet duke anashkaluar të vërtetën historike.

Nuk ndërtohet duke harruar viktimat.

Nuk ndërtohet duke relativizuar pretendimet territoriale.

Dhe nuk ndërtohet duke kërkuar nga Kosova të jetë gjithmonë e gatshme për kompromis, ndërsa Serbia nuk përballet me të njëjtën kërkesë për ndryshim të narrativës politike ndaj saj.

Puthja e Judës, në këtë kuptim, nuk është akuzë penale apo gjykim i një personi. Është metaforë për kontradiktën ndërmjet miqësisë së deklaruar dhe përgjegjësisë së dëshmuar.

Çelësi i Tiranës, koncerti i Korçës, tërheqja e Shemsi Krasniqit dhe kënga e interpretuar në Bruksel janë episode të ndryshme, por që së bashku hapin një debat të rëndësishëm mbi mënyrën se si trajtohet Kosova në politikën shqiptare dhe evropiane.

A mund të flitet për miqësi pa respektuar kujtesën e tjetrit?

A mund të flitet për integrim evropian pa respektuar sovranitetin e Kosovës?

A mund të kërkohet pajtim pa drejtësi dhe pa përgjegjësi historike?

Këto janë pyetjet që nuk mund të mbyllen me një fotografi, një përqafim apo një deklaratë diplomatike.

X. PËRFUNDIM

KOSOVA ËSHTË SHTET I PAVARUR DHE SOVRAN!

Serbia ka të drejtë ta kujtojë Betejën e Kosovës, t’i nderojë figurat e saj historike dhe ta ruajë trashëgiminë kulturore e fetare.

Por asnjë popull nuk ka të drejtë ta shndërrojë historinë në dokument pronësie mbi territorin e një populli tjetër.

Kosova nuk është pronë e një beteje mesjetare, e një dinastie apo e një miti nacionalist.

Ajo është shtet i pavarur dhe sovran, me subjektivitetin e vet politik e juridik, me institucionet e veta dhe me të drejtën për ta përcaktuar të ardhmen e saj.

Pavarësia e Kosovës nuk varet nga vargjet e një kënge të krijuar më 1989, as nga interpretimet nacionaliste të Betejës së vitit 1389.

As Brukseli nuk mund të arsyetohet vetëm me faktin se interpretimi ishte instrumental, sepse muzika ka histori, identitet dhe kontekst.

Dhe as Tirana nuk mund të kërkojë sot standarde diplomatike që dje nuk i ka mbrojtur me të njëjtën vendosmëri.

Nuk mund të kërkosh llogari për nacionalizmin serb në Bruksel, ndërsa të shpërfillësh shqetësimet e shqiptarëve të Kosovës në Korçë.

Nuk mund të flasësh për pajtim pa drejtësi, për bashkëpunim pa barazi dhe për integrim evropian pa respektimin e realitetit politik e juridik të Kosovës.

Në fund, Çelësi i Tiranës ishte një gjest nderimi, „Kallashnikovi” u bë simbol i një debati të madh publik, kënga e Adem Jasharit mbeti e papërfaqësuar në skenën e Korçës, ndërsa „Nuk të japim, Kosovë!” u dëgjua si jehonë nacionaliste në prag të Forumit të Zgjerimit të BE-së në Bruksel.

Tri periudha, tri skena dhe një çështje që vazhdon të kërkojë përgjigje: sa vlen miqësia politike kur vihet në provë respekti ndaj Kosovës?

Puthja e Judës mbetet simboli i një miqësie që duhet gjykuar jo nga përqafimi, por nga veprat.

Kosova nuk ka nevojë për puthje diplomatike, fotografi ceremoniale dhe solidaritet sezonal.

Ka nevojë për respekt, drejtësi, dinjitet dhe solidaritet të dëshmuar me vepra.

KOSOVA ËSHTË SHTET I PAVARUR DHE SOVRAN!

Fusnotat:

1. FENA, „Goran Bregović počasni građanin Tirane”, 3 prill 2006. Raportim mbi koncertin e Bregoviqit në Tiranë dhe dorëzimin e çelësave të qytetit nga kryetari i atëhershëm i Bashkisë, Edi Rama.

2. Top Channel, „Rama replikë për Bregoviçin – Debat në Facebook me kritikët”, 24 gusht 2021. Deklaratat e kryeministrit Edi Rama lidhur me kundërshtimet ndaj pjesëmarrjes së Bregoviqit në Korçë.

3. Dosja.al, „Pendohet Shemsi Krasniqi! Tërhiqet nga Festivali i Korçës”, 12 gusht 2021. Deklarata publike e këngëtarit Shemsi Krasniqi për tërheqjen nga festivali dhe dëshirën e tij për të interpretuar këngët „Xhamadani vija-vija” dhe „Këngën e Adem Jasharit”.

4. Komisioni Evropian, programi i Forumit të Zgjerimit të Bashkimit Evropian, Bruksel, nëntor 2026. Dokumentacioni dhe raportimet mbi koncertin „Melodies of Unity: Harmonies from Europe’s Crossroads”, të mbajtur më 15 nëntor 2026.

5. Radio Evropa e Lirë, raportimi mbi reagimin e komisioneres për Zgjerim, Marta Kos, ndaj interpretimit të këngës „Oj Kosovo, Kosovo”, 16 nëntor 2026.

6. Kurir, „Evo kako je nastala čuvena patriotska pesma ‘Sa Kosova zora sviće’”. Rrëfimi i Ljubomir Ljuba Manasijevićit mbi krijimin e këngës në vitin 1989, në kontekstin e shënimit të 600-vjetorit të Betejës së Kosovës, dhe regjistrimin e saj në fillim të vitit 1990.

7. Carnegie Endowment for International Peace, Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars, Washington, 1914. Raport i Komisionit Ndërkombëtar për hetimin e shkaqeve dhe zhvillimit të Luftërave Ballkanike, që dokumenton, ndër të tjera, dhunën dhe shkeljet e kryera ndaj popullsisë civile në territoret e përfshira nga luftërat.

8. Traktati për Bashkimin Evropian, neni 2, versioni i konsoliduar, Gazeta Zyrtare e Bashkimit Evropian, 2016. Përcakton vlerat themelore të Bashkimit Evropian, përfshirë dinjitetin njerëzor, lirinë, demokracinë, barazinë, sundimin e ligjit dhe respektimin e të drejtave të njeriut.

9. Traktati për Bashkimin Evropian, neni 21, versioni i konsoliduar, Gazeta Zyrtare e Bashkimit Evropian, 2016. Përcakton parimet mbi të cilat mbështetet veprimi i jashtëm i Bashkimit Evropian, përfshirë respektimin e së drejtës ndërkombëtare dhe të Kartës së Kombeve të Bashkuara.

10. Karta e të Drejtave Themelore të Bashkimit Evropian, neni 21 – Mosdiskriminimi, Gazeta Zyrtare e Bashkimit Evropian, 2016. Përcakton ndalimin e diskriminimit, ndër të tjera, mbi bazën e origjinës etnike.

11. Ana Komnena, The Alexiad, përkthyer nga E. R. A. Sewter, Penguin Classics, 1969. Burim historik për marrëdhëniet e Perandorisë Bizantine me Vukanin e Rashkës dhe zhvillimet politike e ushtarake në Ballkanin e shekullit XII.

Prishtinë,16.11.2026

Kryeministri i majtë spanjoll nuk i kërkoi popullit dialog siç kërkon Edi Rama por dha dorëheqjen- Nga BESIM NDREGJONI

                                    NE NUK HARROJMË!

Para 82 vitesh u mbyll kjo masakër, që përgjaku Tiranën. Më tutje edhe masakrave të tjera të përgjakshme në Shqipërinë e Veriut, që i hapën rrugën pushtetit komunist, që përgjaku Shqipërinë dhe kombin për gjysmë shekulli me radhë. 39 intelektualë e Tiranës , mes të cilëve, deputetë, gazetarë, juristë, ushtarakë, por edhe studentë, u pushkatuan në Tiranë, midis datave 28 tetor dhe 16 nëntor 1944, në emër të “Pushtetit Popullor”ky ishte motivi stalinistë i partisë komuniste, eleminimi i elitës intelektuale të Kryeqytetit.

Në 65 vjetorin e Vrasjes së Intelektualëve Tiranës Ambasadori i Sh.B.A. Withers bëri një paralelizëm mes “të djeshmes” dhe “së sotmes”, ku beteja e njerëzve me ideale, sipas tij, duhet të jetë më aktive.

“Beteja që ata intelektualë u përballën dikur, është e njëjta me atë që po përballemi edhe sot. Sa herë që shohim censurë nga qeveria, duhet t’a kundërshtojmë atë, ashtu edhe kur kanoset apo intimidohet shtypi i lirë.

Ne duhet t’i ndalojmë të gjitha këto akte, tha Withers. 

