VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Le Petit Parisien (Korrik, 1912): “Prishtina është e shqiptarëve” – Nga Aurenc Bebja*, Francë – 16 Shkurt 2018

By | February 16, 2018

Komentet

Gjergj Bubani, nga emërimi prej Zogut tek arrestimi nga Gestapo – Nga Kliton NESTURI

Në jubileun e 80-vjetorit të krijimit të Radio Tiranës, spikati edhe dekorimi i Gjergj Bubanit me titullin “Kalorës i Urdhrit të Skenderbeut”, dhënë nga Presidenti i Republikës me motivacionin “Me mirënjohje për kontributin e njohur si personalitet i shquar në fushën e kulturës, i cili dha një kontribut të rëndësishëm në fushën e publicistikës, si dhe krijimin e konsolidimin e Radio Tiranës, si drejtor i parë i saj.” Ky dekorim, i bërë me propozim të Drejtorisë së Përgjithshme të RTSH, vë në vend edhe një vlerësim të munguar për këtë personalitet ende jo edhe aq fort të njohur për publikun e gjerë. Është fakt që në historinë e Radio Tiranës, sa herë flitet për fillesat e saj, përmendet emri i Gjergj Bubanit. Jo vetëm për faktin se ky personalitet i shquar i publicistikës shqiptare në gjysmën e parë të shekullit të kaluar ishte drejtuesi i saj i parë, por se puna që ai bëri, la gjurmë dhe krijoi bazat e së ardhmes, sidomos në politikën programore të radios, si një media në shërbim të publikut.

Përurimi i Radio Tiranes. Mbreti Zog përshëndet. 26.11.1938

I dekretuar si drejtor i Radio Tiranës prej Mbretit Zog, qysh në korrik të 1938, Gjergj Bubani arriti që brenda një kohe të shkurtër, madje që një javë pas përurimit në 28 nëntor 1938, t’i japë radios një profil sa kombëtar aq edhe gjithëpërfshirës, duke arritur të ideonte një varg programesh e emisionesh si “Ora letrare”, “Ora gazmore”, “Këshillat e mjekut”, “Muzikë e kërkuar” etj. Në mikrofonin e radios u afruan Tefta Tashko Koço, Marie Kraja, Kristaq Antoniu, doktor Hamdi Sulçebeu, apo më vonë Mihal Stefa, Evanthi Ciko-Zoraqi, Vitori Xhaçka e plot artistë e personalitete të artit.

Në librin e tij “Ju flet Tirana, (kujtime, histori dhe personazhe) botuar në vitin 2010, gazetari i njohur dhe një nga ish-drejtorët e Radio Tiranës, Agron Çobani shkruan: “…mendoj se  kronisti i parë i Radio Tiranës duhet të ketë qenë Gjergj Bubani. Ai është i njohur si drejtor i parë i Radio-Tiranës, që në hapje të saj… Gjergj Bubani edhe duke qenë drejtor, zinte shpesh vend pranë mikrofonit dhe fliste për probleme të caktuara që shqetësonin shoqërinë shqiptare…

Gjergj Bubani, djalë i shkathët dhe pasionant, i shkolluar edhe vet jashtë Shqipërisë, diti të ofrojë intelektualët e paktë dhe patriotë të kohës… Me sa duket, drejtori Gjergj Bubani, njeri me vizion, por edhe organizator i zoti, i dekretuar si drejtor i Radios që në muajin korrik, kishte marrë masa dhe ishte përgatitur që nëntori i përurimit të mos e gjente bosh. Kështu mund të shpjegohet fakti që qysh javën e parë të transmetimeve radiofonike nuk kishin të reshtur ligjëratat e profesionistëve të ndryshëm.”

Një vit më vonë, Radio Tirana kishte arritur që të krijonte një profil të qartë, tepër të dallueshëm dhe kombëtar, ndonëse në kushte jo fort normale, siç ishte pushtimi fashist.

Në kujtimet e tij profesor Myzafer Xhaxhiu, asokohe një djalë i ri, ka lënë këto mbresa: “Gjergj Bubani ishte një njeri shumë aktiv, krijoi në Radio një trupë shume kompakte e shumë të apasionuar pas punës.

