VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Pjetër Bogdani pikturë nga Gazmend Freitag me video nga Dr.Ibrahim Rugova

By | July 24, 2016

Komentet

Nga Albumi i Piktorit Lian Lutfija

Kjo vepër është punuar nga piktori Lian Lutfija i njohur si Van Gogh-u shqiptar,

Liani ka nisur të pikturojë që i vogël në rrethet e pikturës në Pallatin e Pionierëve e në Pallatin e Kulturës në Tiranë.

Ne 1992-1996 kryen Liceun Artistik ‘I.A.A. Guzel Sanatlar Lisesi’ në degën e pikturës në Stamboll.

Në 1997 fiton konkursin në ‘USA Milwaukee Institute of Art & Design’, ku u mbështet edhe me bursë.

Dhe ne 1998 – 2004 kryen Universitetin e Arteve ‘Arkitekt Sinani’, dega pikturë po në Stamboll, ku kualifikohet ‘I Pari’.

Lian ka hapur shumë ekspozita në Shqipëri, Turqi dhe Europë.

Në Bashkinë e Stambollit ekspo e Van Goghut shqiptar Lian Lutfija

Bashkia Maltepe e Stambollit organizon ekspozitën e Van Goghut shqiptar Lian Lutfija

Piktori impresionist shqiptar, Lian Luftija (40vjeç) pas shume ekspozitave në Muzeun Kombetar ne atdhe si dhe në shume Qendra Kulture ne

Stamboll, kete rradhe , shpalosi veprat e tij ne qendren kulturore me te re e te madhe te Stambollit Turkan Saylan me ekpoziten “As Time Fading Away “ (Kohe te Pluhurosura) ne 23 maj-3 qershor. Këtë ekspozitë e organizoi Bashkia Maltepe e Stambollit.

Artisti paraqiti 33 tabllo ne vaj ne stilin impresionist te permasave te ndyshme, kryesisht të dimensioneve të mëdha deri ne 200×180 cm. Punimet ishin te periudhes se studimeve dhe pas universitare qe kreu ne Stamboll, piktura me një natyrë magjepsëse plot gjetje të një talenti dhe intuite të veçantë artistike. Ekspozita terhoqi vemendjen e medias, botes artistike dhe autoriteteve turke. Vetë Kryetari i Bashkise Maltepe e vleresoi piktorin e njohur shqiptar Lian Lutfija me plakete nderi.

Liani ka nisur të pikturojë që i vogël në rrethet e pikturës në Pallatin e Pionierëve e në Pallatin e Kulturës në Tiranë.

Ne 1992-1996 kryen Liceun Artistik ‘I.A.A. Guzel Sanatlar Lisesi’ në degën e pikturës në Stamboll.

Në 1997 fiton konkursin në ‘USA Milwaukee Institute of Art & Design’, ku u mbështet edhe me bursë.

Dhe ne 1998 – 2004 kryen Universitetin e Arteve ‘Arkitekt Sinani’, dega pikturë po në Stamboll, ku kualifikohet ‘I Pari’.

Më pas karrierën e tij e ka zhvilluar kryesisht në Stamboll me ekspozita vetjake dhe kolektive, ku një prej të cilave është edhe pjesëmarrja në Bienalen e Stambollit duke terhequr vemendjen e qarqeve te larta artistike turke dhe duke rrokur prej tyre vleresime entuziaste per ‘kendveshtrime te reja pasuruese’ qe autori sjell ne stilin impresionist.

….” nuk me kujtohet kur e kam nisur pikturën”, thotë Lian, “por sipas thenieve te prinderve e kam filluar që ne moshen 3 vjeç, kur vizatoja kuaj me 2 kembe qe luftonin midis tyre dhe sigurisht te miret fitonin”…

“Ngjarja e rrenjosur me teper ne memorjen time eshte kur hyra ne konkursin e pranimit ne Liceun Artistik Stamboll, koha provimit ishte vetem 3 ore, une nuk dija turqisht, nuk kuptova temen e duhur, fillova te skicoj nje teme te lire nderkohe tema e dhene ishte nje burre i ulur ne park duke lexuar gazeten .. Pasi kaluan 2 ore e gjysem nje mesuese vuri re gabimin tim, pasi konstatoi qe nuk dija turqisht me fleten time ne dore e alarmuar vrapoi ne drejtori dhe me sollen nje flete te re per te zhvilluar provimin, me pak anglisht , me duar e shenja me spjeguan temen..dhe une me 20min qe mbeten arrita te kualifikohem i gjashti ne qindra vete qe konkuruan nga gjithe Turqia…”

… “Më tërheq impresionizmi, sepse mendoj që artistët e kësaj periudhe janë kuptuar më mirë. Sinqeriteti ka impresionuar veprat e tyre. Ndaj në punimet e mia përpiqem të përdor sinqeritet, dritë, harmoni, reaksionet ngrohtë-ftohtë. Edhe ne kete ekspozite jam munduar te thyej rregullat standarte , te zbatoj parimin sic na keshillonin profesoret tane te Universitetit te cilet kishin ardhur nga Akademia e Sofies : “ rregullat jane bere nganjehere per t’u thyer  .. thonin ata..”

“Kozinsky, Van Gogh, Modigliani, John Berger, William Blake, Picasso, Matisse, Santana, Bob Marley, Cezanne, Gipsy King .. me japin jete,

Edhe kur krijoj muzike, luaj ne kitare e bateri frymezohem e qetesohem pa mase.. por fqinjet Jo… .. Dashuri e Paqe .. – shprehet Liani…”

 

 

Gjermani, shitje rekord prej 4,7 milionë euro e një pikture të ekspresionistit Max Beckmann

Një tablo e piktorit ekspresionist gjerman, Max Beckmann “Egjiptiania” u shit sot në ankand në Berlin për 4.7 milionë euro, një shumë që nuk ishte arritur kurrë më parë në një ankand të veprave të artit në Gjermani, sipas medias gjermane.

Vepra, një tablo në vaj u pikturua në vitin 1942 në Holandë nga Beckmann (1884-1950), u vlerësua fillimisht për dy milionë euro, shkruan atsh.

Vepra u ble nga një blerës anonim gjatë shitjes në kompaninë berlineze të ankandeve “Villa Grisebach”, sipas agjencisë gjermane të lajmeve DPA.

Ky është çmimi më i lartë i regjistruar ndonjëherë më parë në Gjermani në kuadër të ankandeve të veprave të artit, u shpreh për DPA, Peter Graf zu Eltz, komisioneri i ngarkuar në këto ankande.

Piktura e Kim Whan-ki shitet për 7.87 milionë dollarë

Shtëpia e Ankandit Seul, njoftoi se kjo shumë është rekord për një vepër koreane

SEUL – Piktura “3-II-72 #220” e Kim Whan-ki nga Koreja e Jugut, u shit për 7.87 milionë dollarë në ankand.

Sipas lajmit të Yonhap, në ankandin e organizuar në shtëpinë ankandit Seul në Hong Kong, vepra abstrakte e cila përshkruan pikat e kuqe të piktorit Kim Whan-ki nga viti 1972, është blerë nga një koleksionit identiteti i të cilit nuk u njoftua, për 7.87 milionë dollarë.

Shtëpia e Ankandit Seul, njoftoi se kjo shumë është rekord për një vepër koreane.

Vepra e Kim Whan-ki e cila përshkruan pikat e kaltërta e quajtur “Tranquility 5-Ⅳ-73 #310”, vitin e kaluar ishte shitur për 5.74 milionë dollarë. aa

Jeta e krijuesve të mëdhenj është me plot therra e me pak lule – Nga Nue Oroshi

Piktori ynë i madh Gjelosh Gjokaj në moshën dhjetë veçare e la vendlindjen e tij të dashur,Mileshin dhe Malsinë dhe bëri një rrugëtim të gjatë në mes të Prishtinës ku e themeloi Fakultetin e Arteve, Romës ku për pesëmbëdhjetë vjet bëri dhe krijoj një emër në artin Evropian dhe Augsburgut ku edhe ishte në majat e karrierës së tij artistike. Ai i la kulturës shqiptare dhe asaj Evropiane mbi 3000 piktura dhe punë të ndryshme grafike, duke u bërë njëri ndër piktorët më të mëdhenj të botës shqiptare. Gjelosh Gjokaj i takon treshës apo trinisë së shenjët të kulturës shqiptare: Ernest Koliqi,Martin Camaj dhe Gjelosh Gjoka, të cilët lanë gjurmë të thella të kulturës shqiptare në Evropë. Nuk është rastësi që ekspozitën e parë në Romë në vitin 1971 piktorit Gjelosh Gjokaj ia hapi i madhi prof.Ernest Koliqi ndërsa në vitin 1983 ekspozitën në Mynih të Gjermanisë ia hapi shkrimtari ynë i madh Martin Camaj. Gjelosh Gjokaj bashkëpunonte ngushtë me të dytë ku i përgatiste kopertinat e librave të Martin Camaj, si dhe kopertinat e revistës shkencore të Ernest Koliqi “Shejzat”. Arti dhe kultura shqiptare sot është më e varfër se asnjëherë më parë sepse humbi maestron e fundit të treshës së madhe që i dhanë emër në botë kulturës shqiptare.