Sot gjendja aktuale e demokracisë në Shqipëri ka dështuar totalisht. Se partia që i pushkatoi këtë elitë jo vetëm nuk dha llogari para drejtsisë, por ndrroiemrin dhe na u bë socijaliste dhe vazhdoi rrugën 35 vjeçare të sundimit, formalisht demokratike, por ideologjikisht staliniste në drejtimin e shtetit. Shumica e këtyre intelektualve që përkujtojmë sot janë pa varr, bijtë e xhelatëve që i vranë dje sot japin leksione demokracie dhe mburren me krimet e baballarve të tyre. Nesër me 17 do ti nderojnë xhelatët e tyre me yllin e bolshevizmit që vranë elitën e kombit të dt. 16 nëndor, që nderojmë sot.

Shqipëria po përballet aktualisht me një regres serioz demokratik. Sundimi i ligjit është minuar nga kapja e institucjoneve, korrupsioni sistematik dhe kriminalizimi i jetës publike. Ne antikomunistët jemi përjashtuar  përmes ligjeve dhe praktikave të rrënjosura  nga vendimet  politike të partisë shtet, që drejtohet nga një Kryeministër jo autokrat, por diktator. 

Por rinia dhe shtresat e ndryshme të popullsisë po luftojnë nga 168 ditë për ndryshimin e sistemit politik stalinist i instaluar nga viti 1990. Populli shqiptar ne antikomunistët që përballuam plumbin dhe vuatjen në tre breza duam lirinë e cunguar dhe mohuar nga klasa politike prej 36 vitesh.

Në çdo vend demokratik europian kur populli kërkon dorëheqjen e Kryeministrit ai jep dorëheqje. Kjo ndodhi në Spanjë para disa muajsh dhe Kryeministri i majtë spanjoll nuk i kërkoi popullit spanjoll dialog,siç kërkon Edi Rama por dha dorëheqje. Ai Kryeministri i majtë spanjoll nuk i fyu protestuesit se pse i kërkonin dorëheqje siç ban Kryeministri shqiptar por dha dorëheqje duke i kërkuar falje popullit të tije. Kryeministrat e europës nuk bajnëligje për të ndaluar protestat e për të mbrojte pushtetin e vjedhur si Kryeministri jonë.

Nga ky nderim i intelektualëve të Tiranës i drejtohem opozitës shqiptare: Bashkohu me protestën kombëtare dhe lëri lojnat politike, në mëngjes thua. 

Jam me studentat në drekë ban marrveshje me diktaturën e pushtetit komunistë për zgjedhje. Ku ka zgjedhje të lira me diktatorin, protestuesit duan ndryshim sistemi stalinist që ka mbërthyer shtetin dhe shoqërinë shqiptare. Çdo forcë politike që del kundra protestës që e drejton gjenerata Z që nga 31 maji e në vazhdim, është shtresa e mesme. Antikomunitët. Studentat dhe mbar populli shqiptar që po kërkon që ju si forca politke asnjë bashkëpunim me pushtetin që ka shkaturrarzgjedhjet. Shqiptarët kërkojnë zgjedhje të lira, kërkojnë demokraci fuksionale prandaj Partia demokratike të ndali çdo marrhëdhënje me këtë pushtet, ndryshe shqiptarët do ta njësojnë si bashkëpuntore me diktaturën e korrupsionit qeveritar.Ska protestë flamingo, as studenteve siç i paraqet politika aktuale, ka proteste të xheneratës Z, Protestë të studentave dhe antikomunistave shqiptar që kërkojnë Shqipëria ti japi fund tranzicjonit komuniste 36 vjeçar. Pra studentatat, xhenerat z, antikomunistët, shqiptar kërkojnë një Shqipëri europiane pa korrupsion e pa diktaturë! Nuk mund të shkohet në europë me mbi 6000 shqiptar pa varre, nuk mund të shkohet në Europë pa i kthyer pronën shqiptarit!

Shqiptarë kudo që jeni vritni frikën qeveritare, mbroni lirinë tuaj. Dilni çdo natë në protestë kundra diktaturës, mos i leni vetëm fëmitë tuaj në kamxhikun e pushtetit, apo gjobave marramendse që ju ven ky pushtet atyre që duan ndryshim për një Shqipëri të lirë! Gjaku i këtyre martirve që skan varr na thërret mbroni Shqipërinë nga diktatorët e rinj që kan dalë në emër të demokracisë!

Lavdi martirve të lirisë, që dhanë jetën për një Shqipëri europiane.

Rroftë Shqipëria

Besim Ndregjoni

Fjala e mbajtur ne 82 vjetori e vrasjes se 39 intelektualeve te Tiranes!

KOSOVA NË DY PAMJE – KUR THEMELET E SHTETIT ZBEHEN NË PRISHTINË, NACIONALIZMI SERB NGRIT KOKËN NË BRUKSEL Nga Frank Shkreli

 Ka raste kur zhvillimet politike, edhe nëse ndodhin në vende të ndryshme, krijojnë një kontrast që nuk mund të kalohet në heshtje. Pikërisht kjo po ndodh sot me Kosovën.  Në njërën anë, në Presidencën e Kosovës, fotografia e Presidentit historik, Dr. Ibrahim Rugova, zhvendoset nga vendi i saj i nderit, ndërsa Deklarata e Pavarësisë nuk qëndron më në pozicionin e saj të mëparshëm. Këto ndryshime kanë shkaktuar reagime të shumta, ndërsa Presidenca ka dhënë sqarimin e saj se asgjë nuk është larguar nga institucioni. Por çështja nuk është thjesht se ku vendoset një fotografi apo një dokument. Çështja është çfarë simbolizojnë ato për shtetin e Kosovës.  Në anën tjetër, në Bruksel një fyerje e rëndë ndaj Republikës së Kososvës. Pikërisht në hapësirat e një aktiviteti të organizuar në kuadër të Forumit të Zgjerimit të Bashkimit Evropian, dëgjohet kënga nacionaliste serbe “Oj Kosovo, Kosovo”, e cila përcjellë pretendime historike dhe territoriale të Serbisë ndaj Republikës së Kosovës. Një provokim i tillë, në një aktivitet të institucioneve evropiane, është veçanërisht shqetësues.

Dhe këtu lind një pyetje që meriton përgjigje. Si është e mundur që, në një kohë kur nacionalizmi serb vazhdon të mos e njohë realitetin e shtetit të pavarur të Kosovës, në vetë institucionet e Kosovës të mos tregohet kujdesi dhe respekti i duhur për simbolet dhe personalitetet që përfaqësojnë themelimin e këtij shteti?  Çështja e zhvendosjes së fotografisë së Presidentit historik Dr Ibrahim Rugova dhe e Deklaratës së Pavarësisë nga vendet e tyre të nderit në Presidencën e Kosovës ka një domethënie që shkon përtej një ndryshimi të thjeshtë brenda zyrave shtetërore.  Ajo prek kujtesën historike, identitetin shtetëror dhe respektin që institucionet e Republikës së Kosovës duhet të tregojnë ndaj themeluesve të saj.  Sipas raportimeve të 9 nëntorit 2026, fotografia e Ibrahim Rugovës ishte zhvendosur nga pozicioni i mëparshëm, ndërsa në vendin ku ekspozohej Deklarata e Pavarësisë ishte vendosur një vepër filigrani. Kjo shkaktoi reagime publike dhe kundërshtime nga Lidhja Demokratike e Kosovës, ndër të tjerë. Presidenca, më 10 nëntor, deklaroi se as fotografia dhe as Deklarata nuk ishin larguar nga ambientet e institucionit, por mediat njoftojnë se janë vendosur në një skutë të zyrës, ku nuk bien në sy.  Për këtë arsye debati, për vendin e tyre të nderit, mbetet. Nuk është e qartë se me urdhër të kujt u zhvendos fotografia e Presidentit të parë historik të Kosovës, Dr Ibrahim Rugovës dhe Deklaratës së Pavarësisë së Kosovës. Kisha shkruar një artikull duke mirëpritur zgjedhjen e Justina Shiroka-Pula në detyrën e lartë të shtetitdhe tani më duhet të bëj një pyetje themelore.  A mund të trajtohen simbolet e historisë së shtetit si elemente të zakonshme dekorative, të cilat çdo drejtues i ri i institucioneve mund t’i vendosë ose t’i zhvendosë sipas dëshirës së tij ose të saj?

Ibrahim Rugova nuk ishte thjesht një president i Republikës së Kosovës.  Ai ishte njëri prej personaliteteve themelore të historisë moderne shqiptare, prijësi i rezistencës paqësore, simbol i qëndresës politike dhe intelektuale të shqiptarëve të Kosovës, dhe njëri prej protagonistëve kryesorë të rrugëtimit drejt lirisë, pavarësisë dhe botës demokratike perëndimore, sidomos Shteteve të Bashkuara. Historia e Kosovës nuk fillon me 17 shkurt 2008. Ajo ka një rrugëtim të gjatë, me sakrifica, përpjekje politike, qëndresë qytetare dhe luftë për të drejtën e një populli për të jetuar i lirë në trojet e veta shekullore dardane. Në këtë rrugëtim, Ibrahim Rugova zë një vend të veçantë dhe të pazëvendësueshëm.   Nga ana tjetër, Deklarata e Pavarësisë, e shpallur më 17 shkurt 2008, nuk është një dokument i zakonshëm administrativ.  Ajo është akti themeltar i shtetit të pavarur të Republikës së Kosovës, shprehja institucionale e vullnetit të popullit për liri, sovranitet dhe vetëvendosje.  Prandaj, fotografia e Presidentit Rugova dhe Deklarata e Pavarësisë duhet të kenë vendin e tyre të merituar në institucionin më të lartë përfaqësues të shtetit.  Çka është Kosova pa këto dy simbole?!

