Një vepër e re poetike që flet me shpirtin dhe prek ndjenjat më të thella të lexuesit!

Libri ‘’ Atje ku fjala merr frymë’’West Print, 2026

Me librin ‘’Atje ku fjala merr frymë ‘’nga Hasan Muzli Selimi, poezia vjen si një udhëtim i qetë mes mendimit, dashurisë, kujtesës dhe shpirtit njerëzor.Fjala në këtë vepër merr jetë, merr frymë dhe bëhet zë i ndjenjave që secili prej nesh i ka përjetuar.Ky libër është një ftesë për të ndalur pak ritmin e përditshëm dhe për të hyrë në botën e poezisë, aty ku fjala bëhet emocion dhe mendimi bëhet art.

‘’Atje ku fjala merr frymë ‘’nga Hasan Muzli Selimi është një prej atyre veprave poetike që nuk të fton vetëm ta lexosh, por të ndalosh, të reflektosh dhe të dëgjosh zërin e shpirtit tënd.Në çdo varg ndjehet qetësia, mallëngjimi, dashuria për jetën dhe për njeriun, sikur fjala vërtet merr frymë dhe jeton mes nesh:

‘’Unë udhëtoj rrugë në rrugë

Të shikoj shenja, të shikoj gjurmë

Ti ngjall perënditë e vdekëta…’’

Kjo vepër është një udhëtim i ndjeshëm në botën e emocioneve, një dritë e qetë që të shoqëron në heshtje dhe të kujton se poezia është zëri më i bukur i shpirtit njerëzor,njerëz që nuk shkruajnë vetëm vargje, por shkruajnë shpirtin e tyre në letër.Ky libër nuk është vetëm një përmbledhje poezish, por një dëshmi e shpirtit krijues, një dhuratë për lexuesin dhe për letërsinë.

Miti i qiellit, miti i diellit, trualii i vjetër dhe i ri, shpirti dhe ëngjëjt përbëjnë një kaleidoskop të pasur simbolesh në universin krijues të autorit. Në këtë vepër poetike, këto elemente nuk shfaqen thjesht si figura estetike, por si shtylla filozofike dhe shpirtërore që ndërtojnë botëkuptimin e tij letrar:

‘’ Me një grusht yje të gjuaj

Të vras pak nga pak

Me dritën e hënës

Me fjalën e heshtjes

Me këngën e zogut të darkës

Jam aty brenda teje…’’

Qielli dhe dielli përfaqësojnë dimensionin e përjetshëm dhe dritën e shpresës, duke e vendosur poezinë në një hapësirë mes tokësores dhe hyjnores. Ndërsa trualli i vjetër dhe i ri simbolizon përplasjen dhe vazhdimësinë e traditës me kohën moderne, duke e bërë poezinë një urë lidhëse mes kujtesës dhe realitetit bashkëkohor. Në këtë përballje kohësh, autori kërkon të ruajë identitetin shpirtëror dhe kulturor, duke e kthyer fjalën poetike në një akt kujtese dhe ringjalljeje.

Shpirti dhe ëngjëjt, si elemente të botës metafizike, i japin krijimtarisë një dimension të thellë meditativ. Poezia shndërrohet kështu në një dialog të brendshëm me njeriun, me Zotin dhe me universin, duke e bërë vargun një hapësirë reflektimi dhe ndriçimi shpirtëror. Ky kaleidoskop simbolesh krijon një harmoni mes mitit, realitetit dhe përjetimit personal, duke e bërë veprën një udhëtim poetik në thellësinë e qenies njerëzore:

‘’ Drejtë majës së shenjtë kame cur me hap

Me thesin e shkyem vende vende

Djersa e kripur më dogji kurrizin

Opingat mbetur në rrfan

Ngjaj si eremit

Mëkatin shtyp këmbëzbathur…’’

Në tërësi, krijimtaria e autorit shfaqet si një ndërthurje e mitit, traditës dhe spiritualitetit, ku fjala merr frymë përmes dritës së qiellit, kujtesës së truallit dhe pastërtisë së shpirtit. Kjo e bën poezinë e tij një hapësirë të ndjeshme reflektimi dhe një kontribut të veçantë në letërsinë poetike bashkëkohore.

Vendlindja Kasaj zë një vend qendror në universin poetik të autorit, duke u shndërruar në një hapësirë kujtese, identiteti dhe meditimi shpirtëror. Në këtë vepër, poeti pozicionohet mes të shkuarës nostalgjike dhe së tashmes, duke ndërtuar një dialog të vazhdueshëm me rrënjët e tij, me peizazhin alpin dhe me botën e brendshme të ndjenjave:

‘’ Qiellore dhe tokësore në Kasaj

Gjithmonë pa ardhë dita

Marr nga ti fillin e zjarrtë

Një lëmsh të bëj

Të konkuroj diellin…’’

Romantika e peizazhit të mrekullueshëm alpin nuk është vetëm një përshkrim natyre, por një mënyrë për të rikthyer kujtesën dhe për të ruajtur lidhjen me truallin e lindjes. Male, qiell i pastër, qetësi dhe hapësirë e gjerë krijojnë një sfond poetik ku njeriu dhe natyra bashkëjetojnë në harmoni, ndërsa fjala poetike bëhet një urë mes realitetit dhe përjetimit emocional. Në këtë kontekst, vendlindja shfaqet si një burim frymëzimi dhe si një strehë shpirtërore ku poeti gjen qetësi dhe identitet:

‘’ Udhëtoj botës së terrtëtë gjej në gjumë

Me lotin pa tha

Si fluturim zogu

Të zgjoj pa t’nga

Ti dhe unë me diellin

Luajmë ku-ka-mshehtas..’’

Në qendër të këtij meditimi qëndron figura e amshuar e nanës dhe babës, të cilët përfaqësojnë jo vetëm familjen, por edhe rrënjën e ekzistencës dhe vlerat e trashëguara ndër breza. Ata shfaqen si simbole të sakrificës, dashurisë dhe qëndrueshmërisë, duke e bërë poezinë një homazh të ndjerë ndaj prindërve dhe ndaj kujtesës familjare. Kjo figurë e përhershme krijon një dimension të thellë emocional, ku poeti kërkon kuptimin e jetës përmes dashurisë dhe mirënjohjes:

S’di në gjumë a zgjuar

Dorën e futa thellë në zemrën time

Fap sytë, dora ishte

N’zemër të nanës…’’

Fuqia vuajtëse e mallit është elementi që përshkon gjithë këtë botë poetike. Malli për vendlindjen, për prindërit, për kohën e shkuar dhe për bukurinë e natyrës shndërrohet në një energji krijuese që ushqen vargun. Ky mall nuk është vetëm dhimbje, por edhe forcë shpirtërore që e mban poetin të lidhur me rrënjët dhe me kujtesën e tij. Në këtë mënyrë, poezia bëhet një udhëtim i brendshëm mes nostalgjisë, dashurisë dhe meditimit, duke e kthyer fjalën në një akt të thellë shpirtëror:

‘’ Ai është bronz

Me bark bosh

Brenda tij ruan mitin

Si burrat moti në mort

Malli më flet me gjuhën e trupit

Ishte këngë jete…’’

Në tërësi, krijimtaria e autorit shfaqet si një ndërthurje e vendlindjes, peizazhit alpin, kujtesës familjare dhe mallit njerëzor, ku poeti qëndron mes së shkuarës dhe së tashmes, duke kërkuar kuptimin e jetës përmes fjalës poetike dhe përmes rrënjëve të tij shpirtërore:

‘’Ti qaj, kujto hijet

Lojën, puthjen e bjeshkës

Koha nuk është e këngës…’’

Fryma në krijimtarinë e autorit shfaqet si një mistikë e brendshme që ndërton dimensionin shpirtëror të vargut. Ajo nuk është vetëm një element estetik, por një energji e padukshme që e përshkon poezinë dhe e kthen fjalën në një hapësirë meditimi dhe përjetimi të thellë. Fryma, si metaforë e jetës dhe e shpirtit, bëhet një bosht simbolik rreth të cilit ndërtohet universi poetik, duke krijuar një lidhje të ndjeshme mes njeriut, natyrës dhe përjetësisë:

‘’Jam në dilemë

Të jetoj a të vdes

E nëse vdes të shkoj pranë baltës

Prej kohës mbjellë bekime

Aty gjej Kohën…’’

Eufemizmat dhe simbolika janë elemente që e pasurojnë ndjeshëm strukturën e vargut, duke i dhënë një finesë të veçantë artistike. Përmes eufemizmit, autori arrin të zbusë dhimbjen, mallin dhe përjetimet e forta emocionale, duke i shndërruar ato në një gjuhë poetike të butë dhe të thellë, ndërsa simbolika krijon një shtresë të dytë kuptimore që e bën poezinë më të hapur për interpretim. Kjo mënyrë shprehjeje e bën vargun më meditativ dhe më të pasur në nivel estetik:

‘’Takova babën në të njëjtin vend

Koha ishte mbështetë mbi të

Diellin e vuri në gjumë

Gurrat e zeza harbuan

Lulet çelnin…’’

Simbolika në poezinë e tij funksionon si një muzikë e brendshme shpirtërore, që rrjedh natyrshëm në strukturën e vargut dhe krijon një harmoni mes mendimit dhe ndjenjës. Ritmi i brendshëm, figuracioni dhe gjuha e përzgjedhur e bëjnë poezinë të tingëllojë si një melodi e qetë, ku fjala nuk është vetëm komunikim, por edhe ndjesi dhe përjetim. Kjo muzikë e brendshme i jep vargut personalitet dhe peshë emocionale, duke e bërë zërin poetik të dallueshëm dhe autentik

‘’Sonte renkonte nata

Gjumi në frikën e vet kullat dridhte

Mengjesin e marr përdore

Ndriçoj gjethin…’’

Në tërësi, fryma mistike, metafora, eufemizmat dhe simbolika krijojnë një strukturë poetike të harmonizuar, ku vargu fiton thellësi shpirtërore, ndjeshmëri artistike dhe identitet të qartë letrar. Kjo e bën poezinë e autorit një përvojë estetike dhe emocionale, ku fjala merr peshë, frymë dhe kuptim në ndërthurjen e mendimit me ndjenjën:

‘’Helmin e baj ujë, t’shuaj etjen e shtrigave

Mriz zanash mos të ketë kurrë

Dashurinë ta hedh, lumenjtë ta përpijnë…’’

Në tërësi, kjo vepër poetike dëshmon një zë të pjekur krijues, ku fjala, fryma dhe simbolika ndërthuren për të ndërtuar një univers të ndjeshëm letrar me vlera të qëndrueshme artistike. Në fund, poezia e tij mbetet një dritë e qetë shpirtërore, që flet me zemër dhe lë gjurmë të thella në ndjeshmërinë e lexuesit.