Familja Gjokaj duhetë të jeni krenarë që në gjirin e saj u lind dhe u rrit një piktor i madh, i cili duke marrë shembull nga xhubletat shqiptare, krijoj një art të veçantë gjithnjë duke u inspiruar edhe në traditën dhe folklorin e madh shqiptar. Madje ai me thjeshtësi pikturonte edhe figurat e mëdha kombtare siç ishin :Dedë Gjon Luli, Kapidan Gjon Marka Gjoni, Mehmet Shpendi, Kapidan Mark Gjon Marku, dhe këto piktura të këtyre atdhetarëve i ekspozoj edhe në Akademin e parë të “Trojeve te Arbrit “që e kemi mbajtur ne Hamburg me 12 e 13 Qershor 2004 ku me plotë dëshirë mori pjesë në këtë sesion shkencor.Gjelosh Gjokaj ishte nje kohë të gjatë edhe krytear i Shoqatës “Lahuta “e cila mblidhte Malsorët e mërguar për t’i ndihmuar vendlindjes në forma të ndryshme.Ai rrjedhte nga një familje e nderuar e baca Kurtit një atdhetari të mirfilltë kombtar.Pas shtetgtimit të gjatë shtatë dekada në mesë Prishtinës, Romës dhe Augsburgut ai vitet e fundit të jetës i kaloj më shumë në fshatin e tij të lindjes ku e ktheu edhe Atelien në Milesh. Gjelosh Gjokaj në Panteonin e Kulturës Shqiptare është i fundit maestro nga treshja e trinisë së shenjët kombtare Koliqi-Camaj-Gjoka.Kjo treshe rrezatojë shkelqyeshem duke e prezentuar kulturën shqiptare si pjesë e pandarë e trungut Evropian.

Të gjithë në Lisboa: Shqiptarë kudo që jeni votoni për E në fuqi kub – për Eugentin, Elenin dhe Ermalin!

Të gjithë shqiptarët në Lisboa, kështu e quajnë Lizbonën, kryeqytetin e tyre portugezët.

Me mendje, zemër dhe me votë!

Sot në Lisbonë në natën finate të EuroSong 2018 konkurojnë tre shqiptarë që përfaqësojnë tre shtete europiane: shtetin amë, Italinë dhe Qipron.

Ata janë Eugent Bushpepa, Eleni Foureira dhe Ermal Meta!

Është një rast unik që tre shqiptarë konkurojnë për tre shtete të ndryshme Europës !

Kjo flet qartë për identitetin europian të kombit !

Të tre ata, janë Artistë me të gjitha tiparet e celebriteteve me format europian dhe botëror që i bëjnë shqiptarët të ndihen krenarë kudo që të ndodhen !

Prandaj detyra jonë është që t’i votojmë!

Shqiptarë kudo që jeni, në shtetin amë, Kosovë, Maqedoni, Malin e Zi, Luginën e Preshevës dhe diasporë votoni për treshen!

Ne jemi miliona, le ta tregojmë veten në një demonstrim kulturor,ta japim votën për Artistët shqiptarë !

Shqiptarë kudo që jeni votoni për Eugent Bushpepën, Eleni Foureiran dhe Ermal Metën!

Shqiptarë tregojeni veten !/EB

 

Si të votoni sot në finalen e Eurosong !

 

 

Si të votoni sot në finalen e Eurosong !

Teleshikuesit, në sejcilin prej 43 vendeve pjesmarrëse në Eurovision, janë të ftuar që të votojnë duke përdorur aplikacionin zyrtar (Eurovision App) me thirrje telefonike edhe /ose duke dërguar një mesazh (SMS) në numrat përkatës të cilat shfaqen në ekranin e televizionit, në vendin ku banoni.

Në Shqipëri, transmetimi i drejtpërsëdrejtë i natës finale të festivalit evropian të këngës “Eurovision Song Contest 2018” do të bëhet nëpërmjet valëve të Radio Televizionit Publik Shqiptar në kanalet RTSH 1 HD / RTSH Muzikë / Radio Tirana.

Pas rezultateve të gjysëmfinales së parë, ku Shqipëria arriti të renditej në 10 këngët që u kualifikuan, sonte në natën finale merr pjesë edhe Shqipëria.

Si të votoni:

Shkarkoni aplikacionin zyrtar të Eurovisionit duke shtypur në modelet përkatëse të smartfonit tuaj, aplikacioni ju tregon se kur fillon votimi dhe më pas mjafton vetëm me një klikim ju mundet të votoni për këngën me numër 12.

Për telefonat me sistemin Windows

Për telefonat me sistemin Android

Për telefonat me sistemin IOS iPhone

Nëse ndodheni në një nga shtetet e mëposhtme, ju mundet t’a ndiqni Eurovisionin dhe më pas të votoni. Ja edhe oraret dhe të gjitha oraret e transmetimit janë në orën lokale të vendit përkatës:

01.🇺🇦 Ukraina SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në UA:First

02.🇪🇸 Spanja SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në RTVE 1
03.🇸🇮 Sllovenia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në RTV SLO
04.🇱🇹 Lituania SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në LRT 1
05.🇦🇹 Austria SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në ORF Eins HD
06.🇪🇪 Estonia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në ETV
07.🇳🇴 Norvegjia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në NRK 1
08.🇵🇹 Portugalia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 20.00 në RTP 1 / RTP International
09.🇬🇧 Mbretëria e Bashkuar (Anglia,Uellsi,Skocia & Irlanda e Veriut) SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 20.00 në BBC 1
10.🇷🇸 Serbia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në RTS 1
11.🇩🇪 Gjermania SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në ARD

12.🇦🇱 Shqipëria (nuk votojmë dot për këngën tonë) për të votuar për të tjerat dërgoni një SMS me nr e XX këngës tuaj të preferuar në në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 – RTSH 1 HD / RTSH Muzikë / Radio Tirana

13.🇫🇷 Franca SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në France 2
14.🇨🇿 Çekia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në ČT1 HD
15.🇩🇰 Danimarka SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në DR 1
16.🇦🇺 Australia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 13 Maj ora 05.00 (AEST) në SBS
17.🇫🇮 Finlanda SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në YLE TV1 & YLE Fem
18.🇧🇬 Bullgaria SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në БНТ 1
19.🇲🇩 Moldavia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në Moldova 1
20.🇸🇪 Suedia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në SVT 1
21.🇭🇺 Hungaria SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në Duna TV
22.🇮🇱 Izraeli SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në כאן 11‎
23.🇳🇱 Vendet e Ulëta (Holanda) SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në Avrotros
24.🇮🇪 Irlanda SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 20.00 në RTÉ One
25.🇨🇾 Qipro SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora ora 22.00 në PIK
26.🇮🇹 Italia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora ora 21.00 në Rai Uno

🇦🇿Azerbajxhani SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 23.00 në ITV

🇮🇸Islanda SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 19.00 në RÚV / RÚV HD

🇧🇪Belgjika SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në La une / één

🇧🇾 Bjellorusia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në Беларусь 1

🇲🇰 Maqedonia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në MPT 1

🇭🇷 Kroacia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në HRT 1

🇬🇷Greqia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në EPT 1 / EPT HD / ERT World

🇦🇲 Armenia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 23.00 në 1TV

🇨🇭 Zvicra SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në  SRF 1 / RTS Deux / RSI La 2

🇬🇪 Gjeorgjia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 23.00 GPB First Channel

🇱🇻 Letoni SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në LRT 1

🇷🇺 Rusia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në Channel One

🇲🇪 Mali i Zi SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në RTCG 1

🇲🇹 Malta SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në TVM

🇸🇲 San Marino SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në San Marino RTV

🇷🇴 Rumania SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 22.00 në TVR1, TVR HD dhe TVRi

🇵🇱 Polonia SMS 12 në numrin e shfaqur në ekran 12 Maj ora 21.00 në TVP1 dhe TVP Polonia

Votimi hapet pasi të ketë përfunduar performanca, e këngës së fundit pjesmarrëse, dhe zgjat rreth 15 minuta.