Presidentët ndërrohen, mandatet përfundojnë, qeveritë vijnë e shkojnë, por historia e një kombi dhe e një shteti nuk mund të ndërrohet me çdo ndryshim pushteti.  Presidenca nuk është pronë personale e askujt. Ajo është institucion i Republikës dhe, si e tillë, duhet të përfaqësojë vazhdimësinë historike, politike dhe shtetërore të Kosovës. Nuk është fjala për t’i mohuar askujt të drejtën për të promovuar artin, kulturën apo trashëgiminë familjare. Përkundrazi, këto janë vlera që meritojnë respekt dhe promovim. Por ato nuk duhet të vihen në konkurrencë me simbolet themeltare të shtetit.  Në fund të fundit, një vepër arti mund të ekspozohet në shumë vende, ndërsa fotografia e Presidentit Ibrahim Rugova dhe Deklarata e Pavarësisë përfaqësojnë momente dhe personalitete që kanë hyrë përgjithmonë në historinë e Kosovës dhe të kombit. Nderimi i tyre nuk është çështje partie, as çështje simpatie politike. Është detyrim ndaj historisë dhe ndaj brezave që sakrifikuan për lirinë.  Kosova ka nevojë për institucione që e ruajnë kujtesën e saj historike, jo për institucione që e trajtojnë atë si një element të ndryshueshëm të dekorit zyrtar ose personal.

Ibrahim Rugova ka vendin e tij në historinë e Kosovës. Deklarata e Pavarësisë ka vendin e saj në themelet e Republikës. Asnjë ndryshim administrativ nuk mund t’ua ndryshojë këtë të vërtetë.  Sepse shtetet nuk ndërtohen vetëm me institucione, ndërtesa dhe zyra. Ato ndërtohen edhe me kujtesë, respekt dhe mirënjohje për ata që i sollën deri në ekzistencë.  Dhe kjo është një përgjegjësi që i takon çdo presidenti, pavarësisht emrit, bindjeve apo përkatësisë politike. Historia e shqiptarëve nuk është pronë e pushtetit të ditës, jo! As Kosova nuk është “Republikë bananash”, ku çdo pushtetar i ri mund të sillet sikur historia fillon me ardhjen e tij në zyrë dhe përfundon me largimin e paraardhësit.  Kosova nuk mund të ndërtojë të ardhmen duke lënë në hije historinë e saj. Përkundrazi, sa herë që të tjerët përpiqen të vënë në pikëpyetje pavarësinë dhe sovranitetin e saj, institucionet e Kosovës duhet të jenë të parat që mbrojnë trashëgiminë politike dhe historike mbi të cilën u themelua Republika.

Brukseli duhet të japë shpjegime për lejimin e një kënge me mesazhe nacionaliste dhe pretendime territoriale ndaj një shteti sovran. Ndërsa Prishtina duhet të kuptojë se respekti për Ibrahim Rugovën dhe Deklaratën e Pavarësisë nuk është çështje nostalgjie politike, por detyrim shtetëror dhe kombëtar.  Një popull që nuk nderon themeluesit e shtetit të vet, rrezikon të humbasë edhe respektin për historinë që e bëri të lirë. Kosova ka paguar një çmim tepër të lartë për lirinë dhe pavarësinë e saj. Ajo nuk ka nevojë për paqartësi në shtëpinë e vet dhe as për heshtje përballë atyre që vazhdojnë të ëndërrojnë kthimin e saj nën Serbi.  Historia e Kosovës meriton respekt, ndërsa shtetësia e saj kërkon mbrojtje të përditshme!

                Presidenti Ibrahim Rugova nuk ishte një president dosido. Ai ishte arkitekti politik i rezistencës paqësore, udhëheqësi i një epoke të jashtëzakonshme dhe njëri prej personaliteteve që i dha çështjes së Kosovës përmasë ndërkombëtare, me në krye Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Kontributi i tij nuk mund të fshihet, të zvogëlohet apo të lihet në harresë për shkak të mospajtimeve politike të pasardhësve të tij.

Po kështu, Deklarata e Pavarësisë e 17 shkurtit 2008 nuk është një dokument që mund të vendoset ose të hiqet sipas preferencave të drejtuesve të radhës. Ajo është akti themeltar i shtetit të Kosovës. Një shtet serioz i nderon themeluesit e vet. Një shtet demokratik respekton institucionet dhe trashëgiminë e tij historike. Një shtet që synon të ndërtojë të ardhmen nuk e mohon të kaluarën.

Triumfi i Kombit- Shqiptarë, me 28 Nëntor  protestoni për çlirimin e Shqipërisë nga korrupsioni dhe tradhëtia! – Nga Skënder Sadri KAPITI

 

 

Shqipëria sot ndodhet në udhëkryq. Shqipëria sot,sovraniteti  i saj është i kërcënuar nga regjimi i korrupsionit,vjedhjes dhe i tradhëtisë.

Shqipëria sot është kapur dhe është marrë peng nga politika dhe oligarkia, dhe realiteti verteton se në Shqipëri është instaluar regjimi i korrupsionit, vjedhjes, tradhëtisë kombëtare; regjim i cili përbën kërcënim për shtetin , republikën , sovranitetin dhe kombin.

 

Prandaj me rastin e Ditës së Pavarësisë shqiptarët duhet të dalin e të protestojnë kundër padrejtësive, kundër korrupsionit, hajnisë dhe të tradhëtisë kombëtare të pushtetit të sotëm dhe të politikës antikombëtare të tij.

 

Kjo është domosdoshmëri kombëtare, sepse sot kemi një shtet antishtet, antiligj, antipublik; një shtet pronë e qeverisë, politikës dhe oligarkisë të cilët gjithçka e kanë nxjerrë në pazar, dhe që prej kësaj politike antihumane e antikombëtare Shqipëria vetëm sa po boshatiset.

 

Shqiptarë mos rrini indiferent, por mbështesni protestat e rinisë patriotike studentore, mbështesni kauzat e tyre.

 

Shqiptarë veproni sot më shumë se kurrë, dhe mos lejoni që të vendosin për qeverisjen një shtresë patronazhistësish mercenarë të pushtetit, as ata që e shesin votën për një thes miell, dhe as pensionistët që mashtrohen për një gjel deti për Vitin e Ri që ua jep kryeministri.

 

Shqiptarë aktivizohuni nëse me të vërtetë e doni ndryshimin, progresin, atdheun, lirinë, demokracinë  dhe mirëqënien pasi Shqipëria ka mbi 100 vite  Shtet e pavarësi, por që ajo  mbeti e fundit në Europë në rrugën e zhvillimit, civilizimit, shtetformimit modern,integrimit  dhe të mirëqënies.

 

Prandaj 28 Nëntori i vitit 2026 duhet të jetë një ditë-protestë e madhe gjithkombëtare  për çlirimin e Shqipërisë nga korrupsioni,hajdutëria, krimi dhe tradhëtia.

 

Shqiptarë ngrihuni fuqishëm në protestë, mos u pajtoni por kundërhtoni fort padrejtësitë, mashtrimet dhe shtypjen, tradhëtinë dhe korrupsionin, dhe nëse nuk e bëni një gjë të tillë , dhe nëse nuk triumfojnë kauzat e rinisë që po proteston prej afro 6 muajsh, dhe nëse shuhen këto protesta atëhere pasojat do t’i vuajnë Shqipëria dhe shqiptarët.

 

Shqiptarë protestoni në emër të së vërtetës, për gjërat më të shënjta; për interesin e familjes, kombit, për dinjitetin , personalitetin, nderin dhe për respektin edhe ndaj vetes.

 

SHQIPTARË  PROTESTONI DHE MJAFT MË ME SJELLJE URTË E BUTË  NDAJ  POLITIKËS SË ZULLUMQARËVE, HAJDUTËVE, TË TË KORRUPTUARVE DHE TË TRADHËTARËVE; VENDOSNI KUFINJ DHE NDËSHKONI POSHTËSINË,  KORRUPSIONIN , MASHTRIMET DHE TRADHËTITË E POLITIKËS DHE POLITIKANËVE  ANTIKOMBËTARË.

 

Sot Shqipëria është në udhëkryq , dhe nga ky udhëkryq atë e nxjerrin vetëm shqiptarët patriotë.Sot Rinia patriotike studentore shqiptare, protestat e saj po bëjnë zgjimin dhe po japin kushtrimin për ndryshimin që sjell besim e shpresë se Shqipëria bëhet, prandaj shqiptarë dilni në protestë, dhe me 28 Nëntor t’a detyroni dorëheqjen e kësaj qeveria tërësisht të korruptuar e të papërgjegjshme kombëtarisht; dilni në potestë për shëmbjen e këtij regjimi antipublik të korrupsionit, të kësaj diktature të korrupsionit.

