VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Mihal Grameno letër Gurakuqit: Vendosëm shkëputjen e kishës tonë edhe nga Rusët

By | February 5, 2020
blank

Komentet

blank

GRUAJA E MARRË – Poezi nga GWENDOLYN BROOKS – Përktheu ROLAND GJOZA

 

Nuk do të këndoj në maj

Mund të jetë gej ai që këndon në maj

Do të pres nëntorin
dhe do të këndoj një këngë gri

Do të pres nëntorin
sepse kjo është koha ime

Do të dal në mbrëmjen e ftohtë
dhe do të këndoj tmerrësisht fort

Njerëzit e vegjël do të më shohin
dhe të çuditur do të thonë;
“Ko është ajo gruaja e marrë
që nuk di të këndojë në maj”

blank

NËNA – Poezi nga GWENDOLYN BROOKS – Përktheu ROLAND GJOZA

 

Nuk mund t’i harroj dështimet
Kujtoj foshnjat që erdhën në jetë, po në të vërtetë nuk erdhën
Ato mishra imcak, të qullur me pak ose qeros
Kengetarë apo punëtorë që nuk provuan kurrë të thithnin ajër
Nuk mund t’i le rrugëve, apo t’i rrah
Ose të hesht, ose t’iu blej një ëmbëlsirë
Nuk mund të ul gishtin e madh para tyre
Ose të zhduk fantazmat kur iu shfaqen
S’kam si t’i le të përgjojnë psherëtimat e mia të mëdha
Ose të ha diçka me ta me syrin e nënës llupëse

Kam dëgjuar në zërat e erës zerat e fëmijëve të mi të vrarë
Kam folur me ta. Dhe jam lehtësuar.
Kolopuçët e mi të zbehtë nuk mund të pinin më gji,
Iu kam thënë; shpirtrat e mi, nëse kam mëkatuar, nëse kam penguar fatin tuaj
Nëse kam vjedhur lindjet, emrat tuaj
Lotët aq të dëlirë të foshnjës, lojërat tuaja
Pasionet e zjarrta, dashuritë romantike, tërbimet e papritura, dhembjet,
vdekjet tuaja,
Nëse kam helmuar frymëmarrjen tuaj
Besomëni, edhe në qëllimin tim kam qenë e paqëllimshme.
Edhe pse duhet të ankohem, të akuzoj
Kuptojeni këtë, se krimi ishte i tjetërkujt, jo imi
Megjithatë ju keni vdekur.
Ose më qartë, mund të them, se ju nuk u bëtë,
Kurrë, kurrë dhe për këtë kam shumë frikë.
Është krim! Oh, ç’farë të them tjetër, si duhet thënë e vërteta?
Ju keni lindur, keni patur trup, keni vdekur.
Thjeshtë nuk keni qeshur, nuk keni bëlbëzuar, nuk keni qarë.

Më besoni, të gjithëve ju kam dashur
Më besoni, edhe pse ju kam njohur fare pak, ju kam dashur, ju kam dashur
Të gjithëve
Ju kam dashur

blank

ZGJIMI – Poezi nga ROBERT BLY – Përktheu ROLAND GJOZA

Në vena është ankoruar flota detare
Shpërthime të vogla ndihen në kreshtat e suvalave
Dhe pulëbardhat valëviten në erën e gjakut të kripur

Tani është mëngjes. Katundi ka fjetur gjithë dimrin
Dritaret kërcitnin mbuluar me lëkurë kafshësh dhe oborri mbushur plot
Me qen të ngrirë, duar të ngathëta që mezi mbanin libra të rëndë

Sapo jemi zgjuar, ngrihemi nga shtrati dhe hamë mëngjes
Britma dëgjohen nga porti i gjakut
Mjegulla dhe direkë ngrihen mbi trokëllimat e mjeteve prej druri në rrezet e diellit

Ne këndojmë dhe hedhim hapa danci në dyshemenë e kuzhinës
Gjithë trupi ynë është si një port në agim;
Ne e dimë se Zoti ynë na ka lënë ditën.

blank

PRANVERA E VIVALDIT – Poezi nga Konstandin Dhamo

( Nga libri Moda e Varfërisë)

 

                                            

 

Eh,Vivaldi Vivaldi,

Ikona e stinëve !

 

Violinat e harbuara

Nga pentagrami trillan

Drithërojnë rrëqethshëm

Përplot dhembje e shqetësim artistik

Të magjisë krijuese !

Harqet e nxehtë mbi telat flu

Janë si bletët dhe fluturat pjalmuese…

 

Ç’muzikë entuziaste

Ringjall natyrën !

Vërshojnë ujërat e s’përmbahen,

Çliruar pas mpirjes ndrydhëse

Të dimrit…

Oh,i shoh,i shoh n’ëndërrim

I përshkuar i tëri tejpërtej

Nga rezonanca përndezëse

E violinave !

 

Si në ditët me dritë të Zanafillës

Pranvera e Vivaldit !

Çelin lulet e bardha dhe të kuqet,

Të kaltrat çelin,të verdhat dhe …

Ato ngjyrëmavi

Si vetëtimat me elektricitet,

Kur qiellin si qelq krisin…

 

Vivaldi

Vivaldi

 

Ekzaltohen violinat e pranverës,

Tek ringjallin sensualisht

Mbarë peizazhin ;

Oh,violinat sakaq

Dhe vetë shpirtëzohen !

 

Mes lulesh ,mes ujërash vërshues,

Mes rrezeve të diellit

Që shqyhet gazit,

Holograma e Venusit të dashurisë shket…

 

Ah,pranvera e Vivaldit !

Viva Vivaldi !

 

 1999

blank

ESE: “PARTITURA POETIKE” – Nga THANI NAQO

 

Çdo herë që lexoj poezi, qofshin me varg tradicional klasik ose me varg të lirë, e para që më shkon në mendje është rritmi poetik dhe pastaj kadencat dhe të tjera aspekte ndjesore që kanë të bëjnë me atë që është shkruar. Tetë rrokshi, që është preferncë edhe lasgushiane, pavarësisht nga kombinimi i vargjeve, të kujton “formulën e poetrimit”. Sepse, që të mos biesh në “grackën e këngëzimit” duhet të zotërosh teknikën që poezia të “këndojë poetikisht” e jo të këngëzojë! E njëjta gjë, mendoj, ndodh edhe me teknikën në vargun e lirë. Ky krahasim, përmidis, më fanit veglat muzikore që “luajnë” vijën melodike sipas notave muzikore të pentagramit; fundja, është e njëjta gjë edhe për instrumentistë virtuozë që luajnë vijën melodike duke përdorur “pentagramin e veshit”, ose e thënë troç, përveç kësaj, edhe metrikën e tingujve. Sepse edhe metrika lasgushiane është inerci e asaj shkolle të konsoliduar poetrimi që kërkon talent virtuoz. D.m.th. tjetër gjë janë daullja, dajrja, gajda, trompa, apo tamburi në marshet ushtarake e festive, por edhe “entusiazmi” që përcjell xhazi i kohëve moderne dhe turma lodron e përdridhet me rritmin e tij…E kam fjalën tek “partitura poetike” sepse, mjeshtëria e rritmit në poetrim është aspekti më i vështirë për t’u realizuar; kjo mungesë në poezinë me varg të lirë e zhyt çastin poetik në “humnerën prozaike”, ndërsa poezia lirike me varg klasik del “topalle” dhe i kërcasin patericat…Kjo është dallesa, mendoj dhe Lasgushi është shembulli më i hershëm, por dhe më i spikaturi në poezinë lirike shqiptare.

20 Janar 20022

blank

KORALI – Poezi nga ATDHE GECI

 

 

Në Roganë është një gur i lashtë

i lashtë sa stërgjyshërit  pellazgë

i lashtë  sa gjaku i gjuhës shqipe

dhe i një moshe me Thotin ilirik

Ai gur më ka rrëfyer plotë gjëra

për këngët e barit  dhe  të luleve

për këngët e  agimeve  në  djepa

dhe për këngët e Trojës dardane.

Ai gur i shenjtë  i  Roganës ilire

është  një  monument  i  natyrës

i mbrojtur  nga rrjedhat qiellore.

Sytë më japin  pamje  të  vërtetë

ai gur i vënë në  këmbë  të  veta

është nga neoliti i hershëm  dhe,

është i vjetër sa perënditë antike

dhe pjesëz e një vullkani vendas

Trim, mos e ndalë lërimin arave

se je zot i plorit për  të  mbjellat

Koral, ti e di se Guri fillimisht e

rrëfen jetën e vet, e krej mëpataj

jetën e  pemëve  dhe  të  zogjve,

jetën e natyrshme të stinëve dhe

jetën e pasur të kopshteve këtej!…

 

Atdhe Geci – Dortmund, 2022

blank

“KUSH RRON DUKE SHPRESUAR…” – Tregim nga RAMADAN PASMAÇIU

 

 

Atë e prunë në spital natën. Me autoambulancën e urgjencës. Gjetën një krevat të lirë pranë meje dhe e shtruan aty. Ishte me temperaturë dhe rënkonte lehtë. Gjer në mëngjes nuk mbylla sy as unë. U ngrita dhe nisa t’i sillesha rrotull, pa ditur si t’i vija në ndihmë. Dy herë shkova dhe thirra infermieren.

Herën e parë ajo m’u përgjigj me të qeshur:

– Uh, hahahaaa! Mos kij merak, se ia lexova anamnezën! As ndonjë gjë që të dhemb fort s’ka, e as ndonjë gjë me rrezik! Por, duket, qenka tip zevzek! Do e bën gurgulenë! Shko e këputja gjumit ti! Atë bëj!

Herën e dytë infermierja m’u përgjigj e nxehur:

– E di që po më mërzit shumë? Nuk dëgjove ç’të thashë qëparë!? Hajt, shko e fli tani dhe lëmë edhe mua t’i pulit pak qepallat!

Kur zbardhi dita, i sëmuri i ardhur rishtas sikur u qetësua.

Kishte ballë të gjerë anëve dhe flokë të thinjur me onde. Fytyra e tregonte të mbajtur. E lëmuar, thuajse pa asnjë rrudhë. Sytë – të mëdhenj, të kaltër. Ishte i afrueshëm, i sinqertë. Fliste me një zë të butë, të urtë.

– Ju lashë pa gjumë edhe juve, të thuash të vërtetën! – më tha me keqardhje. – Më falni shumë!

– Ç’është ajo! – ia ktheva buzagaz. – Nga qejfi s’rënkon njeriu!

Më tregoi si me turp shqetësimin e tij.

I paskësh dalë qysh dy – tri javë më parë një si puçër e kuqe, e vockël, tepër e vockël, poshtë, te testikula e majtë, po nuk i kishte dhënë rëndësi. Më tej, ditë pas dite, ajo i qenkësh zmadhuar, i digjte e i përvëlonte. I jepte dhimbje, që i ngërthenin tërë pjesën e fundit të barkut. Pati provuar lloj – lloj melhemrash, por më kot! E kish lyer me jodio, alkool, pudër, të verdhë veze të skuqur, rifocinë, gjer edhe i kishte vënë sipër qepë e sapun, me shpresë se mos i shërohej, por përsëri kot!

Tunda kokën. “Ç’bën injoranca! – thashë me vete. – E kërkon ndihmën e mjekësisë, kur e sheh që nuk ka nga t’ia mbajë! Dhe jo si njerëzit me shkollë, që sulen te mjeku me shqetësimin e parë!” Po ç’faj kish i ziu, në ishte njeri i pashkolluar! Nga t’ia dije rrethanat jetësore, që e kishin lënë të atillë!

Në këto e sipër më erdhi keq për të dhe kërkova të merrja me mend se cili ish profesioni i tij. Herë më ngjante si berber, herë si kamerier, si banakier… Por, nga berberi anonte më shumë, gjersa ishte gjithnjë i rruar dhe fliste me mirësjellje. Kush e ka mirësjelljen e berberëve! A nuk të lodhin, kur të rruajnë a të qethin, me njëqind pyetje! Si i keni nga shtëpia? Si shkoni me punë? Si ashtu e si kështu? Dhe s’e reshtin atë buzëqeshjen e shpëlarë fillim e mbarim!

– Si nuk shkove menjëherë te doktori, or burrë i dheut!? – e pyeta serioz.

Ai, përsëri si inferior para meje, se sigurisht e ndiente se kishte të bënte me një djalë të arsimuar e jo me një si veten, m’u përgjigj ëmbël – ëmbël:

– Më vinte edhe një çikë zor, të thuash të vërtetën, se është në vend ters puçra e uruar!

– Gabim! – i dhashë mend unë. – Burra jemi, s’jemi gra! Edhe gratë, tek e fundit, kur kanë sikletet e tyre, pa doktorë s’bëjnë dot!

– Po, po! Ashtu është! Ndaj shkova në ambulancën e lagjes, të thuash të vërtetën, veç para katër – pesë ditësh, ama, si m’u mblodh keq.

– Aaaa! Vonë! Shumë vonë!

– Vërtet, djalë! Eee, ku e pata fjalën? Më dhanë ca gjilpëra atje, po hiç, një vërë në ujë, të thuash të vërtetën! Kësisoj, u katandisa të thërrisja në shtëpi urgjencën. Dhe ja, tek më sollën këtu, në kirurgji! Tani të shohim! Vëntë dorë natyra, se, të thuash të vërtetën, frikë të madhe kam! Ja, kështu, djalë!

– Shtyje frikën tutje, – i thashë, – se s’ka sëmundje pa ilaç! Tani je në duar të doktorëve! Apo s’janë shpuzë këta të kirurgjisë! Artistë fare janë! Atë që ke ti s’e kanë për gjë! Ta dish prej meje! Çrëk – frëk do të të shërojnë! Dëgjon? Dhe kij besim më shumë! Po më bëjnë njeri mua, që erdha në spital me një këmbë në varr! – Desha t’i tregoja diçka për vete, që ta qetësoja mirë, t’i jepja zemër, po s’arrita. Hyri papritur mjeku i dhomës, një kirurg djalosh, i gjatë e trupngjeshur, që ta mbushte syrin.