Tropojë, Prill 2026

Poezinë e Ruzhdi Goles, disa kritikë letrarë e kanë cilësuar “poezi gjendjesh” dhe metaforike si poezi që i jep rëndësi gjuhës. Në të vërtetë, poezia ka në natyrën e saj gjendjen shpirtërore, shpërthimin e saj dhe marrjen rrjedhë të kësaj gjendjeje përmes vargut. E veçanta e poezisë së Ruzhdi Goles është se kjo gjendje nuk ngrihet mbi bazën e një motivi konkret, por të një fryme trancedentale dhe të një imagjinate të pasur. Kjo imagjinatë e begatë i jep krahë një mendimi që duhet kuptuar përmes konvencave dhe alegorive të shumta, gjë që e bën poezinë e tij, moderne, Prandaj edhe poezia e tij lexohet përmes perceptimit intelektual dhe njohjes së mirë të regjistrit leksikor që ndërmerr vetiu kjo lloj poezie. Edhe titujt e poezive na lajmërojnë, para se të fillojmë ta lexojmë vargun e tij, për natyrën e kësaj poezie.

Poeti, në tërë frymëzimin e vet ndalet dhe përqëndrohet më tepër tek imazhi. Për poezinë ka mendime të ndryshme. “Poeti duhet të jetë i errët” thotë Didëroi, enciklopedisti francez, ndërsa Gëte, në vlerësimet e tij për artin, shprehet se “arti duhet të jetë i thjeshtë”. Sentencat e ndryshme nuk na japin një mendim të përcaktuar saktë sesi duhet të jetë poezia, prandaj ajo mbetet e bukur, mbetet gjithnjë një lojë e pakapshme e fjalës, një imazh që ndërron pamje. Por një gjë mbetet e saktë në sensin kuptues të saj, kur ajo shkruhet mirë, çdo tipologji dhe model krijimi harrohet dhe cilësia e shkrimit dhe arritja e nivelit është përcaktuese.

Poeti Ruzhdi Gole hyn ndër poetët e mirë modernë të letërsisë bashkëkohore shqipe me një pretendim për t’u pasur zili, ndaj estetikës së fjalës. Për të, fjala dhe gjuha poetike janë të dorës së parë dhe këtë nuk e vë si qëllim, por kjo mbetet natyrë krijuese e talentit të tij poetik, siç edhe e shohim dhe e perceptojmë në dy vëllimet e tij marrë në shqyrtim: “Ajër plot kallëza” dhe “Pylli me zemrekë në gisht”.

Duke qenë se poeti është nazeli i fjalës së zgjedhur, ai ka krijuar edhe leksikun e tij poetik, një leksik i pasur-rezultat kërkimi në gjuhë, por edhe përvojë shkrimore, që ka mundësuar një natyrë të veçantë të poezisë së tij. Kërkimi i fjalës çon gjithashtu në nuancat kuptimore më të imta-edhe pse poeti shkruan poezi jo fort të gjata dhe me ngjeshje fjalësie-rezultat i pasurisë së leksikut të tij, si dhe përjetimeve të thella nga koha dhe njerëzit.

Kodet e fjalëve të poezisë së Ruzhdi Goles janë të pasura. Përmes një fjalësie të thjeshtë ai arrin t’i vërë ato në pozicione të vështira kuptimore, ku fjala të mos ndihet ngushtë, madje e lirshme për të kaluar në kombinime të tjera dhe për të vijuar kështu në përhapjen e mundësive të saj që të ndërtojë asosacione e shprehi që fantazojnë e fantazohen. Prandaj, poezia e këtij poeti lexohet me kujdes dhe lexuesi ka mundësinë t’i vërë shenjat e kësaj poezie sipas gjendjeve që ajo bën të mundur të sjellë si ndikim dhe sipas gjendjeve dhe kulturës leximore të tij.

Kështu, në përgjithësi, kjo poezi të mbush me frymën e saj dhe të nxit të meditosh me të, gjatë leximit, dhe, pas leximit të gjatë, nga kjo poezi të mbetet një shije estetike e veçantë, duke menduar për kulturimin e shprehjes së vargut dhe vetitë rrezatuese të fjalës, larg asaj që është konkrete dhe e thjeshtë, por duke bërë një rrugë të gjatë me shenjat, në horizonte për të shkuar te konkretja.

Poezia e Ruzhdi Goles te vëllimi “Ajër plot kallëza” frymon një botë të natyrës përmes një perceptimi shqisor, ku autori i aktivizon njëherësh të pesë shqisat, duke transmetuar një botë, e cila vjen ashtu e gjitha, gati si përnjëherësh. Këtë përshtypje të lë poezia e tij, e cila e konfiguron këtë botë me një sistem figuracioni vetjak, krejt të veçantë. “Majëmalet vezullojnë kryet, mund të ngjitemi të gjithë/jeta buzët fërfëllon/mirëkeq ngjizen brumërat”.

Vetiu të shkon ndërmend se poeti i talentuar flet për një botë ëndërrtare, e cila majëmalet e humbura në vezullimin që të jep ëndrra i tenton si lartësi. “Brumrat”– si metonimi që shpreh poeti, nuk janë tjetër veçse lënda si qenie e ngjizur me këto ëndrra. Dhe kështu kjo botë ëndërrtare që jepet përmes materies dhe frymës, do të ndihet e do të shënohet duke u materializuar në të gjithë vëllimin “Ajër plot kallëza”, ku lënda dhe fryma shihen si të pashkëputura në poezitë e këtij vëllimi. Këtë lëndë poeti e gjen në natyrë, siç e thamë, por edhe në atë që kërkon ta objektivizojë si të tillë përmes mendimit. “Ajër/o miku im i xathun/mos t’u shterrofshin kurrë vrapimet e mushkëritë/kurrëkurrës s’kam pasur pëllëmbë/të duartrokas veten/që hera kam trokitur/gjithë mbarësitë dhe maratonomakët”.

Vëmë re se si poeti e transmeton aq bukur dhe thjesht një raport të qenies me mendimin që kërkon ajër, se si e “asgjëson” poetikisht një tipar fizik të lëndës për të treguar modestinë dhe barazpeshën. Kjo lëndë që ngjizet prej fryme dhe kjo frymë që jetëson lëndën dhe i jep lëvizje-bëhet një obsesion artistik në vëllimin poetik të Ruzhdi Goles, por jo mani deri në skaj, sepse poezia e tij është e lirshme përmes sintaksës së vargut të saj të ngjeshur në mendim dhe të frymuar nga një ritëm i brendshëm.

Pas ciklit të parë “Ëndja kallëz zani” vjen cikli tjetër “Humbak hidhërimi”, një titull eliptik dhe me një inversion që pranohet si pozicion sintaksor vetëm në poezi. Poeti i kushtohet tërësisht frymës. Poezia me këtë motiv mbështetet kryesisht mbi një shprehje që shkon deri në përcaktime sintetizuese se çfarë është hidhërimi. Hidhërimi që shpesh vjen nga mungesa e lëndës, por edhe nga lënda-hidhërimi si gjendje, duket se mezi i kapërcen shtigjet e fjalës poetike të Ruzhdi Goles dhe mbetet aty. Duket se kësaj bote memece poeti kërkon t’ia çkyçë kodet dhe ta sjellë deri afër kuptimeve dhe të folurit, andaj, pamundësia e çkyçjes e çon atë në hidhërim: “Hidhërimi, përbisht, fajtor për brambullimat, shpesh të liga/për barnat e mykura e fjalorët e pastrehë, pagojë në theskeq e më keq gatuhet me prita e kukudhët shërbesë”.

Dhe kështu poeti vijon të përvijojë me vëzhgimin e tij metaforizues gjendjen e hidhësisë prej kësaj bote që lëkundet midis mundësisë dhe pamundësisë. Poezi të tilla, si: “Fletorja fidanishte”, “Matrikulla”, “Kacavjerrje dorashka”, “Grurë hidhërimi” etj, realizohen me tjerrjen e mendimit mbi këtë gjendje-poezi, të cilat supozojnë e konkretizojnë, shkojnë deri në caqet e njohura e të panjohura të vetëdijes e të pavetëdijes, sjellin kaosin e ndërdijes dhe rregullojnë njëfarë rendi të perceptimit.

Cikli tjetër “Zemrekë shiu e ftohmë” të krijon përfytyrimin e një bote të ujtë dhe të qullët. Zemreku i shiut, një metaforë me marrëdhënie të largët me kuptimin, që duket se e arrin atë me vështirësi, nuk është gjë tjetër veçse zemreku i kohës që ngec në ecjen e saj ose e shënon atë që duhej shënuar, me vonesë. Të shprehurit metaforik dhe shenjëzimi konceptual në kontekste, që duket sikur shtyjnë njëra-tjetrën për t’u çliruar sa më parë nga pesha e kuptimit, është një veçori interesante e stilit të këtij poeti dhe e mënyrës se si ai e ndërton strukturën e poezisë. poeti hyn me imagjinatën e tij në misterin e kësaj bote të ujtë: “Shiu për t’u lumturuar nga vetja/njeriun me thupër të butë/u bie ca çudive/sikur të jenë tastiera/fantazish të fshehta”. Dhe asnjëherë poeti nuk e harron peizazhin, natyrën, të cilën e sjell atë përmes visores, me detaje që ai i zgjedh në funksionalitet të shprehjes së gjendjeve..