 

Për shqiptarët është fat i madh që tashmë rinia është vënë në krye të misionit historik  për dhënien fund të komunizmit dhe të tranzicionit pseudodemokratik; për realizimin e misionit historik të Triumfit të Kombit,të patriotizmit dhe të demokracisë.

AT GJERGJ FISHTA DHE KONGRESI I ALFABETIT – KUR SHKRONJAT U BËNË BESË, GJUHË DHE BASHKIM KOMBËTAR – Nga Isuf B.Bajrami

Një histori e përpjekjeve, sakrificave dhe e burrave e grave që e kuptuan se pa gjuhën e vet një komb rrezikon të humbasë kujtesën, identitetin dhe të ardhmen.

Shqipja – zëri i një kombi që nuk pranoi të heshtte

Ka ngjarje në historinë e një kombi që nuk mund të maten vetëm me rëndësinë e vendimeve që u morën, por edhe me peshën e sakrificave që i paraprinë dhe me trashëgiminë që lanë pas. Një ngjarje e tillë, pa dyshim, është Kongresi i Alfabetit, i mbajtur në Manastir nga 14 deri më 22 nëntor 1908, një prej momenteve më të rëndësishme të historisë sonë kombëtare.

Ky Kongres nuk ishte thjesht një tubim intelektualësh për të zgjedhur disa shkronja. Ai ishte një kuvend i ndërgjegjes shqiptare, një përpjekje e madhe për të bashkuar një popull që, ndonëse fliste të njëjtën gjuhë, jetonte nën trysninë e ndarjeve administrative, fetare, krahinore dhe politike.

Ishte një përpjekje për t’i dhënë shqipes një alfabet të përbashkët, por, mbi të gjitha, për t’i dhënë kombit një themel të qëndrueshëm kulturor, mbi të cilin do të ndërtohej e ardhmja.

Në atë kohë, shqiptarët jetonin nën sundimin e Perandorisë Osmane, ndërsa në hapësirat shqiptare vepronin edhe interesa politike dhe kulturore të qarqeve nacionaliste greke e serbe, të cilat, në forma të ndryshme, përpiqeshin të zgjeronin ndikimin e tyre mbi popullsinë shqiptare.

Shkolla, institucionet fetare, administrata dhe institucionet arsimore shpesh shndërroheshin në hapësira ku përplaseshin interesa të huaja dhe ku gjuha shqipe përballej me pengesa të shumta.

Shqiptari duhej të luftonte jo vetëm për të drejtat politike, por edhe për një të drejtë themelore: të mësonte, të shkruante dhe të lexonte në gjuhën e vet.

Shqipja shkruhej me alfabete të ndryshme. Në përdorim ishin alfabeti i Stambollit, ai i shoqërisë letrare Bashkimi, alfabeti i Agimit dhe variante të tjera, të cilat mbështeteshin në sisteme të ndryshme shkrimi.

Kjo shumësi krijonte vështirësi për botimin e librave, përhapjen e arsimit dhe komunikimin ndërmjet shqiptarëve.

Por pas kësaj vështirësie gjuhësore qëndronte një problem shumë më i madh: rreziku i copëtimit të vetëdijes kombëtare.

Një popull që nuk arrin të shkruajë në mënyrë të përbashkët, e ka më të vështirë të ndërtojë një hapësirë të përbashkët kulturore.

Prandaj, njësimi i alfabetit nuk ishte vetëm një nevojë praktike. Ishte një domosdoshmëri kombëtare.

Dhe kjo forcë do të shfaqej në Manastir.

At Gjergj Fishta – kur ideali kombëtar ishte më i madh se çdo përkatësi

Në këtë rrugëtim historik, një vend të veçantë dhe të merituar zë At Gjergj Fishta, njëri prej personaliteteve më të mëdha të kulturës, letërsisë dhe mendimit kombëtar shqiptar.

Fishta nuk ishte vetëm poet, klerik dhe krijues i veprave madhore të letërsisë sonë. Ai ishte një veprimtar i përkushtuar i çështjes kombëtare, i cili e kuptonte se gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi, por themeli mbi të cilin ruhet kujtesa e një populli, përcillet trashëgimia e tij dhe ndërtohet vetëdija për të ardhmen.

Ai nuk luftoi vetëm për shkronjat shqipe. Luftoi për një gjuhë që do t’i bashkonte shqiptarët, pavarësisht nga krahina, besimi dhe bindjet e tyre. Luftoi për një gjuhë që nuk do të ishte pronë e një grupi, e një shoqërie apo e një krahine, por pasuri e përbashkët e të gjithë kombit.

Në Kongresin e Manastirit, Gjergj Fishta u zgjodh kryetar i Komisionit të Alfabetit, ndërsa kryetar i Kongresit ishte Mit’hat Frashëri. Ky dallim është i rëndësishëm për saktësinë historike dhe për vlerësimin e drejtë të përgjegjësive që morën figurat pjesëmarrëse. [1]

Fishta, megjithëse përfaqësonte shoqërinë Bashkimi, nuk shkoi në Manastir për të imponuar alfabetin e saj. Qëndrimi i tij ishte shumë më i gjerë se interesi i një shoqërie kulturore.

Ai kërkonte një zgjidhje që do t’i shërbente të gjithë shqiptarëve.

Madhështia e Fishtës qëndronte pikërisht në aftësinë për të kuptuar se një alfabet i përbashkët kishte më shumë rëndësi sesa fitorja e një alfabeti të veçantë.

Në atë sallë nuk po diskutohej thjesht për shkronjat. Po diskutohej për të ardhmen e një kombi.

Dhe kur fjala shqipe bëhet çështje e përbashkët, edhe dallimet më të thella duhet të gjejnë rrugën drejt pajtimit.

Kjo ishte filozofia kombëtare që Fishta përfaqësonte në Manastir.

Manastiri – aty ku shqiptarët e vendosën gjuhën mbi ndarjet

Më 14 nëntor 1908, në qytetin e Manastirit, filloi një nga kuvendet më të rëndësishme të historisë shqiptare.

Kongresi mblodhi përfaqësues të shoqërive, klubeve dhe komuniteteve shqiptare nga vise të ndryshme të atdheut dhe nga kolonitë shqiptare jashtë tij.

Në Kongres morën pjesë 32 delegatë me të drejtë vote dhe 18 pjesëmarrës të tjerë, duke përbërë një kuvend prej 50 përfaqësuesish.

Kryetar i Kongresit u zgjodh Mit’hat Frashëri, ndërsa Luigj Gurakuqi dhe Gjergj Qiriazi patën role drejtuese si nënkryetarë.

Për çështjen e alfabetit u formua një komision prej njëmbëdhjetë anëtarësh, me në krye At Gjergj Fishtën.

Në këtë komision u përfshinë personalitete të shquara të mendimit dhe veprimtarisë kombëtare, ndër ta Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda, Bajo Topulli, Shahin Kolonja, Sotir Peci, Gjergj Qiriazi dhe Mit’hat Frashëri.

Parashqevi Qiriazi ishte një nga figurat e rëndësishme të këtij procesi dhe shërbeu si sekretare e Komisionit të Alfabetit. [2]

Ajo që e bënte këtë kuvend madhështor ishte fakti se aty ishin bashkuar shqiptarë të besimit mysliman, katolik, ortodoks dhe protestant.

Ata nuk kishin ardhur për të mbrojtur dallimet e tyre, por për të dëshmuar se gjuha dhe identiteti kombëtar ishin më të mëdha se çdo ndarje fetare.

Në këtë bashkim qëndronte një nga mesazhet më të fuqishme të Kongresit.

Shqiptarët po dëshmonin se mund të ishin të ndryshëm në besim, por të bashkuar në gjuhë, në kujtesë dhe në përkatësi kombëtare.

Pas diskutimeve të shumta, Kongresi vendosi të pranonte dy variante alfabeti, të cilat do të përdoreshin në periudhën kalimtare. Njëri lidhej me alfabetin e shoqërisë Bashkimi, ndërsa tjetri me alfabetin e Stambollit.

Pra, Kongresi nuk miratoi menjëherë vetëm një alfabet përfundimtar. Vendimi i tij ishte një kompromis historik që hapi rrugën drejt njësimit të mëvonshëm të alfabetit të sotëm. [3]

Ky kompromis nuk ishte dobësi. Ishte dëshmi e pjekurisë politike dhe kombëtare të atyre njerëzve, të cilët kuptuan se bashkimi ishte më i rëndësishëm sesa këmbëngulja për fitoren e njërit apo tjetrit variant.

Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda dhe bashkëpunëtorët e një ideali të madh

Historia e Kongresit të Alfabetit nuk mund të kuptohet pa kontributin e atyre burrave që, secili në fushën e vet, i dhanë këtij procesi mendimin, dijen, përkushtimin dhe autoritetin e tyre kombëtar.

Ndër ta, një vend të veçantë zë Luigj Gurakuqi, njëri prej personaliteteve më të rëndësishme të Rilindjes Kombëtare.