– Mirëmëngjesi! – na tha të dyve dhe iu drejtua atij: – Hë, profesor, si u gdhitë?

– Ja, mo, Berti djali, të thuash të vërtetën, – iu përgjigj ai, – s’kam fjetur gjithë natën! Ç’qe kjo që më zuri!?

– Oooo, ju lutem! – buzëqeshi kirurgu. – Ju të flisni kështu!? Kaq me pesimizëm!? Ju që na keni mësuar!? E përse? Për ca punë çikërrimash!

Dhe vazhdoi t’i thoshte se së shpejti do të bindej që gjithçka do të kalonte për bukuri. Qysh atë mëngjes do t’i bënin ca analiza, por do t’i fillonin paraprakisht edhe njëfarë mjekimi. Ai pa orën.

– Ja, pas pak, do të jemi këtu për konsultë tërë mjekët e pavionit.

Kur mbetëm vetëm, si mora vesh i befasuar se pranë meje ishte profesori e jo i pashkolluari, berberi, kamerieri a banakieri, që të mos dukesha i pagdhendur, e ndryshova menjëherë formën e komunikimit. I tregova emrin e mbiemrin. Nisa t’i flisja me “ju”. I tregova ç’punë bëja e nga se vuaja. Dhe ai më tha se e quanin Sotiraq, se ishte pedagog në Shkencat e Natyrës, e të tjera, e të tjera.

– E keni titullin profesor, besoj!

– E kam, e çë! Ç’peshë ngre titulli! Puçra, kur do, të del atje tek s’thuhet, qofsh makar president i Amerikës!

Unë nuk qesha. E vështrova i heshtur, i menduar. Profesori shtoi se merrte vesh nga ato soje puçrash, s’ishte profan, ndaj qe i shqetësuar. Ca më tepër, që s’i kishin bërë efekt turli mjekimesh në shtëpi!

– Ja, kjo është! Së paku, gjer tani s’më ka dhënë të kuptoj gjëra të mira. Për më pas nuk di ç’të them! S’dal dot mbi natyrën, të thuash të vërtetën!

Këtë shprehje e përdorte shpesh, veç si rrjedhë logjike të atyre që thoshte. Ndaj ajo nuk m’i vriste veshët dhe ai nuk bëhej i rëndë në bisedë. Përkundrazi! Mbetej tërheqës.

Mjekët i morën dy – tri herë gjak për analizë, i morën urinën në orë të ndryshme të ditës dhe kampion për biopsi. I regjistronin temperaturën rregullisht si çdo të sëmuri, por edhe kurat ia nisën menjëherë. Antibiotikë në formë gjilpërash e hapash dhe barna të tjera. Megjithatë, ditët kalonin dhe gjendja ngelej përsëri e errët. Aty – këtu vërehej ndonjë përmirësim i vogël, po që shuhej shpejt. Dhe më e keqja ish se po fillonte enjtja, një enjtje me ngjyrë të frikshme, mavi në kàfe, që, siç ma shpjegonte profesori, po shtrihej nga e majta në të djathtë, duke përfshirë edhe testikulën tjetër e duke ia shtuar dhimbjet.

Tashmë ai nuk fliste shumë, madjé rrinte orë të tëra me kokën nën batanie. Shtirej sikur flinte. Por, isha i bindur se me atë mbyllje në vetvete, u dorëzohej mendimeve të tij të kobshme. Hidhej e pritej prej tyre si një gogël, duke u përplasur nga një çast në tjetrin nëpër paretet e ftohta metalike të fundit tragjik.

Erdhi me një shiring në dorë infermierja, së cilës i kisha kërkuar ndihmë qysh natën e parë të ardhjes së tij.

– Ç’bën profesori, vetëm fle!? – më pyeti mua si e habitur dhe ia tërhoqi batanien ngadalë. – Kthehuni përmbys, profesor! Do t’ju bëj gjilpërën! – Po, tek vërejti se fytyra e tij ishte tjetërsuar nga tmerri, mbaroi punë duke psherëtirë dhe i tha: – Asgjë s’keni! Asgjë fare! Kot bëheni merak! Sa kam parë unë këtu! Por, është më keq me ju që jeni me kulturë shumë e me shkollë të madhe, se kujtoni që i dini të gjitha dhe vetëm tek e keqja ju vete mendja. Kurse ata që janë me tri – katër klasë, e stakojnë trurin që séfte, s’e vrasin kokën fort, dhe e shtyjnë në qetësi e me shpresë. – Pastaj ajo qeshi, por lehtë dhe ëmbël.

Profesori ia ktheu:

– Të thuash të vërtetën, kanë një proverb italianët: “Chi vive speranto, lui more cacando!” – Dhe çuditërisht, ia dha gazit së pari herë.

Infermierja m’u afrua dhe unë ia përktheva në vesh. U shqye së qeshuri edhe ajo pas profesorit, njësoj si asaj nate, me hahaha-ra të zgjatura. Tek largohej, u ndal te pragu i derës dhe shtoi duke tundur gishtin:

– Ne i kemi proverbat tona shumë më të mira, profesor! “As guri nga thika, as burri nga frika!” – Dhe doli.

Profesori i thirri nga pas:

– Eja prapë, eja prapë, se qenke ilaç! – Dhe nuk e mbuloi më kokën. Ndenji për pak si i menduar e m’u kthye mua:

– E zgjuar, grua e zgjuar, të thuash të vërtetën! Neve, që, demek, kemi ca gramë, ku nuk na shkon mendja dhe bëhemi një dorë. E unë, jo se kam frikë nga vdekja, se njeri jam e njeriu një herë vdes, po doja që më parë t’i kisha mbyllur ca halle. Një vajzë të vetme që kam, për shembull, është ende e pafejuar. S’dua t’ia nxij zemrën, pa e çuar në rehatinë e saj. Po ime shoqe? Në moshën që ka, vetëm të mbetet?… Janë edhe gjëra të tjera, të thuash të vërtetën, plot gjëra të tjera janë, që…

Ai s’vazhdoi dot. Zëri iu pre e iu mbushën sytë. Pra, e paskësh ndarë mendjen se ishte me… S’ma bën goja ta them!

Dhe ja, u duk në mesditë mjeku i dhomës, Berti. Ai vinte shpesh aty. Ulej pranë profesorit dhe bisedonte me të miqësisht. Jo veç për sëmundjen, por për tema të ndryshme. Vinte jo vetëm si mjek, po edhe si mik e vizitor, t’i largonte shqetësimin, ta ushqente me humor. Kurse këtë radhë atij vetë i mungonte humori. Erdhi pak si me druajtje. U kuptua edhe nga hapat që bëri tek hyri. Të ngadalëshme, si në majë të gishtave.

– Hë, profesor, si shkojnë punët? – e pyeti duke iu ulur pranë e duke ia fërkuar dorën.

– Di unë! Ju, mjekët, ç’thoni?

– Po ju, si ndjeheni?

– Ç’të ndjehem! Gur në rrokullimë, të thuash të vërtetën!

– Aaaa, ju lutem, ç’është kjo fjalë! S’keni aspak të drejtë! A nuk ju kam thënë qysh në fillim se gjithçka do të shkojë mirë!?

– Po ku është e mira, ku është!? Unë, Berti djali, çdo ditë bëj tatëpjetë, të thuash të vërtetën! Siç duken bathët e priftit, s’ka pashkë sivjet!

– Ka, ka! Si s’ka! – ia ktheu kirurgu. U përkul mbi të dhe tundi kokën si me qortim. Pastaj u prapësua dhe mblodhi buzët. Sikur pengohej të thoshte diçka. Më në fund, i tregoi profesorit se të gjithë mjekët në konsultë kishin menduar që ekziston një mënyrë e shpejtë për shërimin e tij, një mënyrë fare e shpejtë. Dhe ajo do të ishte rruga më e mirë, më oportune, e jo duke pritur gjatë efektin e mjekimit.

– Po, hë, more, Berti djali! Ta marrim vesh, të thuash të vërtetën!

Mjeku iu përgjigj se ishte fjala për një operacion të thjeshtë.

– Përse, mo, përse the!?

– Duhet t’jua heqim testikulën e majtë, profesor, duhet patjetër t’jua heqim!

Profesorit iu ndal fryma.

– Vetëm të majtën?

– Po, po! Vetëm të majtën!

Profesori piu një gllenjkë ujë dhe pastaj prapë e pyeti kirurgun me gjysmë zëri:

– Je i bindur, biri im?

– Qind për qind!

– Dhe më pas ç’ngjet me mua?

– Kurrgjë e keqe! Dy ditë, tri, le të themi katër, do të rrini këtu në observacion pas operacionit. Pastaj do të jeni i aftë të ktheheni shëndoshë e mirë në shtëpi, si kokrra e mollës, për të vazhduar jetën dhe punën normalisht.

– Të të besoj, Berti djali?

Kirurgu qeshi paksa.

– Si jo!

Profesor Sotiraqit nuk po i vinte fytyra në vend. Ai heshti për disa çaste, u mbush me frymë dhe iu afrua kirurgut disi më shumë.

– A t’ju them diçka në vesh? Se, të thuash të vërtetën, s’dua të më dëgjojë ky i riu!

– Jo, jo! Asgjë s’keni ç’të më thoni! Ju kuptoj fare mirë. Funksioni i organit do të vazhdojë të jetë, si gjithmonë, i rregullt.

– Edhe për këtë të të besoj, Berti djali?

– Patjetër!

– Mos duhet konsultuar edhe me ndonjë mjek të këtij specialiteti?

– Aspak!

– U bëftë, de! Të thuash të vërtetën, për operacionin e kam fjalën!

Kirurgu e përqafoi profesorin, i shtrëngoi dorën dhe e porositi që, ndonëse ai i tij nuk qe operacion plot goja, rregulli e kërkonte të mos hante ushqim në darkë. Pra, të pinte vetëm çaj. Dhe u largua.

Bashkë me mbrëmjen, si ta dërgonte dreqi vetë, erdhi në dhomë infermierja tashmë e njohur. Ajo iu qas edhe më atij dhe i foli si e gëzuar:

– A ju thashë që s’keni gjë? Ja, një bisturi nesër dhe do të shkoni prapë te plaka!

Profesori, edhe pse nënqeshi, ia ktheu i prekur:

– Aaaa, ju lutem! Mos flisni ashtu! E kam të re gruan! Po edhe vetë plak s’jam, të thuash të vërtetën!

Infermieren sikur ta kishe shpuar befas nga pas me ndonjë majë gjilpëre! Ajo u vërvit përpjetë dhe i tha përmes një të qeshure të papërmbajtur:

– Uh, hahahaaa! Do të shohësh tani, që do t’jua heqin! Uh, hahahaaa! – Dhe doli duke rrahur gjunjët me pëllëmbë.

Profesorit sa s’i ra të fikët.

– Moj shoqe, moj motër, moj zonjë, ju lutem, kthehuni pak! – nisi të thërriste me zë të mekur. – Kthehuni pak, se, të thuash të vërtetën, vetëm një pyetje kam, vetëm një pyetje!

Po infermierja tashmë ishte larguar dhe as që e dëgjonte. Atëherë ai m’u drejtua mua dyllë i verdhë:

– Ç’tha ajo ashtu, mor djalë? Se, të thuash të vërtetën, ma bëri gjakun ujë!

– Më vjen keq, profesor, që i besoni asaj! – u përpoqa ta qetësoja. – Nuk e shihni ç’llafazane është!?

Po ai nuk u qetësua.

– Këtu diç los, se, të thuash të vërtetën… – S’po dinte ç’të shtonte. Mezi merrte frymë. Pas pak, m’u lut: – Bertin desha, vetëm Bertin! Ai e shkoqit këtë punë! Ai! A ma gjeni dot? Hë? Si?

Dola, e kërkova nëpër pavion. S’dukej kurrkund. Pyeta mjekun e rojes. Më tha se ishte në shtëpi. Iu luta t’i telefononte e të më lidhte me të, se kisha një problem të ngutshëm. I telefonoi pa ma zgjatur dhe më dorëzoi receptorin. I thashë Bertit se e priste profesori të vinte sa më parë. E tillë ishte puna. Po të mos vinte, zor ta gdhinte natën pa ndonjë pasojë të rëndë!

Ai ia mbërriti qull në djersë, jo më vonë se pas njëzet minutash. E kishte bërë rrugën me biçikletë. Vrapoi drejt profesorit, i preku pulsin dhe e pyeti:

– Ç’është!?

Dhe ky i tregoi duke iu mbajtur goja gjithë ç’kish ndodhur. Berti u nervozua.

– Po pse, ju lutem, me shakatë e infermieres shkoni ju, profesor!? Hajt, pa di unë ç’i bëj! – U nis të delte, por profesori e ndali. Atëherë kirurgu i përsëriti, duke theksuar mirë çdo fjalë, tërë çfarë i pati thënë atë mesditë.

– Pra, Berti djali, vetëm të majtën, hë?

– Po, po, po! Dhe asnjë pasojë s’do të ketë për vitalitetin tuaj! Më lejoni t’jua them më hapur?

– Ashtu, ashtu! Më hapur, më hapur!

– Do të jeni si më parë në marrëdhëniet intime me bashkëshorten!

Profesorit iu mbush fytyra me gjak.

– Të mundova, bir! – i tha dhe e puthi në ballë. – Po, të thuash të vërtetën, ajo e marrosura më luajti mendsh!

– Lëreni atë! Apo të shkoj ta marr e ta sjell t’ju kërkojë të falur?

