VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Pjetër Bogdani pikturë nga Gazmend Freitag me video nga Dr.Ibrahim Rugova

By | July 24, 2016

Komentet

Ibrahim Kodra nga Gazmend Freitag

 

Nga Asie Duka

Bota është një mrekulli e përzier me tmerr, shpreh në veprën e tij ”Ibrahim Kodra “. Në pikturën e tij ai ka përfshirë botën mbarë, sepse u flet njerëzve për realitetin e tyre në secilin vënd, në mënyra të ndryshme. Ai dha një kontribut të pakrahasueshëm për Shqipërinë, për ato që e kuptojnë domethënien e veprës së tij. Çdo pikturë e tij është e shoqëruar me një lumë fjalësh. Për Kodrën mbyllja në vetvete është humbje e personalitetit, sepse njerëzit kërkonjnë siguri në një shoqëri uniforme, ai ishte kundër totalitarizmit, por edhe kundër demokracisë, nga mënyra se si praktikohet, sepse ajo detyrimisht përfshihet në totalitarizëm, ai ishte për aristokracinë ose për ata që e meritojnë, pra ai ishte për seleksionimin, pra të vlerësohet artisti që e meriton, zgjedhja të realizohet sipas aftësisë dhe meritës. Kodra  ç’mitizoi duke çuar drejt kritikës çdo ideologji, përfaqësuesi më dinjitoz, duke na befasuar dhe mrekulluar me pikturën e tij.

Ju zoti Gazmend Freitag, zgjodhët figurën me simbol të pikturës shqiptare për ta ngritur në piadestal ku ai aktualisht qëndron. Nuk ka gjë më tragjike se të shohësh sesi një vënd boshatiset dhe se si piktorët dhe krijuesit e tij e braktisin atë, njeri pa atdhe gjer kur atdheu të bëjë ”revolucion” vlere, për ti rikthyer vlerën. Ju zoti Freitag keni thënë, se çdo epokë në atmosferën e vet përmban ngjarje, të cilat kanë ndodhur e do të ndodhin, dhe se artistët, ju, nëpërmjet antenave delikate jeni në gjendje ti kapni ato, dhe t’i paraqitni në tablo, duke i shndërruar në art artin, atë që qëndron në ajër, i paqartë dhe i pashprehur.  A është personazhi i pikturës tuaj kaq i fuqishëm sa të ndikojë në histori?!

Unë them ajo që ju bëni ju është materializuar tashmë. Juve ju ka frymëzuar zoti Kodra saqë ju jeni vetë tani nje i tille. Të realizosh do të thotë të ekzistosh. Populli shqiptar nuk është aq i mprehtë, sado që thuhet se është inteligjent, sepse nuk arrin të kuptojë atë që ndodhet jashtë kufinjve të tij. Ju po përpiqeni të realizoni një ëndërr. Ç’është ëndrra për ju?! Ju nëpërmjet ëndrrës thoni se; imagjinarja është fantazia më e fortë, më e vërtetë, më e aftë, më e përshtatshme dhe që e paraqet realitetin si të dokumentuar. Ai që dëshiron të jetë realist gjithmonë është përkrahës i diçkaje. Piktori nuk gënjen ai paraqet bukur. Ëndrra është qëndrimi juaj ndaj botës. Piktura ju ndihmon të ekzistoni. Nëse do pushonit së pikturuari do ndjeheshit plotësisht i pashpresë, kështu jeni shprehur. Ngjyrat janë e vetmja gjuhë me të cilat mundoheni dhe vazhdoni të flisni. Në to ju gjeni atë që fjala e ka humbur. Ato janë fjalë, ligjërim, mirëkuptim, jetë që ju lidh me gjërat e tjera, me universin. Ju frikeni se mos zëri i tyre zhduket…! Me zell dhe dëshirë, ndiqe ëndrrën, mbroje kulturën.

9

Gazmend Freitag: Ibrahim Kodra, 2017

11

Gazmend Freitag, 2017.  © Keti Berisha

PIKTORI I MADH KODRA DHE DJALOSHI YNË ATJON – Në ditën e lindjes, në 100 vjetor – Nga Eda & Visar Zhiti

 

Piktori me famë botërore, Ibrahim Kodra, kishte shumë miq, artistë gjithandej, gazetarë të mëdhenj e aktorë filmash, piktorë natyrisht deri edhe Pikasso-n, poetë, madje bashkëpunoi me nobelistët italianë Eugenio Montale e Salvatore Quasimodo, ishte bashqytetar me ta në Milano, ku dhe u laurua në Akademinë “Brera”, ndërsa shkrimtarit Dino Buzati do t’i thoshte: “po vizaton ashtu siç shkruan”, që sa e gëzoi kjo thënie atë, po kështu vazhdoi miqësitë dhe me brezin e mëpastajmë të tyre, si me poetin dhe kritikun e artit Sebastiano Grasso, etj, etj, ndërkaq Kodra njihej dhe me Heminguejin, duam të themi se miqtë e tij të mëdhenj ishin dhe nga vende të mëdhenj, po kështu ai çmonte shumë dhe bashkatdhetarin e tij Kadare, ndërsa në rininë e hershme, para se të ikte me studime nga Mbretëria e Shqipërisë, ilustronte reklamat për filmat e rinj, tekstet e të cilave i bënte shkrimtari që do të burgosej më vonë, Mustafa Greblleshi.

Vërtet të pafundmë janë miqtë e Kodrës, edhe të panjohur, të thjeshtë, por më të përzemërtit dhe më të bukurit për atë mbeten fëmijët.

Madje edhe ushqime pëlqente nga ato të fëminïsë dhe ne kemi patur rast t’i çonim gatime shqiptare, ndërsa ata që i ndejtën pranë, arbëreshi Demetrio Patitucci e pastaj deri në fund me besnikëri epike, Fatos Dashi Faslliu, sikur i dhanë copa atdheu, ngrohtësinë e bukës familjare.

Por fëmijët, vërtet fëmijët ishin gëzim për Kodrën dhe ne duam të tregojmë diçka. Kujtojmë, e ç’të kujtojmë më parë, ja, një herë në një festë me miq, kur Kodra po luante me dy fëmijë spanjollë, motër e vëlla e i tha njër nga: janë si ëngjëj, jo, u përgjigj: janë engjëj. Ndërsa në vendlidjen e tij, në fshatin Ishëm të Durrësit, i rrethuar nga qindra fëmijë të shkollës, u dëgjua t’i përgjigjej gazetarit të një televizionit që po e pyeste ndër të tjera se ç’fëmijë kishte: ja, të gjitha këta, tha Kodra dhe i qeshën sytë.

E kishim parë në studion e tij, që ndërsa pikturonte totemin e tij të famshëm, po i shtonte një Pinok përballë, do ia dhuroj një djali, kemi miqësi familjare, më dha një orë për datëlindjen, tregoi. Në kavaletin më tej kishte mbaruar një pikturë që dhe ajo do të dhurohej, një kirurgu këtë radhë në vend të pagesës për një operacion që kishte kryer mbi bashkëshorten e një miku.

Ndoshta të mbi 6 mijë pikturat e Kodrës, të shpërndara nëpër botë në të gjithë kontinentet, kanë nga një histori.

Na pëlqen të tregojmë që Kodra i vonë u miqësua shpejt dhe me djalin tonë, Atjonin dhe ai e deshi atë si një gjysh mitik. U takuan së pari diku aty afër “Piazza di Spagna” në Romë dhe vogëlushi ynë rrekej të largohej dhe befas binte. “Po shpik të ecmen” tha Kodra dhe filloi të vizantonte mbi gazetën që gjendej mbi tryezën tonë, siç e kishte zakon. E ruajmë ende atë portret të djalit.

Kur u bë tre vjeç, i dha një pikturë me autograf

Rastet e bukura nuk munguan për t’u takuar prapë. Kodrës i pëlqente të bënte lodra me fëmijët, nga ato që quhen “numra shpejtësie”, zhdukte letra, sajonte njolla nëpër duar pa u kuptuar, i mahniste fëmijët, këndonte… Lodrat që mësoi nga Kodra, Atjoni ua bënte fëmijë të tjerë dhe u dukej atyre si magjistar i vogël.

Së fundmi u panë në Tiranë. Kodra kishte sjellë një ekspozitë antologjike, më të madhen të tijën në Galerinë Kombëtare, ishte viti 2003. Kështu u krijuan mundësitë të rrinim përsëri gjatë me Kodrën, në darkat ku ai rrethohej me personalitete të vendit e miqtë e shumtë, në hollin e hotelit, ku ai tundohej si përherë të vizatonte mbi gazeta e meny, ç’gjente, duke përdorur ngjyrat, që mbante në xhepat e shumtë teksa ishte i veshur dhe vetë në mënyrën më piktoreske, por ndodhte të përdorte për ngjyrime dhe petlat e luleve e të gjtheve përreth.

Atjoni ishte 8 vjeç dhe tani me Kodrën fliste më gjatë e kuptohej më shumë. Ruante ç’kishte vizatuar ai për të dhe pastaj në stilin e Postkubistit të Madh vizatoi një totem “Homazh Kodrës”, e titulloi siç kishte bërë dhe Kodra “Homazh “Pikassos”.

Piktura e Atjonit do të vlerësohej më pas nga kritikë arti, nga studiuesi Prof. Gëzim Qendro, kuratori i ekspozitës së Atjonit në Tiranë, po kështu dhe nga piktori dhe botuesi i njohur Gëzim Tafa, përgatitësi i Albumit të Atjonit.

Ngjyrat e asaj miqësie që përbashkuan piktorin e madh Kodra me fëmijën me emrin Atjon, tani vezullojnë parajsërisht duke risjellë çaste jete, atë lumnim që buronte nga buzëqeshjet e tyre të çiltra, të tretura në ajrin e kaltëremë të  kujtimeve, me dëshmitar Hyun.