Ai ishte intelektual, poet, publicist, pedagog dhe veprimtar politik, por mbi të gjitha ishte një njeri që e kishte lidhur jetën me fatin e Shqipërisë.

Kontributi i tij në Kongresin e Manastirit ishte i rëndësishëm si në organizimin e punimeve, ashtu edhe në përpjekjet për gjetjen e një zgjidhjeje të përbashkët për alfabetin.

Më vonë, si drejtues i arsimit kombëtar dhe drejtor i parë i Shkollës Normale të Elbasanit, ai do të vazhdonte të punonte për formimin e brezave të rinj.

Gurakuqi e dinte se pavarësia politike nuk mund të qëndronte e sigurt pa pavarësinë kulturore dhe arsimore.

Por fati i këtij burri të madh ishte tragjik.

Më 2 mars 1925, në Bari të Italisë, ai u vra në një atentat politik. U shua kështu njëri prej mendjeve më të ndritura të kombit, një njeri që kishte dhënë aq shumë për arsimin, kulturën dhe shtetin shqiptar.

Vrasja e Gurakuqit ishte një goditje e rëndë për Shqipërinë. Ajo dëshmonte se sakrificat e veprimtarëve kombëtarë nuk përfunduan me shpalljen e Pavarësisë. [4]

Një tjetër figurë e jashtëzakonshme ishte Ndre Mjeda, poet, gjuhëtar dhe studiues i gjuhës shqipe.

Ai përfaqësonte një nga mendjet më të kultivuara të kohës dhe kishte dhënë kontribut të çmuar në zhvillimin e gjuhës dhe të letërsisë shqiptare.

Mjeda e kuptonte se njësimi i alfabetit ishte vetëm një hap i parë. Përpara shqiptarëve qëndronte edhe detyra e madhe e afrimit të varianteve letrare dhe e ndërtimit të një kulture gjuhësore sa më të përbashkët.

Në vargjet e tij të njohura, ai shprehu idenë e bashkimit të shqiptarëve, duke kapërcyer ndarjet krahinore.

Bajo Topulli ishte një tjetër emër i rëndësishëm i kësaj periudhe. Ai nuk e kufizoi veprimtarinë e vet vetëm në fushën kulturore, por u angazhua edhe në organizimin e qëndresës kombëtare.

Ai përfaqësonte atë brez atdhetarësh që e kuptonte se gjuha, shkolla dhe liria politike ishin pjesë të së njëjtës përpjekje.

Shahin Kolonja, publicist dhe veprimtar i shquar kombëtar, përmes shtypit shqiptar kontribuoi në përhapjen e ideve të Rilindjes dhe në forcimin e ndërgjegjes kombëtare.

Sotir Peci, i cili kishte vepruar edhe në koloninë shqiptare të Bostonit, ishte një tjetër figurë me rëndësi. Përmes gazetarisë dhe veprimtarisë patriotike, ai ndihmoi në lidhjen e shqiptarëve të mërguar me çështjen kombëtare.

Mit’hat Frashëri, i biri i Abdyl Frashërit dhe trashëgimtar i një familjeje të shquar të Rilindjes, dha kontribut të rëndësishëm në organizimin dhe drejtimin e Kongresit.

Si kryetar i tij, ai përfaqësonte vazhdimësinë e mendimit të Rilindjes Kombëtare, që e shihte arsimin, gjuhën dhe kulturën si shtyllat e një Shqipërie të ardhshme.

Ndërsa Gjergj Qiriazi ishte një prej figurave që ndihmuan në krijimin e kushteve për zhvillimin e lëvizjes arsimore shqiptare në Manastir.

Këta burra nuk kishin të njëjtin formim, as të njëjtat bindje dhe as të njëjtën rrugë jetësore.

Por kishin një bindje të përbashkët: Shqipëria duhej të kishte gjuhën, shkollën dhe kulturën e saj.

Kjo ishte pasuria më e madhe e Kongresit të Manastirit. [5]

Familja Qiriazi dhe mbështetja amerikane e britanike – arsimi si mision kombëtar

Në historinë e Rilindjes Kombëtare, familja Qiriazi zë një vend të veçantë.

Kontributi i saj nuk ishte i kufizuar në një ngjarje apo në një periudhë të vetme. Ai ishte një angazhim i vazhdueshëm për arsimin, emancipimin dhe përhapjen e gjuhës shqipe.

Gjerasim Qiriazi ishte ndër pionierët e arsimit dhe të veprimtarisë protestante shqiptare. Ai e kuptoi rëndësinë e lidhjes ndërmjet shkollimit dhe identitetit kombëtar.

Ai punoi për përhapjen e shqipes dhe për krijimin e institucioneve që do t’u jepnin shqiptarëve mundësi të arsimoheshin në gjuhën e tyre.

Pas tij, këtë mision e vazhduan vëllai i tij Gjergj Qiriazi dhe motrat Sevasti e Parashqevi Qiriazi.

Sevasti Qiriazi u bë një nga figurat themelore të arsimit të vajzave shqiptare, ndërsa Parashqevi Qiriazi, me përkushtimin dhe formimin e saj, u shndërrua në një prej grave më të rëndësishme të lëvizjes kombëtare.

Parashqeviu ishte pjesë aktive e Kongresit të Manastirit dhe shërbeu si sekretare e Komisionit të Alfabetit.

Në një kohë kur arsimimi i vajzave pengohej nga mentalitete të prapambetura dhe nga rrethana të vështira shoqërore, motrat Qiriazi dëshmuan se emancipimi i gruas shqiptare ishte pjesë e pandashme e emancipimit kombëtar.

Këtu duhet përmendur edhe mbështetja e misionarëve dhe institucioneve protestante amerikane, veçanërisht e strukturave arsimore të lidhura me Bordin Amerikan të Komisionerëve për Misionet e Huaja dhe me veprimtarinë e Shoqërisë Biblike.

Kjo mbështetje ndihmoi në krijimin e kushteve për veprimtarinë arsimore, përhapjen e botimeve dhe zhvillimin e institucioneve shkollore shqiptare.

Figura e misionarit amerikan Phineas Kennedy lidhet me historinë e arsimit protestant dhe mbështetjen e shkollimit në gjuhën shqipe.

Duhet theksuar se ky bashkëpunim nuk e zëvendësonte veprimtarinë shqiptare, por e përkrahte atë.

Merita themelore për krijimin dhe ruajtjen e shkollës shqipe u takonte vetë atdhetarëve shqiptarë, të cilët e kthyen arsimin në një mision kombëtar.

Po ashtu, duhet vlerësuar edhe veprimtaria e institucioneve biblike dhe e misioneve protestante britanike, të cilat, në kuadër të veprimtarisë së tyre arsimore dhe botuese, kontribuuan në përhapjen e literaturës dhe në mbështetjen e gjuhëve vendëse.

Dokumentacioni i Shoqërive Biblike dhe raportet e veprimtarëve të kohës janë burime të rëndësishme për të kuptuar këto marrëdhënie.

Një dëshmi me interes të veçantë është raporti i Gjergj Qiriazit për Kongresin e Manastirit, i përgatitur për Shoqërinë Biblike. Ai ndihmon të kuptohet edhe rëndësia ndërkombëtare që kishte marrë çështja e alfabetit shqiptar. [6]

Ky është një kapitull që meriton të kujtohet me mirënjohje: në një kohë kur shumë dyer ishin të mbyllura për gjuhën shqipe, solidariteti ndërkombëtar dhe bashkëpunimi me institucione arsimore e biblike ndihmuan që shkolla shqiptare të mbijetonte e të zhvillohej.

Kur gjuha shqipe paguhej me sakrifica

Nuk duhet harruar se rruga drejt Kongresit të Manastirit nuk ishte e shtruar me lule.

Pas çdo abetareje që botohej, pas çdo shkolle që hapej dhe pas çdo libri që shpërndahej, qëndronte një histori sakrifice.

Mësuesit shqiptarë punonin nën kërcënime, librat ndaloheshin, shkollat mbylleshin dhe veprimtarët kombëtarë përballeshin me burgosje, internime e dhunë.

Në shumë raste, përpjekja për të mësuar shqip shihej si kundërshtim ndaj interesave të pushtetit osman ose si sfidë ndaj qarqeve që kërkonin të ruanin ndikimin e tyre kulturor e politik në hapësirat shqiptare.

Qarqe të caktuara nacionaliste greke dhe serbe, përmes institucioneve dhe strukturave të tyre politike e kishtare, kundërshtonin zhvillimin e arsimit kombëtar shqiptar.

Përballë këtyre trysnive, atdhetarët tanë vazhduan të hapnin shkolla, të botonin libra dhe të përhapnin gjuhën shqipe.

Petro Nini Luarasi ishte njëri prej atyre që e pagoi shtrenjtë përkushtimin ndaj arsimit.

Ai udhëtoi fshat më fshat për të përhapur shkollën shqipe, duke u përballur me kërcënime dhe përndjekje.

Veprimtaria e tij ishte dëshmi se përhapja e gjuhës nuk ishte një punë e lehtë, por një mision që kërkonte guxim të jashtëzakonshëm.