Televotimi do të vendosë 50% të rezultatit përfundimtar. Juritë profesionale në çdo vend pjesmarrës janë gjithashtu të detyruara që të japing votën e tyre. Juritë profesionale, vendosin për  50 % e mbetur të rezultatit përfundimtar.

Sejcila juri, përbëhet nga 5 persona (përfshi këtu edhe kryetarin e jurisë) dhe është e njëjta juri e cila do të votojë edhe në finale.

Enti organizator i Eurovisionit, i cili quhet EBU (European Broadcastin Union), ka si partner për mbledhjen e televotimit publik, kompaninë gjermane Digame GMBH. Kjo kompani do të merret me numërimin e votive, ato të jurive dhe ato të publikut, dhe në fund do të shpallë rezultatin përfundimtar, për shembull se cili vend merr 12 pikë, apo 10 pikë e kështu me rradhë.

Sipas traditës, në Eurovision jepen 12, 10 dhe 8-1 pikë.

Gjithashtu, televotuesit dhe juritë profesionale nuk votojnë dot për vendin të cilin përfaqsojnë. Për shembull, juria dhe televotuesit në Shqipëri, nuk munden dot që të votojnë për Shqipërinë.

Nëse dy këngë dalin me pikë të barabarta, atëherë është rezultati i televotuesve ai i cili vendos se kush këngë merr më tepër pikë, ose fiton.

Ju mund t’a ndiqni Eurovisionin edhe nga disa vende të tjera jo pjesmarrëse në Eurovision, por pa patur mundësi për të votuar.Në Kosovë (RTK 1),  Kazakistan (Khabar TV), Zelanda e Re (UKTV) dhe në SH.B.A (Logo TV).

Për më tepër informacion mbi oraret e transmetimit, në vendin ku ju banoni, shikoni skedën programore.

Rezultati i plotë, me pikët e jurive dhe televotimit, ku shikohet sesa pike kanë marrë sejcili vend përfaqësues, në të treja netët, do të publikohet menjëherë pas përfundimit të natës finale në faqen zyrtare të Eurovizionit www.eurovision.tv

https://www.eurovision.al/single-post/2018/05/12/ESC-2018-Si-t%C3%AB-votoni-n%C3%AB-finale

 

Shitja e koleksionit të artit të çiftit Rockefeller shënon rekord: 828 milionë dollarë

Një tablo nga Picasso dhe Ninfee e Monet ishin më të shtrenjtat

VOAL – Shitja e koleksionit mbresëlënës të artit dhe thesareve të tjera të Peggy dhe David Rockefeller ka vendosur një rekord të ri botëror: me 828 milionë dollarë, ajo qëndron si ankandi më i shtrenjtë i objekteve që i përkisnin një pronari të vetëm të të gjitha kohërave.
Rekordi i mëparshëm ishte ‘vetëm’ 484 milionë, të mbledhura me shitjen në Paris të pasurisë së stilistit Yves Saint Laurent, ankand i cili u zhvillua në vitin 2009.
Objekti i shitur me çmimin më të lartë është një pikturë e Picassos, një vajzë me një shportë me lule, e cila u ble me 115 milionë dollarë. Menjëherë pas saj, me 84 milion, një pikturë nga Monet me zambakët e tij të famshëm të ujit.
Christie, i cili mbikqyri shitjen, vendosi të gjitha 893 pjesët që përbënin thesarin Rockefeller. Por ankandi nuk ka përfunduar akoma: në internet është ende e mundur për të blerë artikuj më të lirë. ansa

Rrëfimi i violinistes të njohur Ina Kosturi për sonatat e Nolit dhe Lec Kurtit Nga Valeria Dedaj

Ina Kosturi tregon përpjekjet e saj për të gjetur pjesë të vjetra muzikore të kompozitorëve shqiptarë. Kësaj here bëri bashkë në një koncert muzikën e kompozuar nga Noli, Kurti, Nasi dhe Papajorgji për violinë e piano. Shprehet se nuk do të ndalet, së vëni në skenë pjesë të panjohura për publikun

Sonata e Fan Nolit, romanca e sonata e Lec Kurtit, tre pjesë nga Thoma Nassi, një nokturn nga Kostandin Papajorgji për violinë e piano, si dhe këngë të tjera shqiptare për piano (Prizren 1915) erdhën për publikun në një koncert nga artistwt shqiptarw. Violinistja Ina Kosturi rrëfen emocionet pas koncertit, por edhe arsyet, se përse nuk do të ndalë së vëni në skenë vepra shqiptare, të cilat flasin për vlerat tona kombëtare dhe kulturore. Krahas veprave për violinë e piano, violinë e kuintet harqesh, koncerti solli larmi tingujsh të vjetër e të sotëm, të rrallë e shumë të njohur. Në koncert interpretuan, Ina Kosturi (violinë), Rudina Ciko – (piano) dhe kuinteti i harqeve,  Lorenc Radovani (violinë e udhëheqës artistik), Arian Paço (violë), Arben Basha (kontrabas), Gëzim Belegu (violonçel) e Fatjon Memaj (violinë).

Ina, nuk është hera e parë, që ju riktheni te publiku muzikën e vjetër shqiptare. Kësaj here i bëtë bashkë Kurtin, Nolin, Papajorgjin dhe Nasin. Por, çfarë mund të na thuash, për emocionet e përjetuara nga ju, kur të gjithë këta autorë i solle së bashku?                                               

Çdo koncert ka emocionet, specifikat, e ky i fundit rikthimin e muzikës së vjetër shqiptare, nga e cila kisha interpretuar në vitin 2008 sonatën e Nolit dhe pjesët e Thoma Nasit për violinë, si dhe kuriozitetin për interpretimin e sonatës e romancës së Lec Kurtit, të cilat nuk i kisha shfletuar më parë. Veç ngjashmërisë me pullat shqiptare, për faktin e datave dhe vendeve që mbanin partiturat: 1914 Venecia, Napoli 1925 etj., rrethanat e sollën që koncerti të vinte dhe në një stil të vjetër. I mbështetur nga Posta Shqiptare, duke qenë pjesë e eventit të rëndësisë së veçantë, u desh të ndërronim disa herë orën, vendin, për të interpretuar në mjedisin e hapur ku zhvillohej veprimtaria e Postës Shqiptare, e cila na nderoi dhe bëri pjesë të veprimtarive për nder të 105 vjetorit të Pullës së Parë.

Kushtet atmosferike dhe specifika jonë klasike bënë të vështirë daljen e pianos në ambient të hapur, dhe kështu koncerti u realizua në sallën brenda Muzeut, duke e zhvendosur në mënyrë figurative në një kohë të shkuar, ngjashmërisht, si thënia e Thoma Nassit në partiturë “Përkrahni Muzikën e thjeshtë shqiptare”. E përkrahëm në nderim të Pullës së Parë, e interpretuam për t’u njohur me kompozitorët, e kujtuam në nderim të këtyre personaliteteve të muzikës dhe historisë shqiptare bashkë me publikun, i cili pavarësisht ndërrimit të orareve u gjend në sallë në çastin e duhur.

Ky koncert u realizua për 105-vjetorin e Postës e Filatelisë Shqiptare, një datë historike, që ka në qendër krijimin e shtetit shqiptar, por sa është ruajtur ky interes sot, sipas jush?

Mendoj se ekspozita filatelike e hapur nga Shoqata e Koleksionistëve ruajti interesin e eventit dhe kjo ishte pjesa e rëndësishme e aktivitetit, si dhe botimi i një libri mbi filatelinë, duke evidentuar nëpërmjet pullave dhe historinë e shtetit.