 

 

 

 

Në ditën e 100 vjetorit të Ibrahim Kodrës. 22 prill 1918-2018 – KONTAKTI ME KADARENË ËSHTË MAGJEPSËS

Përgatitur nga Xhevair Lleshi, në vargun e veprimtarive për Maestro Kodrën nga Instituti i Edukimit, Trashëgimisë dhe Turizmit, Tiranë…

 

 

Abdulla Tafa – Nga traditat në bashkëkohësi, ç’përfaqëson për ju Ismail Kadareja, figura numër një e letërsisë së sotme shqiptare.

 

Maestro Kodra – Kontakti me Kadarenë është magjepsës. Mbi të gjitha ai është kombi, populli. Për mua Kadareja është projektor i fuqishëm i drejtuar në thellësitë e mëdha të shpirtit të popullit, kombit, atje ku fillon, formëzohet, rrit përmasat magma vullkanike e këtij shpirti. Elementët që e përbëjnë këtë magmë janë të shumta: mite, rituale, kultura shekullore e të jetuarit, filozofia e saj, mendësia e raporteve ndërfamiljare, mendësia e juridiksionit të mahnitshëm popullor; i mahnitshëm edhe si pasuri juridike edhe si mekanizëm real, që jep përgjigje për gjithçka; historia e mirëfilltë e ndriçuar në zonat e saj më pulsative si segmenti pas pavarësisë, periudha tërmetore e pashallëqeve të mëdha, kulmi skënderbejan i shek. XV, shekujt sërish me shenjë të formimit dhe të konsolidimit të principatave të para shqiptare etj… Mbi njëmijë vjet të shikuara artistikisht me prirjen për t’u shtyrë akoma përtej në rrjedhat historike. Kadareja e fut këtë magmë në laboratorin e tij, i shton asaj kronikën e ditës, herë tipike, herë-herë ordinere, herë tragjike, herë groteske dhe nxjerr prej andej jo elementin magjik të alkimistëve të moçëm, por formulën sekrete të jetesës dhe të mbijetesës shqiptare. Alambikët cilësisht të rafinuar të artit të Kadaresë edhe pse shpesh punojnë me lëndë të kufizuar në caqe hapësinore i japin asaj rrezatim universal.

Kadareja është traditë dhe novitet. Në të gjendet në formë të kristalizuar arti i popullit, arti i përzgjedhur i traditës sonë të kultivuar. Gjithashtu në të bashkohen mrekullisht Homeri me Eskilin. Dantja me Shekspirin. Xhojsi me Kamynë, Kafka me Sartrin e Elyari me poetët e tjerë të mëdhenj të këtij shekulli, për t’u tjetërsuar në markën e veçantë tepër të njohur në prozën bashkëkohore, në markën Kadare. Kadareja është  shpallje botërisht e mundësive të magjisë sonë artistike. Pohim i ri i gjenisë së vjetër shqiptare.

 

[ Marrë nga libri Abdulla Tafa, «Kodra një univers», f. 37, Botim i Entit ART, Tiranë 1992 ]

Grafikë e piktorit Avni Delvina nga cikli “Historia përsëritet”

Grafike e piktorit të njohur Avni Delvina nga cikli “Historia perseritet”.

Në rrjetin social autori shkruan: “Kete grafike ja dedikoj rekomandimit per hapjen e negociatave per ne BE. Eshte e realizuar me poezine e fameshme te Fan Nolit “Rent or Marathonomak”, ku Filipidesi i famshem mberrin ne Athine dhe lajmeron fitoren….

Ne grafike eshte perfaqesuesja e BE qe ndez flaken olimpike per ta sjell ne Tirane dhe per te lajmeruar fitoren.”

 

E mrekulluar pas mozaikëve të Artistes Erieta Koliqi Gajtani! Nga Elida Buçpapaj

E ndoqa me shume interes një reportazh kushtuar Artistes Erieta Koliqi Gajtani tek VizionPlus. Nuk desha që të mbaronte sepse Arti i Erietës prej pasionit të saj ka manjet dhe të tërheq.

Jam mrekulluar gjithmonë me peisazhet e Erietës që ajo i ka publikuar shpesh në rrjetin social, për koloritin, për ngrohtësinë që të krijojnë përshtypjen sikur janë pjesë e përditshmërisë të atij që e sheh. Kur vepra e Artistit hyn në psikën e çdokujt dhe zgjon diçka tek çdokushi, atëhere vepra ka vlerë, atëherë Artisti ka mundur të shprehë jo vetëm sensacionet e ndjenjat e veta por edhe të komunitetit sepse gjuha e piktorit është universale, nuk ka nevojë për përkthyes!

Erieta është Artiste sepse i zgjon dhe i ngacmon ata që e shohin veprën e saj. Erieta Koliqi Gajtani është gjithmonë në kërkim të vetes, në zbulimin e saj. Tani ajo ka hapur një kapitull të ri dhe i është kushtuar Mozaikut, ndofta mozaicistja e vetme shqiptare. Rreth kësaj etape të krijimtarisë të Erietës ishte koncentruar reportazhi, duke na ballafaquar me veprat e saj në mozaik.

Kur flasim për mozaikun, shqiptarëve menjëherë u vjen ndër mend Bukuroshja e Durrësit, një kryevepër 2300 vjeçare e antikitetit, pjesë e trashëgimisë kulturore shqiptare që i ka mbijetuar shekujve dhe milenarëve e vazhdon të tërheqë e magjeps me bukurinë e saj këdo që e sheh. A është Bukuroshja e Durrësit pjesë e trashëgimisë kulturore e mbrojtur nga UNESCO ? Jo nuk është! Këtu kuptohet roli zero i shtetit ndaj Artit dhe natyrisht edhe ndaj Artistëve.

Me mozaik është punuar edhe muralja e Muzeut historik kombëtar. Mozaiku është pikturë me gurë, por që kërkon talent shumë më të spikatur se i piktorit, sepse piktori i përzien lehtë ngjyrat, por përzgjedhja e gurëve për të krijuar një Xhokondë apo Pranverë të Botiçelit apo portret të simbolistit Gustav Klim-t kërkon kryemjeshtëri, është një kryevepër mbi një kryevepër sepse mozaiku kërkon talent, lodhje, përkushtim, durim dhe pasion. Mozaicisti është një kërkimtar i gurëve sipas ngjyrave. Reportazhi për Erietën na solli momente kur ajo kërkonte gurë dhe guaska nëpër plazhet shqiptare dhe të Ballkanit dhe pastaj në studion e saj shumë modeste, që e ka krijuar në apartemantin e saj, ajo i kishte klasifikuar sipas ngjyrave e sipas llojit. Studioja e Erietës ishte edhe një lloj punishte, ku ajo vetë coptonte gurët nëpër copëza për artin e saj. Sa heriozëm kërkon arti i Artistes Erieta Gajtani Koliqi, sa kohë që ajo ia merr jetës të saj dhe ia përkushton Artit që i takon kulturës shqiptare.

Murin e studios Erieta e ka përdorur edhe si ekspozitë ku ka vendosur disa nga Mozaikët e saj që e magjepsnin teleshikuesin nga ekranët e televizorëve. Erieta nuk është në kërkim të arit për Mozaikët e saj, por gurët e saj janë si miniere ari, përmes të cilëve Artistja shpreh vetveten. Dhe më ngjan se ajo ka arritur një kulm të krijimtarisë të saj.

Për Mozaikun thuhet se është një nga format më jetëgjata të artit dekorativ, që zakonisht mbulon sipërfaqe mbi dysheme apo murale nëpër teatro, opera, muzeume, vende kulti apo shtëpi private, pishina, tavane, faqemuresh. Erieta Gajtani Koliqi i sjell mozaikët e saj me formatin e pikturave të cilat mund të zbukurojnë çdo ambient që gjallohet nga njeriu, nga institucionet publike deri tek shtëpitë tona.

Mozaiku i konkuron pikturës dhe është një konkurent që fiton mbi të, por mundi i mozaicistit është titanik në krahasim me penelistin, me piktorin që emocionin e tij e derdh në çast, ndërsa për Artistin që i përkushtohet mozaikut, një vepër i kërkon kohë pa fund deri në muaj e vjet!

E Bukura e Durrësit ka tërhequr vemendjen e arkeologjisë botërore dhe është një thesar shqiptar. Ravena në Itali njihet si qyteti ku prehet Dante Aligieri dhe i famshëm prej Mozaikëve të saj që tashmë janë pjesë e trashëgimisë botërore të njerëzimit që mbrohet nga UNESCO-s. Mozaikët e Ravenës datojnë periudhën bizantine kur ishte edhe kryeqytet i Perandorisë Romake të Perëndimit dhe lulëzimi i qytetit lidhet edhe me lulëzimin e artit të mozaikëve.

Duke e parë Artisten Erieta Koliqi Gajtani nga ekrani që ishte duke punuar në mozaik bazuar në një vepër të Klimt, nuk ke si të mos sqarosh lexuesin se vetë vepra e Klimt është frymëzuar nga mozaikët (ata të Ravenës) dhe kush e njeh veprën e tij, nuk ka si të mos vejë re se ajo ngjan sikur ai ka pikturuar mozaikë. Klimt ka kthyer në pikturë mozaikun ndërsa Erieta kthen anasjelltas në mozaik veprën e Klimt!

Mozaiku megjithëse njihet si arti i përherësisë është pak i aplikuar nga Artistët shqiptarë sepse sikur e nënvizova kërkon angazhim të madh, lodhje fizike sidomos në kushtet kur Artistët shqiptarë janë në mëshirë të fatit. Ata bëjnë një punë titanike sakrifikuese për hir të Artit dhe pasionit të tyre që është jo vetëm vlerë personale por edhe vlerë e kulturës por që bie totalisht në syrin e verbër të shtetit shqiptar.