– Bah! Ç’më duhet pendesa e saj! Mua, të thuash të vërtetën, vetëm këto që më the ti më duheshin. Kthehu në shtëpi tani, kthehu e çlodhu!

Kirurgu e përqafoi profesorin dhe u largua, duke na tundur dorën nga pragu i derës.

… Operacioni i profesor Sotiraqit shkoi mirë. Orëve të para ai nuk ankohej më për dhimbje e as për temperaturë, veçse ndjente ca djegie atje poshtë, po ato qenkëshin të lehta e s’u jepte rëndësi. Ishte i kënaqur dhe gjithë besim. Gruan, vajzën dhe tërë të afërmit i largoi shpejt, se, sipas tij, të thoshje të vërtetën, nuk kishin përse bëheshin merak.

Të pasnesërmen, kur erdhi kryeinfermieri dhe po e mjekonte, ai i shkeli syrin dhe e pyeti si me shaka:

– Rakip, ju lutem, sa shikoni aty, një apo asnjë?

– Është njëra, profesor, është! Ja, t’jua prek!

– Oooo, ç’bëni ashtu, mor i uruar! Më dhembka ca, të thuash të vërtetën! Shumë e shtrënguat!

Qeshi bashkë me kryeinfermierin. Dhe ishte i lumtur. Sa s’fluturonte! I pëlqente të fliste pareshtur, të tregonte gjëra gazmore, të shkrihej gazit vetë, po edhe të tjerët të qeshnin. Atë humor tashmë ia kisha zili.

– Të thuash të vërtetën, shtatë më vanë kësaj radhe!

Më vuri te komodina nja dy pako llokume, biskota, ca mollë Korçe të kuqe flakë, e ku di tjetër çfarë…

– Profesor, mjaft!

– Hajt, hajt, se të thuash të vërtetën, ju kam pasur djalë, shok e vëlla në orë të vështira! Por, më njohët keq këtu! Nuk e dini ju se ç’është Sotiraqka! Ka një zemër floriri, të thuash të vërtetën, dhe do që të gjithë njerëzit e botës të jenë pa halle! Pooosi!

Prej operacionit patën kaluar gjashtë ditë. Profesori ndihej si jo më mirë. Shkonte vetë në banjë, shëtiste nëpër korridor, u afrohej të sëmurëve të tjerë, i pyeste, u jepte forcë. Dhe kur përpiqte me ndonjë, që nuk ishte me familje në Tiranë, shkarkonte në komodinën e tij të gjitha ç’i kishin sjellë. Një çast më tha:

– Mo, po, atë Bertin s’na e zunë sytë fare sot! Ç’është kjo punë!

– Ka qenë gjithë ditën në kirurgji! – ia ktheva. – Do të jetë lodhur shumë dhe do të ketë shkuar në shtëpi të shtrihet.

– Ashtu thoni?

Të nesërmen, sa erdhi, profesori e pyeti:

– Edhe sot nuk do të dal!? Të thuash të vërtetën, jam mirë, bre, fare mirë! Ç’më mbani më këtu!?

– Të shohim nga dreka, profesor! Mund edhe të dilni!

Por Berti djali u kthye më herët te ne, pa vajtur ora dhjetë. Ishte tym. Me një fytyrë – sterrë. Ballin – të rrudhur dhe buzët – të mbërthyera. U ul pranë profesorit si me përtim.

– Ah, mor profesor! – tha befas. – Kam një lajm… kam një lajm… Po, s’e them dot!

– Çfarë lajmi, mo Berti djali!? Thuaje shpejt, se të thuash të vërtetën, po më bie pika!

– Thashë që s’e them dot, se s’është lajm i mirë!

– Është i keq!? – pyeti profesori syshqyer.

– Po! Siurdhëron! I keq! Veç mos u shqetësoni! S’ka asgjë për t’u shqetësuar, po për t’u nervozuar, për të protestuar, për të thirrur e sharë!

– Aaaa, tani më shushate! S’po të marr vesh, të thuash të vërtetën!

Po kirurgu s’e la më gjatë në agoni. Ai i shpjegoi se sapo kishin dalë përfundimet e biopsisë. Dhe ato tregonin që…

– Unë s’mund t’jua fsheh, se jeni shok i tim eti, po edhe se ju kam pasur pedagog! Pra, do t’jua them, sido që ta prisni!

– Po, hë, mo Berti djali, se po më zihet fryma! Mos duhet hequr edhe tjetra? Fol, de, se po më ngrin zemra!

– Jo, jo! Përkundrazi! Në rastin tuaj s’kishim të bënim me kurrfarë elementi kanceroz, as meninj e as beninj! Pra, edhe testikulën e majtë jua hoqëm gabimisht. S’kishte asnjë arsye që t’jua hiqnim. Puçra do të kalonte me mjekim.

Sa dëgjova këto fjalë, u drodha i tëri. U rrënqetha. Mishi m’u bë kokrra – kokrra. Kërceva përpjetë mbi shtrat. Isha gati t’i hidhesha Berti djalit në fyt. Ç’kirurgë qenkëshin ata!  Si i bënin ato punë pa gàle fare! Edhe me kafshët duhej më shumë maturi e jo më me njerëzit! Prita që profesori ta mbërthente Berti djalin për leshrash. Prita që ta pështynte, ta kafshonte, ta gricte me thonj… por… ah!

Ai… Zot, ku je! As u mërzit e as protestoi! Veç ngriti grushtet lart, si ata që triumfojnë në ring! Dhe thirri i qeshur:

– Fitore! Fitore!

Pastaj iu hodh kirurgut në qafë me mirëdashje. E puthi në ballë, siç e kishte puthur aty ca ditë më parë. E puthi edhe te faqet. Doli nga shtrati, u ngrit në këmbë e u sul drejt meje.

– Më lejoni t’ju përqafoj e t’ju puth edhe ju! – më tha. – Se, të thuash të vërtetën, kjo është fitorja më e madhe, që kam korrur në jetë!

Unë ngriva syhapur. Po edhe Berti ngriu syhapur. E pyeti i trembur dhe me një zë si të zvargur:

– Ndjeheni mirë, profesor? Për çfarë fitoreje flisni!? Ç’gëzoni kështu!?

– Si të mos gëzoj, Berti djali! Kam shpëtuar për një qime! Mund të m’i kishit hequr të dyja! Ashtu, gabimisht! Me ç’sy e faqe pastaj, do t’i dilja bashkëshortes përpara, të thuash të vërtetën!

blank

POETI QË LINDI GJASHTËDHJETË E NJË VJEÇ – Tregim nga RAMADAN PASMAÇIU

Ai kishte një kokë të madhe tullace. Kishte dy sy dhe dy veshë të mëdhenj. Të tërhiqnin vëmendjen, sidomos, hunda dhe buzët e tij të mishta. Po të më lejohej t’ia bëja portretin në mënyrë vulgare, duhej t’ju thoshja se ishte një kokëtul, një sydalë, një llapush, një hundëpoç e buzëviç. Por, me ç’kuptova më pas, duhet t’ju them copë se ishte edhe një truderr e i pacipë. Veç, që të jem i drejtë, të mos lë pa ju thënë se edhe unë, në marrëdhënie me të, u tregova më i butë se papa, më zemërgjerë se Krishti, po edhe ca si fyçkë në kuptimin e vërtetë të fjalës. Se ndodhi pikërisht kështu:

E pashë një mëngjes tek dera e zyrës. Sa u duka në krye të korridorit, dikush që iu gjend pranë, i tregoi se unë isha ai që priste. Kish moshën mbi të gjashtëdhjetat, trupin të lartë, të ngjeshur, e barkun rrumbullak. Fytyrë krejt e panjohur për mua. Nën sqetull mbante një dosje të trashë të lidhur kryq me një kordon llastiku.

– Ju uroj shëndet! – më tha, sa iu afrova, dhe mori qëndrimin gatitu. Kuptova në çast se qenkësh ushtarak në pension!

– Shëndet paçi! – ia ktheva dhe i zgjata dorën. – Si jeni?

– Mirë, falemnderit shumë! – m’u përgjigj duke më zgjatur të tijën, pa e ndryshuar atë qëndrim e me një buzëqeshje të lehtë, sikur të donte të përcillte tek unë jo veç respekt, po edhe simpati e dashuri.

Hapa derën dhe hymë brenda.

Me t’u ulur, më tregoi se e quanin Hasan Braçe. Kishte pas qenë kolonel në ushtri! Dhe tani, për të mos e shtyrë kohën kot, shkruante poezi për të vegjëlit, por poezi të mira, ama, se e frymëzonin kolopuçët, nipër e mbesa që kish në familje. Shkruante dhe ua lexonte atyre ditë për ditë. Kësisoj, kënaqte edhe ata, edhe veten. Dhe nuk bënte punë tjetër.

  • Po, po! Kështu! Vetëm shkruaj poezira dhe ua lexoj kolopuçëve. Pastaj, domosdo, ha, pi e fle, si gjithë njerëzit, natyrisht. Kjo është e tëra që bëj. S’e kaloj keq, jo, s’e kaloj keq!

Ndërkohë, zgjidhi dosjen dhe më vuri përpara sakaq përmbi dyqind faqe, tek të cilat qenë daktilografuar poezitë.

– I shtyp vetë, – vazhdoi, – posi, vetë i shtyp. E kam makinën timen, e kam në shtëpi. Është bukuri e madhe, kur e sheh atë që ke shkruar të shtypur në makinë dhe, sidomos, me dorën tënde, apo jo? Po edhe redaktori, tek i cili paraqitesh, i lexon më kollaj e pa u bezdisur aspak, kur janë të shtypura. Dhe kupton se ka të bëjë me njeri serioz.

Unë rrija dhe e shikoja në sy i heshtur, ndërsa ai përsëri vazhdonte.

Gjithë familja, madje gjithë shoqëria, e qortuakëshin, sepse nuk merrte inisiativën t’i botonte të përmbledhura, gjersa ishin aq të bukura! Disa shkonin edhe më tej. I thoshnin se, duke i botuar, do të bëhej menjëherë i njohur si poet në tërë Shqipërinë. Pa edhe do të fillonin ta thërrisnin për takime nëpër shkolla, që t’u fliste për jetën e tij fëmijëve, mësuesve, që t’u dëftente se ku e gjente frymëzimin, se ç’plane kish për të ardhmen, se kur shkruakësh më shumë, natën apo ditën, se kur e kish nisur krijimtarinë…

– E ja, këtu zihem një çikë ngushtë! – më tha. – Se s’di qysh t’u them. Që fillova të shkruaj në gjashtëdhjetë e një vjeç, kur u ngrit në këmbë Serveti, nipçja im i parë, të cilin e dua shumë, se i kam vënë emrin e babait? Kështu t’u them? S’vete fare! Po edhe asnjë s’beson se mund të bëhet poeti në moshë të pleqërisë. Kali plak s’mëson dot revan, thonë, edhe pse në asgjë s’përjashtohen rastet e veçanta. Po, nejse, nejse! Se, ç’është e vërteta, unë e kam menduar se si ta hedh këtë hendek. Kur të më pyesin për krijimin e parë, do t’u përgjigjem se ai i takon djalërisë sime, kohës kur isha në male, partizan. Po, po, djalërisë sime i takon krijimi im i parë, do t’u them. Dhe, që të jem i sinqertë me ju, më lejoni t’ju tregoj se kam stisur edhe një ngjarje për këtë moment të rëndësishëm të jetës së poetit. Sikur unë, pas një beteje të rreptë me nazistët gjermanë, kur ndodhesha për të kaluar natën e ftohtë me borë e suferinë, në një shtëpi të fshatit Bilçë e Madhe, gjeta atje edhe një vocërrak. Ky vocërraku e kishte emrin Veli. Po, po, Veli. E mbaj mend si sot. E sikur ky Veliu më erdhi e m’u ul mua në prehër. Sikur më mori kapelen me yll dhe e vuri në kokë. E sikur unë, që ta gëzoja, i bëra një vjershëz këtij Veliut. Ç’është e vërteta, vjershëzën ia bëri një shoku im, një partizan tjetër që kisha në krah, po unë do t’ia mbys sikur ia bëra vetë. Nejse! Ja ç’thoshte vjershëza:

 

“Kush je ti, bre, kush je ti?

Jam një trim, ma thonë Veli!

Në je trim, në je fajkua,

Merre pushkën, hajt me mua!

Ja, e mora, ja, e mora,

Tok me ty ia bëra fora!”

 

Ai i recitoi këta gjashtë vargje me zjarr, i ngritur, i drejtuar, vetullmbledhur, tamam si në atmosferë lufte, e duke lëvizur herë njërën e herë tjetrën dorë. Dhe kur mbaroi, duartrokiti paksa dhe ia dha të qeshurit me gjithë shpirt.

– Ja, kështu! Do të përplasin pëllëmbët, sigurisht, se do të më zënë besë. Por, nejse, nejse, se u zgjata ca! Megjithatë, s’ka gjë! Në fund të fundit, le t’ju ha ca kohë sot, me që u njohëm së pari! Pa më pas, di unë, di, të jem edhe më i kursyer në fjalë. E, ç’desha të them…

Më tregoi se çfarë e kishte penguar që nuk qe ngutur për ta botuar përmbledhjen e poezive. Donte të njihte më parë një poet të afirmuar, që të ish njëkohësisht edhe redaktor i zoti. T’ia shikonte séfte ai poezitë, një për një, ai t’ia zgjidhte më të bukurat, ai t’ia ndreqte ku kishin nevojë, ai të bënte edhe një parathënie të libërthit, ai ta përcillte edhe në Shtëpinë Botuese, ai – të gjitha, ai – dora e sigurt! Vetëm kështu libërthi do të dilte në dritë i saktë dhe do të mirëpritej. Dhe për poetin e afirmuar, redaktor të zotin, qenkësh lodhur shumë! Njerëz të ndryshëm i paskëshin rekomanduar herë njërin, herë tjetrin, po s’ia kishin mbushur mendjen! Më në fund, një shok i luftës, shef i redaksisë së letërsisë për fëmijë në ndërmarrjen “Naim Frashëri”, i paskej thënë për mua se isha xhanan, se isha flakë, se isha shpuzë, se isha shpirto, dhe se vetëm unë mund ta nxirrja gomarin e tij nga balta!