“Gremina të hareshme” është një cikël tjetër në vijim, ku poeti thellësinë e quan një hare zbulimi-poeti nuk e do kurrë sipërfaqen e sendeve, të fjalëve, ai sondon e di të sondojë përmes imagjinatës së tij të pasur dhe leksikut po kështu të pasur, për të abstraguar mbi këtë botë në pamje të lodhur, por me dinamizmin e thellësisë së saj. Të tërheqin për këtë këndvështrim poezi të tilla, si: “Brof me cifla”, “Zbathje vreri” “Florë e kor”, “Nji fije argjend”, “Shtiza ajri” etj: “Te të gjitha punishtet hyj, picërrimë zvogëlue sytë/te të gjitha kudhrat më janë zvogëlue shkronjat”, (poezia “Zbathje vreri” f. 60).

Metafora shumë e gjetur e helikës së mallit, që emërton titullin tjetër, të krijon ndjesinë sikur kjo helikë e ngre poetin në fluturim për ta çuar atë hapësirave të mallit. Titujt e metaforizuar dhe herë të çuditshëm e krejt të pangjashëm të këtij cikli, si dhe malli i palëndët të yshtin gjithnjë të rendësh shkarkesave të buta emotive të një shpirti të butë, që shkrihet edhe më, në ozonin e një malli, të cilit nuk i mbaron kurrë ajri, edhe pse ai ndonjëherë helmatiset nga largësia apo zhgënjimi i ndarjes. Poezi të tilla si: “Syri curril”, “E pakryer”, “Parrokshëm”, dhe shumë të tjera krijime të realizuara me një shprehje të mençur vargu, mbushur me gjendje e situata paradoksesh, të bëjnë t’i lexosh me kujdes jo vetëm një herë për t’u kapur pulsin dhe dinamikën e brendshme të kuptimit dhe për t’i vendosur jo në një raport kuptimor me botën, por me shumë raporte, sepse, poezia e Goles nëpërmjet prosedeut krijues të tij, ta dikton këtë lloj perceptimi dhe ndijimi të një bote të thellë artistike e estetike.

Nga uji marrim freskinë dhe tejpashmërinë, por edhe dëshirën e ecjes dhe të këmbënguljes për të çarë e për të gjetur një shteg tjetër kur ai pengohet, e kjo ide të vjen ndërmend teksa lexon ciklin poetik “Zell i ujërave”. Është një cikël udhëtimi në një tjetër vend, në Itali, dhe mjaft emra vendesh, duket sikur zënë vend rastësisht, sepse i gjithë cikli i kushtohet përtëritjes së natyrës në paralelizëm me përtëritjen e shpirtit. Vëllimi mbyllet me ciklin “Bletari maji”. “Maji në banjë, trup palarë./Ushtar i vrarë maji në fyt/maji me re, mbathur shtarë,/arnat arte e hise të gurtë/sytë e akujve po i groposen thellë/majit askund kush sytë s’ia gjen”.

I gjithë libri poetik me poezi “Ajër plot kallëza” me të shtatë ciklet me poezi të organizuara e të vendosura sipas një prirjeje motivore –mendimore, krijon gjendje dhe afeksione të drejtpeshuara përmes natyrës hermetike të vargut, ky minimum i fjalëve ngjiz e shpërthen kuptime të shumëfishta përmes simbolesh, konvencionesh e mbi të gjitha, përmes një gjuhe të pasur, së cilës autori i kushton kujdesin e natyrshëm në sendërtimin artistik të saj.

Poezia e frymës lexohet e shijohet edhe në vëllimin “Pylli me zemrekë në gisht”, një vëllim po kaq i bukur sa tjetri dhe në vazhdën e natyrës së këngëtimit të këtij poeti. Edhe ky libër është i ndarë në cikle, por ciklet në vëllimet poetike të Ruzhdi Goles nuk kanë ndonjë diferencë të madhe në grupmotivet e tyre, ato duket se janë në vijimësi të njëri-tjetrit, duke zgjeruar vetëm kuptimet dhe ndjesitë dhe duke e përthyer relievin e fjalëve e duke sjellë kontrapunkte interesante.

Edhe në këtë vëllim, poeti dallohet për përndritjen e një fantazie të begatë, për gjuhën e pasur, të figurshme, një nga cilësitë e veçanta të stilit të tij. Uni i tij lirik -meditativ duket sikur përbëhet nga një labirint dhe poeti kërkon të gjejë fillin e arsyes, duke e ndjekur kthesave të pafundme të këtij labirinti për të dalë te drita e kuptimit: “Maji ku më duhet të thërras ca pendesa/krahë shtërgu e shenjti, habi vedrash/me sytë baritje në yll qepallat egjëra/ngjallën zbulimet prej flore e faune” –shkruan poeti në nisje të poezisë “Hoka zane” f. 13.

Në vëllimin poetik të Ruzhdi Goles “Pylli me zemrekë në gisht”, gjejmë ngjyrat e stinëve, objekte e fragmente peizazhesh që përthithen nga ndjesitë e autorit dhe ai është në gjendje t’i rikonfigurojë e t’i përçojë përmes një mendimi të abstraguar. Ai kap sekuenca të shfaqjes së çasteve dhe i mishëron shpejt në imazhe, ndërton plotërinë e imazhit dhe nuk ngurron ta përcjellë në shumëfishim te streha e një imazhi tjetër, krijon gjithmonë mundësinë dhe hapësirën për të menduar më tej e përtej, tipare të modernitetit dhe të mendimit të ftohtë e racional, me një luksozitet të ndjenjës që gjithsesi është ndjenjë që jehon në hapsirat estetike të bukura. Ai ia njeh çdo shenjëzim natyrës dhe është gati ta shndërrojë atë në poezi- e ta transmetojë përmes mundësive që jep forca gjeneruese e fjalës, gjithnjë brenda natyrës së tij poetike ai fjalën e shndërron në vizion dhe vizionin e shtrin brenda kufijve të fuqisë së fjalës së tij poetike, duke përcjellë imazhe e perceptime të gjera.

Poezia e Ruzhdi Goles është poezi e kërkimit të ideve dhe të qasjeve ndaj tyre, duke u thelluar në mundësinë e thellësisë që ato paraqesin e parashtrojnë si joshje. Ai i kushton mjaft rëndësi formës dhe abstragimit të fjalës, duke shenjëzuar e definuar kuptime të largëta. Paralelizmat që përdor edhe kontekstet e gjera e të mistershme që u jep situatave poetike në përpjekjen e gjetjes së mënyrave të shprehjes plot paradokse, e bëjnë poezinë e tij interesante dhe e sjellin portretin e këtij poeti në letërsinë tonë të modernitetit, si një poet që spikat me gjithë heshtjen e tij modeste.

Gjithnjë vargu i tij lexohet si një zbulim, si kënaqësi që të jep kontrasti, por edhe aliteracionet e shumta apo shprehja e kulturuar dhe me sens. Vlera mendimore e poezisë së tij shpesh të kujton një thënie të mençur, një përvojë filozofike, gjithnjë i nisur nga natyra dhe njeriu si bir i saj, i cili nuk ngopet me bukuritë e natyrës dhe kërkon të gjejë e të shpjegojë bukuritë e mistershme të saj, në hapsirat e pamata të kohës dhe njeriut.

Vlorë-Tiranë tetor 2025.

Sa më ra në dorë libri “Lufta për Vlorën – 1920” i autorit Zeno Jahaj, e lexova me ëndje dhe vëmendje, sepse, veç të tjerash, më interesonte të informohesha për ç’ka shkruan autori mbi një temë që e kam si të shtëpisë në studimtarinë time të thjeshtë.

Nuk do të merrem me përmbajtjen e librit, se ç’kuptim ka, por vlen të kujtoj sadopak se për këtë ngjarje të madhe historike dhe në rrafsh kombëtar kanë shkruar së pari ata që e bënë këtë luftë, si Halim Xhelo Tërbaçi, Avdurrahman Çiraku, Ago Agaj, Gani Ilias Habazaj, janë bërë botime serioze, të nivelit akaddemik, të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, se kanë shkruar historianë, qysh nga Sali Hallkokondi (1923), Tajar Zavalani, Sejfi Vllamasi, R. Zeqiraj, prof. Muin Çami, akad. Aleks Buda, akad. Kristo Frashëri, prof. Shahin Leka, prof.as.dr. Bernard Zotaj, prof.as.dr. Aleks Trushaj, Eduard Demo etj., madje janë bërë edhe botime nga studiues të huaj si Nikolas J. Costas, Nikola Guy, Serge Mètais etj.

Po ashtu, janë bërë botime të rëndësishme në rrafshin e folkloristikës nga studiues të fushës, si Qemal Haxhihasani, prof. Agron Xhagolli, prof. Bardhosh Gaçe etj. Edhe autori i këtij kumtimi të shkurtër (A. H) ka botuar dhe ribotuar një monografi mbi raportin sesi e trajton historia këtë ngjarje historike (historianët shqiptarë dhe studiuesit e huaj) dhe si e përjetëson folklori (Epika historike: Neraida; 2016, Maluka; 2020). Pra, kemi një vështrim krahasimtar në optikën e këtyre dy fushave, që shënon të parin punim shkencor i këtij lloji.

Ndërkaq, pasi e lexova librin “Lufta për Vlorën – 1920” e kolonel Zeno Jahaj, përjetova tri ndjesi:

Së pari, ndihem më i pasur në dije në fushën që më intereson, siç është Lufta Kombëtare e Vlorës/ Njëzeta, siç e quan populli;

Së dyti, ndihem mirë në miqësinë me dinastinë diturore – atdhetare dhe kulturore – letrare Jahajt e Mesaplikut;

Së treti, jam krenar për bashkëpunimin e shëndetshëm dhe të dobishëm të autorit me një figurë po aq të shëndetshme, të guximshme dhe vërtetësore, me të cilin më bashkon rrënja e Tërbaçit. E kam fjalën për miqësinë shembullore që ka eksperti ushtarak dhe i diplomacisë ndërkombëtare, kolonel Zeno Sali Jahaj me zëvendëskomandantin për Shkencën e Shkollës së Lartë të Bashkuar të Oficerëve [Akademia e Forcave Tokësore], Tiranë (1987-1992), Agron Hysni Berdaj. Nuk kam dëshirë t’i krahasoj para të tjerëve me vëllezërit siamezë, por si miqësinë e dëlirë të Zenos me Agronin, të cilën gjykoj se vlen ta kemi si standardin më të lartë të miqësisë intelektuale dhe atdhetare.