Teleshikuesi i pa vetë kushtet se si punon Artistja Erieta Koliqi Gajtani, një sakrificë e jashtëzakonshme për një Artiste dhe për një femër, kur shteti qendron indiferent dhe buxhetet e veta i ndan aty ku ka interes të përfitojë vetë dhe jo kultura kombëtare.

Deputetet gra janë të pashpirta, nuk marrin vesh nga arti dhe i urrejnë gratë e zonja apo artistet. Edhe organizatat e grave janë shërbëtore të atyre nga financohen sepse normalisht ato do të duhej të promovonin artin femëror.

Shteti nga ana e tij nuk i mbështet Artistët as moralisht. Edi Rama i përdor sallat e kryeministrisë për artistët që i ka në përdorimin privat, që duhet të paguajnë haraçin duke thënë për konsum propagandistik se ai, kryeministri është magjik, magjepsës. Nëse antinjerëzorja do të shkaktonte magjepsje po ai do të ishte magjepsës. Edi Rama që vjen vetë nga bota e artit është shnjerëzor me Artistët dhe Artin e tyre, aq më tepër kur dihet se kombi identifikohet me artin dhe kulturën që krijon. Bukuroshja e Durrësit është pasuri kombëtare, edhe arti i vërtetë është po ashtu pasuri kombëtare. Opinioni shqiptar e di se nëpër vizitat shtetërore nëpër botë si kryeministër Edi Rama merr me vete zhgarravinat e tij duke i paraqitur në ekspozita. Nëse do të ishte vërtetë artist do të duhej të merrte me vete veprat e Artistëve shqiptarë. Atëhere Artistët do të thoshin për të se ai është të paktën njeri!

Duke parë punimet e Erieta Koliqi Gajtanit në mozaik u impresionova, pasojë kjo e të bukurës në art që të zhtang sepse e bukura në art është magjike, ajo të lë pa gojë ose pa frymë pasi ka forcë të madhe ndikuese. Punimet e Erietës më mrekulluan sepse përzgjedhja e nuncave të ngjyrave për një pikturë të Klimt që ajo ishte duke punuar, kërkon të jesh një artiste e jashtezakonshme me një dashuri të jashtëzakonshme për artin, por edhe një punëtore e madhe pasi puna që ajo bën është titanike, i mbledh gurët, i ndan sipas ngjyrave, pastaj i copton duke krijuar punimet e saj me koloritin e krijuar me nuancat e ngjyrave të gurëve që e bëjnë artin e saj të ketë ngjyrat e natyrës dhe jetës. Të isha Presidenti i Republikes, i shkrova në rrjetin social Erieta Koliqi Gajtanit, do të të jepja menjëhere titullin Mjeshtëri i Madh. Arti dhe kultura duhet te mbështetet nga shteti se Artistet jane si guret e çmuar. Janë margaritare. Një krijues i vërtetë i ngjan Zotit, krijuesit të gjithçkasë dhe universit, prandaj arti i vërtetë ka vlera universale!

Po të kthehemi tek përditshmëria e Artistit, të cilit sot i duhet të mbijetojë përmes artit të tij është një katastrofë e vërtetë. Kjo vjen nga mënyrë antinjerëzore që funksionojnë instrumentat e shtetit në Shqipëri. Do të ishte shumë bukkur që nëpër shtëpitë tona të mbanim vepra arti për të edukuar të bukurën tek brezi i ri, por edhe për të ruajtur të bukurën. Kësisoj do t’i vihej në ndihmë direkte Artistëve shqiptarë. Në diktaturë piktorët dhe skulptorët e partisë i mbante shteti, ndërsa tani shteti i shqelmon Artistët. A mos duhet të themi se diktatura ishte e mirë, jo aspak, diktatura ishte kriminale, por shteti aktual është më kriminal sesa diktatura sepse të gjitha buxhetet e veta i shpërndan tek antivlera, ndërsa i ka shpallur luftë Artit dhe Artistëve!

Danaja 50cm X 70cm

 

 

Leda dhe mjellma 1 metër me 55 cm

Soporanoja me famë botërore Inva Mula fton artdashësit të ndjekin sonte finalen e VIRTUOZËVE!

Sopranoja me famë botërore Inva Mula në faqen e saj në rrjetin social fton artdashësit që të ndjekin natën e fundit të Virtuozëve,

një format i jashtëzakonshëm për të zbuluar talentet në këndimin operistik, instrumet dhe balet.

Sonte është nata finale, pas 8 netë konkurimi dhe seleksionimi.

Inva Mula shkruan si më poshtë:

“Te dashur miq te Virtuozeve
Mbas 9 neteve te magjishme me virtuozet po i vjen fundi ketij MISIONI ku do te shpallim dhe laureatet !
Ju presim sonte ne te Klan Ora 20.05 per finalen e madhe !
VIRTUOZET”

Edhe voal.ch bashkohet me zërin e saj, le të ndjeki sot telespektatori një format konkurimi i standartit botëror që ia vlen!

Më 15 prill 1452 lindi Leonardo Da Vinçi, gjeniu shumëtalentësh i Rilindjes Italiane

Leonardo di ser Piero da Vinci (15 prill 1452 – 2 maj 1519) i njohur përgjithësisht si Leonardo da Vinci ose thjesht Leonardo, ka qenë një polimat italian i Rilindjes, fushat në të cilat kishte interes ishin arkitektura, shpikja, inxhinieria, piktura, skulptura, shkenca, muzika, matematika, letërsia, anatomia, gjeologjia, astronomia, botanika, shkrimi, historia dhe hartografia. Është cilësuar shpesh si babai i paleontologjisë, iknologjisë dhe arkitekturës, i cilësuar gjithashtu si ndër piktorët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Ndonjëherë i mvishet shpikja e parashutës, helikopterit dhe tankut[1][2]; qe kryeshembull i idealit të humanizmit rilindas.

Si piktor (vizatues), ishte nxënës i Verrocchios, në shitoren e të cilit njohu bashkënxënësin Lorenzo di Credi (Lorenco di Kredi), që shquhej për stilin e tij të hijshëm me vija të prera e të sakta. Këto mënyra të di Credi-t ndikuan te Leonardoja, por më pas ishte radha e Lorencos të mësonte nga Leonardo. Ai është një ndër humanistët më të mëdhenj ne kategorinë e artit. Da Vinçi mund të mendohet si një kryetip i njeriut të rilindjes dhe është përcaktuar shpesh si një gjeni, për shkak të shkëlqimit të tij në të gjitha fushat e artit, për zbulimet e tij shkencore dhe shpikjet teknike, që duken një përparim i madh në krahasim me kohën e tij.

Jeta

Mbi jetën e Leonardo da Vinçit dihet shumë pak. Por qarkullojnë një sasi pasaktësish e thjesht fantazish, përfundim i pesë shekujsh studimesh të përafërta.

Leonardo i firmoste punët e tij vetëm me “Leonardo” ose “lo, Leonardo” (“Leonardi”). Prandaj referohet një vepër e tij si “një Leonardo” e jo si “një da Vinç”. Ndoshta, nuk përdorte emrin e të atit – me të cilin përndryshe do të punonte (krijonte) në Firence – pasi që ishte një bir i paligjshëm.

Leonardo lindi në 1452 në Vinçi. E dimë orën e datën e saktë falë një dokumenti të shkruar nga gjyshi: “1452, lindi një nip i imi, biri i Ser Piero, im bir në ditën 15 prill të shtunën në orën 3 të natës. Pat emrin Lionardo. E pagëzoi prifti Piero di Bartolomeo da Vinci.”

Thuhet se Leonardo (që jetoi 5 vjet me të ëmën) ra një herë nga krahët e saj dhe një herë tjetër pas një viti nga ballkoni.

Leonardo ishte vegjetarian për gjithë jetën e tij. Piktor nxënës në shitoren e Verrokios, ku mori ndikim të pikturës tejet realiste qoftë nga Verrokio, mbi të gjitha edhe nga Lorenco di Kredi, në këto mënyra mund të referohet Shpallja e Uffizi (Galeri artesh në Firence); filloi shumë shpejt të vizatonte për vete në Firence. Nga 1482 deri 1499 punoi për Ludoviko Sforca, Dukë i Milanos, ku pat shitoren e tij me nxënës.

Shtatëdhjetë ton bronz që u menduan për “Kalin e Madh”, një gdhendje (statujë) kali e Leonardos, u përdor në vend të tij për të prodhuar armët e nevojshme nga Duka për të shpëtuar Milanon nga francezët e Karl VII në 1495.

Kur francezët u rikthyen nën udhëheqjen e Luigji VIII në vitin 1498, Milano ra pa luftë, duke keshtu qe nuk mund te shpjegohen se si Leonardo Da Vinci mund ti bente pikturat

Leonardo mbeti në Milano për disa kohë, gjersa një ditë gjeti harkëtarët francez që përdornin modelin e tij prej argjile në përmasa reale të “Kalit te Madh” si tabelë qitjeje për ushtrim. La atëherë Milanon së bashku me Salai e me mikun e shpikësin Luka Paqoli për Mantova, duke u zhvendosur dy muaj më pas në Venedik e kështu përsëri në Firence në fund të prillit të 1500.

Clos Lucé në Francë, ku vdiq Leonardoja në vitin 1519

Në Firence hyri në shërbim të Çezare Borxhasë si arkitekt ushtarak e inxhinier.

Në 1506 u kthye në Milano, tani në duart e Masimiliano Sforcës pasi që mercenarët zviceranë dëbuan francezët.

Këtu takoi Françesko Melci, që u bë një mik i dashur e shok gjer në vdekjen e Leonardit e për pasojë trashëgimtar i tij.