  • Po, po, kështu më tha dhe më bindi plotësisht. Tani që ju takova vetë, e shoh që s’qenkam gabuar! Se unë jam, si të thuash, edhe njëfarë E njoh tjetrin në sy menjëherë. Çrëk-frëk! Dhe, jo që t’ju bëj qejfin, por se e ndjej në thellësi, dua t’ju them se jeni vërtet i mrekullueshëm. E dalloj gjithçka në vështrimin tuaj. Nejse, nejse! Më dha edhe një pusullë për ju ai shoku im shef, Mersin Verdha.

Ndërkaq, nxori pusullën e Mersinit nga xhepi. E mora. Në mes të tjerash, ashtu si me shaka, ai, shefi, Mersini, që ish shok edhe me mua, më shkruante: “… Ti që e ke zakon të hedhësh plehun tënd në arën e botës, mos u kurse, hidhe një dorë edhe te ara e këtij fukarait që po të dërgoj, se e kam mik të vjetër dhe më do shumë!…”

Në trurin tim fjalët e pusullës tingëlluan ndryshe. Si qortim, si sharje, si tallje. Sikur donin të thoshnin se isha njeri që, jo veç humbisja mjaft kohë me shkarravinat e të tjerëve, po edhe zbrazja për ta kokën time, e cila, s’ish çudi, që një ditë të mbetej kufkë! Kësisoj, ato fjalë më shtynin të ngrihesha më këmbë e t’i thosha Hasan Braçes: “Mblidhi të gjitha këto tani dhe zhdukmu sa më shpejt nga sytë! Shko e gjej ndonjë të ngeshëm të t’i bëjë punët e tua!” Por, u përmbajta, se s’mund të dilja kundër natyrës sime. Mosmirësjelljen s’e kisha në karakter. Kishte plotë rrugë të tjera për t’u shmangur.

I thashë:

– E kam të qartë pse keni ardhur. Edhe se çfarë kërkon prej meje Mersini me pusullën që

më ka dërguar e kam të qartë. Është fjala për t’ju dhënë mendim për poezitë tuaja, apo jo?

  • Çfarë mendimi! – ma ktheu me ngut. – Unë ato jua lë në dorë juve, jua besoj tërësisht juve! Ju mund t’i grisni të gjitha, ju mund t’i hidhni në kosh të gjitha, ose nga dritarja – në rrugë të gjitha, ose në sobë për të ndezur zjarrin – të gjitha! S’më mbetet hatri kurrsesi! Por, ama, nga ana tjetër, ju, më tepër se cilido ju, e keni mundësinë të pakufishme, dhe kjo është që shpresoj mijëpërqind, t’i rregulloni të gjitha, domethënë t’u jepni lustrën të gjithave, që unë të nxjerr me krijimet e mia një libërth të denjë, shumë të denjë, dhe që, si përfundim, t’ju jem mirënjohës, natyrisht.
  • Dakord, dakord, por duhet që më parë t’i shoh.
  • T’i shihni, posi, të gjitha t’i shihni, të gjitha! Jua jap lejen të plotë, se unë ç’është e vërteta, nuk lë gjithkënd të m’i shohë, ndërsa juve po, se kam besim. Ja, kështu!

Nuk iu përgjigja, por fillova t’i lexoja në heshtje. Qysh në gjashtë-shtatë të parat kuptova se vjershat e tij ishin larg, shumë larg, vlerave për botim. Atyre u mungonte përgjithësisht konceptimi artistik. Mbeteshin vargëzime të thata dhe vetëm tetërrokëshe, gjithkund tetërrokëshe, që çalonin, sidomos, nga ana ritmike. Veç kjo nuk qe e befasishme për mua. S’mund të prisja më tepër nga një poet, që kishte lindur gjashtëdhjetë e një vjeç. Pas vjershave të para, unë nuk e vazhdova leximin radhazi. Nga faqja njëmbëdhjetë, për shembull, u hodha tek njëzet e njëshi.

Këtu ai m’u fut në mes:

  • Më falni që po ju ndërpres, por tërhoqët gabimisht disa fletë!

– E di, e di! – ia ktheva dhe prej njëzet e njëshit kalova tek tridhjetë e treshi…

Pas pak, më tha sërish:

– Ju prapë, me siguri gabimisht, po i tërhiqni fletët në tufë!

  • E di, e di! – ia ktheva po njësoj, pa e ngritur kokën.

Ai nuk më trazoi më dhe unë e kuptova se u ftoh dhe nisi të mërzitej. Ndezi një cigare dhe filloi të kruante fytin pareshtur. Bishti i syrit tim kapte barkun e tij të rrumbullt që, nën frymëmarrjen e çrregullt, lëvrinte lart-poshtë, mu si ndonjë gomë që fryhej e shfryhej.

… Me atë mënyrë të lexuari, brenda gjysmë ore, i dhashë fund tërë dengut të dyqind e shtatëmbëdhjetë fletëve, tek ishin daktilografuar, sipas numrit rendor, katërqind e njëzet e nëntë vjersha. Pastaj i sistemova rishtas siç kishin qenë e i vendosa në dosje. E lidha dosjen kryq me kordonin e llastikut, vura pëllëmbët sipër saj njëra mbi tjetrën, dhe, duke e vështruar Hasan Braçen drejt në sy, i thashë i qetë:

– Siç e patë, i lexova.

Ai sikur u sforcua të mos fliste, por duket s’duroi dot dhe diç mërmëriti.

– Nuk ju dëgjova! Çfarë thatë?

– Hiç, hiç… atë e dini ju! Le që, këtu jemi e do ta marrim vesh! Por… mua m’u bë sikur… nejse! – Unë nuk po ia ndaja vështrimin. Atëherë u detyrua dhe ia nxori kokën fjalës: – Të më falni, mua vetëm m’u bë, mbase s’është e vërtetë, por mua ashtu m’u bë, sikur s’i lexuat të gjitha, vetëm disa… Kështu m’u bë mua. Ndoshta gaboj…

Buzëqesha paksa.

– Nuk gaboni, se ashtu bëra, s’i lexova të gjitha. Dhe s’ishte nevoja. Për të ditur se ç’verë ka një fuçi, duhet që ta pi tërë fuçinë!? Jo, sigurisht! Mjafton vetëm një gotë. Ja, le të themi dy! Kurse unë nga fuçia juaj piva më se tridhjetë gota. Dhe, siç më shihni, s’jam aspak i dehur. Kjo do të thotë se verën nuk e keni të fortë, por me ujë shumë. Siç është, s’ua ble kush.

Atij i iku fytyra.

  • Po mua ma kanë lavdëruar! – ma ktheu i çuditur, duke u përpjekur të buzëqeshte edhe vetë. – Më kanë thënë se vera .. Nejse! Si do t’ia bëjmë? Se unë ju thashë, veç tek ju kam besim! Ju t’i grisni vjershat e mia, ju t’i digjni… Ju t’i ndreqni! Ju! Asnjë tjetër! Vetëm kështu do të dalë në dritë libërthi im dhe unë do t’ju jem mirënjohës tërë jetën!

Prapë po më tërbonte. Prapë po më shtynte të përmbahesha për të mos dalë jashtë natyrës sime e për të mos i thënë: “Merri dhe ik!”

– Do të flas me ju si me një poet, – vazhdova, – se e di që më kuptoni. Pra, vjershat tuaja vuajnë nga shumë sëmundje. Por ajo, sëmundja, që i ka prekur më fort është çalesa në anën ritmike. Domethënë, vargjet e vjershave nuk janë të një mase as edhe në një strofë të vetme. Theksat ritmikë nuk bien në vendet e duhura. Ndaj mungon muzikaliteti, ndaj nuk rrjedhin, por ngecin. Ndërsa kur shkruajmë për kolopuçët, siç thoni ju, ritmika duhet mbajtur parasysh medomosdo, për ndryshe nuk arrijmë dot gjë. Pa kujtoni atë vjershën për Veli vocërrakun, që recituat këtu! Ajo ka ritëm mjaft të goditur. Ajo mund të merret si shembull i mirë.

– Ju kuptoj jashtëzakonisht. Dhe s’kam asnjë kundërshtim që t’i shërojmë nga sëmundjet të gjitha ç’kam shkruar! – ma priti Hasan Braçe i vendosur. – Pse të mos i shërojmë! Në dorë e kemi! Ju, si të thuash, jeni profesor – doktor në këtë fushë. Unë ju lë të lirë, unë ju besoj çdo operacion, sado delikat e i rrezikshëm qoftë! Për besë, po!

I fola për sëmundje e ai më bëri mjek të madh! Po t’i flisja për armë, si ushtarak që ish, me siguri s’do të më vinte sipër vetes.

I thashë:

– E zëmë se jemi në luftë!

– Ju dëgjoj! – ma ktheu dhe u ngref sakaq.

– Unë jam i armatosur e ju jo. Si është më mirë të bëjmë? T’ju lë gjithmonë pas shpinës sime, që t’ju mbroj nga plumbat e armikut, apo t’ju armatos edhe juve, që të jeni në gjendje të vetëmbroheni në çdo çast?

– Që të më armatosni, patjetër, por, ama nëse jam i aftë të lëviz, nëse s’jam i plagosur rëndë, nëse më punon këmba, dora, syri…

– Po, po. Nëse i keni të tëra aftësitë!

– Atëherë, qëndron përgjigjja që ju dhashë. Por, ka edhe diçka tjetër! Nëse nuk jam fort plak!

– Çfarë plaku! Ja, kështu si jeni!

– Kështu? Po unë e bluaj gurin në grusht! Qëndron përgjigjja që ju dhashë, qëndron!

– Ndaj atë do të bëj! Do t’ju armatos, që ta bëni vetë luftën dhe të fitoni!

Ai u gjallërua.

– Po kjo është një mrekulli! – më tha.

– Pra, merrni letër dhe shkruani! Dhe për të gjitha sa do t’ju diktoj do t’ju marr në provim! Me asnjë s’e kam bërë këtë, veç me ju, se e shoh që e keni me pasion poezinë për kolopuçët.

Dhe u vura në rolin e pedagogut të teorisë së letërsisë. Qëllimi ishte që ta kapërceja atë rast, si një nga më të vështirët e më të pështirët, pa i prekur fare vjershat, por edhe duke e lënë Hasan Braçen të kënaqur. Unë fillova të flisja dhe ai filloi të shkruante, se poezitë për fëmijë mund t’i krijonim në vargje me numër rrokjesh çift dhe tek. Çiftet ishin: katërrokëshi, gjashtërrokëshi dhe tetërrokëshi. Kurse teket – pesërrokëshi dhe shtatërrokëshi.

– I mbani mend këto? – e pyeta.

– Si nuk i mbaj!

– E, pra, kështu, edhe në marrëdhëniet me të tjerët, do të lini të kuptohet se jeni një poet me kulturë profesionale!

– Falemnderit shumë, shumë falemnderit! Vazhdojmë, se mezi po pres të mbaj shënimet e tjera!

I diktova se secili varg ka sistemin e vet ritmik, pra, ka të caktuar rrokjen se ku bie theksi, ose ku i mëshohet fjalës. Kjo gjë përbënte muzikalitetin, rrjedhjen pa pengesë të vargut. Dhe ia nisa me katërrokëshin, tek i cili është e theksuar rrokja e parë dhe e tretë. Madje, i dhashë edhe një shembull.

 

“Macja sulet, miu zhduket,

Te një vrimë, rri e struket”.

 

– E shikoni që theksi këtu është i barazlarguar? Ndaj dhe s’mungon muzikaliteti, gjithçka rrjedh si ujët e burimit!

– Ashtu vërtet!

– Pa më thoni se ku janë theksat!

M’u përgjigj me zell dhe saktë. I dhashë zemër:

– Ju i thithkeni të tëra në vend! Shumë shpejt do t’i lini pas mjaft poetë për njohuritë mbi metrikën.

Ma ktheu fytyrëndritur:

– Në sajën tuaj!

– Për sot – kaq! – e mbylla unë orën e leksionit të parë. – Vazhdojmë nesër në të njëjtën orë! Si detyrë shtëpie, do të bëni dy strofa me katërrokësh! Dakord?

Ai mori qëndrim gatitu.

– Si urdhëroni! – më tha. – Por, nëse ka mundësi, t’ju bëj një pyetje?

– Pse jo!

– Ata poetët e tjerë vetëm gjëra të tilla dinë, që na shkruajnë vjersha më të bukura?

– Natyrisht, por kanë edhe talentin, frymëzimin, të cilët edhe ju i keni, padyshim.

Vuri dosjen nën sqetull, tok me fletoren e shënimeve, dhe më tha përsëri në qëndrim gatitu e përsëri fytyrëndritur:

– Më lejoni të largohem?

– Po, po!

– Ju uroj shëndet, pra!

– Shëndet paçi! – i thashë, dhe tek doli, shtova me vete: “Hajt, prapa diellit shkofsh dhe mos ardhç më, se më plase!”

Por, kush të mos vinte! Kush të mos më plaste! Të nesërmen, ashtu si edhe një ditë më parë, e gjeta duke pritur te pragu i derës së zyrës, fiks në orën e caktuar. Dhe prapë qëndrimi gatitu. Dhe prapë dialogu i djeshëm: “Ju uroj shëndet!”, e të tjera.