Libri “Lufta për Vlorën – 1920” është shkruar me një gjuhë të rrjedhshme, të qartë dhe të kuptueshme nga të gjitha shtresat e lexuesit të kulturuar (ç’ka tregon se autori është po aq mjeshtër i komunikimit me njerëzit). Në këtë libër është përdorur terminologjia korrekte, që e zotëron më së miri ushtaraku i lartë Zeno Jahaj, i cili tregon profesionalizëm ushtarak, si një ndër më të mirët ekspertë të shkencës dhe artit ushtarak, po aq dhe të fushës së diplomacisë. Libri është një shikim i kthjellët, me tjetër këndvështrim, me përmasa tej atyre që është parë shpesh nga historiografia shqiptare, i pari këtij lloji në studimtarinë serioze. Autori ka përdorur një term tjetër ndryshe nga deri më sot “Lufta për Vlorën -1920”, në një tjetër pamje, që patjetër do të ketë dhe diskutime, interpretime, mospranime, por ai këmbëngul, logjikon, argumenton.

Jahaj na jep shumë njohuri, por ka edhe kurajën e guximin të debatojë qetësisht e mbushmendshëm dhe kështu u bën leksion disa historianëve tanë, se pse lufta është së pari politikë; përse lufta është interes; përse lufta është edhe diplomaci, përse lufta është ekonomi dhe financë, sidomos ekonomi dhe financë.

Është e vërtetë që Lufta I Botërore u kthye në një lojë të madhe, në të cilën kushdo që do të ngrinte “duart lart” do të përballej me shkatërrrim total. Kjo ishte arsyeja pse kjo luftë u bë aq gjakatare. Sikurse me të tjerat fuqi të mëdha, që u ndanë në dy blloqe (Aleanca e Fuqive Qendrore me Gjermaninë, Austro – Hungarinë, Perandorinë Osmane dhe Bullgarinë, si dhe Blloku i Antantës me Francën, Britaninë e Madhe, Perandorinë Ruse dhe SHBA – në), autori na njeh Italinë fatkeqe dhe famëkeqe të asaj kohe (jemi në vitet 1915), që për interesat e saj të ngushta, u hodh e u përdrodh hu më hu, siç thotë populli dhe nuk llogariti as Vlorën, as Shqipërinë, as parimin e vetëvendosjes së popujve që orientoi idealisti i madh, ëndërrimtari universal  Woodrow Wilson dhe as frymën morale.

Libri nis me një përnjohje serioze, ku lexuesi vlerëson situatën e asaj kohe të paqartë ngarkuar me dyshime, konkurencë të heshtur, hile e paqëndrueshmëri. Pasi është është bërë rikonicioni gjeopolitik, diplomatik, strategjik, politik (kemi parasysh Kongresin e Lushnjës, i cili u mblodh më 21 janar 1920, pikërisht ditën e përfundimit të Konferencës së Parisit. Kujtojmë që Kongresi i Lushnjës bëri Tiranën kryeqytet, ndërkohë kemi parasysh mbështetjen e qeverisë së Sulejman Delvinës që i dha luftës dhe Komitetit të Mbrojtjes Kombëtare me Osman Haxhiun kryetar). Libri nis me një parathënie të Agron Berdajt dhe ka 9 kre, ku qysh në fillim trajton çështjen pse “Lufta për Vlorën” dhe jo “Lufta e Vlorës”, vijon me dinamikat gjeopolitike të Luftës I Botërore, me diplomacinë, me dinamikat strategjike: Ballkani, Shqipëria, Vlora, me politikën: Kongresin e Lushnjës, me pozitën gjeostrategjike të Vlorës si kryeurë, artin e luftës për Vlorën, “kartën” e ishullit të Sazanit, si dhe vlerësime dhe përfundime për këtë luftë, që nuk e quan as nënvlerësim italian, as mit shqiptar. Nëpërmjet pyetjes retorike, është shumë i qartë në shqyrtimin e objektit në lufta për Vlorën ishte humbje italiane, fitore shqiptare apo rikthim i sovranitetit kombëtar. Trajton dhe argumenton fuqinë dhe forcën, tezat armëpushim, dorëzim apo kapitullim, si dhe ku u vendos fati i luftës për Vlorën. Çdo kre përbëhet nga nënkre përkatës dhe, gjatë gjithë tekstit, autori bën një zbërthim të artit ushtarak si eksperti më i mirë i fushës.

Lufta për Vlorën lindi dhe u zhvillua në një terren gjeopolitik e strategjik, jo thjesht në një territor lokal, sepse vetë lufta nuk është asnjëherë zonale, as lokale. Ishte një përballje lufte direkte kundër forcave ushtrake italiane që kishin pushtuar jo vetëm qytetin symbol të SHiqprisë, por edhe një pjesë të Shqipërisë Jugperëndimore. Vërtet raporti i forcave ishte 5:1 për armikun (20000 forca ushtarake të armatosura ata, 4000 luftëtarë vullnetarë ne, veçse fatin e luftrave nuk e vendosin forcat, por fuqitë. Është këndvështrimi i duhur i studiuesit serioz për Ultimatumin e Komitetit të Mbrojtjes Kombëtare, që iu dorëzua komandës së pushtimit në Vlorë nga kalorësi shqiponjë Mehmet Selimi në emër të kombit shqiptar dhe të qeverisë së tij që i jep këtij dokumenti vlerat reale si deklaratë lufte dhe ka vlerë diplomatike. Po sa vlerë merr Ultimatumi si kod i nderit në ndeshje luftarake! Prishja e këtij kodi lufte nënkuptonte turp dhe diskreditim moral.

Vlen të mos harrojmë pazaret që bëri Ministri i Jashtëm i Italisë Tommaso Tittoni me kryeministrin grek Eleftherios Venizelos në marrëveshjen e fshehtë të Parisit, më 29 Korrik 1919, që përveç fajesh të tjera, pa pikë morali e turpi, e mendonin Shqipërinë si një plaçkë tregu, që vlente sipas tyre për këmbim malli, jo vetëm nga fakti historik se vendi ynë ishte një territor në skaje perandorish, siç pohon dhe autori. Akti i pasardhësit të Tittonit italian, Carlo Sforza, që më 20 Korrik 1920 u shpreh se Italia nuk e mbështeste ndarjen e Shqipërisë mes Italisë dhe Greqisë, se Italia respektonte integritetin territorial të Shqipërisë dhe se që dëshironte të kishte marrëdhënie të mira me të, tregoi se ai e konsideronte të pavlefshme marrëveshjen e zezë Titoni – Venizellos, pasi kishte humbur shumë terren e forca të konsiderueshme në Shqipëri.

Vërejmë interesat e tyre që përputhen, kur Italia ishte e vendosur që Perandoria Austriake të mos zbriste nëpër Adriatik, sepse kështu do të takohej diku me Greqinë dhe, ose njëra, ose tjetra do të zotëronin Vlorën. Shkrimtari Ruggero Fauro Timeus, idhtar i irredentizmit gjatë Luftës I Botërore dhe eksponenti më emblematik i nacionalizmit italian, ndër të tjera shkruante: “…të zotërosh Vlorën,për atë luftë do të thotë jo vetën të kesh një bazë ushtarake, por edhe të kesh një bazë politike për atë politikë ballkanike që ne e konsiderojmë të dodosdoshme për të përgatiturt, shoqëruar dhe zgjidhur luftën kundër Austrisë”. Sidoqoftë – shkruan autori – Italia dhe Austria pajtoheshin në qëndrimin ndaj Serbisë: ishin të vendosura ta mbanin larg nga aksesi në bregdetin Adriatik, prë të parandaluar që të bëhej bazë për flotat ruse. Pra këta ekspansionistë të mëdhenj i shikonin trojet dhe tokat e të vegjëlve, që ishin në shtëpi të tyre, që kur pat lindur jeta, sikur ti kishin tokat e gjyshërve a baballarëve ardhacakë dhe i trajtonin banorët me qesëndi e papërfillshëm. Por, “u hasi sharra në gozhdë, se këtu kishte çeçua biçak”

Kemi një vështrim të thellë të faktorit të brendshëm aq të telendisur e leqendisur, pa kokë, pa shtet, pa bankë, si mos më keq dhe patjetër shfrytëzimin e këtyre rrethanave nga faktori i jashtëm (7 ushtri të huaja vërshuan drejt Shqipërizës sonë të dashur, të bukur e hallemadhe: grekë e serbë, malazezë e bullgarë, francezë e italianë, pa harruar austro – hungarezët). Sidomos mbas Katërmbëdhjetës, me largimin e princ Wilhelm Wied, vendi ynë u kthye në Zulundan, ku fiset, klanet e krerët fetarë (dumbabistët haxhiqamilistë etj.) gjetën shesh e bënë përshesh vendin. Përvoja e mençurisë popullore e ka shprehur qartë këtë të vërtetë të hidhur: “O balo, të hëngërt tënja, e ke të keqen brënda”. Nuk e di pse m’u kujtuan ca vargje të Dritëroit tek “Nëna Shqipëri”, që fqinjët tanë, makutër e barbarë donin ta shqyenin midis vedit “një copë, një copë, një çikë, një çikë”. Mobilizimi mbarëpopullor, bujaria dhe atdhedashuria e njerëzve me emër e kapital, gjendja morale e lartë e luftëtarëve shqiptarë, mbështetja e fuqishme nga populli italian, sidomos nga nënat italiane, që nuk donin t’i humbisnin djemtë e tyre në një luftë pushtuese të padrejtë, mbështetja politike nga qeveria e Sulejman Delvinës, furnizimi me armatim, kafshë transporti, ushqim e veshje nga populli dhe përkrahja nga qeveria, solidariteti kombëtar dhe jehona ndërkombëtare e të tjerë faktorë të brendshëm dhe të jashtëm, shpunë në zgjdhjen diplomatike të kësaj drame që u nis rëndë e u luajt në kurriz të popullit shqiptar, i cili,  me luftë trimërore e me gjak, e fitoi Vlorën, e fitoi Shqipërinë, e cila, edhe pse qe jashtë tryezës së Konferencës së Paqes së Parisit, 1919, luftoi me heroizëm dhe dashuri për atdheun, që Shqipëria të mos trajtohej më si “shprehje gjeografike”, por si komb më vete, si shtet sovran, i lirë dhe i pavarur.