Po për lidhjen që keni me këta emra për shkak të prejardhjes suaj, çfarë mund të na thoni?

Ishte kënaqësi që secili nga kompozitorët, figura të historisë e të muzikës kanë lidhje më të parët e mi. Janë shumë personazhe, që lidhen midis tyre, ka letra interesante që flasin për miqësinë e Fan Nolit me Lef Nosin, ministrin e parë të Postë- Telegrafëve. Lec Kurti ka qenë krahas muzikantit dhe diplomat e personalitet, Thoma Nassi gjithashtu, në lidhjet me luftën e Vlorës dhe faktin se ka qenë pedagog në liceun Francez në Korçë, kudo gjen një koincidencë të bukur dhe të rrallë. Këto rastësi e bënë koncertin të ndryshëm nga të tjerë koncerte apo recitale, ku luaj vepra premierë apo të njohura.

Gjithsesi, fakti se kompozitori ka qenë pedagog i muzikës së gjyshit apo të tjera gjëra, si këto, fakti se Noli ka shkruar diçka të mrekullueshme për të parët e t’u, siç është rasti për Spiro Kosturin, përtej koncertit është gati një skenar më ngjarje të vërteta. Çdo muzikant ka përjetimet e tij, disa janë pasardhës muzikantësh, për disa kompozitorët kanë shkruar vepra me dedikim dhe i kanë luajtur për herë të parë, mua më ndodhin këto koincidenca me të shkuarën dhe jam e kënaqur për këtë, duke i bërë pjesë të aktivitetit, si pjesë e trashëgimisë sonë.

Si ndikon kjo lidhje në punën e vazhdueshme, që ju bëni me veprat e autorëve shqiptarë?

Jam përpjekur të kërkoj e të gjej me ndihmën e koleksionistëve edhe të tjera pjesë të vjetra, duke shpresuar të gjenden, duke besuar se ka të tilla. Kostandin Papajorgji duhet të ketë të tjera krijime, veç Nokturnit që na ka dhuruar koleksionisti Shpëtim Sala.

“Fantazia”, një pjesë e shkruar nga ju dhe orkestruar nga Robert Radoja, e cila u mirëprit edhe nga publiku. A mund të na thuash diçka më tepër për këtë? Si ka lindur dhe çfarë prioriteti mendon Ina, që t’i jap në vazhdim kompozicionit?

Kompozicioni është fjalë e madhe për mua, natyrshëm si dikush që merret me muzikë në mënyrë spontane mund të shkruaj diçka modeste, kam guxuar pas botimit të një libri. Pasion i bukur, që më bën të ndihem paska keq, kur duhet të shkruaj te programet emrin tim krahas kompozitorëve botërore apo shqiptarë dhe shpëtoj nga sikleti, duke përmendur emrin e orkestruesit…

Ndonëse, pjesët mund të pëlqehen nga publiku, nuk e ndryshojnë faktin se nuk jam kompozitore. M’u kujtua përgjigjja, që i kam dhënë shkrimtarit tonë të madh Ismail Kadare për pyetjen: “Je shkrimtare apo violiniste?  Jam violiniste…

Ju jeni një artiste e angazhuar gjatë gjithë kohës. Por sa e lehtë, është sot, që një artist të arrijë realizojë një koncert për violinë? Ju mbështetjen e kujt keni pasur? Sa pranë e keni ndierë në krijimtarinë tuaj, mbështetjen e institucioneve të kulturës?

E quaj fat kur hapen dyert e institucioneve, drejtoj një shoqatë për të vetmin motiv, daljen në skenë dhe promovimin e muzikës violinistike dhe them faleminderit sa herë më krijohet mundësia për fonde modeste, që i njeh vetëm komuniteti i muzikantëve! Quaj fat dhe kënaqësi bashkëpunimin me profesorët e Universitetit të Arteve, ku unë punoj, me muzikantët e spikatur të skenës shqiptare e jashtë saj, Lorenc Radovani, Arian Paço, Arben Basha, Gëzim Belegu, me kontribut, si solistë, pjesëmarrës në formacione e kontribut në rrugëtimin e instrumenteve me hark! Do ndalesha në formacionin e veçantë, me të cilin interpretoj, violinë soliste dhe kuintet harqesh. Falë aftësive dhe eksperiencës së madhe, që kanë mund të luash me ta vepra, si Ciaçona e Vitalit, ku Lorenc Radovani është jo vetëm dirigjent, por kjo vepër është edhe transkiptuar prej tij në mënyrë të shkëlqyer.

Përtej njohjes, si violinist solist i spikatur në koncerte me orkestër brenda e jashtë vendit, në recitale apo formacione të ndryshme, si drejtues, spalë, do përmendja kontributin e madh në dixhitalizimin e shumë veprave shqiptare, duke mundësuar ngjitjen në skenë e vazhdimësinë e interpretimit krijimtarisë së kompozitorëve më të njohur shqiptarë dhe së fundmi dhe orkestrimin e “ Katër valleve” të Thoma Nassit për violinë e orkestër simfonike, ku më shumë vepra ngjan, si kompozim mbi temën, pasi nga pak minuta vepra vjen e plotë dhe merr trajtën e një pjese të rëndësishme. Kemi folur gjithmonë për kompozitorët po asnjëherë për ata me të cilët  bashkëpunojmë dhe janë pesha më e rëndësishme e koncerteve.

Modestinë që transmetojnë duhet ta flakim ndonjëherë për t’ua përmendur arritjet, apo për të thyer heshtjen, që si pjesë e traditës na pengon të flasim për ata që bashkëpunojmë. Kështu ndodh dhe me pianisten Rudina Ciko, sa më shumë bashkëpunojmë aq më pak komentoj aftësitë profesionale, koncertet si soliste, ndonëse kam qenë aktive në shkrime për shumë aktivitete, duke evidentuar interpretues e muzikantë, pianistë e violinistë. Mjaftojnë tingujt e Ciaçonës, violina , viola  apo basi e cello për të imponuar një lojë të bukur dhe për t’i evidentuar, si artistë teksa interpreton. Në një tjetër plan bashkëpunimi ngjan me ekspozitën e një piktori së fundmi, ku kish ekspozuar portretin e një tjetër  piktori. Është ajo që i duhet komuniteteve artistike e atij të muzikantëve.

Përtej, violinës, kompozimit, ju edhe shkruani. A keni diçka në duar këtë periudhë?

Artikuj  që më vijnë në mëndje papritmas. Më pëlqen ajo atmosfera e nëntorit, asnjëherë nuk i dihet, diçka të kohës me personazhe thuajse reale….

Edhe së fundmi, cilat janë projektet artistike të Inës violiniste? 

Një tjetër koncert, sekret deri sa të dalë afishja …

Viti mbarëkombëtar i Gjergj Kastriotit Nga Gazmend Freitag

© Kristina Fuchs

Në vitin 2014 vizitova armët e Skënderbeut në muzeun historik në Vjenë. Kur e pashë helmetën dhe shpatën e Skënderbeut më përshkroi një rrenjqethje e madhe dhe e gjatë në tërë trupin. Ishte një ndjenjë lumturie e pa përjetuar kurrë më parë, para ndonjë objekti apo elementi kombtarë. M’u duk sikur e takova vet Skënderbeun! Ishte një takim imi me Skënderbeun pas 500 vjetesh!

Vetëm pas këtij takimi shpirtëror u pasqyrua te unë një frymëzim i madh për t’i pikturuar armët e tij. Nga fotot e bëra, që i shikoja gjithmonë,  ku dy vjet më vonë, pra në janar të vitit 2017, fillova të pikturoj me vaj që edhe zgjati gjysmë viti.

Përgjatë procesit të pikturimit të armëve të Skënderbeut kam qenë i përmbushur me atë energjinë pozitive që morra nga vizita që isha në muzeum, ku qëndrova me orë të tëra.

Më preokupon edhe sot për pasardhësit e tij, kush janë dhe kah janë të shpërndarë nëpër botë.

Unë jam i lidhur shpirtërisht me heroin tonë legjendar Skënderbeun, ashtu edhe me shumë figura tjera kombëtare. Pos që janë inspirim në punën time, e ndjej një mburrje të madhe për ta bartur imazhin pozitiv të tyre me anë të artit.