Sa hymë, e porosita të niste të shkruante menjëherë çfarë do t’i diktoja, që të mos humbisnim kohë! Por Hasan Braçe vuri në gaz ato buzët e trasha.

– Detyrat nuk do të m’i kontrolloni, profesor!? – Pra, unë tani isha profesori dhe ai studenti, që bënte kursin special të metrikës së shqipes! – Nuk ju kam sjell vetëm dy strofa me katërrokësh, po njëzet e ca, se, dihet, zbatimi i detyrave është shfaqje respekti për eprorin, dhe si vartës, në rastin konkret, që t’ju flas sinqerisht, kam tepër respekt për ju! S’jua them këto për t’ju bërë qejfin, por se i ndiej në thellësinë time!

Pa shiko! Qenkësha edhe epror i tij! Dhe patjetër me gradën gjeneral, se kolonel kishte qenë vetë! Sa përpara paskësha ecur në më pak se njëzet e katër orë!

Desha s’desha, u hodha një vështrim detyrave. Dy gjëra më çuditën. E para, se gabimet në ritëm mungonin dhe e dyta, se të gjitha strofat qenë me mace dhe minj!

 

“Macja bëri mjau-mjau

Prapa derës miu qau…”

 

“Maces miu na i tha:

Unë s’dal, se ti më ha…”

 

“Miu macen e gjurmoi,

Bishtin fshehtas ia kafshoi…”

 

– Mor po, qenkeni prodhimtar i madh! – i thashë më në fund, duke qeshur. – Të mira shumë i keni bërë! Veç, pse të gjitha me mace e minj?

– Nën shembullin tuaj, profesor!

Ai i ngratë, që të më kënaqte e paskej gdhirë tërë natën me to! Dukej nga sytë. I kishte gjak.

– Bukur! – shtova, prapë duke qeshur, dhe bëra t’ia ktheja.

– Notën, ju lutem, më vini notën, po pati mundësi, se dua t’jua tregoj atyre të shtëpisë!

– Ashtu!? Atëherë, po ju vë një dhjetë plus! E meritoni!

Sa nisa ta shënoja, ai më mbajti dorën.

– Kam stilolaps të kuq! – Dhe ma zgjati. E kur e vura, e mori fletoren, një fletore të pastër, tek çdo gjë qe shkruar bukur e me kujdes, dhe e mbështeti në gjoks gjithë gëzim. Më la pa mend gëzimi i tij. Ishte aq i madh!

Atë ditë vazhduam me gjashtërrokëshin. Ky lloj vargu më mori më tepër se një orë, se Hasan Braçja duhej të mësonte që ai kishte dy sisteme ritmike: dy-pesë dhe tre-pesë. E ato duheshin përdorur veçmazi, jo të përzierë, as në një strofë e as në një vjershë. Këtu na vonuan edhe shembujt, të cilët tashmë ishin dy e jo një, në funksion të ritmit të zgjedhur.

– A i keni të qarta të gjitha ç’ju shpjegova? – e pyeta.

– Komplet! – m’u përgjigj.

– A e ndjeni se ju vlejnë?

– Shumë, shumë!

U ndamë.

Ditën e tretë e kishte radhën tetërrokëshi. Këtu u zgjatëm edhe më, veç Hasani u kënaq, se, siç i tregova unë, ky varg e kishte burimin nga krijimtaria gojore e popullit.

Të katërtën ditë iu kthyem vargjeve tek. Folëm për pesërrokëshin. Ai shkruante dhe tundte kokën. Ndeshej për herë të parë me këtë varg dhe mezi e përtypte.

– Mirë thonë, – mërmëriti, – sa më thellë futesh në libra, aq më shumë kupton se nuk je i ditur!

Dhe detyrat e shtëpisë nuk arriti t’i bënte pa gabime. Kësisoj, nuk nguli këmbë as për notë!

Ditën tjetër qëndruam te shtatërrokëshi. Hasan Braçja këtu u zgërlaq fare. Vërtet përsëri shkruante me zell, por më ndërpriste shpesh me pyetje. Dhe në fund më tha se ai varg do t’i kërkonte shumë kohë për ta përvetësuar.

– A nuk po bëjmë mirë që po i mësojmë këto? – i thashë.

– Jo mirë, po mjaft mirë! – Ai qeshi dhe fshiu me shami djersët e kokës tullace. – Kështu ju po më armatosni me të gjitha llojet e armëve! Mjerë kush guxon të hyjë në luftë me mua këtej e mbrapa! Se unë i ziu gjer tani as që kam pasur haber nga gjëra të tilla! Dhe vazhdoi si më vete: – Eh, mor Cane, Cane! Ke mbjellë misër e ke korrur lëpushka, burrë i dheut! S’paske qenë i zoti veç për të bluajtur miell! – E m’u – kthye rishtas mua: – Vetëm atë të uruar tetërrokësh kam përdorur! Gjithnjë: mish me presh e presh me mish – hesapi im!

– S’ka gjë, s’ka gjë! Askush s’ka lindur i mësuar!

Kur mbaruam edhe me shtatërrokëshin. i thashë ta merrte dosjen, të shkonte në shtëpi dhe t’i përvishej studimit. Dhe, kur ta ndjente veten të përgatitur, të vinte ta provoja!

– Shumë ju falemnderit, shumë, shumë! Por, si të thuash, diçka nuk po kuptoj. Dosjen përse ta marr? Nuk është më mirë t’jua lë juve?

– Përse mua? Si të aftësoheni, do t’ia hyni vetë ripunimit të vjershave! Më kot nuk ju armatosa!

– Më armatosët, sigurisht, dhe shumë falemnderit, shumë, shumë, veç për betejat e ardhshme. Në dosje përfshihen betejat e kryera.

– Posi, të kryerat, të humburat! Që nuk rikthehen, që nuk ringjallen, që nuk ribëhen!

– Ashtu, por ju, si gjeneral, mund të bëni të pamundurën, mund të bëni mrekullira! Mund t’ia rimerrni fitoren armikut me një riorganizim forcash, me një rishikim e rishtrim të planeve ushtarake, të mësymjes e të mbrojtjes, njëkohësisht!

Dhe vazhdoi më shkoqur.

Më tha se unë, si mjeshtër, poet i afirmuar e redaktor i zoti, e kisha në dorë t’ia ndreqja fët-fët të katërqind e njëzet e nëntë vjershat! Por, hajde, le të mjaftohej vetëm me treqind, sa për një libërth! Ose, tek e fundit, vetëm me dyqind! Boll që libërthi të dilte në dritë dhe ai, me arsye, të më ishte mirënjohës!

Ia ktheva me një zë që më dridhej:

– Po çuditem. Një javë të tërë u mora me ju! Paskam rrahur ujë në havan!? Dhe tani ju doni që të vazhdoj kështu edhe një vit!? E po, jo! Duhet të kuptoni se kemi mbaruar punë bashkë! Më tepër asgjë s’mund të bëj.

Ai nuk e kishte nervozizmin tim. Zëri i tij ish përsëri i qetë, i butë, madjé i ëmbël, dhe shoqërohej me një shtrirje të lehtë buzësh. Me ato që më thoshte, më lutej të mos ua prisja rëskun fëmijëve shqiptarë, të mos ua hiqja mundësinë për të marrë në duar një libërth të ri! Le të mendoja më tepër për ta, pse jo, edhe për atë vetë, si plak njeri, që i shtytur nga dëshira të mëdha, kishte sakrifikuar për ato të shkreta vjersha gjumin e pasditës, shëtitjet nga liqeni mëngjeseve, filmat në kinematë e qytetit, kafetë jashtë me shokët, lojën e shahut, tavllën, dominonë, psonisjet për familjen, ndihmën plakës në punët e shtëpisë, e aq e aq gjëra që s’numëroheshin! Pra, le të sakrifikoja pak edhe unë! Jo tre-katër vjet sa ai, por vetëm një, ose, së paku, gjashtë muaj, ose pesë, hajt – edhe katër! Dhe le të bëhesha shkaku themelor që libërthi i tij, të cilit ai i paskej gjetur edhe titullin tingëllues “Lulet e kopshtit tim”, të dilte në dritë si dhuratë e Hasan Braçes për brezin më të njomë të atdheut, ose vetëm si dhuratë e imja, ç’rëndësi kish në fund të fundit, por me emrin Hasan Braçe, ama!

Iu përgjigja i ngrysur:

– Doni që t’jua bëj unë vjershat?

Qenkësh i pacipë! Më tha:

– Aspak! Dua vetëm që t’i ndreqni! Se ato, si të thuash, të bëra janë! Apo jo? Kështu jeni edhe në rregull me orientimin e partisë për të ndihmuar talentet e reja. Se edhe unë, si të thuash, në njëfarë mënyre, talent i ri jam, paçka se me moshë ca i kapërcyer. Me stilolaps në dorë ju, frap-frap, një vizë përsipër aty, një varg të krijuar në vend atje, e kështu me radhë! Jo duke u lodhur shumë! Nga dy orë në ditë, veç nga dy orë! Ah, sa me shkathtësi e lëvizni ju stilolapsin! E di unë! Më kanë thënë mua. Të gjitha m’i kanë thënë për ju!

– Kush? Mersini?

– Oooo, ai ju njeh gjer në kockë! Ai ju ka bërë autopsinë! Të jeni i sigurt!

U drodha. Përdorte fjalën autopsi për një të gjallë! Thua se ishim të dy të vdekur dhe bisedonim në skëterrë! Dreq o punë! Me thumb fliste, apo më bënte lajka?

Turfullova. S’po më zinte vendi vend. Kurse Hasani më ndiqte me ata sy të dalë, të bardhë si të ndonjë daci, gjithnjë duke i mbajtur shtrirë anash ato buzët e trasha mëlçi, si për të më treguar se kishte dhëmbë të mëdhenj, që në rast nevoje dinin të të kafshonin mirë e të ta shkëpusnin mishin copë.

Me atë qëndrim, ulur rehat-rehat në karrige e duke pirë cigare, i bindur plotësisht se do t’ia arrinte qëllimit, ai sikur donte të më tregonte se kishte ngecur tek unë si gozhda e Nastradinit. Ç’të bëja? Gozhda s’shkulej! Duhej braktisur shtëpia? Jo! Më shtyti një mendje t’i thosha: “Ik tani, ik! S’e sheh që po më lë papunë!?” Por, si mund të sillesha ashtu me një burrë të asaj moshe, me një ish kolonel, që më mbante për gjeneral!? Dhe, për më tepër, si mund të sikterisja me përçmim një talent të ri me aq pasione!? Pra, si mund të dilja kundër orientimit të partisë!

Mora në telefon Mersinin.

– Alo! Hë, ore, ku je? … Më ke dërguar shokun Hasan Braçe këtu! Po mua s’më ka mbetur asnjë grusht pleh për arën time! Alo! Më dëgjon? Asnjë grusht pleh për arën time, po të them! E, ja, kështu!… Po nuk më beson ky! Alo! Dëgjove? Nuk më beson ky, të thashë! Eja, eja dhe thuaja vetë! Alooo! Qyyysh!? S’ke kohë, hë!? Po unë, kam kohë unë!? O po, të lumtë ty! – E përplasa receptorin në vend pa e përshëndetur. Dhe e ndjeva se me të vërtetë isha mbërthyer keq. Si ta bëja të ikte atë truderr të paturpshëm? Të ikte e të mos kthehej kurrë! I thashë se më duhej të shkoja në shtypshkronjë.

– Bukuri! Unë po ju pres këtu! Po merrem me diçka, ose, konkretisht, po shkruaj një vjershëz të re!

Ia ktheva:

– Një i huaj s’mund të qëndrojë vetëm në një zyrë shtetërore! Ju e dini!

– E di, si s’e di! Por unë jam ndryshe! Nën besimin tim, gjithçka është e siguruar në stadin më të lartë! Nën besimin tim, edhe depot e armëve sekrete të siguruara janë! Se për vigjilencën ndaj partisë kam vënë në rrezik jetën aq e aq herë unë! Jam ndryshe unë, ndryshe! – Dhe përsëri më vështroi me buzët të shtrira. – Pra, po ju pres këtu, që edhe të konkludojmë!

E ngrita disi zërin:

– Për çfarë konkludimesh flisni!? A nuk konkluduam një herë!? Ju thashë: Kemi mbaruar punë bashkë! Vjershat tuaja nuk do t’jua bëj unë, por ju vetë do t’i bëni! Kështu do të ndiheni edhe më krenar! Më kuptoni?

O Zot! U ngrit! S’po u zija besë syve. Më qe dukur si i ngulur në karrige me vidha. Kisha kujtuar se do të duhej vinç për ta nxjerrë jashtë tok me karrigen. Futi fletoren e shënimeve në dosje. Vuri dosjen nën sqetull. Mori qëndrimin gatitu dhe, si gjithnjë me buzët shtrirë, më tha:

– Mund të largohem?

– Me gjithë qejf!

– Pra, ju uroj shëndet!

– Edhe unë shëndet ju uroj!

Tek hodhi hapin e parë matanë pragut, më pyeti se kur mund të vinte ta merrja në provim për metrikën.

– Kur të mundeni! – iu përgjigja, pa ditur ç’t’i thosha tjetër.

Ai ecte nëpër korridor me barkun përpara, duke u çapitur ngadalë-ngadalë, si i penduar që po largohej. Dhe unë e ndiqja me sy nga pragu gjithë frikë se mos kthehej prapë pas. Herë-herë, ndalej, bënte një gjysmë rrotullimi dhe më vështronte zemërthyer e i ligështuar, si të më shtynte që të më vinte keq, a si të donte që t’ia fiksoja mirë portretin: kokëtul, sydalë, veshllapush, hundëpoç, buzëviç…

blank

KE DALË E MË PRET… – Poezi nga DEMIR GJERGJI

-Serenadë-

– Kthehu! – më bën zë mengjesi nga pushi i butë i faqeve,
Nga pjalmi i zemrave të
manushaqeve,
Nga puhiza e kaltër mbi bluzën e hollë,
Nga avulli mbi lëkurën e qullur me qiell,
Nga mrekullia e ëndrrës së parë erotike…
– Kthehu! – ma bën me dorë ajo paradite.