Pandeli Sotiri, si një nga figurat kryesore të arsimit kombëtar dhe drejtues i shkollës së parë shqipe në Korçë, zë një vend të rëndësishëm në historinë e arsimit shqiptar.

Koto Hoxhi ishte gjithashtu ndër ata veprimtarë që vuajtën për shkak të përkushtimit ndaj gjuhës dhe shkollës shqipe.

At Stath Melani, prift ortodoks dhe veprimtar i çështjes kombëtare, përshkonte fshatrat e Shqipërisë së Jugut me libra shqip, duke u përpjekur të përhapte arsimin në gjuhën amtare.

Ai u vra më 24 dhjetor 1917, në një periudhë të trazuar të historisë shqiptare.

Këta njerëz nuk kishin përpara as siguri dhe as garanci se puna e tyre do të shpërblehej. Por kishin bindjen se gjuha shqipe duhej të mbijetonte.

Themistokli Gërmenji – sakrifica për dinjitetin kombëtar

Një tjetër figurë që duhet përmendur me nderim është Themistokli Gërmenji.

Veprimtar i shquar i çështjes kombëtare, organizator dhe udhëheqës i lëvizjes shqiptare në Korçë, ai dha kontribut të rëndësishëm në mbrojtjen e interesave shqiptare gjatë Luftës së Parë Botërore.

Më 1916 luajti rol të rëndësishëm në krijimin e Krahinës Autonome të Korçës.

Më 9 nëntor 1917, pas një procesi gjyqësor ushtarak francez, ai u pushkatua në Selanik.

Vdekja e tij ishte një goditje e rëndë për çështjen kombëtare shqiptare.

Gërmenji nuk ishte vetëm një veprimtar politik. Ai ishte njëri prej atyre që e kuptuan se pa qëndresë dhe vendosmëri, interesat shqiptare mund të nëpërkëmbeshin nga fuqitë që vepronin në rajon. [7]

At Shtjefën Gjeçovi – kujtesa e një kombi që nuk duhej të harrohej

Një tjetër emër që duhet të përmendet me nderim është At Shtjefën Gjeçovi.

I lindur në Janjevë, Gjeçovi ishte françeskan, studiues, shkrimtar, etnolog dhe mbledhës i traditës juridike e zakonore shqiptare.

Ai e kuptoi se identiteti kombëtar nuk ruhej vetëm përmes shkollës dhe alfabetit, por edhe përmes kujtesës historike, traditave, zakoneve dhe trashëgimisë shpirtërore.

Puna e tij për mbledhjen dhe dokumentimin e Kanunit të Lekë Dukagjinit ishte një kontribut i jashtëzakonshëm për ruajtjen e trashëgimisë shqiptare.

Ai udhëtoi, hulumtoi, dëgjoi dhe mblodhi dëshmi të traditës sonë, duke i shpëtuar nga harresa shumë elemente të jetës shoqërore dhe kulturore të shqiptarëve.

Më 14 tetor 1929, në Zym të Hasit, ai u vra në një atentat.

Vdekja e tij la një boshllëk të madh në kulturën shqiptare.

Gjeçovi ishte një nga ata njerëz që e kuptonin se një komb nuk jeton vetëm nga e tashmja, por edhe nga kujtesa që ruan për të kaluarën.

Ai mblodhi dhe dokumentoi atë që brezat e mëparshëm kishin ruajtur në kujtesën dhe jetën e tyre.

Me vrasjen e tij, Shqipëria humbi një studiues të rrallë dhe një mbrojtës të trashëgimisë së saj. [8]

Sakrifica që kapërceu brezat

Të gjitha këto figura, ndonëse vepruan në kohë dhe rrethana të ndryshme, i bashkonte një ideal: ruajtja e identitetit shqiptar.

Nuk do të ishte e drejtë që të gjitha këto vrasje të paraqiteshin si pasoja të drejtpërdrejta të Kongresit të Alfabetit.

Ato lidhen me periudha, rrethana dhe konflikte të ndryshme politike.

Por, në një histori më të gjerë të përpjekjeve kombëtare, dëshmojnë çmimin e rëndë që shumë shqiptarë paguan për idealet e tyre.

Disa u vranë, disa u burgosën, disa u detyruan të largoheshin nga vendlindja, ndërsa të tjerë e kaluan jetën në varfëri dhe përndjekje.

Megjithatë, asnjëri prej këtyre fatkeqësive nuk arriti ta shuante dëshirën për shkollë, dije dhe gjuhë shqipe.

Sepse ata nuk luftonin vetëm për kohën e tyre.

Luftonin edhe për ne.

Nga Manastiri në Elbasan – alfabeti duhej të bëhej shkollë

Kongresi i Manastirit kishte hapur një rrugë të re, por shqiptarët e dinin se vendimi për alfabetin nuk mjaftonte.

Shkronjat duhej të hynin në shkolla, në librat mësimorë, në gazetat dhe në jetën e përditshme të popullit.

Për këtë arsye, nga 20 deri më 27 gusht 1909, u mbajt Kongresi i Elbasanit, i cili trajtoi çështjet e organizimit të arsimit kombëtar.

Një prej vendimeve më të rëndësishme ishte themelimi i Shkollës Normale të Elbasanit, institucionit që do të përgatiste mësuesit e ardhshëm të Shqipërisë.

Drejtor i parë i saj u emërua Luigj Gurakuqi.

Shkolla Normale u hap në dhjetor 1909 dhe u bë një vatër e rëndësishme e arsimit kombëtar dhe një institucion themelor për përgatitjen e mësuesve shqiptarë.

Ndërkohë, Kongresi i Manastirit dhe vendimet e tij vazhdonin të përballeshin me kundërshtime.

Në vitin 1910, përpjekjet për të imponuar përdorimin e shkronjave arabe në gjuhën shqipe shkaktuan protesta të fuqishme në qytete të ndryshme shqiptare.

Në këtë klimë u mbajt edhe Kongresi i Dytë i Manastirit, në mars 1910, i cili riafirmoi mbrojtjen e alfabetit kombëtar me shkronja latine.

Kjo dëshmon se vendimi i vitit 1908 nuk ishte një çështje e mbyllur njëherë e përgjithmonë.

Ai kërkonte mbrojtje, përkushtim dhe qëndresë.

Shqiptarët duhej ta mbronin atë që kishin arritur me aq mund.

Dhe e mbrojtën. [9]

Kongresi i Alfabetit dhe rruga drejt Pavarësisë

Kongresi i Manastirit ishte një nga hallkat më të rëndësishme të procesit që çoi drejt Pavarësisë së Shqipërisë.

Nëse Lidhja Shqiptare e Prizrenit e vitit 1878 kishte artikuluar fuqishëm kërkesën për mbrojtjen e tërësisë territoriale dhe të të drejtave kombëtare, Kongresi i Manastirit i dha kësaj lëvizjeje një themel të fuqishëm kulturor e gjuhësor.

Kongresi i Elbasanit e shndërroi këtë arritje në një program më të organizuar arsimor, ndërsa zhvillimet politike dhe kryengritjet shqiptare e afruan gjithnjë e më shumë çështjen e pavarësisë.

Më 28 nëntor 1912, në Vlorë, Ismail Qemali shpalli Pavarësinë e Shqipërisë.

Nuk mund të thuhet se Kongresi i Alfabetit ishte shkaku i vetëm i Pavarësisë, sepse ajo ishte rezultat i një procesi të gjatë politik, diplomatik, kulturor dhe ushtarak.

Megjithatë, rëndësia e tij ishte e jashtëzakonshme: ai ndihmoi në krijimin e një hapësire të përbashkët kulturore dhe në forcimin e vetëdijes se shqiptarët ishin një komb.

Një popull që kishte arritur të gjente gjuhën e përbashkët të shkrimit, tani po përpiqej të ndërtonte edhe shtetin e vet.

Por fati i Manastirit do të merrte një drejtim tjetër.

Luftërat Ballkanike dhe ndryshimet territoriale që pasuan e shkëputën këtë qytet nga hapësira shtetërore shqiptare.

Komunitetet shqiptare të qytetit dhe të rrethinës u përballën me dhunë, shpërngulje dhe presione asimiluese.

Megjithatë, Manastiri nuk mund të shkëputet kurrë nga kujtesa shqiptare.

Ai mbetet qyteti ku u zhvillua një nga aktet më të rëndësishme të bashkimit tonë kulturor.

Një alfabet që kapërceu kufijtë, krahinat dhe shekujt

Sot, më shumë se një shekull pas Kongresit të Manastirit, ne e përdorim alfabetin shqip pothuajse pa menduar se çfarë rruge ka kaluar secila shkronjë për të mbërritur deri te ne.

Kur një fëmijë hap abetaren e parë, ai sheh vetëm shkronja.

Por pas atyre shkronjave qëndrojnë përpjekjet e mësuesve që hapën shkolla në kushte të vështira, të priftërinjve që shpërndanë libra shqip, të hoxhallarëve që mbështetën arsimin kombëtar, të intelektualëve që shkruan e botuan në gjuhën amtare, të grave që luftuan për arsimimin e vajzave dhe të veprimtarëve që sakrifikuan gjithçka për të ardhmen e Shqipërisë.