Nga 1513 deri 1516 jetoi në Romë, ku qenë piktorë aktiv si Rafaelo e Mikelangjelo, edhe pse nuk pat shumë kontakte me ta.

Në 1515 François I i Francës (Fransuaz I) rimori Milanon, e Leonardit iu besua pjesa kryesore e një luani mekanik për bisedimet e paqes që mbaheshin në Bolonja, mes mbretit francez dhe Papa Leone X.

Në vitin 1516 hyri në shërbimin e Francesko I me detyrën piktor i parë, inxhinier e arkitekt i Mbretit ; iu lejua përdorimi i Clos Lucé, pranë Kështjellës së Ambuazës, vendbanim i mbretit, bashkë me një pension të majmë. Leonardo e mbreti u bënë miq të mirë.

Vdiq në kështjellën e Cloux (Kluks), afër Amboise në Francë në vitin 1519. Sipas dëshirës së tij arkivoli u ndoq nga 60 lypsa. U varros në Cappella di Saint-Hubert (Kapelën e Shën Hubertit) në Kështjellën e Amboise. Dukej që Leonardo nuk ka patur kurrë lidhje të ngushta me gra. Në vitin 1476 u padit anonim për kontakte homoseksuale me një model 17-vjeçar, Xhakopo Saltareli. Leonardo u padit së bashku me tre të rinj të tjerë për sjellje homoseksuale e lëshua për mungesë provash. Për një farë kohe Leonardo mbeti nën mbikëqyrjen e “Zyrtarëve të natës”, një lloj “mbrojtësish moral të rilindjes”.

Arte

Leonardo është i njohur për vizatimet e tij të mrekullueshme, si “Darka e Fundit” e vitit 1498 që gjendet në Kuvendin e Santa Maria delle Grazie (Milano) (Shën Maria e Hijeshive) që mjerisht që nga viti 1517 filloi të përkeqësohej korja e vezës së përdorur në pëlhurë, në vend të teknikes zakonore (tradicionale) të vizatimit mural, afresku që përfaqësonte për të një pengesë të madhe pasi nuk lejonte ripunime, ndryshime ose bërjen e mbivizatimit dhe hijezimit. Vepra më e njohur është Mona Liza (e njohur më mirë si La Gioconda (Lozonjarja), që ruhet në Muzeun e Luvrës në Paris, pikturuar në vitet 1503 – 1506. Ajo do të përfaqësonte të gruan e tregtarit fiorentin Francesco del Giocondo, por mbi këtë janë zhvilluar teori të ndryshme. Më e fundmja , e parashtruar nga studiues gjermanë është marrë parasysh edhe nga ekspertë të Muzeut të qytetin e Shën Pjetërit, në Rusi, bazohet mbi zbulimin e një fakti të ri : ravijëzimi i linjave të fytyrës së Mona Lizës me ato të zonjës së portretit të Caterina Sforza-s të Lorenzo di Credi, e njohur edhe si portreti i “Dama coi gelsomini” (“Zonja me jasmina”). Në këtë pikë, do të dilte se personazhi historik që ka frymëzuar Leonardon nuk do të ishte tjetër se Caterina Sforza , në atë kohë personazh me nam, sepse ishte tashmë zonjë e Forlì.

Vetëm shtatëmbëdhjetë piktura të tij e asnjë prej gdhendjeve të tij kanë mbijetuar. Leonardo shpesh parahidhte (projektonte) piktura të mëdhaja, me shumë shënime e skica, vetëm për t´i lënë në fund në projekte të pambaruara.

Në vitin 1481 iu vu detyrë vizatimi për një altar : L’adorazione dei Magi (Adhurimi i të diturve). Pas projektesh të mëdhaja e shumë skica, vizatimi mbeti i pambaruar dhe Leonardo u nis për në Milano, ku kaloi shumë vite duke bërë plane e modele për një gdhendje (shtatore) përkujtimore kali të bronztë të lartë 7 metra (Kali i Leonardos Milano). Për shkak të luftës me Francën, projekti nuk u përfundua kurrë. Falë një nisme vetjake, duke u bazuar mbi disa projekte të tija, një shtatore e ngjashme u përfundua në Nju Jork në vitin 1999. shtatorja i është dhuruar qytetit të Milanos dhe gjendet tani në hyrjen e Hipodromit të Troto-s të San Siro.

Ende kur ishte në Firence iu besua një afresk madhështor për një mur të Salone dei Cinquecento në Palazzo della Signoria: La battaglia di Anghiari (Beteja e Angiarit), rivali i tij Michelangelo duhej të pikturonte murin përballë. Pasi pati bërë një larmi të pabesueshme studimesh parapërgatitore të punës, la qytetin e murali nuk u mbarua për shkaqe teknike për të cilat qe vetë përgjegjësi kryesor.

Pikturat e para

  • Madonna (1475)

  • Madonna Benois (1477)

  • Genevra de’ Benci (1478)

  • Luftëtar (1472)

  • Madonna (1475)

  • Madonna Benois (1477)

  • Genevra de’ Benci (1478)

  • Luftëtar (1472)

Shkencë dhe inxhinieri

Skice e makinës fluturuese

Leonardo da Vinci Studimet e embrionit

Ende më mbresëlënëse se punët e tij artistike qenë studimet e tij në fushën shkencore e inxhinierike, regjistruar në librin e tij të shënimeve që zënë pothuajse 8.000 faqe shënimesh e skicash që ndërthurin artet dhe shkencën. Leonardo ishte majtosh dhe shpesh e përdorte shkrimin pasqyrë, pra shkruante nga e djathta në të majtë, gjatë gjithë jetës së tij. Afria e tij me shkencat ishte e llojit vëzhgues: ai kërkonte të kuptonte dukuritë duke i përshkruar e rifiguruar gjer në hollësitë më të imta e nuk theksonte eksperimentet apo shtjellimet teorike. Sipas Leonardos, shkenca është bija e përvojës. Ai qe i pari që përdori atë që ne sot quajmë “metodë shkencore”, jo për më tepër mbi afrinë e tij praktike në kërkimin shkencor (eksperimentimi dhe analiza e dukurive natyrore) sepse edhe shumë dijetarë të tjerë para Leonardos (p.sh. Talesi nga Mileti, Aristoteli, Roger Bacon dhe Arkimedi tashmë vepronin në këtë mënyrë, por për afrinë e tij matematikore, të asaj që Leonardo e quante arsye të pafundme të natyrës që nuk qenë kurrë në përvojë . Për këtë Leonardos i njihet merita e jetësimit të metodës sshkencore. Gjatë jetës së tij, projektoi një enciklopedi të madhe, që bazohet mbi skicat e hollësishme të çdo gjëje. Megjithatë, pasi atij i mungonte një edukatë formale e latinishtes dhe matematikës, Leonardoja dijetar u injorua nga studiuesit bashkëkohanikë të tij.

Ai ishte i magjepsur nga fluturimi. Bëri studime të hollësishme mbi fluturimin e zogjve dhe projektoi makina të ndryshme fluturuese, përfshirë edhe një helikopter që vihej në lëvizje nga katër njerëz (që nuk do të mund të kishte fluturuar sepse do të ishte rrotulluar rreth vetvetes) dhe një deltaplan por që ky do të kishte mundur të fluturonte.

“Piramida fluturuese” e Leonardos

Mori pjesë në shumë autopsi duke bërë një numër të skicimeve anatomike tejet të hollësishme, duke projektuar një studim të plotë të anatomisë njerëzore e krahasore.

Leonardo shfrytëzoi në veçanti këto dituri anatomike (mbase më të thellat e kohës së tij) qoftë në fushën artistike ashtu edhe në mekanikë: është i tiji projekti i parë i dokumentuar mbi një robot humanoid (si-njeri) rreth viteve 1495. Shënime të rizbuluara në vitet 1950 në kodikun atlantik dhe në libërtha shënimesh xhepi që datojnë rreth 1495 – 1497 tregojnë skicime të hollësishme mbi një kalorës mekanik, që ishte me sa duket në gjendje të ngrihej në këmbë, lëvizte krahët, kokën dhe nofullat, duke nxjerrë tinguj nga goja (falë një mekanizmi të përparuar goditës të vendosur në lartësinë e gjoksit). Kalorësi robot i Leonardos ishte parashikuar ndoshta për t´i dhënë shpirt një prej festave të Dukës së Milanos, sidoqoftë nuk dihet se është realizuar ndonjëherë.

“Njeriu virtytian”. Skicim i trupit njerëzor

Në vitin 1502 Leonardo da Vinçi bëri një skicim të një ure me një shtrirje prej 240 metrash, si pjesë e një projekti të inxhinierisë civile për Sulltanin osman Beyazid II.

Parashikohej që ura të vendosej në grykën e Bosforit e njohur si Briri i Artë por nuk u ndërtua kurrë. Vizioni i da Vinçit u ringjall në vitin 2001 kur një urë më e vogël, bazuar mbi skicimet e tij, u ndërtua në Norvegji.

Por,midis projekteve të realizuara, është porti-kanal i Cesenatico (Çesenës),vendi i njohur turistik sot në krahinën e Forli-Cesena, rreth 35 km nga qendra e Forlit.

Shënimet e tij përmbajnë një numër të madh shpikjesh në fushën ushtarake: mitraloz dhe “tanke” të lëvizura nga njerëz apo kuaj, bomba copëtuese, etj. Edhepse kishte bindjen se lufta është veprimtaria më e keqe njerëzore.

Shpikje të tjera përfshijnë nëndetëset, parashutën, biçikletën, një aparat me rrota të dhëmbëzuara (njehsori i parë mekanik), një automobil (vetëlëvizës) shtyrë nga një mekanizëm me sustë dhe një tezgjah automatik i cili u ndërtua së fundi nga muzeu kombëtar i shkencës dhe i teknikës dhe prodhon 2 cm pëlhurë në minutë.