Kthehem dhe nisem!
Thërrmohem dhe një herë nëpër cicërima,
Në sy mbaj kraficën e hënës, dhuratë për ty.
Shkrihem, – petale dëbore përmbi luleborë.
E marr përdore kometën e humbur në dritë të paradites…
Fishkëllej në kërcej, kapërcej vise, qiej,
Sa vjen, më i lehtë, sa vjen, më fshehtë, sa vjen, më i nxehtë.

Ke dalë e më pret,
Në mesudhë, në mesditë, në mesjetë,
Cicërimë dhe puhizë, polen ëndrre dhe kometë.

– Kthehu, – mëngjesi thërret.
Manastiri i mbrëmjes bën gjumin vet.

blank

Atdheu Më i Shtrenjtë Se Gjaku – Rrëfime për Skënderbeun Nga Naum Prifti

 

Sekretari trokiti në derën e dhomës së vogël, që Skënderbeu e përdorte si studio dhe e lajmëroi se nipi si edhe shoqëruesit kishin arritur te portat e kështjellës së Krujës.

-Le të hyjnë!

Vetëm kaq tha Skënderbeu duke ngritur vetëm shikimin drejt sekretarit dhe iu kthye punës që kishte mbi tryezë. Ai nuk doli t’i priste dhe madje nuk shfaqi asnjë gëzim, kur dëgjoi lajmin. Ftohtësia ndihej në zë dhe dukej në fytyrën e tij.

Kur dera u mbyll pas sekretarit, Skënderbeu sërish me pendën në dorë provoi të mbaronte letrën mirëpo frazat i zuri ngërçi dhe mendimet u turbulluan. Penda dukej sikur bënte vetëm gërvishtje nervoze, disa fjalë të shtrembëra nisën të përsëriteshin nga dy herë dhe shkrimi deri aty i rregullt dilte i shprishur sikur e shkruante një dorë e pamësuar. Ai e bëri shuk letrën dhe e hodhi në shportë. U ngrit në këmbë e shkoi te dritarja. Jo më kot kishte zgjedhur si studio dhomën nga juglindja. Atë e rrihte dielli më gjatë, qe me e ngrohtë dhe me më shumë dritë se të tjerat, dhe nga dritaret e saj dukej një panoramë që përmblidhte valëzimet e buta të kodrave, fushën poshtë, kënetën dhe hapësirat ujore të Adriatikut. Ndryshe nga ana lindore, që e priste dhe e kufizonte faqja shkëmbore dhe e ashpër e malit, këtej syri të çlodhej në hapësirat e largëta e të avullta të detit.

Atë ditë avujt uleshin mbi ujërat e detit dhe një qiell gri e i ftohtë rëndonte mbi malet. Në të vërtetë asnjë lloj peizazhi nuk do të ishte në gjendje t’ia largonte mendimet që i zienin në kokë. Prej disa ditësh kishte marrë një letër të shkurtër nga Gjergj Balsha ku e njoftonte se kështjella që ishte nën komandën e tij qe pushtuar nga turqit fare rastësisht. Ndërsa ai dhe kapedanët e tjerë kishin dalë për gjah larg kështjellës, turqit kishin ardhur papritur dhe e kishin shtënë në dorë. Të zotët kishin ngelur përjashta, të huajt qenë futur brenda.

Pushtimi i kështjellës së Modricës e tronditi Gjergj Kastriotin, sepse veç të tjerave hapte një të çarë në unazën e mbrojtjes nga ku turqit e kishin shumë më të lehtë të sulmonin tokat arbërore. Skënderbeu kërciste dhëmbët nga inati, kur mendonte sesi kishte rënë kështjella në duart e osmanllinjve, pa u shkrehur një top, pa u ndezur një fitil, pa flakëruar një shpatë, pa u hedhur një shigjetë, pa u thyer një shtizë.

Kapedanët e vjetër, të cilët po luftonin kundër turqve për dymbëdhjetë vjet, e kishin quajtur gabim emërimin në rang gjenerali të një djaloshi, që gjer në atë kohë nuk ishte dalluar në beteja apo kuvende. Gjergj Kastrioti kishte thënë se do të shikonte zotësinë e gjithsecilit dhe do t’u caktonte edhe postet e detyrat sipas aftësive dhe shërbimeve. Rënia e kështjellës së Modricës u dha shkak feudalëve dhe princave të kujtonin rastin e thyerjes së ushtrisë arbërore përpara Kështjellës së Beratit nën drejtimin e kunatit të prijësit. Ndonëse Skënderbeut s’i kishin thënë gjë drejtpërsëdrejti, ai e ndiente nga vështrimet e oborrtarëve e kapedanëve se rasti në fjalë ishte më i rëndë. Kunati axhami kishte dhënë jetën ndërsa nipi po vinte në kështjellën e Krujës me një arsenal gjahu, pajisje e kuaj, sikur të shkonte për verim. Në korridore dëgjoheshin përfolje nga oborrtarë dhe vizitorë:

-Të ishte njeri tjetër, Gjergji s’kishte për ta pranuar.

-E ka nip. Nipi duhet më shumë se evlati!

-Edhe sikur të dojë, s’ka çfarë t’i bëjë, se duhet të prishet me të motrën.

-Gjergji i vogël nuk i afrohet as deri në thua daiut të vet.

-Në të ngrënë dhe në luks ia kalon.

Skënderbeu edhe pse nuk i dëgjonte këto komente i merrte me mend. Ai kishte  thirrur një pjesë të mirë të princërve dhe e feudalëve për të biseduar për traktatin që propozonte Senati i Venedikut. Të ftuarit e fundit priteshin të vinin në mëngjes. Gjersa te hapej mbledhja, ai duhej të merrte një vendim për Gjergj Balshën. Ç’të bënte me këtë komandant pa kështjellë? A t’i besonte një detyrë tjetër më pak të rëndësishme a ta linte fare pa përgjegjësi?

Këto pyetje parakalonin në mendje ndërsa dyshimin se kishte të bënte me një akt tradhtie e largonte me ngulm

Kur ia kishte besuar kështjellën e Modricës dhe rrethinat e saj, Skënderbeu kishte peshuar si cilësitë e mira ashtu dhe dobësitë e Gjergjit të ri dhe për çudi, virtytet dhe veset plekseshin si një gërshet. Më së fundi Skënderbeu kishte arsyetuar se për një gjë mund të ishte krejtësisht i qetë dhe i sigurtë se për nipin e tij Gjergjin e Balshajve nuk mund të vihej në pyetje besnikëria. Nëse Hamzai tradhtoi, këtë tradhti e bëri jo vetëm nga etja për pushtet, por edhe nga nxitjet e pareshtura të turkeshës, nënës së tij, ndërsa Gjergji i Jellës pikërisht për shkak të nënës nuk  kishte për të tradhtuar kurrë.

I kaloi edhe një herë me radhë nëpër mend ngjarjet e rënies së kështjellës së Modricës. Komandanti i kështjellës i shoqëruar nga shpura dhe pjesa  më e madhe e garnizonit kishte dalë për gjah. Pse e kishte marrë garnizonin pas? A nuk mund t’i linte më shumë ushtarë brenda në kështjellë? Si erdhën turqit papritur dhe pse ishte e hapur porta? Një palë ikin nga njëra anë e një palë vijnë nga ana tjetër.

Skënderbeu i njihte turqit dhe e dinte se për t’ia arritur qëllimit ishin gati të përdornin çfarëdo mjeti e manovre. Agjentë sekretë, të paraqitur si diplomat ose tregtarë të  huaj kryenin misione të ngarkuara nga turqit dhe merrnin shpërblime. Turqit atë që s’mund ta fitonin me gjak ose me trimëri e blinin me para. A nuk i kishin propozuar Vrana Kontit me anë të një raguziani një shumë prej 300.000 dukatash po qe se bindej të dorëzonte kështjellën e Krujës? Vrana Konti e kishte hedhur poshtë me neveri atë propozim, por një tjetri, në vend të tij, me karakter të dobët mund t’i qe prishur mendja.

Skënderbeu doli nga studio dhe pasi përshkoi korridorin, hyri në dhomën e ngrënies. Ia mori mendja se aty do ta gjente të nipin dhe nuk u gabua . Ai po u tregonte anekdota vajzave dhe grave që ishin aty dhe ato po shkriheshin së qeshuri. Me t’u dukur te dera Skënderbeu, Gjergj Balsha u mundua t’i jepte fytyrës një pamje të pikëlluar dhe sakaq gratë u shpërndanë.

-Ç’qe kjo që na bëre? – e pyeti Skënderbeu , pa i dhënë dorën.

-Një fatkeqësi, asgjë më shumë.

-Si dole për gjah kur turqit ishin aq pranë?

-Nuk kishim asnjë dijeni. Ata erdhën fare papritur.

-A nuk ke dyshim mos i ka lajmëruar njeri për ikjen tuaj?

Gjergj Balsha ngriti supet. Mund të kishte ngjarë dhe ashtu, por ai s’dinte gjë.

-Pse e nxore gjithë garnizonin jashtë kështjellës?

-Shkuam për drerë dhe kjo gjueti…

-Unë di se kur është kohë lufte nuk dilet për gjah, – i tha rreptë Skënderbeu.

-Dajo, po marr guximin t’ju them se po të vazhdoni të më pyesni në këtë mënyrë, nuk do të pranoj të përgjigjem.

Skënderbeu nuk lëshoi pe.

-Unë mendoj se duket të përgjigjesh dhe të përgjigjesh mirë.

Gjergj Kastrioti e nënvizoi fjalën “mirë” e ajo mori një nëntekst të fortë. –Jo vetëm para meje, po kundrejt gjithë atyre që do të pyesin. Mos e kujton gjë të vogël pushtimin e një kështjelle? Përgjegjësia dhe nderi prej fisniku u detyrojnë më shumë nga sa pandehni.

-Unë s’kam asnjë faj! – bërtiti Balsha i ri i fyer, duke përpjekur dorën në tryezë. –Çdo gjë ngjau fare rastësisht.

-Shumë rastësi kanë ngjarë brenda një dite… –tha me ironi Skënderbeu. – Ju ikni për gjah, turqit vijnë papritur. Ardhjen e tyre s’e lajmëron askush, tymtarët flenë, britësit s’ndodhen në vendin e tyre, në kështjellë s’mbetet asnjë ushtar dhe turqit futen drejt nga porta e madhe…

Gjergj Balsha e pa se daja qe shumë i zemëruar dhe biseda kishte marrë ters. Ktheu kokën nga dritarja, sikur donte t’i thoshte: “Mjaft më torturove! Tani unë po e ndiej gabimin vetë!”

Fytyra e mbushur e Gjergj Balshës, nofulla katrore e fortë dhe sytë e vegjël e të shndritshëm tregonin qartë se ai kujdesej veçanërisht për tryezën e bukës. Jaka e bardhë e këmishës vinte edhe më në dukje ngjyrën e kuqe të lëkurës.

-Kush urdhëroi të hapej porta? – e pyeti Skënderbeu.

-Askush! Ajo qe hapur.

-Kur dolët për gjah a nuk i porositët ta mbyllnin?

-Habitem si ju vete mendja të dyshoni, – tha Gjergj Balsha ndërsa sytë i vërtiti sa nga njëra anë te tjetra.

-Hapja dhe mbyllja e portës bëhet vetëm me urdhër të komandantit të kështjellës. Atëherë kush urdhëroi të mos mbyllej porta, kur dolët përjashta?

-Unë! – u përgjegj me inat Gjergj Balsha.

Skënderbeu, me duar prapa, filloi të bënte ecejake nëpër dhomë. Hyri një kështjellar dhe i kumtoi diçka. Skënderbeu i bëri me shenjë të mos largohej.

-Mos edhe kjo është rastësi? – e pyeti Skënderbeu.

-Sigurisht! Pse, mos kisha dëshirë të mbetesha pa kështjellë dhe të vija këtu për të kërkuar strehë dhe bujtje?

Skënderbeu e mbërtheu në vend me një vështrim të rreptë.

-Gjergj Stres Balsha, o njeri i dobët, ti ke rënë në marrëveshje me armiqtë, ti ke lënë hapur portën, ti e ke shitur kështjellën.

Kaq e papritur qe kthesa dhe akuza, sa Gjergj Balsha humbi ngjyrat e u zverdh duke lëshuar duart poshtë.

-E shoh se qëndrimi im këtu qenka i tepërt dhe i padëshirueshëm, prandaj do të iki që këtë çast, – tha duke u ngritur në këmbë.

-Nuk do të ikësh pa u përgjigjur gjer në fund për tradhtinë që ke bërë, – gjëmoi Skënderbeu dhe pastaj, duke u kthyer nga ushtari, i dha urdhër. –Që këtë çast futeni në burgun e kështjellës dhe jepjani gjyqit!

Vendimi i Skënderbeut e mpiu Gjergj Balshën dhe ai nuk bëri asnjë kundërshtim kur e çarmatosën. Vetëm kur po e hiqnin nga salla, ktheu kokën dhe bërtiti:

-Nuk do t’jua harroj këtë poshtërim!

Skënderbeu i ktheu shpinën dhe nuk iu përgjigj.

Lajmi i burgosjes së Gjergj Balshës dhe akuza për tradhti u përhap menjëherë në të gjitha skutat e kështjellës. Në derë u ndje trokitja e butë e gishtërinjve të së shoqes dhe ajo hyri menjëherë në dhomë. Dukej e tronditur dhe përmbahej me zor.