Pas çdo shkronje që mësojmë sot, qëndron një pjesë e historisë sonë.

Prandaj, Kongresi i Alfabetit nuk duhet kujtuar vetëm si një ngjarje e vitit 1908. Ai duhet kuptuar si një amanet që brezat e mëvonshëm e kanë për detyrë ta ruajnë.

At Gjergj Fishta, Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda, Mit’hat Frashëri, Bajo Topulli, Shahin Kolonja, Sotir Peci, Gjergj Qiriazi, Parashqevi Qiriazi, Sevasti Qiriazi, Gjerasim Qiriazi dhe dhjetëra figura të tjera nuk punuan për lavdinë e tyre personale.

Ata punuan për një Shqipëri që ndoshta nuk do ta shihnin të përfunduar, por së cilës donin t’ia siguronin themelet.

Ata e dinin se brezat e ardhshëm mund të mos i njihnin të gjithë emrat e tyre, por do të përdornin gjuhën për të cilën ata kishin luftuar.

Dhe pikërisht kjo është madhështia e veprës së tyre.

Një komb nuk e ruan identitetin vetëm duke kujtuar heronjtë e luftërave, por edhe duke nderuar ata që e mbrojtën gjuhën, shkollën, kulturën dhe kujtesën e tij.

Historia shqiptare nuk është ndërtuar vetëm në fushëbeteja.

Ajo është ndërtuar edhe në bankat e shkollave, në shtypshkronja, në kuvende, në shtëpitë ku mbaheshin mbledhje të fshehta dhe në duart e njerëzve që shpërndanin abetare, ndonëse e dinin se mund të përfundonin në burg.

Kjo është historia që duhet t’ua përcjellim fëmijëve tanë.

Përmbyllje – amaneti i shkronjave shqipe

Duke iu kthyer edhe një herë figurës së At Gjergj Fishtës, duhet të kuptojmë se madhështia e tij nuk qëndron vetëm në faktin se drejtoi Komisionin e Alfabetit, por në vizionin që përfaqësoi.

Ai kuptoi se shqiptarët nuk kishin nevojë për një alfabet që do ta fitonte njëra krahinë ndaj tjetrës, as për një gjuhë që do t’i ndante sipas besimit apo prejardhjes.

Ata kishin nevojë për një alfabet që do t’i bashkonte dhe një gjuhë që do t’u përkiste të gjithëve.

Ky ishte mesazhi i tij dhe i gjithë atyre që u mblodhën në Manastir.

Sot, kur shqiptarët jetojnë në Shqipëri, në Kosovë, në Maqedoninë e Veriut, në Mal të Zi, në Luginën e Preshevës, në Çamëri dhe në mbarë diasporën, alfabeti mbetet një nga urat më të forta që i lidh me njëri-tjetrin.

Kufijtë mund të ndryshojnë. Brezat mund të largohen. Rrethanat politike mund të ndërrojnë.

Por gjuha mbetet një shtëpi e përbashkët, në të cilën çdo shqiptar e gjen një pjesë të vetvetes.

Prandaj, nuk duhet ta shohim alfabetin vetëm si një trashëgimi të së kaluarës, por si një përgjegjësi ndaj së ardhmes.

Sepse shkronjat që përdorim sot nuk janë thjesht shenja në letër. Ato janë dëshmi e një qëndrese të gjatë, e një ideali të përbashkët dhe e një dashurie që nuk u shua përballë asnjë pengese.

Fishta dhe bashkëkohësit e tij nuk na lanë vetëm një alfabet.

Na lanë një mësim të madh: se kur interesi kombëtar vendoset mbi interesat e ngushta, kur bashkimi bëhet më i rëndësishëm se përçarja dhe kur gjuha mbrohet si pasuria më e çmuar e një populli, atëherë edhe rrethanat më të vështira nuk mund ta shuajnë një komb.

Ata u mblodhën në Manastir për të bashkuar shkronjat, por në të vërtetë bashkuan shumë më tepër se kaq: bashkuan kujtesën, fjalën dhe ndërgjegjen kombëtare të shqiptarëve.

Dhe sot, më shumë se një shekull më vonë, përgjegjësia jonë është të mos e harrojmë këtë amanet.

Një gjuhë që na bashkon.

Një alfabet që na përfaqëson.

Një histori që na kujton kush jemi.

Dhe një trashëgimi që kemi për detyrë t’ua përcjellim brezave që vijnë.

Sepse ata që na e ruajtën gjuhën nuk luftuan që ne vetëm ta flisnim, por që të mos harronim kurrë se kush jemi.

FUSNOTAT DHE BURIMET HISTORIKE
Burimet e mëposhtme janë renditur sipas radhës së paraqitjes së tyre në tekst. Numrat në kllapa katrore brenda shkrimit përkojnë me numrat e kësaj liste.

Fusnotat,
1. Demiraj, Shaban – Prifti, Kristaq. Kongresi i Manastirit. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Tiranë, 2004.

2. Asani, Skënder – Maliqi-Zylali, Nora. Ditari i Parashqevi Qiriazit. Shkup, 2020. Gjithashtu: Lloshi, Xhevat. Gjergj Qiriazi në Kongresin e Manastirit. Shkup, 2019.

3. Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Alfabeti i gjuhës shqipe dhe Kongresi i Manastirit (14–22 nëntor 1908): Studime, materiale, dokumente. Tiranë, 1972.

4. Radio Vatikani. “Më 2 mars bie përvjetori i vrasjes së Luigj Gurakuqit”. 2 mars 2018.

5. Lloshi, Xhevat. Rreth alfabetit të shqipes: Me rastin e 100-vjetorit të Kongresit të Manastirit. Logos-A, Shkup, 2008. Gjithashtu: Osmani, Tomor. Udha e shkronjave shqipe: Historia e alfabetit. Tiranë, 2008.

6. Hosaflook, David. George Kyrias’ Report of the Albanian Congress of Monastir (1908) for the Bible Society. Instituti për Studime Shqiptare dhe Protestante, 2023.

7. Muzeu Historik Kombëtar. “Në 100-vjetorin e pushkatimit të Themistokli Gërmenjit”. Tiranë.

8. Osmani, Tomor. Studime mbi jetën, veprimtarinë dhe trashëgiminë kulturore të At Shtjefën Gjeçovit.

9. Quku, Mentor. Mjeda 3 – Libri i parë: Alfabeti (1899–1912). Ilar, Tiranë, 2007. Gjithashtu: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Studime Filologjike, artikuj dhe studime mbi historinë e alfabetit dhe zhvillimin e gjuhës shqipe.

Vendi i Lekës,14.11.2026

VOTUESIT AMERIKANË FOLËN — DEMOKRACIA KA NEVOJË PËR EKUILIBËR DHE KONTROLL TË PUSHTETEVE- Mësimi edhe për politikanët shqiptarë!- Nga Frank Shkreli