Një përshtypje të madhe më kishte bërë fakti që rreth Radio Tiranës Gjergj Bubani krijoi edhe një grup këngëtaresh e këngëtarësh shumë të mirë, siç ishin Merita Sokoli, Liza Vorfi, Bardhyle Katundi, Paulina Nikaj, e mjaft të tjera, apo Zihni Berati, Kel Sata etj. Me atë aktivitet intensiv të radios u krijua një përshtypje shumë e mirë që dëgjonjësit e Radios dhe shpesh ma thoshin shokë e miq që parapëlqenin më shumë të dëgjonin Radio-Tiranën, se sa stacione të tjera të huaja.

Stafi i Radio Tiranës. Shkurt 1939

Gjergji ishte me të vërtetë njeri shumë i pasionuar, shumë i drejtë, shumë dashamirës dhe fitoi simpatinë e tërë punonjësve, por edhe të një auditori të gjerë të intelektualëve, të cilët ishin shumë të interesuar që kultura shqiptare e arti të bëheshin të njohura nëpërmjet kanaleve radiofonike.

Portreti fizik i Gjergjit:

Ishte burrë shumë i pashëm, shumë simpatik, me një fytyrë tepër ekspresive, me ca vetulla të trasha, të zeza. Më kujtonte ngandonjëherë fytyrën e Aleksandër Moisiut.

Nga pikëpamja etike, nga pikëpamja morale, njerëzore, ishte shumë, shumë dashamirës, shumë i afërt me vartësit e tij, i merrte në zyrë, këshillohej me ta, priste madje edhe sugjerime nga vartësit e tij të sektorëve të ndryshëm të Radios, sigurisht që u jepte edhe këshilla, se ai ishte drejtori dhe kishte një vizion të përgjithshëm të punës në Radio-Tirana.

Ishte njeri demokrat në shpirtin e tij, tepër human…  gjithnjë i qeshur, gjithmonë i afruar dhe shumë komunikativ me vartësit e tij.”

Ky përkushtim i tij ndaj punës në Radio, vihet re edhe në një letër që Gjergj Bubani i ka shkruar kunatit dhe motrës së tij që jetonin në Bukuresht.

 “Tiranë, 20. XI. 939

Të dashurit e mi Niko dhe Urani,

Është shumë banal shfajësimi: “kam qenë shumë i zënë me punë, ndaj dhe nuk ju kam shkruar”. Megjithëkëtë mua kështu më ndodh, nëse nuk më besojnë, do të thotë që e pësoj si ai çobani që thërriste “ujku, ujku”, por nuk i zinin besë fshatarët, ngaqë i kishte gënjyer shumë herë.

Në këto gjashtë muaj kam qenë shumë i zënë me punë në Radio, nga 14orë në ditë, përfshi edhe të dielat. Kur fillova, tani një vit më parë, ishim vetëm pesë veta. Tani kemi një personel prej 65 punonjësisht dhe, deri sa të mekanizohet puna, unë si drejtor jam i detyruar të mbikëqyr gjithçka.

Mos u trembni, nuk do të jetë kështu përgjithmonë, por çdo fillim është i vështirë për ata që udhëheqin.

Gjergj Bubani

Pra, mos më keqkuptoni që nuk u kam shkruar deri tani. E kam filluar gjithë ato herë, por nuk kam mundur ta mbaroj letrën. Edhe tani po ju shkruaj nxitimthi, sepse pas 10 minutash duhet të jem në Radio. Dhe po ju shkruaj nga shtrati.

Është e kotë të përpiqem të shpreh me fjalë të ftohta, dashurinë që kam për ju dhe mirënjohjen për gjithçka që keni bërë dhe vazhdoni të bëni.

Ju puth me nxitim

Gjergj

Një pasion dhe sakrificë që sot, në epokën e zhvillimit të mediave dhe revolucionit teknologjik, të duken të mahnitshme, po të mendosh kushtet në të cilat u krijua Radio Tirana dhe mënyrën e funksionimit të shoqërisë shqiptare. Nga ana tjetër, në këtë histori shohim një drejtues që ishte sa publicist, po aq edhe i pasionuar për artin.