Në vitet që pasuan ai demonstroi në Vatikan një përdorim industrial të energjisë diellore, nëpërmjet përdorimit pasqyrave konkave për ngrohjen e ujit.

Leonardo besonte se dielli dhe hëna silleshin rreth tokës dhe se hëna pasqyronte dritën diellore sepse ishte e mbuluar me ujë.

Leonardo nuk botoi as i shpërndau përmbajtjet e shënimeve të tija. Ata mbetën të fshehura deri në shekullin XIX dhe nuk patën asnjë vlerë të drejtpërdrejtë për zhvillimin e shkencës dhe teknologjisë deri në kohët tona. Mbi këto baza shkrimtari L. Sprague de Camp, në librin e tij “Inxhinierët e lashtësisë“, e mendon Leonardon jo të parin e inxhinierëve modernë sesa “të fundit të atyre të lashtësisë”, duke saktësuar se pas kohës së Leonardos filloi praktika e përhapjes dhe botimit të zbulimeve shkencore.

Në vitin 1994, një prej librave të shënimeve të Leonardos, i ashtuquajturi “Codice Hammer” (ex Leicester), u ble nga industrialisti amerikan Bill Gates për 25 milionë dollarë. Por shumë nga skicimet e da Vincit janë sot pronë e familjes mbretërore britanike.

Arkitekturë dhe urbanistikë

Skicë e një kishe në një plan qendror me kupola bulëzuese (pjesë nga një dorëshkrim)

Leonardo ka lënë një sasi të mirë studimesh arkitektonike, skica ndërtesash dhe projekte urash. Përsosi projekte inxhinierie bashkëkohore, si ato të Francesco di Giorgio (Françesko di Gjorgjo) ose të Filippo Brunelleschi (Filipo Brunesleski), i fortë nga ndihma e matematikanit Luka Paçoli dhe nga dituria e teksteve klasike e bashkëkohore, që mund të ketë ndodhur gjatë ndenjës në Milano, ku pat mundësinë të kryente kërkime e studime mbi problemet e arkitekturës, inxhinierisë ushtarake e qytetare, mekanikës së lëngjeve, akustikës, balistikës, optikës dhe statikës. Si arkitekt ushtarak Leonardo është vënë në rendin e ditës nga propozimet e ekspertëve më të mëdhenj të kohës së tij. Pas vitit 1500 do t´i përkushtoje vëmendje studimit të ujërave, duke lënë pas dore prodhimin e modeleve mekanike.

Nuk dihet nëse Leonardo të ketë ndërhyrë fuqimisht në projektimin e shumë godinave, por ka dëshmi dhe skica që tregojnë se ai i´u përkushtua projekteve – si bashkëkohës të tjerë – në konceptimin (krijimin) e një qyteti ideal, të strukturuar mbi më shumë nivele rrugore: në nivel më të ulët karrot, në atë më të lartin këmbësorët. Nuk bëhej fjalë për një ide të parealizueshme të një artisti largpamës, por për një projekt konkret, të studiuar në këndvështrimin e një realizimi të mundshëm përkujtimor, për të cilin megjithëkëtë në atë kohë mungonte organizimi i duhur ekonomik e politik.

Spikatës është realizimi i portit-kanal Çesantik, vendi i njohur turistik sot në krahinën e Forli – Çesena, rreth 35 km nga qendra e Forlit.

Leonardo filozof

Përvoja dhe dëshmitë matematikore

Gjate rilindjes u zhvilluan forma te reja hulumtimesh, p.sh. teknika që zëvendësoi magjinë dhe përkufizoi përbërjen e veprave zejtare. Artistë dhe inxhinierë merreshin me projektimin e makinerive luftarake (në vend që të përhapnin njohuritë e tyre) për zotërinjtë e kohës, shpesh në luftë mes tyre. Në këto rrethana mori rendësi të madhe qarkullimi i njohurive e u bë gjithnjë e më e fortë dëshira e njeriut për te mbizotëruar dhe shfrytëzuar natyrën për qëllime kënaqësie dhe nevoja vetjake.

Leonardoja e përkufizonte vetveten “omo senza lettere” (njeri pa letra, arsim) për shkak të formimit “mekanik” që mori në shitoren e Verrokios në Firence, ku zhvilloi përveç veprimtarisë së tij si piktor, (gjë që e bëri të famshëm) edhe skulpturën (gdhendjen), arkitekturën, rrobaqepjen, argjendarinë etj. Leonardo theksonte me forcë vëzhgimin e kujdesshëm të natyrës, duke shënuar me saktësi gjithçka që vëzhgonte dhe duke lënë kështu një sasi të pabesueshme shënimesh, por edhe duhet të saktësohet që ai nuk mund të ushqente një dituri të sigurt e te saktë, nëse nuk do të kishte kaluar më parë nëpërmes dëshmive matematikore. Ai besonte në të vërtetë se dukuritë e natyrës do të mund te kuptoheshin vetëm nëse do të zbuloheshin arsyet, nuk mjaftonte të vëzhgoheshin, për t´a thëne me fjalët e tija: “asnjë hulumtim njerëzor nuk mund të quhet shkencë e vërtete, nëse ajo nuk kalon nëpërmes dëshmive matematikore”. Për ketë arsye Leonardoja vazhdoi në matematikëzimin e natyrës, apo në shoqërimin e dukurive natyrore me ligjet fizike, matematike dhe kimike. Ai i besonte diturisë matematikore pasi që ajo ishte diçka e sakte, e sigurtë, dhe dallohej përkundrazi nga ata që kufizoheshin për të risjellë diturinë dhe trashëgiminë e të lashtëve, ose nga magjistarët dhe alkimistët që orvateshin të shpjegonin gjërat me arsye shpirtërore pa treguar saktësinë e pohimeve të tyre.

Leonardo: Kohë moderne apo rilindje ?

Hulumtimi i Leonardos luhatej gjithmonë me eksperimentit dhe shënimit, paraqitet pra në një varg shënimesh të shpërndara që ai i shkroi vetëm për vete, në të vërtete Leonardo nuk e konceptonte shkencën si një kërkim botëror dhe bashkësor. Për ketë arsye qe bashkërenditja mes shkencëtareve të kohës moderne do të ishte i pavend, edhe pse disa e mendojnë një frymëzues i Galileo Galileit. Leonardoja nuk mund të vlerësohet si një shkencëtar i mirëfillte, pasi që gjithçka që na ka mbërritur prej tij janë vetëm shënime jo të rregullta, dhe nuk bashkëlidhen nga një mënyre e vërtete dhe e saktë shkencore, pra Leonardoja nuk shpreh shkoqur (shpjegueshëm) cila është sipas tij mënyra për të përdorur në kërkimin shkencor. Megjithëkëtë duhet të pranohet që disa tipare të shkencës moderne janë te dalluara qartë me Leonardon, si p.sh. nocioni i përvojës ose shoqërimi teori-praktike.

Ndërsjella mes shkencës, teknikës dhe arteve

Da Vinci ishte krejtësisht i bindur që dituria nuk duhej të mbetej thjeshtë teorike, por të zbatohej, apo të kthehej në teknologji. Njohuria lind nga përvoja dhe duhet të rikthehet tek ajo, teknika është përdorimi i njohurisë, e vërtetuar nga teoritë e saja. Bindje tjetër e Leonardos ishte që arti ec me hapa të njëjta me shkencën, pasi që arti është shprehje e njohurisë. Ai në fakt gjithçka që vëzhgonte dhe e kthente në shënime, pastaj e përkthente në rifigurime artistike. Piktura për të ishte njohuri, ishte shprehje cilësore e asaj që shkencëtari shpreh me emërtime sasiore. Piktura për te ishte shkencë, madje ishte shkenca më e rëndësishme! Kjo për arsye se piktorit, për t´ia arritur te futej në natyre dhe t´a riparaqiste, iu desh të njihte shkenca të ndryshme si anatominë, gjeometrinë etj. Leonardo studioi edhe mekanikë, gjë që i lejoi të kuptonte parimin e inercisë (plogështia, amullia), të përbërjes së forcave dhe rrafshit të lakuar (pikërisht me ketë ai u përpoq të shpjegonte fluturimin e zogjve), ai kishte njohuri edhe rreth hidraulikës se zbatuar dhe enëve komunikuese. Por risia e vërtete e Leonardos ishte që ai nuk pushoi së studiuari këto gjëra, por kaloi në projektimin teknik; projektet e tij ishin kthyer mbi të gjitha te hidraulika, përmirësimin e fortifikimeve dhe armëve, industri tekstile dhe arte tipografike. Ai fitoi po ashtu rezultate të shumta në gjeologji, anatomi dhe fiziologji. Projektimi ishte pikërisht rikthimi te përvoja për të cilën fliste Leonardoja, garancia që teoritë e tij ishin të sakta dhe çasti themelor në të cilin shkenca, teknika dhe arti bashkoheshin.

Kuriozitete

Personi i Leonardos ka qenë gjithmonë i rrethuar nga një tis misteri. Gjenialiteti i tij mbikëqyrej me dyshim nga një kohë e ashpër e shpesh tepër të mbyllur në ideologjitë e saj të rrepta. Duke menduar që një njeri mund sillej në morgje për të seksionuar trupat e kufomave dhe kështu për të kuptuar më mirë anatominë, nuk përfundonte në të vërtetë aspak e natyrshme. Në një mjedis ende më përshkues të ndikimit të kishës ishte në të vërtetë e lehtë të ndërrohej një studim shkencor i thellë në herezi, por nga i cili një mbështetje që Leonardo të kishte zgjedhur për një besim pagan dhe që shfrytëzonte institucionet fetare vetëm për të nxjerrë përfitim nga komisionet e tyre, ishte shumë rrugë për t´u bërë në luftën kundër keqkuptimeve.