Lufta bëhet me dy palë, por shpesh jepet dinamika e njërës palë, zakonisht asaj fituese, ndërsa Jahaj në këtë libër na paraqet në raport të drejtë të dy palët ndërluftuese (edhe fituesit, edhe humbësit) me objektivitet shkencor, duke mbajtur qëndrim të paanshëm.

Njeriu, terreni, arma janë faktorët që të sjellin fitoren në front, kur dëgjohet, vlerësohet dhe ka përparësi mbi çdo faktor tjetër udhëheqja ushtarake e luftimeve, patjetër drejtimi politik dhe karakteri masiv, fuqia popullore me një gjendje morale e lartë, logjistika/ prapavija jetike, dhe fatmirësisht jehona që bëri kjo luftë falë përparimit në beteja e luftime të trupave mbrojtëse shqiptare, të organizuar në formacione të rregullta vullnetare të luftëtarëve shqiptarë jo vetëm nga Vlora, Tepelena, Himara, por nga mbarë vendi, që nga Mallakastra, Skrapari, Tirana, Durrësi, Berati, Gjirokastra, Korça, Elbasani, Kruja, Shkodra, Kosova dhe Çamëria, vllehët e të tjerë banorë të etnive të ndryshme të ngulur tash sa kohë në vendin tonë. Peshën kryesore Vlora e pati, anëtarët e Komitetit të Mbrojtjes Kombëtare ishin vlonjatë, fshatrat u organizuan në çeta, ku çdo shtëpi do të kishte një pushkë në luftë. Në luftë morën pjesë dhe grate, në front e në prapavijë e në shëndetsi për shërimin e plagëve të luftëtarëve të plagosur. Kishte klerikë të krishterë dhe myslimanë, katolikë, ortodoksë, muslimanë dhe bektashinj që morën pjesë në këtë luftë, e cila pati ndikim pozitiv për ngritjen e moralit të luftëtarëve shqiptarë në Koplik dhe në Dibër. Kishte edhe ushtarë italianë që erdhën si pushtues dhe u radhitën me forcat shqiptare, që zhvillonin një luftë të drejtëm, se mbronin vendin e tyre. Madje, Luftës Kombëtare të Vlorës iu bashkua edhe një grup shqiptarësh të Amerikës, pjesëtarë të orkestrës frymore “Vatra” të Bostonin me në krye profesorin e muzikës simfonike Thoma Nassi, i cili ishte  kompozitori i këngës “Vlora – Vlora” me tekst të Ali Asllanit të Madh, që u bë himni i kësaj epopeje termopiliane dhe frymëzimtare e luftëtarëve të lirisë, që hodhën në det Perandorinë Apenine. Edhe nga Egjipti Rumania, Italia e nga vende të tjera të botës, ku ndihej fryma e rrënjëve nga mërgata shqiptare, erdhën ndihma financiare dhe materiale.

Një gjë vlen ta kemi të kthjellët, se pa motivimin tërësor të shqiptarëve për të mbrojtur trojet e tyre, zjarrin e ndezur në vatër dhe nderin e familjes, pa gjendjen e tyre morale të lartë, pa pjesëmarrjen e fisnikëve dhe udhëheqjen e tyre bujare, pa Kongresin e Lushnjës,  pa gatismërinë dhe pjesëmarrjen  masive të popullit në luftë (karakteri popullor i luftës), pa vënë paria e fshatrave dhe krahinës kapitalin në shërbim të luftës, pa furnizimin me forca, mjete, armë, municion, veshmbathje e ushqime të krahiniva të tjera shqiptare, pa përkrahjen morale, politike, diplomatike, ushtarake dhe ekonomike të Qeverisë së Tiranës, pa solidaritetin e nënave italiane, të popullit italian, të forcës politike të majtë italiane, pa vëmendjen dhe opinionin europian, patjetër pa mbështetjen e padiskutueshme e të fuqishme amerikane do të ishte e diskutueshme  apo nuk do të ishte fare në hartën e botës.

Lufta për Vlorën, thekson autori konfirmoi postulatin e famshëm taktik të “fait accompli” (faktit të kryer në terren përpara se sa të nisen negociatat diplomatike) një faktor që i shërbeu qeverisë së dalë nga Kongresi i Lushnjës për të mbështetur presionin diplomatik ndaj Italisë. Kjo ishte një arritje madhore, sepse asnjëherë më përpara shqiptarët nuk kishin shkuar në negociata diplomatike mbi bazën e praktikës së fatit ushtarak të kryer në terren.

Më vjen mirë që autori i mëshon stilit aristokratik të diplomacisë dhe rolit të saj në luftë, si dhe faktit që i referohet kryediplomatit botëror Henry Kissinger.

Lufta Mbarëshqiptare për Vlorën që nisi atë qershor 1920 nuk mund t’i shmangej aksiomës klasike të gjeneralit prusian Carl von Clausewitz: “Lufta është vazhdim i politikës me mjete të tjera”.

Qoftë edhe dy fjalë të shprehësh për një punim jo thjeshtë lartësisht profesional, por që i kap meritueshëm majat shkencore, si libri voluminoz “Gjeopolitika dhe Fuqia Ushtarake e Shqipërisë në “Luftën e Ftohtë” me 523 faqe i studiuesit ushtarak dhe diplomatit Zeno Jahaj, është sinqerisht e vështirë. Për fat, na ndihmon vetë autori, që strukturën e tekstit, falë intelektit të plotë dhe zotërimit të sistemit të stileve, na e paraqet materialin e duhur me një gjuhë të pastër shqipe, me një leksik të pasur e shkrimtarì të kualifikuar, me një stil funksional, të thjeshtë e të rrjedhshëm, me synime fisnike dhe mesazhe të qarta kombëtare. Në këtë libër, autori shfaqet me profilin e tij si shërbestar i ndritshëm i kombit, sepse është modeli i diplomatit ushtarak, që me guxim e besim vihet tërësisht në shërbim të çështjes kombëatare. Një këtë libër ne shohim kompetentin shkrimor, që me njohuritë e thella, të plota e të përpikta që ka në një fushat e shkencës ushtarake e diplomatike, tregon siguri, aftësi dhe shkruan me kompetencë. Kam bindjes se çdokush që e ka lexuar apo do ta lexojë këtë libër do të njëmendësohet me mua, se Zeno Jahaj është një sakrifikues atdhetar. Kjo monografi sikur na jep mesazhin se nuk kemi të bëjmë thjesht me një tekst universitar të fushave ndërdisplinore për studentët ushtarakë apo ata që studiojnë për diplomaci, por me një botim të nivelit akademik, me një aparat bibliografik sipas standardeve shkencore.

Diturinë ushtarake dhe diplomatike të intelektualit Zeno Jahaj mund ta përmbledhim në trinitetin e përbërë nga treshja: lufta e ftohtë, gjeopolitika dhe fuqia ushtarake shqiptare, në rastin konkret të këtij studimi monografik lidhur të ngushtë ndërmjet tyre.

Tepër shkurt mund të themi se autori shkrimtarinë e tij e vendos në kohën, hapësirën dhe me personazhet e ngjarjeve të ndodhura në këtë Shqipërizën tonë të vogël hallerëndë, si pjesë e së tërës gjeopolitike në rajon e më gjerë, jo vetëm gjeografikisht midis Lindjes dhe Perëndimit.

Jahaj, Gjeopolitikën e trajton si një mënyrë të shikimit të botës, që merr parasysh lidhjen mes politikave dhe vendeve, mes gjeografisë, fuqisë dhe diversiteteve kulturore. Qoftë në rajonet e botës të përfshira nga luftërat, atje ku kufijtë bëhen çështje e jetës apo vdekjes, qoftë në SHBA apo Evropë, gjeopolitika është një pjesë e rëndësishme e jetës së përditshme globale. Madhësia e një vendi, lokacioni, sovraniteti, dhe resurset, të gjitha këto kanë ndikim tek njerëzit që jetojnë dhe kanë ndërveprime me botën e gjerë. Për të përmendur shembuj që nga hartat historike, filmat dhe retorikën e liderëve politikë, të gjitha këto kanë të bëjnë me gjeopolitikën. Njohuritë dhe vëzhgimet me pjesëmarrje në terren gati shteruese në këtë rrafsh të autorit do të vërehen faqe mbas faqeje të librit, ku kjo degë e re e gjeografisë politike (shfaqur në vitin 2010) është përdorur për të përshkruar një spektër të gjerë të koncepteve, në kuptimin e përgjithshëm të përdorur si “sinonim për marrëdhëniet politike ndërkombëtare”, më saktë për të nënkuptuar strukturën globale të këtyre marrëdhënieve”, ku strumbullar është patjetër Shqipëria me fatet dhe antifatet e saj. Në nivelin e marrëdhënieve ndërkombëtare, autori e shikon gjeopolitikën si metodë të studimit të politikës së jashtme për të kuptuar, shpjeguar dhe parashikuar sjelljen politike ndërkombëtare nëpërmjet variablave gjeografikë, krahasimtarisht me Shqipërinë dhe Fuqinë Ushtarake të saj në kushtet e gogolit të padukshëm, por tmerrësisht sat ë frikshëm, aq të urryeshëm. Nuk mund të lemë pa përmedur se në kët tekst Jahaj përfshin studimet e zonës, klimën, topografinë, demografinë, burimet natyrore, sidomos burimet e naftës dhe gazit dhe shkencën e aplikuar për vendin tonë, të rajonit, sidomos të madhorëve sovjetiko-amerikanë që merr në shqyrtim se kanë qenë faktorë vendimtarë për vendet dhe popujt vogëlushë. Në këtë libër, Gjeopolitika përqendrohet në fuqinë politike të lidhur me hapësirën gjeografike. Në veçanti, ujërat territoriale dhe territori i tokës në korrelacion me historinë diplomatike në raport me të mëdhenjtë, superfuqitë e paevitueshme asnjëherë.