Jeta e Gjergj Bubanit është bërë e njohur tashmë në librat e tij që janë botuar ose edhe në dokumentarët e realizuar nga RTSH. Kontributi i tij si publicist, duke filluar qysh nga viti 1919, kur edhe boton për herë të parë, e më pas duke u shfaqur në gazeta e revista të ndryshme të kohës si “Kuvendi kombëtar”, “Zëri shqiptar”, “Kosova”, “Drita” etj., është i madh. Ai është gjithnjë një shpirt i shqetësuar për fatet e kombit e të shtetit, për të cilat nuk pranon kompromise. Kjo atdhedashuri e shtyu më që në vitin 1936 të linte Bukureshtin dhe të vendosej përfundimisht në Shqipëri, ku mjaft intelektualë qenë kthyer për të dhënë kontributin e tyre në ngritjen e shtetit dhe të shoqërisë shqiptare.

Por Gjergj Bubani nuk ishte një publicist klasik. Qysh herët ai qe i njohur për dashurinë ndaj artit. Gjatë kohës së qëndrimit të tij në Rumani, Bubani ndiqte vazhdimisht shfaqje të ndryshme të operas, teatrit dhe kinematografisë rumune, të cilat kishin filluar të lulëzonin në atë kohë. Aq i fuqishëm qe ndikimi i tyre sa që ai vet interpreton në skenë, duke spikatur si aktor. Në fillim të viteve ’30, emri i tij përmendet në shtypin rumun të kohës.

Festivali i “Flagës”

“Akim” tragjikomedi në tre akte

Koncert Mandolinate – Lojna Sportive – Deklamacione

“FLAGA” ish vënë sivjet, me din e me imam, të na japë një festival të mbaruar, një festival i cili të shënojë një etapë në përparimin e saj të ngadalshëm, por të saktë. Dhe këtë herë mundi që ta çikë plotësisht qëllimin. Ky është mendimi i të 400 spektatorëve, shqiptarë dhe të huaj, që pasuan pardje me vërejtje programin e begaçëm që pati zhvilluar kjo shoqëri “e djemnisë shqiptare në Kostancë” mbi skenën e teatrit “Elpis”.

… Shfaqja e tragjikomedisë “Akim” të bashkatdhetarit tonë të shquar z. Viktor Eftimiu., e vënë në skenë nën drejtimin inteligjent të bashkëpunëtorit tonë z. Gj. Bubani, vuri në lëvizje të gjithë elementët filodramatikë të “FLAGËS”, duke u dhënë posibilitetin secilës e secilit të tregojë talentin dhe cilësitë për skenë në rolet që  u përshtateshin më bukur. Dhe e vërteta është se gocat dhe djemtë flagjiste, kurrgjë  nuk kursyen për të dalë faqebardhë…

Sa për rolin kryesor të Akimit të lojtur prej bashkëpunëtorit tonë z-it Gjergj Bubani – përkthyesi i pjesës dhe drejtor skene – do të kënaqemi të ribotojmë në përkthim, sa shkrojti, me këtë rast kritikuesi teatral i fletores “ZIUA” që del në Konstancë”

“Të Shtunë mbrëma (27 Dhjetor) u shfaq në skenën e një teatri të qytetit tonë – në gjuhën shqipe – tragjikomedia e z. Viktor Eftimiu “AKIM”.

Përkthimi i pjesës i detyrohet z. Gjergj Bubani, një i shquar publicist shqiptar, anëtar i shoqatës ndërballkanike të shtypit, q’u krijua tash e disa muaj në Sofje.

Mjerisht nuk jemi në pozitë të njohim gjuhën shqipe, që të mundim të gjykojmë përkthimin e pjesës, por nga loja e gjallë, nga gjestet dhe tingëllimi i replikave, kuptuam mjaft mirë se ansambli i tërë i teatrit së shoqërisë “FLAGA”  u mundua të kuptojë thellësisht pjesën dhe t’i japë gjithë atë ngjyrë, atë rithmë dhe atë bukuri që ia kemi njohur nga shfaqjet e saja në gjuhën rumune.

Përkthyesi në Akim, e ngriti rolin deri në një kreacion të vërtetë.

Nuk mund veçse të na gëzojë aksioni i z. Gjergj Bubani, i cili në shërbim të bashkatdhetarëve të tij që rrojnë ndër ne, dhe të atdheut të tij, për zhvillimin kultural të së cilit punon ditë e natë, ka ditur gjithë në atë kohë të çelë dhe një rrugë afrimi midis dy vendeve, një rrugë e cilai bën këto dy vende të njihen sa më mirë me njëri-tjetrin.”