Gojëdhënat mbi Leonardon janë të shumta dhe frymëzojnë ende sot përfytyrime përtej çdo kufiri. Romani “Kodi i da Vinçit”, i Dan Brown (Den Braun), është shembulli bashkëkohor më i dukshëm për sa i përket historisë së artistit që ngjall ende kureshti të shumta dhe po ashtu luftë fjalësh. Në tekstin në fjalë analizohen (jo gjithmonë me saktësi) nga pikëpamja simbolike disa prej veprave të tija më të rëndësishme. Për të përmendur më të njohurën, mjafton të mendohet mbi Mona Lizën: është padyshim turbulluese të mendohet për vizatimin si një vetëportret “femëror” të Leonardos dhe për t´a shpjeguar kështu buzëqeshjen e dyshimtë. Dihet në të vërtetë se ai ishte i magjepsur nga të gjithë ato figura të përcaktuara si androgjene (burrërore).

Leonardo da Vinci – Krerë qesharakë

Kjo do të sqaronte edhe pyetjen tjetër të ngritur nga romani: Në Darkën e Fundit personi i ndenjur në të djathtën e Jezusit nuk është , të paktën sipas interpretimit të paravlefshëm, Maria Magdalena, siç hamendëson autori, por Shën Gjoni pikturuar si në kryeveprat e lëna pas të Shën Gjonit Pagëzor me ravijëzime të ëmbla dhe femërore. Duke u kthyer tek Mona Liza, e vërteta tashmë e njohur është diçka tjetër: bëhet fjalë në të vërtetë për portretin e bashkëshortes së porositësit Françesko Bartolomeo del Xhiokondo (dhe ja kështu shpjegohet edhe shtysa e emërtimit të tij të dytë dhe pak më të njohur). Edhe hamendësimet e ndryshme, edhe nëse të bazuara shkencërisht, janë shumë larg nga romantizmi: më e fundit, p.sh. nga studiuesit gjermanë dhe rusë, bazohet mbi një fakt të ri: mbivendosjes së fytyrave të Mona Lizës dhe te “Damës me jasminë” (Mona Liza) të Lorenco di Kredit, portret në të vërtetë i Katerina Sforcas. Mona Liza, pra, do të ishte Katerina Sforca, sipas kësaj hamendjeje të re. Por bëhet fjalë sidoqoftë për një personazh historik të mirënjohur, dhe që Leonardo vetë ka mundur t´a takonte, pasi pat ndjekur Çezare Borxhia në ekspeditën e tij të pushtimit të Romanjës, ku Katerina Sforca ishte zonjë e Forlit dhe Imolës. Në këtë mënyrë do të zgjidheshin ata pak dyshime që një hamendje tjetër magjepse kishte ngritur dhe që hamendëson se emri i Mona Lizës mund te lexohet si një anagram (rishkrim) të dy hyjnive egjiptiane të pjellorisë Amon dhe L´Iza, aq të dashura ndër paganët e asaj kohe.

Por pse gjithmonë Leonardoja ? Përse gjithë këto hamendje lidhur me kryeveprat e tija ?

Sigurisht ai ishte mjeshtër i madh në fushën e simbolizmit e disa përkime me sa duket të fshehta, por në të vërtete krejt të dukshme për një sy te vëmendshëm, të pranishme në veprat e tija, e mbështesin ketë, megjithëkëtë duket jo e mençur të mendohet për një qëllim komplotist pas dijenish të tilla. Ajo që ushqeu flakën e këtij flakadani ka qenë mbi të gjitha zbulimi i pjesëmarrjes se Leonardos ne një shoqatë të fshehtë të llojit mazonik, të njohur me emrin Priorato di Sion (Paria e Sionit ?), me të cilën janë lidhur shumë gojëdhëna mes të cilave ajo e Gralit të Shenjtë, por menduar në një mënyre krejtësisht ndryshe nga dijenia e përhapur popullore. Qëllimi i Parisë duket të ketë qenë ruajtja e një sekreti që do të kishte mundur të shembte Krishterimin, apo në të vërtete zbulesën që Krishti nuk ka pasur kurrë ndonjë pushtet ose fuqi hyjnore dhe që madje, duke qene vdekatar, të jete martuar me Maria Maddalenën.

shtatore e Leonardo da Vinçit, vendosur në Galerinë Uffizi të Firences

Pasardhësit e sjellë nga prehri i saj do te kishin qenë pra Grali i Shenjtë i vërtetë që në dokumentet e para shkruhet edhe Sangreal, nga e cila arsyeja gjuhësore mund t´a sjelle Sang Real (Gjak Mbretëror). Nga ky “Gjak Mbretëror” të vendosur nga bijtë e Krishtit, do të pasonte direkt dinastia e Merovingjit. Zbulesa të këtilla tronditëse përçohen nga brezi në brez përmes tre te parazgjedhurish nga një Mjeshtër i Madh. Dhe është pikërisht ky roli i fundit që Leonardo duket të ketë pasur mes viteve 1510 dhe 1519. Në listën e Mjeshtërve të Mëdhenj të Parisë shfaqen emra të tjerë të dëgjuar si Nicholas Flamel (1188-1220), Sandro Botticelli (1483-1510), Isaac Newton (1691-1727), Victor Hugo (1844-1885) e Claude Debussy (1885-1918). Ka shume mundësi që Paria të ketë ekzistuar, por është po aq i dyshimte funksionimi i tij. Historia e Sangreal-it të shtjelluar këtu është sajuar në fakt në vitet 1950 nga një thashethemëtar me emrin Noël Corbu dhe përhapur falë një shkrimtari te aftë, Gérard de Séde, qe u bazua mbi disa dokumente ardhura ne Bibliothèque Nationale (Bibliotekën Kombëtare të Parisit), sot të mbajtura të gjitha si të rreme dhe të mbithurura (sajuara) të hapura në institutin e Parisit. Disa fanatikë u kanë venë pak rendësi këtyre lidhjeve me Leonardon lidhur me Gralin e Shenjtë e me Sindonin. Dhe ja shfaqet hamendja se fytyra mbi mbulesën e shenjte nuk është tjetër veçse një portret i artistit mbi Krishtin. Nuk duhet të habitemi se një figurë si e tija mund të ngjalle një kundrim të atille sa që të lulëzojnë përçartjet, si edhe, duke përballuar temën e alkimisë, një lëndë tjetër të thelluar nga ai, ka një provë më të ulët presa i përket atij, në kundërshtim me disa, të jetë e vërtetë dhe konkrete. Për të shmangur nënën e kimisë ndodhte shpesh që ajo ngatërrohej me magjinë (siç ndodh edhe sot), Leonardo u mor me ç’mitizimin e gurit të famshëm filozofik, duke mbështetur sa qe e mundur faktin se, forcat e dobëta të vëna në lëvizje nga zjarri, i cili është nismëtar i shndërrimeve, mund të sjellë në arritjen e një gjendjeje “nigredo” (zbutje e dukshme kaotike), të aftë të zgjidhë çfarëdo lloj lënde dhe të arrije pikën e “lëndës së parë” të dëshiruar, në këtë rast pikërisht arin. Si përfundim, Leonardo është gjithmonë viktime e një paradoksi: është e pabesueshme si një dijetar kaq i përkushtuar në artin e përvojës shqisore, të ndodhet ende sot i zëne ne rrjetën e ndërthurur të fantazisë.

Biçikleta e projektuar nga Leonardo Da Vinçi

Në qershor të vitit 2000 Adrian Nikolas, arkitekt anglez, ka provuar piramidën fluturuese të Leonardos (piramida fluturuese mund te shihet më sipër në “Shkencë dhe Inxhinieri”) duke u hedhur nga lartësia prej 3.000 metrash, dhe duke zbritur në tokë shendosh e mire në token e Afrikës se Jugut (edhe pse, në lartësinë 600 metra ka hapur një parashutë emergjence).

Leonardo da Vinci ka edhe një çmim kinematografik, jo dytësor, por mund të thuhet gati të përfunduar në rrëfim, në filmin e Troizit dhe Beninjit me titull Non ci resta che piangere (Nuk na mbetet veçse të qahet): të dy protagonistët e takojnë në shtegtimet e tyre në te kaluarën (i famshmi që përmendet shpesh njëmijë e katër, gati njëmijë e pese) dhe mundohen t´i mësojnë disa gjëra të thjeshta e të përditshme për ne, p.sh. matjen e zjarrmisë dhe lojën e letrave (fshesën).Por Leonardo nuk rrëfehet një gjeni i atillë që e njohim ne.

Grafike e pikorit Avni Delvina: Make America great again!

Grafike e pikorit Avni Delvina titulluar Make America great again!

Grafike e piktorit Avni Delvina nga cikli “Enveri ka qene me i mire se Hitleri”

Grafike e piktorit Avni Delvina nga cikli “Enveri ka qene me i mire se Hitleri”


…derisa i lene te dalin me fotot e tij neper duar e neper mitingje, ata se bashku me historianin kane te drejte…. Jo me i mire se Hitleri, por me i mire dhe se Nene Tereza….