Mendoj se jo vetëm studiuesit dhe lexuesit e kualifikuar e kanë të qartë se Luftë e ftohtë u quajt lufta ndërmjet vendeve të Bllokut sovjetik dhe vendeve Perëndimore, ose Lufta ku Traktati i Varshavës (Bashkimi Sovjetik me shtetet satelite) dhe Blloku i Natos (Shtetet e Bashkuara, aleatët e tyre në NATO etj.) e kërcënonin dramatikisht rëndë njëri-tjetrin me tensione politike dhe ushtarake, me armatime të sofistikuara deri dhe me bombën bërthamore për periudhën e nervave të hekurta nga vitet 1945-1947 deri në vitet 1990-1991. Lufta e ftohtë ishte dhe s’ishte luftë, lufta e ftohtë ishte dhe s’ishte paqe. Të jemi realist, të vërtëtë, sikurse autori dhe t’i shikojmë gjërat në kohën kur kanë ndodhur, të veshim lëkurën e asaj kohe për ta gjykuar sot. E kemi jetuar fort me përgjegjësi e përkushtim edhe ne atë kohë të stërvitjes ushtarake të popullit ushtar, të gatishmërisë së përhershme luftarake me ato  alarme të shtrira ritmisht dhe shpesh herë befasisht, që i kemi marrë me aq seriozitet, që i kemi vlerësuar aq drejtë e lartë, që i kemi realizuar si në luftë të vërtetë, edhe pse ajo nuk erdhi kurrë, as kur Shqipëria doli nga Traktati i Varshavës, më 12 shtator 1968, pas pushtimit të Çekosllovakisë nga BS dhe forcat këtij pakti ushtarak të shteteve komuniste të Europës Lindore.

Termi “e ftohtë” është përdorur për shkak se nuk kishte luftime në shkallë të gjerë të drejtpërdrejtë mes dy palëve, edhe pse ka pasur luftëra të mëdha rajonale, të njohura si luftëra me prokurë.

Nuk mund të vijoj me analizën kronologjike të këtij megateatri global tragjikomik, sepse i përshkruan autori saktë, qartë, bukur e ndjeshmëri të theksuar kombëtare, por kujtojmë që  Lufta e Ftohtë dhe ngjarjet e saj kanë lënë një trashëgimi të konsiderueshme. Shpesh përmendet në kulturën popullore, veçanërisht me temat e spiunazhit dhe kërcënimit të luftës bërthamore.

Dëshiroj të flas pafund e me dëshirë, jo vetëm se libri më pëlqeu shumë, nga i cili, edhe unë, edhe pse kam qenë oficer karriere me Gradën Major, gradë e oficerit madhor të shkallës së parë, mësova apo freskova vërtetë shumë gjëra, por dëshira dhe mundësia në këtë rast nuk ecin paralel. Veçse dua të theksoj, që Fuqia Ushtarake e Shqipërisë ishte besim për popullin shqiptar, apo ëngjëlli mbrojtës, si i thonë sot. Ushtarakët ishin shumë atdhetarë. Populli ishte ushtar po aq serioz,  i stërvitur dhe i përgatitur po aqsa ushtari aktiv, me një moral të lartë e ndershëmri kombëtare të admirueshme nga të tjerët.

Pedagogu ushtarak, studiuesi i gjeopolitikës, këshilltari ushtarak i Ministrit të Mbrojtjes, diplomati i shtetit shqiptar në Greqi, labi bujar me rrënjë në palcën e kombit Zeno Jahaj ka patur fatin të punojë me zell nëpër arkivat e botës për Shqipërinë dhe ka mirësinë që jo vetëm historiografisë ushtarake t’i japë monografinë e parë shkencore ndërdisiplinore të profilit të tij, por po i jep një ndihmesë të dukshme edhe historiografisë shqiptare.

Ku janë elitat: Big Brother Top Channel analfabetizëm, degradim dhe turp kombëtar –

Sa turp përpara syve tanë dhe brezit më të ri na shfaqet një pamje e tillë e degradimit kombëtar nën sytë e elitave, që pretendojnë se janë, duke nisur nga trupat pedagogjike nëpër Universitetet e Shqipërisë, Artistët apo  ata që thotë se janë intelektualë!

Ku janë që heshtin përpara skenave të tilla të një programi që ka shikueshmëri të lartë nga një televizion që pretendon të jetë kombëtar.

A ju kujtohet se çfarë na ka lënë amanet Naim Frashëri se vetëm dritë e diturisë përpara do të na shpjerë!

Ndërsa errësira që përhapin televizionet e Shqipërisë sjell vetëm skllavëri, që si popull të na shtypin lehtë këta që ia pinë gjakun dhe ia rropën mishin deri në asht Atdheut tonë të shtrenjtë!

( 28.02. 2026 Holli Koncrtor i TKOB dhe AP)

Pianisti Amir Xhakoviq, tashmë është konfirmuar si një muzikant shumë i talentuar i brezit të ri.

Me individualitet të spikatur,që karakterizohet nga koherenca e thellësisë së përjetimit të mendimit muzikor, nga potenca e energjisë së shprehjes artistike, virtuoziteti, aftësia komunikuese dhe një ekuilibër me sens mase ndërmjet intuitës muzikore dhe intelektit.

Cilësi që u përshfaqën dukshëm në natën e mbrëmshme.

Koncerti filloi me Suitën për Piano Op. 27 ” Barokjare”të kompozitorit Aleksandër Peçi.

Interpretimi u përqëndrua në zbulimin e anës poetike të veprës, duke treguar kujdes, nënvizimin emocional intonativ të melosit të ngrohtë të jareve shkodrane , gërshetuar bukur me stilizimin e tyre me teknikën baroke zbukuruese. Një ligjërim tingujsh që evokonin një emocion nostalgjik të vetëpërmbajtur, të kujdesshëm në përshtatje me zhanrin.

Vepra e dytë ishte interpretimi i Suitë për piano Op.27 – në La maxhor të kompozitorit Maqedonas Tomislav Zagrofski.

Ky kompozitor përfaqëson gjeneratën e krijuesve të vitit 1960, që u kujdesën të afronin qëndrimet muzikore kombëtare me rrjedhat kryesore botërore. I pari që gërshetoi karakteristikat stilistike të Neoklasicizmit në muzikën mqedonase. Krijimtaria e tij përfshin rreth 160 vepra të gjinive të ndryshme orkestrale, vokale instrumentale, muzikë filmash etj.

Suita për piano është nga veprat e rëndësishme në repertorin pianistik maqedonas. Struktura e saj është organizuar në pesë seksione tematike me kontrast të theksuara emocionale, ku kompozitori kombinon ndikimet historike, veçanërisht atë të Barokut të vonë dhe të periudhës së parë Klasike e herpasëherëshme me atë të stilizimit e ndikimit intonativ maqedonas në mënyrë krijuese.

Në seksionin e parë Sinfonia-Allegro, pianisti theksoi me ndjeshmëri të thellë natyrën madhështore të karakterit romantik. Intermezzo, seksioni i dytë, në përshtatje me idenë e veprës ai nënvizoi stilin e vonë Barok me një teknikë brilante. Krejt në konrast emocional u trajtua lëvizja e seksionit të tretë, Passaggio – Alla breve leggerio, karakterizuar nga linja melodike emocionale ngjyrosur në mënyrë elegjiake. Këtu interpretimi u karakterizua nga një kujdes i shtuar, kontroll i vëmendshëm, dinamik e frazim ekspresiv. Në këtë seksion ndikimi i ndërthyerjeve të stileve barok e klasik u trajtua në mënyrë fluide dhe zhvillim dinamik gradual.

Romanza- Andantino, seksioni i katërt, Xhakoviq-i transmetoi qetësinë e linjave melodike, duke trajtuar butësisht karakterin e tyre vokal, që në mënyrë indirekte intonacioni kombëtar i stilizuar më nxiti fantazinë për të shijuar agun e një dite të bukur në natyrë, freskinë dhe ndriçimin e rrezeve diellore. Seksioni i fundit, Finale- Allegro, kompozitori rikthen materialin tematik hyrës, që pianisti e interpretoi gjithë energji e patos emocional duke bashkuar me koherencë gjithë suitën dhe kombinimin e ” udhëtimit” të kompozitorit nëpër stile të ndryshme krijuese.

Pas këtyre dy veprave të para koncerti vijoi me interpretimin e Sonata nr. 32. Op 111 në do minor- Ludwik von Beethoven.

U kompozua ndërmjet viteve 1821- 1822, në një periudhë të vonë të krijimtarisë së tij, plotësisht në gjëndje të shurdhërisë së plotë dhe izolimit social, gjë që muzikakisht gjeti pasqyrim të admirueshëm si emocion. Cilësuar nga botuesit dhe publiku si vepra e fundit në këtë gjini. Ashtu si dhe në veprat e tjera të kësaj kohe idetë muzikore të saj trajtojnë tema filozofike dhe mjaft shpirtërore, duke arritur kulme dramatike të pa shprehura më parë, sepse përfaqëson pikën kulmore të reflektimit të tij mbi jetën dhe artin. Këtu kompozitori thyen normat e strukturës klasike duke eksperimentuar me mjetet e gjuhës muzikore. kërkime të reja harmonike, metrike e ritmike.

Pianisti tregoi gjithë bengraundin e formimit të tij profesional, intelektual, dhe shpirtëror duke e trajtuar të gjithë kohën e parë, Maestozo- Allegro e con brio ed appasionato, me një frymë virtuoze e në mënyrë të thellë dramatike, duke pasqyruar me qëndrimin e mbajtur maksimimumin e revoltës e luftën e brendëshme shpirtërore ndaj fatit. Me një koherencë bindëse e rriti deri në fund logjikshëm tensionin dramatik, shpesh me kulme agresive, duke e mbajtur gjithë kohës vëmendjen e publikut të tërhqur të cilin e la gati ” pa frymë”.

Ajo që më tërhoqi ishte kjartësia e shprehjes emocionale dhe orientimi gati gati me konkretësinë e fjalës në kuptimin konceptual dhe strukturor, sa të dukej se, pas tingujve ishte analisti që shpjegonte e udhëhiqte, kaq qartë dhe me vend paraqitjen e materialeve tematikë.