Gjergj Kastrioti Skënderbeu është hero kombëtar i shqiptarëve, i këtij populli të lashtë dhe me histori shumë të veçantë, është figura më e madhe, është figura me të cilën identifikohen shqiptarët, është figura që i bën krenar, që i frymëzon në të gjitha fushat, pra edhe në art. Gjatë pesë shekujve, Skënderbeu ka qenë gjithmonë figura që i ka bërë bashkë shqiptraët, që i ka frymëzuar me atdhedashuri, me vullnet dhe me përkushtim për t’u bashkuar, sepse, siç thoshte edhe vetë Skënderbeu, të bashkuar bëhemi më të forte. Gjergj Kastriotit frenoi për 25 vjet agresivitetin e Perandorisë Osmane drejt Evropës në kufijtë e trojeve shqiptare,  

Gazmend Freitag

7

Gazmend Freitag: Helmeta dhe shpata e Skënderbeut, 2017, vaj në kanavace, 120 x 89 cm

Gazmend Freitag

Gazmend Freitag në muzeun historik në Vjenë, 2014.  © Gazmend Freitag

Gazmend Freitag në muzeun historik në Vjenë, 2014. © Gazmend Freitag

Gazmend Freitag në muzeun historik në Vjenë, 2014. © Gazmend Freitag

8

Helmeta dhe shpata e Skënderbeut në muzeun historik në Vjenë, 2014.  © Gazmend Freitag

p1060134

Helmeta dhe shpata e Skënderbeut në muzeun historik në Vjenë, 2014.  © Gazmend Freitag

p1060166

Shpata e Skënderbeut në muzeun historik në Vjenë, 2014.  © Gazmend Freitag

Eno Koço nxjerr nga harresa veprën e Gjon Kujxhisë

Gjon Kujxhia, muzikanti shqiptar dhe vdekja tragjike në Firence

Libri me vlera studimore “Valle Kombëtare dhe Hengu Shkodran” promovohet sot në Akademinë e Shkencave.

Ahengu shkodran, rapsod popullor

Gjon Kolë Kujxhia një emër i lënë në harresë, rrojti pak, por për 23 vitet e jetës që pati la pas veprat të vyera të trashëgimisë folklorike popullore. Fatkeqësisht të lëna për shumë vite në harresë…!

Studiuesi dhe muzikologu Eno Koço u ka shkundur këtyre thesareve të trashëgimisë “pluhurin e harresës” dhe i mbodhi me kujdes në botimin kushtuar Gjon Kolë Kujxhisë që titullohet “Valle Kombëtare dhe Hengu Shkodran”.

Ky libër do të promovohet sot në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë në orën 11.00. Bëhet fjalë për një botim të 1940-s, të cilën Eno Koço e shoqëron me shkrime historike për figurën dhe kontributin e tij, duke iu ribotuar në mënyrë fototipike studimet e tij të atyre 78 viteve më parë. Për Gjon Kolë Kujxhinë dhe studimet e tij gjatë promoviomit të sotëm do të flasin Dr. Eno Koco, Prof. Zef Coba, Dr. Tonin Cobani, Dr. Mikaela Minga dhe Dr. Admir Ballgjati.

Duke biseduar me autorin e mbledhjes së këtij studimi Eno Koçon, ai rrëfen për “Shqiptarja.com” se “libri është shoqëruar me shkrime historike për figurën dhe kontributin e Gjon Kujxhisë, të cilat ribotohen njëherësh në mënyrë fototipike me studimet e tij të viteve 1940 “Valle Kombëtare dhe ahengu shkodran”.

Libri është edituar nën përkujdesjen e Prof. As. Dr. Eno Koços, ndërsa për botimin do të flasin prof. as. Dr. Eno Koço, Dr. Tonin Çobani, Dr. Mikaela Minga dhe Dr. Admir Ballgjati, nën moderimin e akademikut Vasil Tole. Eno Koço, duke folur për rëndësinë dhe vlerën e veprës së një studiuesi kaq të ri, ka shkruar në këtë libër se: “Kujxhija i transkriptoi me përgjegjshmëri të lartë meloditë e 52 valleve të kënduara nga vetë goja e ‘atyne trembëdhetë zojave kah ka ndigjue vallet, e prei atyne nandë zotnijve sigurisht do ta ketë ndigjue mâ se ‘i herë’—shkruante Injac Zamputti nga Shkodra në tetor të vitit 1943.” Më tej Eno Koço pohopn se: “burimi i parë i këtyre valleve të kënduara të ritualit të martesës kanë qenë vetë praktikantët locale, edhe pse duke qenë trashëgimi gojore dhe jo e notëzuar nuk mund të thuhet se varianti i transkriptuar i Kujxhisë të ishte i vetmi që praktikohej aso kohe në Shkodër”.

Injac Zamputti në tetor të vitit 1943, pra pa u bërë muaji nga humbja e Kujxhisë, do të konstatonte nga Shkodra me kompetencën gati të një muzikologu se ‘kush i njeh vallet tona, natyrisht, aty-këtu ka për të gjetë në ketë libër ndo ’i ndryshim prei si i këndon aj vetë o gjindja e shtëpìs së tij e si dalin ndër këto nota. Por aj ndryshim, shum i paktë, rrjedh prejse personat qi i këndojnë vallet nuk i këndojnë të gjith njinji. A s’ju ka rà ndo ’i herë rasa me ndie valle ndër darsma e me vrejtë se dikush i këndon me ndryshim prei tjerësh, ndryshim qi âsht mâ fort nji varjacjon se sa nji gabim? Janë sende qi kurrsesi nuk mund t’ unjisohen. Këndej mundet qi ndokush, tue i marrë vallet me “notat” e librit, ka me u topitë kur të gjejë ndo ’i ndryshim’ (Zamputti, ‘Leka’, 1943).”, shkrtuhet në këët libër. Ndërsa Eno Koço thotë se libri ka një vlerë të madeh studimore.

“Si muzikë tradicionale lokale ky ritual i dasmës, fejesës a shregullave ishte produkt i një tradite të hershme muzikore e zhvilluar përmes procesit të transmetimit gojor dhe që me kalimin e kohës vazhdoi të përthithet nga tradita e gjallë dhe e pashkruar e komunitetit. Libri Valle Kombëtare është botim i cilësisë së lartë në përmbajtjen e të cilit gjenden meloditë e notëzuara me tekstet përkatëse bashkë me studimin dymbëdhjetë faqesh, Diftojsi-n prej dy faqesh, si dhe dy faqe të tjera me tekste këngësh.”, thotë Eno Koço. Sipas tij faqet janë të formateve të traktateve të kohës (23×16 cm) dhe studimi muzikologjik peshon mirë në hapsirën tërë frymëmarrje të këtyre faqeve. Madhësia e shkronjës dhe hapsira mes rreshtave i japin një dimension edhe më të këndshëm leximit dhe asimilimit të përmbajtjes së argumentimit teorik. “Që në nismën e Parathanje-s, Kujxhija shpjegon nocionin ‘valle’, pra përse i quan këto valle dhe jo këngë të dasmës shkodrane, duke bërë dallimin midis togfjalëshit ‘të heqim valle’ dhe ‘me i a thanë valles’.

‘Të heqim valle’—shënon Kujxhija—‘ka kuptimin me dancue’, veprim që është i zhvilluar në jug të Shqipërisë, ‘Dardhë, Përmet, e sidomos Labërí, kû, sikuerse më ka diftue folkloristi i njoftun dhe muzikanti i vlerët  P. Bernardin Palaj, kemi ende të ruejtun vallen mâ të vjetrën, ma karakteristiken dhe origjinalen të quejtun “Vallja Pirrike”.”, shkruan Eno Koço në këtë libër. Sipas studiuesit Palaj “Emni difton gjithça: originën dhe vjetërsinë. Duket se kjo valle u hiqte n’oborret e mbretit epiriot për me kremtuemun fitoret e bame dhe me përkujtuemun herojt e ramë. Kjo valle kaq e randsieshme, të cillën e kan marrë prei nesh Grekt, lypë nji studim të veçantë’ (Kujxhija, Valle Kombëtare, VI).”