 

Nikolin Ivanaj – Një piktor i udhëve njerëzore

Luan Rama  – Rikrijimi i natyrës në një tablo besoj se duhet të jetë në vetvete një lloj ekstaze, çka nuk e kam provuar. Ndryshe, të gjithë piktorët e përjetojnë atë, pasi me penelat e tyre ata kërkojnë të depërtojnë brenda natyrës, të bëhen pjesë e saj, të jenë shiu, dielli, vetë ajri që vibron, të jesh aty ku gëlon e gjelbërta e barit apo shpërthimet e shegëve me njëmijë të kuqet e tyre. Piktori ngazëllehet kur arrin të japë ndjesinë e flladit, furinë e erës, rrebeshin që afrohet e vërtitet nga qielli duke goditur tokën. Ç’mrekulli! Ja pse Nikolin Ivanaj i adhuron peizazhet e Van Gogh pasi ato janë dinamike, me një energji të brendshme, trallisëse, dhe në mëndje padyshim përballë tablosë së gjeniut ne dëgjojmë ende krakëllimat e korbave që vërtiten në qiell. Vështroj disa peizazhe të Ivanajt të pikturuara në Lezhë, vështroj lagunën, kallamishtet, përkuljen e fierit dhe e ndjen natyrën sikur të jesh aty, duke e harruar atelierin e piktorit. Ky piktor është realist dhe e pëlqen shkollën realiste, ku shumë piktorë të mëdhenj botërorë janë tronditës me tablotë e tyre realiste: ata i kanë besuar realizmit dhe janë përshëndetur për këtë. E megjithatë, Ivanaj pëlqen po aq shumë dhe impresionizmin, në veçanti Monet, pasi nga realizmi, Monet kaloi në impresionizëm, duke u përpjekur të kapë një impresion të çastit dhe shumë domethënës. Kur e pyes Ivanajn se kur është koha më e përshtatshme për të pikturuar një peizazh, ai menjëherë më përgjigjet: “Në çdo moment!” Kjo përgjigje përmbledh në vetve një filozofi pikturale dhe një eksperiencë, pasi piktori i peizazheve, përballë natyrës, e ka gjetur veten në shumë momente. Ai përgjigjet kështu pasi i beson gjithnjë natyrës, dritës që lëviz në çdo çast, vesës së mëngjesit apo brymës së mbrëmjes. Bisedojmë për peizazhistët anglezë veçanërisht Tourner apo Uistler, duke të treguar gjendjet e tij kur pikturonte para disa vitesh ballë një kishe të vjetër të Londrës. Sigurisht, në rininë e tij nuk e kishte imagjinuar të vihej për të pikturuar brymën e Londrës, çka e kishte parë veç në riprodhimet e këqija të atyre autorëve në revistat e pakta që u shfaqën për një çast të shkurtër në Shqipëri deri në vitin 1974. Kështu formoheshin piktorët shqiptarë, ndërkohë kur shekuj me radhë, mjeshtrit e mëdhenj të Europës shkonin detyrimisht në Itali për të parë në muze dhe galeri koleksionistësh gjithë traditën pikturale të Renesancës italiane duke filluar me kryeveprat e “Quatroçento” dhe “Cinquecento”…

Nikolini është vazhdimisht në lëvizje. I pranishëm në ekspozitat pranverore të Tiranës, në “kolonitë” e ndryshme të piktorëve, në ekspeditat drejt jugut e veriut, çka të kujton traditën e “Shkollës së Barbizonit” me në krye mjeshtrin e madh Millet (që Van Gogh e adhuronte e ku madje tentoi të rikrijonte tablo të tij, që padyshim ishin me një ekspresivitet ndryshe nga qetësia e Millet – (“Djaloshi në mullarin e barit”) apo dhe grupin e impresionistëve që grumbulloheshin në brigjet e Senës jashtë Parisit, drejt Poissy. Në atelier, peizazhet e tij pasqyrojnë vende të Ballkanit, në Prizeren, Ulqin, Guci apo në Machia, Frasineto, Cassano të Italisë së jugut, tek “gjaku ynë i shprishur” tablo që janë befasuese dhe me vlerë. Shoh shtëpinë e De Radës në Machia, portën, kambanoren tutje, gurin ku ngjitej për t’i hipur gomarit dhe dalë nga qyteza… mjedise historike të kthyer në tablo arti.

KARAKTERE SPIKATËSE
Kam parasysh një thënie të Ismail Lulanit që për krijimet e Ivanajt thoshte: “Tablotë e tua i njoh njëqind metra larg”. Dhe kjo kishte domethënie, pasi që në dhjetëvjeçarin e parë pas studimeve në Artet e Bukura në Tiranë, Nikolini krijoi individualitetin e tij. Portreti për të është si “kali i betejës” siç thonë latinët, pasi ajo është e parapëlqyer e tij dhe ku pikas mjeshtërinë tashmë të konsoliduar. Është portreti që filloi me njerëzit e familjes, pastaj me miqtë e tij e ku me pas hynë punëtorët, fshatarët, figurat e jetës së përditshme, duke hyrë kështu në “lumin e madh njerëzor”, pasi të gjesh karaktere dhe t’i rikrijosh ata, mund t’i gjesh veçse në jetën e përditshme që vërshon përreth. “Ja pse më pëlqen Rembrandt, – thotë ai, – pasi portretet e tij dinë ta mbërthejnë figurën njerëzore, ta japin të trazuar në thellësitë e tij… kështu është dhe me Goya, apo Tiziano, ndoshta portretisti më i madh, si dhe Velaskez që më pëlqen shumë, apo Corot… ” Dhe vërtet është interesante se në disa portrete grash të ulura, me kostumet e tyre karakteristike, na kujtojnë nga larg punën e piktorit francez Corot që punonte me aq finesë portretin me dritëhijet e tij por dhe detajin e kostumeve. “Nëse në fillim paleta jonë e ngjyrave ishte disi e kufizuar, me ngjyra të kursyera dhe jo shpërthyese, sot ngjyrat janë më të gjalla, më dinamike dhe vibruese… ” Duke parë portretet e ndryshme “si “Lokja”, “Mixha dhe kulla”, “Portret mirditoreje”, “Nusja zadrimore” etj., spikat dëshira e tij për të kapur figura të jetës fshatare, kostumet e mirditoreve, lezhjaneve, veçanërisht femra, portrete të mrekullueshme që nganjëherë (me vajzën me tabaka) na risjellin nga larg në një formë sigurisht më realiste Buzën e madh… Por në portretet e tij spikat ajo që kemi nevojë të shohim në një pikturë, në një portret, ajo që quhet ndjeshmëri, sensibilitet. Ne flasim bashkërisht për këtë dhe ai më kujton Modilianin, tek i cili gjeje një sensibilitet të jashtëzakonshëm e që ndoshta ia jepte përkatësia e tij italiane, ndoshta vetë Boticelli…
Një nga portretet që spikat është padyshim “Mixha dhe kulla” çka të jep dëshirën t’i shohësh portretet e tij jo vetëm në atelier dhe sfonde inerte, por në sfonde natyrore. Ky portret që mbart peshë historike dhe ku mund të lexosh një histori popullore plot drama, derte, përpjekje e sfida të prototipit shqiptar, duket frymëzues dhe ndoshta shtytës për autorin për të krijuar portrete të tjera ku portreti të ngjizet me natyrën, mjedisin jetësor.

INTERMEZZO – “NATURE MORTE” ME FRUTA
Nga portreti tek peizazhi, një ndalesë, një intermezzo siç mund ta quaj, me endjen për t’u ndalur me një ndjesi çlodhëse që, gjithashtu, kërkon mjeshtëri, art, pasi je përballë bukurisë së krijimit natyror: frutave. Nga Raffaello tek Caravaggio, duke vazhduar me mjeshtrat flamandë e spanjollë, për të ardhur më vonë tek francezët, nga Chardin tek Cezanne, fruti në tavolinë, shporta, fruti personazh me ekuivoke erotike çka është e dukshme mirë tek Caravaggio, ka qenë gjithnjë objekt kundrimi e krijimi në atelierët e piktorëve: shega, rrushi, mollët, pjeprat, fiqtë e kumbullat në pjatancë, apo thjeshtë mbi një napë. Sekush ka mënyrën e tij, stilin e tij, frutat e parapëlqyera të tij: tek Nikolini gjejmë shegët e vendlindjes së tij, kumbullat, fiqtë, dhe kjo lloj “nature morte” është e dashur jo vetëm për të, por dhe për publikun. Kushdo do kishte dëshirë të kishte “fruta” të tilla në muret e tij, që sigurisht nuk mund t’i kafshosh…
“Të bëj pikturë, të krijoj, është një nevojë e brendshme”, thotë Ivanaj duke përsëritur kështu thënien e gjithkohëshme të artistit, i cili zgjohet, jeton, fle dhe ëndërron me pikturën dhe ku brenda pikturës, në atë paletë ngjyrash ku trazohen jo vetëm ngjyrat por dhe dilemat e tij, vërtitet gjithë jeta dhe dashuritë e tij, fizike e shpirtërore. Ai është gjithnjë në udhë, shtegtim, në kërkim të një portreti, imazhi, për ta bërë të tijën dhe tonën njëkohësisht.

Studimi i munguar për 400 veprat dhe jetën e Tonin Harapit Nga Ina Kosturi

Tonin Harapi në një “ kolanë” koncertesh në Fakultetin e Muzikës

Universiteti i Arteve, Fakulteti i Muzikës organizoi së fundmi një veprimtari përkujtimore në nderim të kompozitorit e artistit të madh Tonin Harapi. Tre koncerte dhe një konferencë u realizuan gjatë një jave, sallës së lektoriumit ju vendos emri i kompozitorit, u promovuan libra muzikorë pianistike të vlefshëm për pianistët e brezat, u dixhitalizuan vepra të rëndësishme të krijmtarisë nga Koncerti për piano, Rekuiemi etj, tashmë pjesë e fondit të bibliotekës së UA, u promovua një CD me interpretimin e pianistes së njohur, pedagogës Anita Tartari, dhe për tre netë rreth 190 instrumentistë, këngëtarë e solistë studentë e disa pedagogë e të ftuar u përfshinë në interpretimin e kësaj krijmtarie e cila tingëlloi bukur dhe mori vëmendjen e admirimin e publikut.