Zgjedhjet e mesmandatit të javës që kaloi në Shtetet e Bashkuara dërgojnë një mesazh të qartë në Uashington se asnjë parti nuk duhet të ketë pushtet të pakufizuar.  Zgjedhjet e mesmandatit të 3 nëntorit 2026 në Amerikë përcollën një mesazh që shkon përtej fitores apo humbjes politike të Partisë Demokratike ose asaj Republikane. Ato dëshmuan edhe një herë rëndësinë e njërit prej parimeve themelore mbi të cilat është themeluar Republika Amerikane – parimin e sistemit të kontrollit dhe ekuilibrit të pushteteve (Checks and Balances).
Votuesit amerikanë ushtruan një nga të drejtat e tyre më të rëndësishme kushtetuese, duke i kujtuar Uashingtonit zyrtar se pushteti politik nuk është as i përhershëm dhe as i pakushtëzuar. Në një demokraci, autoriteti për të qeverisur buron, përfundimisht, nga populli, ndërsa ata që ngarkohen me këtë përgjegjësi duhet të japin llogari përpara tij.  Fitorja e demokratëve amerikanë, përfshirë marrjen e të dyja dhomave të Kongresit, përfaqëson një goditje të rëndësishme politike për Presidentin Donald Trump dhe administratën e tij. Por, nëse këto rezultate interpretohen vetëm si fitore e demokratëve apo humbje e republikanëve, atëherë do të humbnim thelbin e mesazhit që përcollën zgjedhësit amerikanë me 3 nentor.  Elektorati amerikan ka dëshmuar, historikisht, se nuk dëshiron, domosdoshmërisht, që një parti e vetme politike të ushtrojë pushtet të pakontrolluar mbi institucionet e shtetit.
Ky dallim është thelbësor për të kuptuar sistemin kushtetues amerikan.  Etërit Themelues të Amerikës, të mbështetur edhe në përvojat e tyre historike, e kuptonin se përqendrimi i pushtetit politik përbën rrezik për liritë individuale dhe qeverisjen demokratike. Prandaj, ata ndërtuan një sistem në të cilin pushteti ekzekutiv, legjislativ dhe gjyqësor do të funksiononin në mënyrë të pavarur, duke pasur, njëkohësisht, autoritetin kushtetues për të kontrolluar dhe kufizuar veprimtaritë e njëri-tjetrit. Ky organizim nuk ishte i rastësishëm. Është një garanci e menduar mirë kundër abuzimit me pushtetin.  Sistemi amerikan nuk u krijua për t’i dhënë presidentit, pavarësisht përkatësisë së tij politike, autoritet të pakufizuar. As Kongresi nuk u mendua të funksiononte thjesht si një zgjatim i Shtëpisë së Bardhë. Dega legjislative ka përgjegjësitë e veta kushtetuese, ndër të cilat mbikëqyrjen e pushtetit ekzekutiv, kontrollin e shpenzimeve publike dhe autoritetin për të hetuar veprimtarinë e qeverisë.  Kur këto përgjegjësi neglizhohen, dobësohet vetë ekuilibri kushtetues dhe e pëson rëndë demokracia. Zgjedhjet e fundit të mesmandatit i kanë dhënë Kongresit një mundësi të re për të ushtruar rolin e tij kushtetues. Mbetet të shihet nëse demokratët do ta shfrytëzojnë këtë mundësi me përgjegjësi. Sepse detyrimi për të respektuar kufijtë kushtetues vlen njësoj për të dyja partitë. Megjithatë, perspektiva e një qeverisjeje me pushtet të ndarë dhe me më shumë mekanizma kontrolli, ishte pjesë e rëndësishme e diskutimit të përpiluesve të Kushtetutës amerikane. Këtu qëndron edhe një mësim interesant se stabiliteti politik nuk nënkupton, domosdoshmërisht, që një parti të kontrollojë të gjitha institucionet. Shpesh, stabiliteti buron pikërisht nga ekzistenca e kufizimeve institucionale dhe nga garancia se asnjë forcë politike nuk mund të marrë vendime pa iu nënshtruar kontrollit dhe përgjegjësisë.
Zgjedhjet e 3-nentorit, 2026 na kujtojnë gjithashtu se kutia e votimit mbetet instrumenti më i fuqishëm dhe paqësor që kanë në dispozicion qytetarët amerikanë.  Votuesit nuk kanë nevojë të pajtohen me çdo qëndrim politik të njërës apo tjetrës parti për të kuptuar se qeverisja duhet të mbetet e përgjegjshme përpara qytetarëve. Ata mund të mbështesin një president dhe njëkohësisht të kërkojnë mbikëqyrjen e Kongresit. Mund të votojnë për njërën parti në një palë zgjedhje dhe për tjetrën dy vjet më vonë, siç ndodhi kësaj radhe.  Kjo nuk është kundërthënie. Kjo është demokraci në veprim.  Elektorati ka të drejtën të ndryshojë mendim, të rishqyrtojë zgjedhjet e veta politike dhe t’u dërgojë një mesazh atyre që qeverisin.  Zgjedhjet e mesmandatit të vitit 2026 kanë dëshmuar se edhe një president me ndikim të konsiderueshëm politik duhet ta pranojë se populli amerikan ruan fjalën përfundimtare përmes procesit kushtetues zgjedhor.  Kjo merr rëndësi të veçantë në një kohë kur polarizimi politik po ushtron presion të madh mbi institucionet demokratike amerikane.
Ndërkaq, këto zgjedhje janë një mësim që shkon përtej kufijve të Amerikës. Pasojat dhe mesazhi i këtyre zgjedhjeve shtrihen përtej Shteteve të Bashkuara.
Për vendet e tjera të botës, veçanërisht, për ato që ende përpiqen të ndërtojnë institucione demokratike — siç janë edhe Shqipëria e Kosova — përvoja amerikane – ndondëse nën rrethana të ndryshme politike dhe historike — ofron një kujtesë të rëndësishme se demokracia nuk është vetëm e drejta për të zgjedhur udhëheqësit, por edhe detyrimi për të kufizuar pushtetin e tyre. Sidomos për Shqipërinë, ku protestat qytetare, kriza e besimit ndaj institucioneve dhe shqetësimet për funksionimin e demokracisë kërkojnë një reflektim më të thellë mbi kuptimin e votës dhe kufizimin e pushtetit.  Mesazhi që përcollën zgjedhjet e mesmandatit në Shtetet e Bashkuara nuk duhet të lexohet vetëm në kontekstin e politikës së brendshme amerikane por edhe për të gjitha ato vende ku demokracia vazhdon të përballet me kriza institucionale, përqendrim të pushtetit, mungesë llogaridhënieje dhe humbje të besimit të qytetarëve te institucionet.
Në Shqipëri, ku protestat qytetare disa muajshe, janë shndërruar në një shprehje të pakënaqësisë ndaj qeverisjes dhe funksionimit të institucioneve, mesazhi i zgjedhjeve të javës që kaloi në Amerikë, duhet të shërbejë si një thirrje për reflektim politik. Sa herë e kemit theksuar gjatë këtyre muajve, se protesta është një e drejtë demokratike dhe një instrument legjitim i qytetarëve për t’u kërkuar llogari atyre që qeverisin.  Por, përtej protestave, nevojitet një sistem institucionesh të pavarura, një parlament që ushtron realisht funksionin e kontrollit ndaj qeverisë, një drejtësi që nuk i nënshtrohet ndikimit politik dhe zgjedhje zë lira e të drejta, që garantojnë përfaqësimin e vërtetë të vullnetit të qytetarëve. Asnjë qeveri nuk duhet ta konsiderojë fitoren zgjedhore si një çek të bardhë për të qeverisur pa kufij dhe pa përgjegjësi. Demokracia nuk është pronë e atyre që fitojnë zgjedhjet. Ajo është e drejtë e të gjithë qytetarëve, përfshirë edhe atyre që nuk votuan për fituesit. Ky është një mësim që politika shqiptare, pa dallim partie, duhet ta marrë seriozisht. Se pushteti fitohet përmes votës, por legjitimiteti i tij ruhet vetëm përmes respektimit të ligjit, institucioneve, lirive qytetare dhe llogaridhënies. Në demokracitë e brishta, kjo nuk është thjesht çështje politike, por kusht themelor për të mos lejuar që demokracia të shndërrohet në një fasadë të pushtetit.
Me dyzina herë e kam përsëritur, në shkrime si ky, se zgjedhjet, në vetvete, nuk garantojnë demokracinë. Institucionet e pavarura, mbikëqyrja parlamentare, pavarësia e gjyqësorit, liria e shtypit dhe respektimi i parimeve kushtetuese, janë po aq të domosdoshme për funksionimin e demokracisë.  Normalisht, pritet që një qeveri e zgjedhur në mënyrë demokratike duhet të qeverisë gjithashtu në mënyrë demokratike.  Ky është dallimi që ndan një republikë funksionale kushtetuese nga një sistem politik ku zgjedhjet shndërrohen thjesht në një mjet për të legjitimuar përqendrimin e pushtetit të një personi, a partie për një kohë të gjatë.
Në fund të fundit, rëndësia e zgjedhjeve të 3 nëntorit në Amerikë, nuk duhet të matet vetëm me numrin e vendeve që fituan demokratët apo sa humbën republikanët.  Prova e vërtetë do të jetë nëse ekuilibri i ri politik do të forcojë institucionet amerikane,  mbikëqyrjen e përgjegjshme të Kongresit dhe do të nxisë një kthim te parimet kushtetuese që e kanë mbështetur Republikën Amerikane për gati 250-vjet.  Demokratët tashmë kanë një mundësi, por edhe një përgjegjësi. Ata duhet të dëshmojnë se fitorja e shumicës në Kongres nuk u jep atyre të drejtën të shpërfillin të drejtat dhe interesat politike të qytetarëve që votuan për republikanët. Të njëjtat standarde kushtetuese duhet të vlejnë për të gjithë.  Etërit Themelues të Amerikës e kuptonin një të vërtetë që çdo brez amerikan duhet ta rizbulojë se pushteti ka nevojë për kufizime, autoriteti politik kërkon përgjegjësi dhe demokracia nuk mund të mbijetojë pa institucione aq të forta sa të jenë në gjendje të kontrollojnë ata që qeverisin. Një mesazh ky edhe për Shqipërinë dhe shqiptarët, në këtë periudhë të historisë së saj.
Ndoshta ky është mesazhi më i rëndësishëm i këtyre zgjedhjeve. Populli amerikan nuk ka votuar thjesht për një ndryshim të ekuilibrit të pushtetit politik. Ai ka riafirmuar rëndësinë e ekzistencës së një ekuilibri të tillë.  Dhe kjo është një fitore që ia vlen të kremtohet – jo për njërën apo tjetrën parti politike në Amerikë — por për vetë demokracinë amerikane.  Në këtë ndërkohë, mesazhi për politikanët shqiptarë nga zgjedhjet e fundit në Amerikë, është se duhet të kuptojnë njëherë e mirë, se një shumicë parlamentare nuk është pronë e përhershme e askujt dhe se asnjë pushtet nuk mund të qëndrojë mbi vullnetin e qytetarëve dhe mbi institucionet e shtetit përgjithmonë.

Send this to a friend