Eno Koço pohon se Mustafa Krantja përveçse vlerësimit që i bën veprës së Kujxhisë, duke qenë vetë muzikant e që studionte edhe ai aso kohe në Itali, synonte që mbrojtjen e veprës së Kujxhisë ta bënte përmes rrahjeve të mendimeve  duke gjykuar se Kujxhija  ‘pohon se edhe sot në dialektin Lab flitet për këtë valle e se Grekët e paskan marrë prej nesh atë lloj danci”. Si kjo spjegon edhe rytmin PIRRIK grek që i përgjigjet rytmit dykohësh 2/8’ (Krantja, ‘Bashkimi i Kombit’, 1944).

Për jetën e Gjon Kolë Kujxhisë, ka folur më gjerësht në shkrimin e tij Eno Koço. Nga studimi që i ka bërë jetës së tij, kuptojmë se po të kishtë rrojtur gjatë, do t’i kishtë dhënë vendit një kontribut të jashtëzakonshëm, por për fat të keq pikërisht pasioni e këmbëngulja për muzikën dhe kompozimin u bënë shkak që ai të kishte një vdekje tragjike. Ai humbi jetën në moshën njëzetrevjeçare gjatë një bombardimi që u bë Firenze më 25 shtatuer 1943 gjatë Luftës së Dytë Botërore.

I përhumbur mes pentagrameve muzikore me të cilat po punonte ai nuk pranoi të lëvizte në vendstrehim bashkë me familjen. Mbeti i vrarë nga bombardimi mbi tavolinë duke përgjakur ëndërrat më të bukura të krijimtarisë dhe duke ndërprerë edhe veprën e trashëgimsië kulturore që do t’I sillte vednit të tij. Kishte lindur me shenjën e një ylli, por që për fat të keq u shua shpejt.

Misteri Kodra – Endje në jetën e Piktorit të Madh Ibrahim Kodra, Nderi i Kombit – Nga Xhevair Lleshi

 

 

«Jo vetëm njeriu duhet të ndjekë yllin, po edhe ylli njeriun.

Zbritjen e yllit te njeriu e kam përzgjedhur dhe trajtuar si thelb të filozofisë sime estetike.»

Ibrahim Kodra

 

 

«Përshtypjet e para i krijova atëherë kur u gjenda përpara botës së madhe me pikturat e Kodrës, në të cilat ekzotizmi oriental dhe mozaiku bizantin, tregonin për vlera të mrekullueshme në veprat e tij, që për ne latinët ishin të paarritshme. Dy motive vihen re në këto vepra: figura sa të kapshme në peizazhet e pafundme, aq edhe groteske. Një ndjenjë e thellë, intime e poetike të jep kënaqësinë të ndjesh në to «shijen» e tokës, të qiellit, të detit.»

ENZO FABIANI, GENTE 1959

 

 

Prolog

 

«I përmbahem mendimit që fati është karakteri. Fati më ka krijuar mundësinë. Të tjerat dihen i ka në dorë karakteri, potenca e përgjithshme e njeriut dhe e artistit.

Mundësia m’u krijua kur shkova në Akademinë e Brerës. Në atë kohë Brera ishte sinonim i artit italian.» Ibrahim Kodra

 

Maestro Kodra, kështu e thërrisnin të gjithë, dhe ai vetë po bënte kohë që fliste me një njeri të padukshëm. Hija që, herë i zgjatej, i ngushtohej e i puthitej pas trupit, flinte e zgjohej me të, e shoqëronte gati përbindshëm, dhe atij i dukej sikur po tallej. «Kjo hije e mallkuar», belbëzonte, «duket që më është bërë morali im, dëshirat e mia, tallja ime, si të thuash personaliteti im…» Kjo hije dukej se i bartte të gjitha, veçanërisht morali i tij, të cilin nuk e kapërdinte dot, si të ishte pjellë fantazie, apo një detaj i thjeshtë nga arti i tij, nga ngjyrat që në kaleidoskopin e tij pësonin një thyerje të çuditshme, që do ta zbulonte po vetë, netëve kur përpëlitej përbrenda mendimit që s’po i ndahej lehtë, që i ndërpritej bujshëm sapo takonte mikun apo mikeshën e parë që gjente në rrugë dhe që përhumbej gjatë në bisedat intime. Ja, vetëm për këtë gjendje, nuk e duronte dot hijen e tij të mallkuar se në ato çaste sublime, siç i përjetonte ai, ajo i lëvrinte nëpër këmbë, bëhej si të thuash e gjallë, kthehej në një dramë folklorike duke u tjetërsuar në prizmin e tij në një balet që hidhej e përdridhej si mbi kodrat e Ishmit të tij të dikurshëm, mbuluar me lisa e me shkurre dhe që tymonte i fshehur nën qerpikun e syve drejt detit.

Maestro Kodra, i rënduar nga vitet, si i lodhur nga një pritje e gjatë dhe përplot shije, i mbështetur në motivet e një nevoje të çastit, kthehej në shtëpinë e tij dhe aty binte pre e asaj që donte t’i shmangej, pikturës që kishte lënë në mes. «Ato janë motive, mos i quaj piktura…», dëgjonte një zë që ngjante fort me të tijin. Lëvizte pak dhe në ballë i bëhej si shkop një damar i trashë, që i fryhej sa herë dëgjonte këtë zë paksa të ngjirur. Atij zëri ia vinte veshin dhe i bindej. Pastaj ia ngulte sytë një pike që në brendësi merrte pamje të çuditshme, madje i rrotullohej me lëvizje të epshta e të plogëta, që e ngashënjenin aq sa lektisej krejt. Por sytë nuk i ndante prej asaj pike si të ishte thjesht brydhësí e pashmangshme femre, që në të vërtetë qe një këmbë vajze. Ç’mrekulli! Lëre mënjanë tundimin, i cili fërgëllonte dhe rrëqethej duke u ngjitur lart në kërcí, në kofshë dhe ndalej i rrënjuar në mes, me një pamje të ënjtur gjithë ngulmin të zbrazët, çuditërisht të zbrazët, po fshehtas një ngacmues i tmerrshëm, aq sa zgjonte edhe hijen e tij atë çast të përgjumur. Hiret turbulluese të femrës! Ja çfarë e ngacmonte, madje edhe hijen e tij aq të pabindur e vinte nën këmbë, duke e tulatur mjeshtërisht…

Brenda atij momenti Maestro qëndronte gjatë. Nuk vinte re edhe bashkëshoqëruesin, mikun a mikeshën. Figurat dhe ngjyrat e përthithnin krejt saqë nuk ndiente më as shkreptimat e motit dhe as qetësinë e gërmuqur në sallonin e tij të heshtur. Dhe, si nën një shi të vrullshëm plot rrufe e vetëtima, kthehej menjëherë dhe shkonte te format që duhej t’i jepte qeramikës, ta latonte me mollëzat e tij aq të ndjeshme, duke e mbushur veten me shkrepje të flakta që ia tundnin krejt zbrazëtinë e ndenjur e të fjetur që hipte e zbriste ngadhënjyeshëm nëpër kordat e lirës së tij sikur dikush tjetër të hipte e të zbriste në shkallët e një amfiteatri që shndërrohej në një peizazh Ishmi, duke lodruar përballë detit. Ndoshta do t’i pëlqente një peizazh antik, që papritur shndërrohej në diçka fluturuese që shtegtonte bashkë me erën e lehtë dhe herë-herë të tërbuar drejt vendlindjes së tij prehistorike, sepse atyre anëve gjallonin zanat dhe demat e egër që endeshin bashkë me kuajt hergjelé e që ndaleshin në kep të Rodonit, pranë Kishës dhe Kalasë së Skënderbeut, duke folur e folur pa u nginjur kurrë me valët e detit të qetë që lëpihej te këmbët me një mjeshtëri të lartë nënshtrimi…

 

Brenda sallonit fshihej me një kujdes të epërm një muzikë e hijshme dhome, që herë ngrihej e herë ulej, sikur buronte nga një gji mali dhe gurgullonte në rrëpirat e myshkëta të brinjës drejt përroit të zhurmshëm. Aty pranë si në skenë hynin e dilnin njerëz, miqtë e tij, mikeshat, asistentët, studentë, vajza e djem, që nguleshin para punëve të veta duke stërpikur me vetëtima ngjyrat e tyre (sepse duhej t’i krijonin vetë ngjyrat, edhe po të qenë nën shi, e pastaj të merrnin qoftë edhe arratinë nën hijet frushulluese, diku pranë pemëve të parkut bosh, duke lëvizur me hope dhe të mbeteshin atje në mes të asaj skene të përkorë, të vetmuar edhe ata, të ndrydhur e të çlirët njëherësh, shmangur nga hijet, të cilat as i mendonin fare, sepse ata nuk përndiqeshin prej hijeve…