Koha e dytë Arietta- Adagio molto semplice e cantabile, ndryshe nga qëndrimi i kritikëve për t’u trajtuar shumë thjesht pa dramacitet, pianisti nuk e çliroi plotësisht nga atmosfera emocionale dramatike e kohës së parë, kur paraqiti temën e parë me karakter vokal, lirik të qetë . Në variacionin e parë, kështu zhvillohet kjo temë, ndihet në planin filozofik dorëzimi ndaj fatit dhe paqja që të jep pranimi. Në koherecë të plotë me konceptimin e tij pianisti dalloi për një ekuilibër gati brilant daj melodisë dhe raportit me harmoninë mbështetëse, por ende ndihej hera herës lufta e brendëshme shpirtërore ndaj fatit dhe pranimit. Në variacionet e karakterit instrumental Gjakoviq nxori në pah aftësitë e tij teknike vituoze, por edhe në këto raste ndihej kujdesi ndaj kontrasteve emocionale dhe ecurisë në kontekstin e përgjithshëm si një e tërë drejt arritjeve kulmimante të zhvillimit. Moment shumë i bukur i këtij interpretimi ishte edhe variacioni i fundit me trilet e vazhdueshme që u trajtuan me finesë , jo në funksion zbukurimi por si mbështetje frymëmarrjeje në paraqitjen e temës.

Në këtë konceptim personal, që në tërësinë e veprës e justifikojë veten mendoj se pianisti duhej të përdorte më shumë kontraste dinamike veçanërisht përdorimin e dinamikës piano. Mbizotëronte dinamika forte ndërkohë që tek Arietta,Beethoveni pas dramës gjen paqe, dorëzim dritë. Ajo konsiderohet nga kritika si koral i pastër, i përjetshëm metafizik, që buron nga një gjendje dorëzimi e pajtimi.

Après une lekture du Dante: Fantazi quasi Sonata, Franc Liszt, ishte interpretimi i fundit në program.

Frymëzuar nga Komedia Hyjnore kompozitori krijon një udhëtim emocional shpirtëror nga errësira e ferrit ku lahen mëkatet e dashurisë

së dënuar, përshfaqur me një atmosferë dramatike pothuajse apokaliptike kërcënuese drejt ndriçimit të parajsës.

Kjo vepër nuk është konceptuar sipas strukturës së sonatës klasike, por një fantazi- sonatë programatike, ku muzika ndjek idetë poetike dhe filozofike të Dante-s.

Në litaraturën pianistike ajo zë vend si sonata më e vështirë, jo vetëm në krijimtarinë e Liszt-it, por në të gjithë repertorin romantik , si për konceptimin e ideve muzikore, po ashtu edhe për realizimin teknik.

Ndaj ndoshta mendoj që pianistët shqiptarë s’kanë guxuar t’i qasen, e në se nuk gaboj, interpretimi i Xhakoviq-it ishte premierë në skenën shqiptare.

U kompozua rreth viteve 1849- 1856, periudhë ku kompozitori tërhiqet përkohësisht nga impenjimi koncertal në europë, si pianisti më virtuoz i kësaj perizdhe, duke iu përkushtuar kompozimit të veprave me program, ndikuar nga idetë poetike e filozofike letrare.

Këtu pianisti kulmoi me një interpretim virtuoz, plot kontraste dinamike e dramatike por dhe momente të bukura e të ndjera lirike ,duke përshfaqur potencën e lojës, sigurinë e zotërimit, thellësinë bindëse në koherencën e zhvillimit dhe shpalosjen e ideve estetike muzikore.

Dante Sonata është vija e demarkocionit, ku jo të gjithë pianistët guxojnë ta ” shkelin”

Në këtë koncert Xhakoviq, jo vetëm guxoi, por dhe i sfidoi vështirësitë me sukses, madje ndonëse programi bazohej në vepra pretenduese e gjini si sonata, që kërkon një publik të specializuar për t’u ndjekur, ai i zakonshëm i kësaj mbrëmjeje muzikore e ndoqi me shumë interes dhe e duartrokiti gjatë.

Në mbyllje do t’i sugjeroja seicilit interpretues instrumentist apo vokal të marrin parasysh për gjatë provave kushtet akustike të hollit, që nuk janë të favorshme për kualitetin e tingullit. Ndaj të bëjnë kujdes në kontrollin e dinamikave kryesisht atë forte dhe frekuencave të tingullit, pasi fortisim vjen e zhurshme në veshin e dëgjuesit , për t’iu përgjigjur këtyre kushteve.

I.Dema. 3. 03. 2026.

Sot, Prishtinë në ambientet e Universitetit për Biznes dhe Teknologji (UBT), u zhvillua një ngjarje me peshë të veçantë akademike dhe kulturore. Në prani të profesorëve, studentëve, studiuesve të medias, si dhe miqve e familjarëve të autorit, u promovua vepra voluminoze “Gazetaria Hulumtuese: Misioni, rreziqet, etika dhe sfidat profesionale”.

Libri është konceptuar si një tekst referencial për studentët e gazetarisë, studiuesit e medias, gazetarët hulumtues, redaktorët dhe profesionistët e përkushtuar ndaj së vërtetës dhe interesit publik.

Me këtë rast, i pranishëm ishte edhe rektori i UBT-së, prof. dr. Edmond Hajrizi, i cili gjatë fjalës së tij theksoi se libri i Mr. sc. Musa Sabedinit është ndërtuar si një udhërrëfyes akademik dhe profesional për gazetarinë hulumtuese. Ai vlerësoi se kjo vepër përfaqëson një kontribut të rëndësishëm në zhvillimin teorik dhe praktik të gazetarisë hulumtuese në Kosovë dhe më gjerë.

Në fjalën e tij përshëndetëse, rektori Edmond Hajrizi e përgëzoi profesor Sabedinin për botimin e librit, duke e cilësuar atë si një ndër veprat më cilësore dhe më të kompletuara në fushën e gazetarisë hulumtuese në hapësirën akademike shqiptare.

Ngjarja u karakterizua nga një dialog i hapur akademik ndërmjet autorit dhe pjesëmarrësve, ku, përveç prezantimit të strukturës dhe përmbajtjes së librit, u diskutuan gjerësisht sfidat bashkëkohore të gazetarisë hulumtuese, dilemat etike dhe roli i saj në funksionimin e demokracisë moderne.

Vepra u prit me vlerësime të larta edhe nga kolegët dhe studentët e medias, duke u konfirmuar si një burim i rëndësishëm referencial për studimin dhe praktikën e gazetarisë hulumtuese në Kosovë dhe rajon.

Ndërkaq, dekani i Fakultetit Media dhe Komunikim në UBT, Ferid Selimi, vlerësoi angazhimin profesional dhe kontributin e vazhdueshëm të autorit në ndërtimin e mendimit kritik dhe formimin profesional të studentëve të gazetarisë.

Në këtë kontekst, recensenti i librit, Safet Zejnullahu, theksoi se vepra vjen në një moment kur themelet tradicionale të gazetarisë po sfidohen seriozisht nga transformimet e shpejta të teknologjisë digjitale.
Sipas tij, ndryshe nga gazetaria tradicionale, ku profesionalizmi ishte më i konsoliduar pavarësisht kufizimeve teknike, gazetaria online ofron mundësi të shumta, por shpesh e zbeh thellësinë dhe rigorozitetin e gazetarisë hulumtuese për shkak të presionit të shpejtësisë dhe fragmentimit të informacionit.
Zejnullahu vlerësoi strukturimin metodologjik të librit në tri pjesë kryesore:
⦁ pjesa e parë trajton misionin, rreziqet dhe sfidat e gazetarisë hulumtuese, të ilustruara me raste konkrete vendore dhe ndërkombëtare;
⦁ pjesa e dytë analizon ndikimin e gazetarisë së internetit dhe transformimin e profesionit;
⦁ ndërsa pjesa e tretë fokusohet në teknikat moderne të raportimit hulumtues, të përshtatura për epokën digjitale.

Një vlerë e veçantë e veprës, sipas recensentit, janë 101 pyetjet dhe udhëzimet për gazetarinë hulumtuese, të ndërtuara mbi përvojën profesionale të autorit, literaturën bashkëkohore dhe raste konkrete, duke përfshirë dimensionin profesional, etik, ligjor dhe logjistik të gazetarisë hulumtuese.

Duke folur për librin, profesori Musa Sabedini theksoi se kjo vepër përfaqëson kurorëzimin e një përvoje mbi 35-vjeçare në gazetarinë profesionale, me theks të veçantë në gazetarinë hulumtuese.

Ai nënvizoi se libri nuk është thjesht një manual praktik, por një reflektim i thellë akademik mbi përvojat reale, sfidat, rreziqet dhe dilemat etike të profesionit.

Sipas autorit, përmbajtja e librit mbështetet në një arkiv të pasur profesional, në përvojën e tij akademike si ligjërues në UBT, si dhe në pjesëmarrjen në konferenca ndërkombëtare dhe botimin e punimeve shkencore në revista prestigjioze.

Autori ritheksoi se gazetaria hulumtuese mbetet një nga shtyllat themelore të demokracisë moderne, një mekanizëm thelbësor për zbardhjen e aferave, ndriçimin e padrejtësive dhe mbrojtjen e interesit publik.

Në një kohë të rritjes së presioneve politike dhe ekonomike mbi mediat, ai vlerësoi se gazetaria hulumtuese duhet të mbrohet dhe të zhvillohet si e mirë publike, përmes mbështetjes institucionale, angazhimit qytetar dhe integritetit profesional.

Promovimi u pasurua edhe me kontributet e ish-zëvendëskryeministrit Hajredin Kuçi dhe kolegëve Faton Ismajli dhe Betim Musliu, të cilët vlerësuan profesionalizmin dhe integritetin e autorit, si dhe rëndësinë e librit për edukimin e brezave të rinj të gazetarëve.

Libri përmbyllet me një mesazh të qartë dhe motivues për të rinjtë: profesionalizmi, guximi, integriteti dhe përkushtimi ndaj së vërtetës janë kushtet themelore për mbijetesën dhe dinjitetin e gazetarisë hulumtuese në shoqërinë bashkëkohore.