Përfaqësues i një etape me rëndësi në muzikën shqiptare, në gjysmën e dytë e shekullit të 20, kontributi i Tonin Harapit konsistoi në krijimin e bazës profesionale dhe fizionomisë së kësaj muzike. Kultura e gjerë dhe gjithë historia e tij, lidhja e hershme me muzikën si pjesëmarrës në korin françeskan, figurat që e drejtuan midis të tjerave me shumë rëndësi ajo e Mikel Koliqit, studimet në Liceun Artistik e në Konservatorin Cajkovskij deri në prishjen e marrëdhënieve midis dy vendeve e më pas vazhdimi i aktivitetit si pianist, krijues, pedagog, publicist, krijues i shumë veprave të shtrirë në gjithë gjinitë muzikore përveç baletit, evidentimi si krijues dhe propagandues në jetën artistike kulturore e vendosën në piedestalet e muzikës shqiptare ku frymëzimi shqiptar u ndërthur me lirimzmin poetik, duke thyer kornizat e kufizuara të kohës për të sjellë një krijmtari të lirë tej skematizmit, në një linjë sa individuale, si një gjetje e cila i rezistoi kohës.

Ngjashmërisht si poezia e Martin Camajt ndoshta kjo muzikë duket se merret me detaje të jetës, botës shpirtërore, natyrës në një linjë sa personale që e shkëput nga koha kur është shkruar. Pa u ndalur në specifikat e krijmtarisë, numrin e shumtë të veprave rreth 400, faktet e jetës që duhet të jenë pjesë e studimit të muzikologëve e studiuesve si një personalitet me botë të gjerë e mjaft të pasur, pa u ndalur dhe në specifikat e realizmit të këtyre evenimenteve detajet e cilave u takojnë drejtuesëve dhe ideuesve Isak Shehu e Lorenc Radovani, detaje të cilat morën dhe vëmendjen e medias, përfshirë specifikat, njohjet, kujtimet, pjesë e këtyre evenimenteve për të cilat ata që e kanë njohur kompozitorin kanë kënaqësi të shprehen e kujtojnë, do ndalesha në tri netët që sollën duartrokitje në sallën e Universitetit të Arteve dhe përtej koncerteve dinjitoze duket se arritën në disa konkluzione që lidhen me muzikën, shkollën, interpretimin.

Ndoshta bashkë me krijmtarinë e munguar në skenën shqiptare, veprat tingëlluan, shpalosën disa mesazhe të rëndësishme. Së pari në tri netë u interpretuan vepra të zgjedhura instrumentale, në natën e dytë ato vokale e në të tretën ato simfonike, përkatësisht gjini të ndryshme muzikore, nga sonatina tek kuarteti, rapsodia, vepër për orkestër harqesh e shumë më gjerë tek Rekuiemi e Koncerti për piano e orkestër.

Koncerti i parë, krahas pjesëve të njohura dhe të dashura të repertorit pianistik, sonatinë apo temë me variacione solli interesant Quartetin N 4 për harqe, një muzikë e veçantë, gati e panjohur për shumë breza, një cikël miniaturash të punuar për orkestër harqesh, ku melodia si veçori e krijmtarisë spikati gjatë interpretimit si dhe Rapsodinë nr1 për piano e orkestër interpretuar nga Memela Aliaj,studente, koncertiste që spikat gjithmonë me debutimet në skenën e UA. Niveli i lartë i interpretimit evidentoi orkestën e studentëve të nivelit Bachelor dhe drejtimin e dirigjentit Artan Liçaj.

Koncerti i dytë shpalosi muzikën vokale, filloi me një këngë popullore të përpunuar duke kujtuar pikënisjen, vendlindjen e kompozitorit, ndërsa kjo natë ishte tërësisht e studentëve me korin dhe orkestrën si dy format më të mëdha ku muzika gjen shkëlqimin e saj. Tre romanca për soprano e piano u interpretuan me mjaft ndjenjë e mjeshtëri nga Arilda Hoxha për të vazhduar me një vepër tjetër, interpretimi i së cilës kaloi përmasat e një koncerti studentësh shumë të mirë, në një interpretim dinjitoz që do bënte krenar çdo institucion kulturor. Krahas saj dirigjentja Suzana Turku evidentoi dhe një herë aftësitë për ta zhvendosur përkushtimin nga profesionistët tek studentët, duke qënë unike në punën e saj që ndër vite ka mbajtur në nivele të larta muzikën korale tek ne.

Rekuiemi i Tonin Harapit përbën një vepër religjose të shkruar në vitet 1992, muzikë mjeshtërore e cila prej vitesh duhej të interpretohej si pjesë e aktiviteteve të institucioneve kulturore. Nata e dytë si një kohë e dytë e koncerteve evidentoi pikërisht këtë vepër sot pjesë e fondit të bibliotekës së UA bashkë me katër interpretuesit solistë, korin dhe orkestën. Promovimi i Cd dhe konferenca për shtyp solli në vëmendje një brez tjetër që e ka njohur kompozitorin, pianisten që ndoshta është më pranë ndjeshmërisë së krijmtarisë së Tonin Harapit, Anita Tartarin, e spikatur për lirizmin, brishtësinë dhe finesën e cila interpretoi një prelud të panjohur, duke e shtrirë këtë aktivitet dhe në të ardhmen, me botimin e veprave muzikore, si një trashëgimi e vlefshme për sot dhe brezat.

Koncerti i tretë i orkestrës simfonike përbërë nga studentë të nivelit master dhe disa pedagogëve i dha mbylljen energjike aktivitetit duke evidentuar një violinë soliste dhe një tjetër pianiste pedagoge me interpretimin e Koncertit për piano e orkestër ardhur pas 50 vitesh në skenën shqiptare. Përtej interpretimit të solistëve koncerti vjen dhe me dy elementë sinjifikues, baketa dhe eksperienca e dirigjentit amerikan Glen Cortese si garanci për realizmin e repertorit të vështirë me dy uverturat nga Leonard Bernstein dhe John Corigliano (Chaccone nga violina e Kuqe ) që plotësojnë një tablo të plotë të një koncerti interesant dhe mbylljen optimiste të gjithë aktivitetit.

Violina soliste me një Chaccone tejet të vështirë u realizua me sukses nga Ajola Laska që spikat në performancat në skenë si artiste, ndërsa koncerti për piano duket se u përfshi nga entuziazmi i gjithë repertorit amerikan duke ardhur fuqishëm dhe duke shfaqur një anë tjetër të krijmtarisë së Tonin Harapit, profesionalizëm dhe më shumë madhështi, duke shkrirë temat lirike midis teknikës, vështirësive dhe partit të orkestrës. Pianistja pedagoge Merita Rexha Tërshana e solli sigurt dhe plotë koncertin për piano, duke spikatur dhe në linjat lirike e sidomos tek koha e dytë, si një vazhdim i interpretimeve prej saj të veprave të mëdha pianistike, eksperiencave të shumta dhe debutimeve me orkestër duke shfaqur suksesshëm pas kaq mungese koncertin sinjifikues të muzikës pianistike dhe kompozitorit. Koncerti u shfaq në ritmin e kohës sot, gati me një frymë, në një ekuilibër midis temperamentit, madhështisë së një koncerti dhe qetësisë së interpretimit. Kjo panoramë e koncerteve na drejton në disa ide e mendime që lindin natyrshëm.

A mundet që kompozitorët ashtu i shkrimtarët të kenë mundësinë të kujtohen nëpërnjet dixhitalizimit e interpretimit? Si mundet të presin kaq kohë veprat muzikore të dixhitalizohen, kur jepen mundësi për botimin e veprave të sa e sa shkrimtarëve? A do jetë krijmtaria muzikore pjesë e politikave që ta favorizojnë këtë krijmtari duke e klasifikuar dhe atë si pjesë të vyer të trashëgimisë kulturore ? Krahas saj aktiviteti shërbeu si një tribunë e studentëve dhe lidhjeve të tyre me skenën, duke u dhënë shanse të interpretojnë e nëpërmjet kësaj krijmtarie të promovojnë talentin dhe punën. Ky aktivitet duket se i dha përgjigje pyetjes së vazhdueshme që bëhet për nivelin e shkollës shqiptare të interpretimit sot, duke treguar përkushtim, profesionalizëm e talent.

Krahas mjeshtërisë për të sjellë vepra të vështira nëpërmjet baketës duke transformuar orkestrën në një orkestër profesionistësh, dirigjenti Glen Cortese dha në mënyrë koncize me fjalët nga skena mesazhin për kënaqësinë dhe vlerësimin e punës kolosale të bërë nga studentët për realizimin e këtij repertori. Politikat shtetërore dhe ato private duhet të mbështetin përparimin e kësaj shkolle si burim krenarie, rruga se cilës është më e vështirë dhe e lodhshme se në çdo shkollë tjetër. Meritojnë më shumë vëmendje, projekte, investime në infrastrukturë dhe në zgjerimin e mundësive të promovimit në skenë.

Në SHBA mbahet Festivali “Dragon Lights”

Pavarësisht motit të ftohtë për festivalin ku shfaqet edhe kuzhina kineze ka një interesim të madh nga qytetarët

CHICAGO – Festivali “Dragon Lights” që për temë ka kulturën antike dhe moderne të Kinës, u shfaq në qytetin Chicago të SHBA-ve.

Në kuadër të festivalit që është mbajtur në shumë vende të botës, u takuan me të interesuarit rreth 40 kompozicione me drita me tema ushtria Terra-Cotta, dragua, panda dhe të tjerë.

Pavarësisht motit të ftohtë për festivalin ku shfaqet edhe kuzhina kineze ka një interesim të madh nga qytetarët.

Biletat për fëmijë janë 13 dollarë, ndërsa për të rriturit 20 dollarë në festivalin që do të vazhdojë deri më 6 maj. aa