Kjo ngjyrë e përflakur, kjo e kuqe si zjarri i bënte përshtypje të skajshme dhe mezi po duronte të kapej fort pas diçkaje materiale, qoftë dhe e përmbytur nga trishtimi. Donte një kafe turke. Ah sa i pihej një kafe turke. Duart e nënës? Ndoshta ato me damarët mavi përsipër i bënin aq delikate, e kthenin jetën në një motiv të fshehur dashurie, ashtu si pak më parë hiret e plota të një femre, ndonëse të punuara në argjilë, duke qenë pikërisht prekja e ftohtë prej mollëzave të tij që kapnin mijëra ndjesi klithëse, si vuajtje që zbulonin intimitete të ndrydhura aq stoikisht brenda vetes. E çfarë flagrance mund ta detyronte atë të kthehej mbrapsht? Turpi? Ah? Jo, turpi ishte morali që e zotëronte ende globin. Turpi që ishte përmbysur me një revolucion parisien. Jo, atë s’mund ta tërhiqte për hunde kjo ndjenjë e kalbur, që i fshihej pastaj si hije. Ngjyrat e tij do të ishin të paturpshme! Dhe pikë! Ja, kështu, or burrë i dheut! Pa mendo një çast të jesh atje në Ishmin tënd, nën degët e gjera të një bungu, duke soditur fushën dhe detin, valëzimin mbretëror të kodrave dhe rënien e ashpër në një kaltërsi që përzihej tej në horizont…

 

Ishte plakur brenda një dite maestro Kodra. I kishte rënë shalli i lidhur rrethor gushës e qafës, i rrëzuar në gjoksin leshtor, duke i hijeshuar tiparet e rënduara dhe i kalamendej e përbihej nëpër trup. I bëhej se do të sulej ashtu këmbadoras duke u zvarritur madje drejt një pike, do ta kapte fort, do të sheshohej aty duke e këqyrur simbolikën e tij, lahutën, me një buzëqeshje të thekur ndanë zjarrit të sallonit që brambullinte netëve të dimrit, i lodhur natyrisht, nga puna e gjatë, në një prehje të bujshme dhe i ngre sytë lart drejt shkreptimave. Po, i bëhet se ka aq shpesh të tilla, paraprirë prej vetëtimave. O Zot, ç’vetëtima! Si atje, në Ishmin tim, ku s’mund të rrije dot pa u lagur nga shiu dhe i trimëruar nën rrufetë gjëmimtare nën bung. Atëherë, në fëmijëri, nuk e dinte se bungu i gjorë ishte djegur e përcëlluar nga vetëtimat dhe prapë nuk qe tharë. Edhe jeta në ato vise ashtu ishte vrarë dhe ngritur, nën tringëllimën e lugës në sahanin bosh të mjerimit. Një lugë druri? Dhe e shihte gdhendjen që kishte bërë dikur. Dhe luga herë zgjatej si bisht çiftelie, herë si dyjare Labërie a Puke apo edhe fyell i Cidhnës. Se Cidhna i dilte përballë, tej nën hijen e maleve të Skënderbeut. Ç’emër! Dhitë e egra të maleve në horizont të fushës. Ci, i thonë dhisë kur e largojnë, ose për ta thirrur pranë dhe ajo egërushe të afrohet me aq elegancë dhe ironi të mrekullueshme. Ironi e quaj unë, po ama dhia… Eh! Ku më çojnë mendimet. Dhe befas diçka iu bë se lëvriu. Hija…

Dikush e thirri. Dhe ai u ndal. U ul në kolltukun me një butësi të ashpër. Sa i pëlqente t’i vinte pranë gjërat e kundërta. Që atëherë kur e kishte kapur gjarprin te lesa e shtëpisë, pak nën kokë. Dhe e ngrinte lart. Gjarpri spërdridhej dhe dukej më i gjatë se ai. Ndërsa ai qeshte. Qeshte me të madhe. Dhe trupi i dridhej, por dora e mbante fort shtrënguar nën kokë gjarprin e madh. Ecte, bërtiste, flokët drizë, qeshte dhe donte ta shihnin sa i zoti qe. Se nga dolën tërë ata kalamaj dhe iu qepën pas. Ai ecte vetëm përpara dhe qeshte. Turma e ndiqte dhe thërriste me zëra të larushitur e të trembur. Ku po shkonte Ibrahimi i vogël? Te Rrëzoma e Ariut! Pse? Se atje ka rënë ariu! E? Dhe me të shkelur mbi gur pa poshtë rrëzomën e thellë dhe e flaku tej gjarprin. E shikonte tek binte duke krijuar figura të çuditshme: lakohej, donte të ngrihej, donte të ishte i mbështetur mbi tokë. E në tokë do të binte. Patjetër. Atje do të rrëzohej. Dhe nuk do të vdiste. Jo, gjarpri nuk vritet nga përplasja, se ai nuk e rrotulloi (se nuk e dinte këtë, prandaj!) por thjesht e flaku. Ia la mendjen top. Dhe iu qesh. Ai kujtim i largët fëmijërie. Dhe sa thjesht i kapte pastaj gjarpërinjtë. Menjëherë. Më parë shiheshin sy më sy. Dhe rrinin suqut. Heshtnin. Gjarpri nuk lëvizte. As Ibrahimi. Dhe dora menjëherë e kapte për zverku. Hm. Zverku i gjarprit!… Edhe tani i dukej çudi. Fuqia e hipnotizimit. Ai kishte një dhuratë perëndie. Të hipnotizonte. Thonë se kjo ishte fuqi e gjarprit. Por jo, Ibrahimi ndaj dhe i kapte ashtu gjarpërinjtë: thjesht i hipnotizonte. Një mrekulli. Syri i piktorit duhet të jetë hipnotizues, i thoshte dikur më vonë Pikaso, kur u takuan në Nicë. Të tillë e kanë të gjithë, por nuk e dinë. Eh, sikur ta dinin…

 

Zëri që thirri iu bë si zëri i Matildës. Si nëpër tym, batërdia që i shkaktonte ai zë, ishte e hatashme. Matilda e bukur, që vazhdonte ta donte edhe pse ajo nuk ishte më pranë tij, ata të dy kishin kohë që i patën ngatërruar keq visaret e jetës së tyre, i qenë lëshuar me hare e babëzi si të marrosur pa pikën e turpit njëri-tjetrit. Maestro Kodra kishte mbërritur në atë moshë që s’vinte më fre para njeriut. Gjithnjë kishte qenë qejfli. Ku t’i qëllonte. Gjuante me sy. Ku gdhihej nuk ngrysej. Ku s’kishte pirë një pikë netëve të verës dhe e njihte bregun e Rodonit çukë më çukë dhe lahej në çdo mëngë të detit. Pastaj rrinte e rrinte, duke mbajtur dorën nën mjekër dhe vështronte blunë e detit. Të gjithë e shihnin dhe binin në merak. Përse përhumbej ashtu ai djalë? Grindej me veten t’ia mbushte mendjen që ta shijonte në qetësi të përflakur perëndimi kur dielli kridhej tërë madhështi vdekjeje gjigante në det. Aty, nën bungun e tij të stërmadh ai mund të  shijonte gjer në fund madhështi të tilla të pakrahasueshme ngjyrash dhe gjendjeje. Kjo ishte edhe gjueti. Priste të vinte dikush kur të fillonte dita pa rënë mirë agu tej mbi Kodrën e Skifterit. Edhe skifterin e kishte parë njëherë fare pranë. Atëherë nuk e dinte se skifterët nuk turbulloheshin nga vështrimi i njeriut. Po gjarpri pse? Pse turbullohej si nën re shikimi i tij? Pse s’kishte vlerë hipnotizuese njeriu te skifteri? Sa qejf i kishte! Donte ta shtinte në dorë një skifter. Dhe e kapi dikur një vogëlush, sa kish dalë nga veza. Por i qe dukur se do të binte nga maja e lisit se ia pati prishur mendjen ngjyra e mrekullueshme, aq me dritë e një smerald të pakrahasueshëm agimi! O Zot, ajo ngjyrë s’mund të krahasohej me kurrgjë tjetër. Lindte dita. Krijohej diçka e re, magjepsëse, mrekulli e pabindur që tretej pastaj menjëherë. Një magji që s’tregohej dot. Edhe ai kokëgdhë, që u vërsulej reve dhe ndiqte shtigjet bashkë me rrugëtimin e tyre, që kalonte nga një shteg në tjetrin, që shkelte hijet dhe ato zgërdhiheshin me të qeshura të paturpshme. Ajo kohë i kishte hapur një dritare të fshehtë që dora e zotit mund ta mbante në fre, ta drejtonte që të mos humbte në pyje e në fusha, në brigje dhe nën sundimin e egër të natyrës. Desh Zoti dhe…