ARIF EJUPI

Librin ”Kronikë ngjarjesh” (vitet ’80–’99) – dëshmi kohe (2025), të autorit Çerkin Ibishit, e rëndis si një vepër të rëndësishme në traditën e prozës dokumentare shqiptare, ku dëshmia personale dhe kronika historike ndërthuren për të ndërtuar një narrativë të rezistencës kombëtare. Libri nuk është vetëm një regjistrim faktografik i ngjarjeve, por një tekst që përçon përvojën e një subjekti të përfshirë drejtpërdrejt në realitetin e represionit dhe përpjekjeve për liri.
Struktura narrative e veprës, e cila nis nga periudha e rrezikimit të autonomisë së Kosovës pas vitit 1980 dhe shtrihet deri në luftën e fundit të viteve 1998–1999, krijon një vijë të qartë zhvillimore të konfliktit politik dhe shoqëror. Autori, si dëshmitar okular dhe gazetar aktiv i asaj kohe, e ndërton rrëfimin mbi parimin e kontinuitetit historik: demonstratat e vitit 1968, lëvizjet e 1981-shit dhe rezistenca e organizuar e viteve nëntëdhjetë shfaqen si etapa të një projekti të pandërprerë për republikë dhe liri.

Ballina e librit

Kjo e afron tekstin me atë që në teorinë letrare quhet letërsi e dëshmisë, ku subjekti rrëfimtar nuk synon vetëm të tregojë, por edhe të dëshmojë për një të vërtetë të përjetuar. Kjo është veçanërisht e dukshme në përshkrimin e përndjekjes së gazetarëve, maltretimit, burgosjes dhe vrasjes së intelektualëve, të cilat e shndërrojnë librin në një arkiv moral të kohës.

Me këtë recensë timen, me të drejtë e vë në pah edhe dimensionin memorial të librit, ngjarjet e përfshira nuk janë thjesht të kaluara

Figura e gazetarit në këtë vepër merr përmasën e një subjekti rezistues. Çerkin Ibishi nuk paraqitet vetëm si vëzhgues, por me trimërinë e tij ai paraqitet si aktor i një lufte simbolike kundër heshtjes dhe manipulimit të së vërtetës. Kjo e zhvendos librin nga një kronikë neutrale në një tekst të angazhuar, ku shkrimi bëhet formë e qëndresës politike dhe kulturore.

Me këtë recensë timen, me të drejtë e vë në pah edhe dimensionin memorial të librit, ngjarjet e përfshira nuk janë thjesht të kaluara, por funksionojnë si kujtesë kolektive që synojnë të ruajnë vazhdimësinë e identitetit politik të shqiptarëve të Kosovës. Demonstratat, burgosjet dhe rezistenca për autonomi e republikë nuk trajtohen si episode të izoluara, por si pjesë e një narrative të gjatë të vetëvendosjes.
Librin ”Kronikë ngjarjesh (vitet ’80–’99)” të autorit Çerkin Ibishi, përveç tjerave, përfaqëson një tekst ku historia, kujtesa dhe angazhimi intelektual bashkohen.

Çerkin Ibishi gazetar në Rilindje

Dua të ndalem me shkas te fragmenti i paraqitur me titull ”E nisën minatorët, e vazhdoi populli” përfaqëson një formë të prozës dokumentare me ngarkesë të theksuar ideologjike dhe emocionale të autorit Çerkin Ibishi, në të cilën përshkrimi ai shkruan me guximin e tij për realitetin historik të Kosovës nën regjimin serb që ndërthuret me një narrativë rezistence kolektive. Autori Ibishi, po ashtu me të drejtë e ndërton diskursin mbi një logjikë shkak–pasojë, represioni institucional që prodhon ndërgjegjësim, ndërgjegjësimi prodhon rezistencë, dhe rezistenca shndërrohet në veprim politik.
Në aspektin stilistik, teksti karakterizohet nga një gjuhë e drejtpërdrejtë, e ngarkuar me terma moralë dhe etikë politike si “zullum”, “represion”, “ngulfatje”, “diskriminim” dhe “tradhti”. Këta terma nuk shërbejnë vetëm si përshkrues të realitetit, por funksionojnë si instrumente vlerësuese, duke e pozicionuar autorin Çerkin Ibishin, qartë në anën e popullit të shtypur dhe kundër pushtetit serb. Kështu, teksti nuk pretendon neutralitet historiografik, por ndjek një traditë të shkrimit angazhuar, tipike për letërsinë e rezistencës.
Një veçori e rëndësishme e këtij fragmenti është përdorimi i figurës së minatorëve si subjekt kolektiv simbolik. Minatorët e Trepçës shfaqen jo vetëm si aktorë socialë, por si bartës të ndërgjegjes kombëtare. Ata mishërojnë rezistencën morale dhe politike, duke u paraqitur si kundërpesha e pushtetit institucional. Në këtë mënyrë, teksti e zhvendos konfliktin nga një përballje thjesht politike në një përplasje etike midis së drejtës dhe padrejtësisë.
Autori Ibishi ua shkruan nëpër gazeta dhe ua lexon hapur tradhtinë e pushtuesit serb, kur premtimet boshe të tyre, me gënjeshtra kur ata premtojnë dhe qirren se (“nuk do të shkelen parimet e Kushtetutës”) këtu autori me shumë të drejtë ju kundërvihet në mënyrë ironike me realitetin e masave represive mbi minatorët dhe popullatën e pafajshme shqiptare. Ky kontrast i shkruar nga autori, ndërton një strukturë narrative të zhgënjimit dhe tradhtisë, e cila kulmon në shprehjen emocionale “eu na paska tradhëtue!”, një ndërhyrje e drejtpërdrejtë e gjuhës popullore që thyen stilin narrativ dhe e kthen tekstin në një akt dëshmie kolektive.
Në planin diskursiv, fragmentin ë këtë libër ”E nisën minatorët, e vazhdoi populli”
i takon asaj që në studimet letrare quhet narrativë e traumës politike, ku përvoja e shtypjes përkthehet në gjuhë si kujtesë, akuzë dhe thirrje për drejtësi. Mënyra se si i përshkruhen autori Çerkin Ibishi burgosjet, diferencimet politike dhe ndërhyrjet në arsim e bëjnë tekstin një dokument kulturor të rëndësishëm për të kuptuar mekanizmat e kolonializmit të brendshëm në Kosovë.
Në përfundim të këtij titulli ”E nisën minatorët, e vazhdoi populli” autori Ibishimi ka për qëllim se ky fragment nga libri nuk duhet lexuar vetëm si kronikë e një periudhe historike, por si një tekst i angazhuar që synon të prodhojë vetëdije kolektive. Vlera e tij qëndron në aftësinë për të artikuluar përvojën e shtypjes përmes një gjuhe që bashkon faktin historik me emocionin politik, duke e bërë atë pjesë të letërsisë së rezistencës dhe kujtesës kombëtare të Kosovës.
Vlera e këtij libri nuk qëndron vetëm në përmbajtjen faktike, por në aftësinë për ta shndërruar përvojën e një epoke në një rrëfim me funksion etik, politik dhe kulturor për brezat që vijnë.
Duke e shfletuar librin, hasa në intervistën time që e pata realizuar me Çerkin Ibishin më 9 mars 2021 përmes linjes telefonike.

Ndaj mund të themi se Çerkin Ibishi ishte dhe mbeti gazetar i rezistencës kombëtare për pavarësinë e Repulikës së Kosovës

Në bazë të gjitha dëshmive dhe njohjen time me autorin z. Çerkin që nga vitet e 90-ta, mua më rezulton se gazetari, intelektuali Çerkin Ibishi, me veprat e tij dhe kontributin e tij të dhëënë për çështjen e Kosovës më ka folur personalisht mua Presidenti historik Dr. Ibrahim Rugova, dhe shumë herë Presidenit Rugova edhe publikisht e ka potencuar rastin e Çerkin Ibishit për maltretimet e tij nga policia kriminale serbe. Ndaj mund të themi se Çerkin Ibishi ishte dhe mbeti gazetar i rezistencës kombëtare për pavarësinë e Repulikës së Kosovës. Ibishi paraqitet jo thjesht si profesionist i medias, por si intelektual i angazhuar, ku akti i të shkruarit shndërrohet në formë të drejtpërdrejtë të qëndresës politike dhe morale kundër një regjimi represiv.
Gazetari Ibishi zen vend në traditën e intelektualëve shqiptarë që e kanë konceptuar fjalën publike me shumë guxim si instrument të mbijetesës kombëtare. Me formulimin tim se “pa qenë intelektual, atdhetar trim dhe patriot i shquar nuk mund të merresh me gazetari” e ngre profesionin e gazetarit në një nivel të misionit historik, ku shkrimi bëhet një akt sakrifice dhe përgjegjësie kolektive.

Vepra madhore e Çerkin Ibishit nuk e ndërton vetëm një biografi profesionale, por një mitologji të gazetarit si dëshmitar dhe martir potencial i së vërtetës për rajonin e Mitrovicës dhe Dardanisë

Rezistenca e autorit e ka parë rrezikun e përhershëm – “në mes të tytave të armatimit serb” – e shndërron figurën e Ibishit në një subjekt të ekspozuar ndaj dhunës shtetërore, por që, paradoksalisht, pikërisht në këtë gjendje të pasigurisë e fiton autoritetin e tij moral. Në këtë kuptim, vepra madhore e Çerkin Ibishit nuk e ndërton vetëm një biografi profesionale, por një mitologji të gazetarit si dëshmitar dhe martir potencial i së vërtetës.
Në planin kritik, rëndësia e këtij shkrimi qëndron në mënyrën se si ai e lidh gazetarinë me kujtesën kolektive. Shkrimet e Çerkin Ibishit, të realizuara në kushte represioni, nuk trajtohen thjesht si artikuj të përkohshëm, por si dokumente historike që ruajnë të vërtetën e përjetuar të një epoke. Kjo i jep veprës dhe figurës së tij një dimension arkivor dhe moral, duke e shndërruar gazetarinë në formë të historiografisë nga poshtë.
Në këtë mënyrë, me daljen e librit të tij ”Kronikë ngjarjesh” (vitet ’80–’99) – dëshmi kohe Ibishi shfaqet jo vetëm si kronist i ngjarjeve të rënda në Mitrovicë dhe Dardani, por si një nga ndërtuesit e kujtesës kolektive duke botuar në fushën e krijimtarisë letrare rrugëtimin drejtë lirisë dhe pavarësisë së Kosovës.