-Më ndjeni, zot, që ju ndërpreva.

Qëndroi një çast si për të gjetur aty fillin e bisedës e si  për të kërkuar fjalët më të përshtatshme. Gjergji pyeti veten: “Ka ardhur vete, apo e ka dërguar ime motër? Ka më shumë të ngjarë ta ketë dërguar ajo, ngaqë s’do të vijë vetë ose ngaqë është zemëruar”.

-Në kështjellë s’flitet gjë tjetër, veçse për atë që ndodhi pak më parë…. – Zëri i dridhej lehtë dhe në sytë e butë shihej një dëshpërim i sinqertë.

-Në kështjellë edhe më përpara flisnin për të. –Ai u ngrit në këmbë dhe po përpiqej të mbërthente përpara pasqyrës tokëzën e togës.

-Ç ’do të thonë të tjerët  për këtë veprim?

Ai nuk u përgjigj menjëherë dhe kjo vonesë nuk iu duk shenjë e mirë së shoqes.

-Unë bëra atë që duhej të bënte çdo njeri në vendin tim.

-Mos harro se është gjaku yt!

-Andronika! – ai nuk e thirri me emrin përkëdhelës Donika, siç e thërriste gjithmonë, dhe asaj iu ndrydh zemra. – A thua të ketë gjak ai njeri? – Dhe pas pak vazhdoi. – Edhe një pikë gjak arbri të kishte në trup nuk do të bënte atë që bëri.

Donika e kuptoi se i shoqi në këtë çështje qe tepër i prerë.

-Pse je kaq i bindur në fajësinë e tij? Gjithçka mund të ketë ndodhur rastësisht ose nga pakujdesia.

Skënderbeu u kthye nga Donika.

-Një dyshim i vogël më vërtitet ende në kokë. Por qoftë tradhti a pakujdesi, faji mbetej faj.

-Ka të ngjarë të jetë pakujdesi!-i tërhoqi vëmendjen ajo te fjalët e tij.

-Po atëherë pse s’bëri atë që do të bënte gjithkush në vendin e tij? Të përpiqej të fitonte me nder atë që humbi me turp! Pse nuk luftoi kur u kthye? Kapedani i mirë e braktis i fundit anijen ose mbytet bashkë me të.

Donika para se të dilte i tha:

-Ende ka gjëra të paverifikuara.

Por Skënderbeu tashmë nuk kishte dyshime. Ai ia njihte dobësitë dhe të metat nipit, por kishte shpresuar se detyra dhe përgjegjësia do ta burrëronin. Ishte kureshtar të mësonte prapaskenën e ngjarjes si edhe arsyet që e kishin nxitur të braktiste kështjellën. Nuk vonoi shumë dhe Gjergj Stres Balsha pohoi para hetuesisë se kishte rënë në marrëveshje të fshehtë me turqit dhe ua kishte dorëzuar kështjellën për 30.000 dukata. Që të dukej se çdo gjë kishte ngjarë rastësisht e nga pakujdesia, qe organizuar gjahu dhe largimi i trupave mbrojtëse! Skënderbeu urdhëroi që të dërgohej në burgjet e Napolit duke thënë se fajtori kushdo qoftë duhet të marrë dënimin e merituar.

-Edhe tokës i vjen rëndë prej tij, sepse ai e shiti atë, –  u tha prijësi i madh kapedanëve shqiptarë të mbledhur për traktatin e Venedikut. Të gjithë në atë sallë dhe në çdo cep të Arbërisë e dinin se motoja e Skënderbeut ishte:

“Atdheu është më i shtrenjtë se gjaku.”

blank

DRURI I VETMUAR – Poezi nga ANTON PAPLEKA

 

Pashë një dru të vetmuar
Në një pllajë të shkretë

I rrethuar nga tufa bari të thatë
Nga kaçubat e mbuluara me brymë
Ai i ngjante një njeriu flokëbardhë
Që shkoqit tespihet e ditëve

Ai frushullinte në erën e acartë
Si një oshënar që flet me vete
Ngaqë nuk ka pranë asnjeri
Për t’ia hapur zemrën

Imazhi i atij druri të vetmuar
Nuk m’u shqit nga mendja shumë kohë
Më dukej sikur unë isha ai dru i vetmuar
Që frushullinte në erën dimërore

Pashë një dru të vetmuar
Në një pllajë të shkretë…

blank

DEMIR GJERGJI: AJRI QË BËHET FRYMË DHE FRYMA QË SHENJTËROHET NË FJALË DASHURIE (Intervistë)

AJRI QË BËHET FRYMË DHE FRYMA QË SHENJTËROHET NË FJALË DASHURIE

Bisedë me poetin dhe gazetarin e mirënjohur të Radio Tiranës, Demir Gjergji

Bisedoi Keze Kozeta Zylo

Krijimtaria e poetit Gjergji është vlerësuar me çmimin e dytë kombëtar për poemën në vitin 1986, me çmim në “Ditët e poezisë Shqipe” në vitin 2001,  çmimin “Skampini” etj.
Poeti Gjergji ka për mburoje të vetëm, dashurinë njerëzore, çka e ka bërë dhe më interesante poezinë e tij qysh në moshën e hershme të rinisë.
Demir Gjergji ka qenë dhe vazhdon të jetë mjaft aktiv në faqet e shtypit të shkruar dhe në medien e folur.  Ka 12 vjet që punon si gazetar në Radio Tirana, duke realizuar një nga emisionet më jetëgjata dhe më interesante “Fjala si Fillim. Fjala si Flijim”, i cili i kushtohet tërësisht letërsisë dhe autorëve të saj.
Me këtë emision mjaft tërheqës ai ka fituar respektin e mijëra dëgjuesve shqiptarë anë e mbanë globit.

Poezitë tuaja janë të legjitimuara në dashurinë me “Biblën e Buzëve”, është kjo vetja juaj, apo diçka e fshehtë që e ndjen vetëm Bibla e buzëve në librin tuaj poetik?

Ndjehem mirë që këtë bisedë po e fillojmë me ndjenjën më të bukur: dashurinë.  Pa të cilën s’do të ishe as ti që të më pyesje e as unë, që të përgjigjesha.  Jam krejt i bindur se zanafilla e artit ka nisur me ndjenjën e dashurisë, madje mendoj se përpjekja e parë për të komunikuar dhe fjala, si mjet i parë i kësaj përpjekjeje ka lindur prej fuqisë së dashurisë.  Pa më pyet pak: pse lulet kanë ngjyra dhe aromë?  Për të tërhequr vëmendjen e bletëve, – na përgjigjet Biologjia.  Dhe ne vazhdojmë përsiatjen.  Të dashuruara me këto ngjyra dhe aroma, bletët rendin lule më lule.  Si pasojë lulet mbarsen, bletët mjaltëzojnë, pra lind jeta dhe ëmbëlsia e saj.  Kështu ndodh edhe me ne, njerëzit.  Vajzat i verbojnë pasqyrat duke qëndruar para tyre për t’u bërë të bukura që t’u pëlqejnë djemve… Dhe djemtë rendin pas tyre.  Vajzat ikin…Djemtë i ndjekin, u bëjnë shenja, këndojnë për to.
Letërsia dhe arti në përgjithësi do të ishin një djerrinë me ca trungje e cungje gungaçë, të djegur nga luftërat dhe urrejtja, nëse nuk do të ishte kjo lojë dashurie.  Kur kam qenë i vogël, para se të shihja ëndrrën e parë erotike, përballë shtëpisë sime të varfër banonte një fqinjë e bukur perri (të paktën kështu më dukej mua).  Ditët me të këqija të fëmijërisë për mua, nuk ishin ato me brymë, re apo shi ose kur isha i uritur, por pikërisht ato ditë, kur nuk arrija ta shihja atë.  Sa herë ajo shfaqej, unë bëja lëvizje të çuditshme, vrapoja, këndoja, bërtisja, që t’i bija në sy asaj.  Madje prisja kallama dhe bëja pipëza e iu bija vetëm që të më dëgjonte ajo. Ndonëse krijimi im i parë lidhjet me tjetër gjë dhe është krejt tjetër motiv, e them me bindje se kjo poezi ishte ngjizur brenda meje pikërisht nga ajo fqinjë.  Rrjedhimisht, e gjithë poezia dhe krijimtaria ime ka një qëllim, të tërheqë vëmendjen e dashurisë dhe ka si kryemotiv vetë dashurinë.  Edhe libri “Bibla e Buzëve” që është shkruar disa dhjetëravjeçarë larg asaj fëmijërie dhe kilometra të tëra larg asaj fqinje, në plazmën e vet ka ato vegime fëmijërie, të cilat ditë pas dite, vit pasi viti, dashuri pas dashurie, kanë plazmuar te kjo “Bibël” e thënë, pra Bibël e buzëve. Emocioni më i madh që kam marrë prej këtij libri ka qenë ai i paradisaditëve, kur një djalosh i ri, më ndali në rrugë dhe këmbënguli të më jepte një kafe.  Ndërsa pinim kafenë ai më tha se ishin dy vargje të këtij libri, me të cilat ai kishte arritur të hynte në “zemrën-kështjellë të së dashurës.

Sa është ndikuar poeti Gjergji nga poezia me motive popullore?

Shumë.  Sidomos në formë.  Është e tepërt të flasim këtu për artin e madh që ndërton folklorin. Poezia, padyshim si krijesa më e hershme e këtij folklori, veç elementeve të paarritshëm përmbajtësorë, ka një strukturë që vetëm vetë virgjëria e botës mund ta ketë.  Të vijmë prapë te lulet dhe te bletët.  Shihni hojzit e tyre.  Një strukturë prej nga kanë mësojnë arkitektët më të mëdhenj për të ndërtuar mrekullitë e botës.  Dhe fill pas kësaj, ktheni vëmendjen e hetoni strofat e poezive popullore. Në arkitekturën e tyre ka farfuri metaforash, gdhendje marramendëse aliteracionesh, përmasa harmonike rimash e ritmesh.  Ti hyn aty dhe harron që ka një tjetër botë jashtë, me dete, pyje, ura, qiej, rrugë, aventura, tempuj… Kështu ka ndodhur edhe me mua. Kam hyrë aty dhe nga brenda kam filluar të belbëzoj poezinë time.  Për shembull, kam thënë kështu, kur më ka bërë të vuaj malli për të dashurën: Ngrijmë në akujt e harrimit,/Ndërsa lemë takim në maj…/ Hapat mbaj pranë fundfillimit…/Hiqem mënjanë e qaj.  Dhe  për të folur kështu, natyrisht që më ka mësuar “poezia me motive popullore”.

Poezitë tuaja herë të çojnë në udhë të panjohura dhe herë ta japin direkt hartën e udhëtimit duke parë nga afër djegien e Yllit të ikur, si ta kuptojmë këtë?

Më ka pëlqyer gjithnjë të udhëtoj në udhë që nuk i kam shkelur më parë.  Ka qenë aq tunduese kjo dëshirë, sa kur më dhanë mundësinë në rininë e hershme të punoj në minierë, m’u duk se do të fluturoja në qiell nga gëzimi. Aty isha i sigurt se do të ecja në rrugë kurrë ta shkelura më parë. Në fundin e tyre, ishte terri i tokës, por edhe fëshfërima e pyjeve prehistorikë.  Nuk më hiqet nga mendja, kur në ato thellësi, llamba e minatorit që mbaja në ballë, ndriçoi befas një formë gjetheje të karbonizuar.  Atë çast në vetëdije më gjëmuan të gjithë pyjet e lashtësisë.  Sot shkeljen nëpër rrugë të reja e shoh krejt ndryshe: autostradat e mëdha, flurudhat e avionëve, miljet detare, avenjutë, aeroportet e botës gjithë më joshin si aventurë dhe si lëndë poetike.  Megjithëse dua të shënoj që poeti më parë ato i ka përvijuar mbase më bukur në fantazi në ndjekje të atij “Ylli të ikur”, që juve ju ka bërë përshtypje.  Poezia është një udhëtim drejt së panjohurës, ashtu si dashuria, të cilën vetëm enigma e mban si frymë gjallë. Dua të shtoj këtu se me dashurinë ndodh si me mumjen.  Sa është thellë në terrin e së panjohurës, ajo e ruan veten, formën. Me të dalë në dritë, zhbëhet.  Pra, atë krim që nuk kanë mundur ta bëjnë dot shekujt, e bën në një grimë kohe drita.  Pra po të mos ishte e panjohura, po të mos ishin rrugët e pashkelura, poezia do të kthehej në një bejte vulgare

Sa kanë zënë vend Zanat e bukura shqiptare në librat tuaja me poezi dhe çfarë do të çmonit më shumë tek gruaja shqiptare në veçanti?

Zanat?  E çuditshme!  Asnjë vajzë e adhuruar prej meje nuk ka mbajtur një emër të tillë. Megjithatë, si personazhe legjendash ato më kanë mahnitur, si gjithë të tjerët dhe mua për këtë i kam pasur frikë dhe tani që më pyetët vë re, se nuk i paskam në poezinë time!!!
Mbase nga frika se mund të më gurëzonin si krushqit e Eposit!

Mendoni se librat e tu janë strehuar në folezën e ngrohtë të zemrave të lexuesve dhe për rrjedhojë ndjeni se s’do të ikin kurrë nga kjo strehëz?