 

I kishte kaluar me kohë të tetëdhjetat. Kush s’vinte për ta parë plakun e ligur, por kurrë të dorëzuar. Bënte përditë gjimnastikë duke mos hequr dorë nga manitë e tij, herë-herë të allasojta. Fliste kurdoherë shqip, me një gegnishte të saktë dhe me zë të plotë. Pastaj nuk hiqte dorë nga rakia. Dukej sikur ajo e bënte fëmijë, ia sillte edhe njëherë kohën e largët, pikërisht koha që e kishte lënë rrugës. Po pse, më lodh kaq shumë moj kujtesa ime e çmuar, mua që mbaj mend edhe rrugët e holla të fshatit e më le peng në shpirt dhe më trazon kaq keq, pse moj e ëmbla dhe e mallkuara kujtesë! Mos vallë më ke harruar fare dhe argalisesh më kot?… Ja, ja tek më fton, të dalim, ta pimë bashkë një gllënjkë, për ty kam ardhur! Ku mund të shkojmë së bashku? Në Brera. Po aty ku e nisa rrugën time, nuk e sheh? Më qan syri për atje! Dhe nuk katandisem si mos më keq! E njoh veten. Oh, po, më vjen gjithnjë në mendje ajo, kënga e mallit, më kullon shpirti për të. Më zgjohet dëshira ta shoh, t’i qëndroj pranë, të ngremë një gotë të dy. Dhe të këndojmë së bashku, duke i rënë kitarës. Melodia vinte e ngrohtë, pa pikë rrëmuje, sikur të mbështillte me qiqërimin e horizontit dhe ti mund të kridheshe brenda meditimit tënd. Ç’ne, kush tha, ti je më i bukur se ç’ke qenë atëherë kur unë s’të dashuroja dot! Fjalët kishin një tingëllimë absurde. Po pse moj, s’ma nxë goja, pse më ha të gjallë… ç’ke… I ke naze të gjitha? E shoh, e kuptoj! S’do shumë mend! E di. Zërin e ke të bukur, të ngrohtë, si gjithnjë. Zëri yt më ka prekur thellë. O, sa e kam dashur atë zë. Më është përpëlitur gjoksi… Sepse ashtu ndieja, më këputej diçka e madhe në gjoks dhe më krijohej një rrëzomë e thellë, një humnerë e pafundme. O Zot, sa e kam dashur! Doja që të ndieja për çudi përpëlitjen e lezetshme të zërit, si të shihja një plagë shpirti… Ai zë, me sa duket ma holloi keq këtë të shkretë zemër e ma bëri trokë e copë, më leskëroi shpirtin e ma bëri ré. Ré që lëvizin sa andej këtej nëpër kthjelltësinë e horizontit tim tashmë të mbyllur e me fare pak dritë… Dhe ti më josh kaq fort me zërin tënd, që më bën të vuaj, të ndiej shumë dhe befas të ndiej këputje, lodhje të madhe… Eh, pleqëri!… Pleqëri të mos kishte kurrë. Dëshirën e vjetër të njeriut zoti nuk e dëgjon kurrë. Po edhe unë… E çfarë, unë? Ashtu ndiej, ashtu jam, mos më lodh më zëri im i shtrenjtë, jeta ime, çohu, dua të të shoh teksa vallëzon, si shtojzovalle…

Dy duar të buta i kapën duart e tij të rreshkëta, ngjyrosur sipër me ré boje. Rrëgjimi dukej por nuk pranohej, dy duar të kapura fort, që lëviznin të kapërthyera te gishtërinjtë, fort, shumë fort, gjersa zbardheshin krejt, gjinjtë e mëdhenj rëndonin, kofshët e saj bashkoheshin me të tijat dhe i krijonin një boshësi të afshët, këndellëse dhe aq të dëshiruar, ndërsa këmbët herë shkelnin hijen e tij të lehtë, herë e shtynin pak më tej. Një koreografi që këmbët të cilat dikur i hidhte me zjarr, tashmë po donin të mbreheshin te nallbani. Një egërsirë si e lënë pa zot, ajo për një çast e trembi, u rrotullua. Ku e kishte fshehur këtë fuqi bishe? Ku e gjeti? Dhe iu qesh përbrenda. Shpesh i dukej sikur e qeshura i gurgullonte si ujë burimi përbrenda trupit, duke krijuar një gjendje freskie, sepse ajo rrotullohej dhe nuk binte në mënyrë skandaloze në tokë, në dysheme. Atij i theri fort në brinjë sepse ia ndjeu prekjen e magjishme brenda një rrotullimi përplot magji dhe ëndje, ndërsa melodia vinte tek ai e butë, e ngrohtë, me lëvizje trallisëse dhe magji të kokëkrisur. Qeshte ai. Edhe ajo. Marrëzia po e rrëmbente ngadalë dhe me vendosmëri. Do të donte ta puthte dhe pastaj… pastaj hija iu shkërmoq nëpër duar…

Zuri kokën me duar. Ç’të qe e gjitha kjo? A nuk ishte ai që e kish tërhequr fort nën ombrellën e krahëve të tij, të trembur e të drithëruar që të dy nga psherëtimat e malluara, ajo duke e ledhatuar në fytyrën tërë gropëzime të lehta, duke shkarravitur buzëqeshje të ngathëta? A nuk ishin ata që, si e mblodhën veten nga ajo çmenduri e hatashme, pinë një kafe turke pa folur, dhe pastaj u puthën gjatë, shumë gjatë, në një ëndje të pa treguar? A nuk ishte ai dhe ajo që vijonin të përmbyteshin nën gurgullimin e përroit të të qeshurave? I bëhet njeriut, thua? Ndoshta edhe i bëhet! Si hija ime që gajaset dhe më vështron e ngulmët e me aq trishtim pa nxjerrë zë, si të kishte ardhur nga një botë tjetër… E mendoi një çast me kthjelltësi, me mendjen në vend dhe pa me kthjelltësi të habitshme. Dikush përkulej para tij. Luli? Lul Jeta! Lule Jeta! Iu përkul para, i pëshpëriti lehtë një fjalë të ëmbël, si një vezullim dehës…

Shikimi i tij befas u ndez plot me ngjyra të bujshme. Dhe mbeti i përjetësuar ky shikim…

Budit, për shembull, fama e madhe i erdhi nga letërsia e tij eprane. Edhe Kodrës ajo famë i erdhi nga totemi i jashtëzakonshëm, gjetja e tij madhështore dhe natyrshëm nga piktura e tij e madhe. Çdo ditë ka prillin e vet, ashtu siç ka edhe dhjetorin e vet. Edhe çdo njeri. Patriotët që sigurisht nuk lexojnë (dhe nuk mund të lexojnë!) kanë dalë me kohë të pjesshme tek atdheu. Dhe bëhen pastaj fama e tij. Ka nga ata që i bien edhe pianos së perëndimit, që përngrehen edhe për Vatikanin apo për katolikët, dhe pastaj ulen këmbëkryq në kohën e mbrëmjes si nuk lodhen dot nga suksesi i shkrehur. Në ujërat e famës notojnë gjenitë, majat! E kini vënë re se edhe majat e ashpra, kur shëtisim në vise me maja, na duken fort të bukura dhe i pëlqejmë pa masë?…*

* Xh. Lleshi – Nga Budi i madh tek Ismail Qemali dhe armenët,

Me zotin Kadare, në bisedë të lirë, 26 qershor 2017.