Po.  Gjithë e mendoj këtë.  Vazhdimisht përpiqem që të flas sa më bukur dhe rrjedhshëm përpara të tjerëve, qoftë edhe në një bisedë fare të zakonshme e të rastësishme një mik ose me një të panjohur.  Nuk i kushtoj rëndësi veshjes po aq sa të folurës.  Mbase kjo shtysë ka qenë në gjenin tim dhe kjo si duket më ka çuar te ligjërimi poetik.  Kurse tani synimi për të krijuar te tjetri një ndjenjë të bukur, një emocion, një shkak për të medituar, më është përforcuar më shumë. Kjo është e shpjegueshme. Duke qenë një gazetar mikrofoni, e ligjërimi i rrjedhshëm, ku duket edhe kujdesi  për t’i nxjerrë fjalët me një zë sa më të ngrohtë, më është bërë “sëmundje profesionale”, si i thonë.  Ndërsa kur shkruaj, natyrisht që së pari, jam “vetëm për vetëm” dhe harroj se dikush ka për ta lexuar krijesën time poetike, por pasi e kam përfunduar, ndjehem lexuesi i parë i atij krijimi dhe kështu më vijnë parasysh të gjithë ata që do të ndeshen me të, që do të shpenzojnë jetë nga jeta e tyre e shtrenjtë për ta lexuar.  Dhe për këtë arsye, pastaj kujdesi dhe përgjegjësia arrijnë shkallën kulmore.  Në procesin e shkarkimit ndjenjësor dhe shpirtëror, krijuesi mund të hedhë në shkrim gjithçka që e trondit, por për mendimin tim, lexuesit i duhet dhënë pjesa më e realizuar e kësaj krijimtarie. Mendoj se, jo çdo gjë e çastit mund të ketë të drejtën e botimit. Mediokriteti në letërsi është dëmi më i madh që mund t’i shkaktohet letërsisë dhe librit. Një krijimi i dobët hedh në erë urat e shenjta të komunikimit me lexuesin, krijon te ky i fundit një shije të keqe, që e çon atë deri në armiqësi me librin.  Sot shkrimi përhapet (Lexo edhe “trafikohet”) lehtësisht edhe përmes internetit, prandaj një lexues i kualifikuar mund të bjerë pre e meduzës mediokritet, po aq sa edhe një lexues i pajisur me shqisa e shije të një niveli të denjë mund të ketë luksin për të shkuar lehtësisht te letërsia e vërtetë.  Ky lexues do të doja të ishte imi dhe për këtë besoj vazhdimisht dhe gjithnjë kontrolloj veten.  Miqtë që më ka dhënë poezia, nuk do të m’i jepte askush në botë, prandaj nuk dua t’i humb ata!

Si ka qenë fëmijëria e poetit Gjergji dhe a ëndërronit se një ditë do të merreshit me letërsi?

Fëmijëria ime është nga më të vështirat e një fëmije, nga më të çuditshmet dhe mbase, për këtë arsye, sa herë ndodhem keq në jetë, thërras për të më bërë shoqëri dhe për të më mbështetur, atë fëmijën e Bregut të Sharrës, që vraponte nën ullinjtë dhe përmes baltës e erës, atë fëmijë  të uritur, të trysnuar, i cili kishte vetëm një ëndërr të bëhej: pilot!  Por mjaftoi një ditë një lajmërim në Këndin e Letrarit të Ri të shkollës që ky fëmijë të merrte vërtete fluturimin, veç jo me krahët e avionit, po me ato të letërsisë.  Atëherë ky fëmijë dinte vetëm, se ka ca kodra, ka ca pemë e drurë, ka ca zogj, ka shtëpi të varfra dhe njerëz të mirë, ka errësirë nate dhe dritë qielli, se ka yje dhe ujë që rrjedh në një përrua të vogël, se ka një kaltërim të çuditshëm në horizont, të cilin do ta takonte si në ëndërr, vetëm kur e shkëputën një herë nga prindërit dhe vendlindja për ta adaptuar në prindër të tjerë, dinte edhe se ka ca gurë varresh, mbi të cilët luante pa frikë me top, dinte… por nuk i kishte si ta merrte me mend se ka qytete gjigante, se ka sheshe qytetërimi, se ka skena ku bëhej art, se ka një Hollivud, se ka aeroporte etj, etj.  Megjithatë ai u ngjit në qiell pikërisht kur lexoi atë lajmërim që e ftonte të shkruante një vjershë.  Që nga ajo ditë ky fëmijë vrapoi marramendshëm drejt letërsisë, si drejt arit të botës, si drejt kurorave të perandorëve, pa ditur se do të mbetej gjithnjë një skllav i patjetërsueshëm i krijimit.  Ky fëmijë isha unë.

Si shkrimtar ndjeheni i lirë brenda krijimit tuaj, dhe a keni një farë presioni të brendshëm, në se do të shkruani në publik, çfarë ndjeni brenda shpirtit tuaj poetik?

Në ka një mënyrë për ta shijuar lirinë dhe për t’i zotëruar plotësisht hapësirat e saj, këtë e gjej te krijimi, te poezia.  Aty ndjehesh Zot, ndjehesh i gjithëfuqimshëm.  Gëtja thotë diku, se edhe nëse Zoti nuk ekziston, njeriu bëri mirë që e krijoi atë!  Në shkrim e sipër të një poezie vetja më duket si krijues zotash.  Dhe pastaj kur këtë liri e kam të gjithën timen, pa menduar se i kam hyrë në hise lirisë së tjetrit e sidomos kur mendoj se liria ime (krijimi në këtë rast) bëhet përmasë lirie për të tjerët, më duket se jam pushtuesi më antipushtues i kësaj jete dhe bote.

Ju keni gati 12 vjet që punoni si gazetar në Radion kryesore të kombit shqiptar, Radio Tirana, cila është filozofia juaj në emisionet që transmetoni?

Para se të vija në Radio Tirana, kam kaluar në punë nga më të ndryshmet, ku gjithnjë grindesha me shefat e mi, të cilët merrnin masa ndaj disiplinës time të dobët.  Kur kam hapur së pari mikrofonin për të folur si gazetar në këtë radio, menjëherë e kam çuar veten time përsëri në minierën e Manzës, kur me një shinë 80-kilogramshe në krahë, ngjitesha kodrave për te galeritë ajrore.  Ajo shinë më dukej vetëm 8 kile.  Dhe e dini pse?  Sepse në dorë mbaja një tranzistor të sinkronizuar te Radio Tirana që transmetonte muzikë ose faqe libri. Një ditë brigadieri që këtë gjë e quante thyerje të disiplinës në punë, ma fshehu radion.  Dhe unë atë ditë e lashë shinën në gjysmë të rrugës, nga që më mundi pesha e saj.  Kanë kaluar 12 vjet nga ajo e folur e parë si gazetar në mikrofonin e kësaj radioje dhe sa herë nis e transmetoj më del përpara vetja ime me shinë në krahë.  Ajo, “vetja ime”,
sot mund të jetë një bari, udhëtar, rojë etj.  Asnjëherë nuk kam për t’u lodhur nga kjo punë, sepse pasioni mund çdo lodhje.  Në ka gjë të shenjtë në këtë botë për mua, ai është mikrofoni i radios, i cili në çastin kur unë transmetoj, është veshi i dëgjuesit.

Ju drejtoni një nga emisionet kryesore letrare dhe më jetëgjata: “ Fjala si fillim, Fjala si flijim”, një titull shumë i gjetur për letërsinë dhe autorët, si e realizoni këtë?

Po të bëjmë një llogari të thjeshtë, këtë emision kam 12 vjet që e realizoj dhe e drejtoj çdo javë. I thonë afro 150 muaj, për nga 4 orë në javë. Pas shenjës së barazimit del shifra: mbi 600 orë program për letërsi nga biseda dhe krijimtaria e pothuaj të gjithë autorëve të letërsisë shqipe. Të gjitha këto biseda e them pa modesti, se mund të jenë lënda e mjaftueshme për një student që studion këtë shkencë. 90 për qind e këtyre emisioneve janë të drejtpërdrejta.  Përvojë, emocione jetë shkrimtarësh, sekrete nga studiot e tyre, debate, thënie e kundërthënie, krijimtari. Të gjitha këto të përcjella me përkushtim vetëm për dëgjuesin e radios. Them se krijimtaria ime do të ishte e përgjysmuar, nëse nuk do të përfshija në të edhe këtë pjesë të veprimtarisë radiofonike.

Gjatë punës në Radio Tirana, cilat janë përshtypjet me mbresëlënëse?

Janë të shumta përshtypjet. Përshtypja që nuk do ta harroj kurrë dhe qe do ta rrëfej me siguri edhe në botën tjetër, është çasti kur përshëndetem me dëgjuesit.  Do të doja që në atë çast të kisha mundësinë t’i dëgjoja të gjitha ata se si do të ma kthenin përshëndetjen.  Sa herë ngjit shkallët e këtij institucioni më duket sikur ngjitem lart në dinjitetin dhe personalitetin tim prej krijuesi dhe gazetari, të cilat nuk kisha ku t’i gjeja më të plota se këtu.  Ndërsa, sa herë hap derën e studios, më duket sikur hap derën e çdo shtëpie shqiptare për të bujtur aty.

Si i prisni vërejtjet që ju bën dëgjuesi i rregullt?

Vërejtjet gjithnjë i pres më mirë se sa vlerësimet. Ata që më bëjnë vërejtje më shumë se vlerësime i mbaj gjithnjë më afër.  Rrallë gjen të tillë miq sot.

Cili shkrimtar ka qenë ai që ju ka dhënë më shumë dhimbje në emisionin tuaj?

Janë shumë: Jamarbër Marko, Bedri Myftari, Fatos Arapi. Xhevahir Spahiu, Ali Podrimja, Bardhyl Londo, Kolë Jakova…, por sidomos Pani Taçi.  Një poet i kthjellët dhe i pastër si qiell prilli që sot pikon dhimbje, zhgënjim dhe tragjedi, sepse pjesën më të bukur të jetës e ka kaluar në burg.  Dhe pse?  Sepse në rininë e tij i kishte dhuruar një trëndafil të kuq një vajze që e dashuronte.  Në burg ai kishte dashur të vriste veten duke prerë damarët.  Në emision ai më tregonte se si thika ishte ngulur në mish dhe prej andej kishte shpërthyer gjaku. “Ai gjak më kujtoji atë trëndafilin e kuq që më mori në qafë,-tregonte Panoja … dhe vazhdonte: Në kllapi më doli përpara fytyra e asaj vajze.  Ajo fytyrë më rrëmbeu atëherë nga kthetrat e vdekjes dhe ja tek jam”. Ky rrëfim më ka tronditur thellë. Tri ditë rresht, pas atij emisioni, nuk arrija ta merrja veten.  Gjithkund shihja njollën e gjaktë
të…trëndafilit.

Bëni përzgjedhje të veprave të autorëve dhe si konkretisht?

Natyrisht që bëj një përzgjedhje.  Shkruhet aq shumë sot.  Më e vështirë është të zgjedhësh se sa të lexosh.  Kjo përzgjedhje duhet të jetë gjithkund në botën e botimeve.  T’ju them një rast, megjithëse po më vjen trup tani që ta kujtoj: një ditë më takon një nga ata shkrimtarët që shkruajnë fjalë, duke kujtuar se bëjnë letërsi.
“Dua të më ftosh në emisioni tënd”- më tha duke më zgjatur një tufë kartëmonedhash… Bëra sikur nuk e dëgjova….Edhe sot e kësaj dite, ndërroj rrugë, kur ai më del përpara.  Ndjehem vërtet keq kur e kujtoj këtë rast…

Keni censurë kur realizoni emisionet tuaja?

Në asnjë rast. Radio Tirana më ka dhënë mundësinë të jem vetvetja, sidomos në emisionin për letërsinë.  Këtë ia di për nder këtij institucioni.  Mikrofoni i atij emisioni është hapur për vlera letrare, jo për pasione dhe krahë politikë.  Këtë e them me bindje të thellë.  Në të janë ftuar që nga më të djathtët e deri te më të majtët dhe kanë thënë e shenjtëruar fjalën si fillim e si flijim.

Cilat janë dhimbjet dhe pengjet e poetit Gjergji?

Pengjet e mia?  Diku në një intervistë tjetër kam thënë se pengu më i madh është nëna ime, që nuk është më në këtë botë.  Po kam edhe një peng tjetër: është koha e jetës sime, që më kalon në gjumë.  Është e tmerrshme të mendosh se njeri është i detyruar t’ia dorëzojë “vdekjes” gjysmën e jetës së tij!
Kurse dhimbja më e madhe është ajo që më ka shkaktuar ikja nga kjo jetë e tim biri, Everesit. Është plaga përherë e freskët, dhimbja që nuk mund të përballohet.

Çfarë keni në dorë duke shkruar?

Tani kam në dorë duke shkruar këtë intervistë. Po u përgjigjem pyetjeve tuaja interesante.  Ndërsa po e mbaroj, e ndjej se po më thërret motivi i një poezie…

Së fundi, cili është mesazhi juaj për Diasporën, gazetarët dhe shkrimtarët e saj?

Gjithkush që ndodhet larg atdheut ka një zbrazësi të madhe në shpirt: është mungesa e Atdheut. Kjo mungesë është e ngjizur me ndjenjën e mallit, e cila ushqen vazhdimit ndjenjën e nderimit e të dashurisë për vendlindjen.  Lum Shqipëria që është e rrethuar me një mall dhe dashuri të tillë. Ky mall e kjo dashuri, ky idealizëm e përgjërim për këtë atdhe, është si atmosfera për planetin Tokë, ku jetojmë të gjithë.
Bashkatdhetarëve të mi nëpër botë, sidomos bashkëshkrimtarëve do t’u thosha: mungesa është prania më tronditëse.  Ju që jeni larg. e keni Shqipërinë më pranë se ne që jemi brenda saj.
Për këtë jam i sigurt.

Ju faleminderit z.Gjergji,

Ju faleminderit juve znj.Zylo

New York, Janar 2010


blank
blank
Send this to a friend