“Shqipëri e Re”, 4 janar 1931

Po në lidhje me këtë ngjarje, e cila u ndoq edhe nga gazetat dhe revistat prestigjioze rumune, Gjergj Bubani merr vlerësimet më të larta për lojën si aktor. “Dacia” shkruan: “…Në rolin titullar të Akimit doli z. Qiril Ikonomi, një talent në fazë më të plotë. Kolegu ynë z. Gjergj Bubani na dha një Daniel të natyrshëm, duke kaluar me shumë ndjenjë nga gjithë gama e gjendjeve shpirtnore. “Dobrogea” në vlerësimin e saj shkruan: “ … Z. Gjergj Bubani në rolin e Konti Daniel Ermolaef ka qenë i mbaruar, ka lojtar me një naturalesë që meriton çdo lëvdatë. Dhe nga mënyra qysh diti të përmbushë misionin e tij, tërhoqi breshër duartrokitjesh…” Ndërsa “Ziua” ne rubrikën “Cronica teatrala”, në numrin 29 marsit shkruan: “… Rolin e kontit Ermoalef e interpretoi në mënyrë të shkëlqyer z. Gjergj Bubani, i cili vuri gjithë talentin tij për suksesin e shfaqjes…”

Vlerësime për punën dhe talentin i tij, vihen re edhe një vit më pas.

“Festivali kombëtar i shoqërisë “Flaga”

Shoqëria e Djelmurisë Shqipëtare “Flaga” në Konstancë, e vetmja shoqëri kombëtare që është përpjekur me çdo mjet të mbajë të ndezur flakën e atdhetarizmës në zemrat e shqiptarëve të këtushëm, dha më 31 janar k.v. një festival krejt kombëtar me të cilin, rreth zhvillimit të saj teatral, po i shtohen edhe një varg tjetër margaritarësh.

Zonjushat dhe djemtë e “Flagës”, të cilët pas aq suksesesh që kanë korrur gjer më sot në lëmin e teatrit, s’deshën të bien as këtë radhë më poshtë se radhët e tjera, prandaj për të formuar “kloun” e programit kishin zgjedhur për këtë herë dramën kombëtare “Besa” me 6 pamje të Sami Frashërit…

Në rolin e Zyberit dhe në atë të Fetahut na u paraqit kryetari i shoq. Z. Gjergj Bubani. Mbi personin e z-tij është e tepërt të zgjatemi se z. Bubani është lindur për teatër dhe të krijojë çdo rol, sado i rëndë qoftë. Por zotësinë dhe talentin zoti Bubani na e tregoi në këtë dramë në rolin e Fetahut, në kohën kur i dha besën Vahidesë se gjakun burrit të saj do ta marrë ai ve[të, pa ditur se gjakësori ishte djali i tij. Këtu z. Bubani u tregua sipër pandehmave tona dhe mënyra qysh e luajti këtë rol, bëri që publiku të mallëngjehet gjer në lot.”

“Shqipëri e Re”, 29 shkurt 1932

Kjo periudhë dhe ky aktivitet i jep përgjigje çështjes së shtruar më lart. Gjergj Bubani ishte një njeri vizionar. Për ta ofruar edhe më tepër publikun me Radion,  nisur edhe nga përvoja rumune, ai hap revistën e Radio Tiranës “Radio Rivista”, të cilën në vitin 1941 e titulloi “Vatra shqiptare”. Në fokusin e punës së tij ishte vëmendja ndaj kulturës dhe të rinjve, të cilët më se një herë i kish quajtur “Shpresa e Atdheut”. Janë rrëfimet e bashkëpunëtorëve të tij, që e dëshmojnë këtë kujdes e vëmendje.

Shkrimtari Mustafa Greblleshi, në kujtimet e tij ka lënë të shkruar:

“Çdo të enjte në mbrëmje, Radio Tirana transmetonte një emision letrar. Këto emisione, zakonisht përgatiteshin prej shkrimtarëve të ndryshëm, me monografi figurash të shquara të letërsisë botërore dhe të letërsisë sonë.

Lola Gjoka, Gjergj Bubani, Jorgjie Truja

Unë përgatita një monografi për Haki Stërmillin, me të cilin më lidhte një miqësi e fortë. Dhe i vajta në zyrë drejtorit të Radio Tiranës, gazetarit dhe humoristit Gjergj Bubani. Ndonëse takoheshim për herë të parë dhe ndonëse unë isha një i ri fare i panjohur, ndërsa ai një personalitet i shquar i shtypit, më priti shumë mirë. I thashë se kisha shkruar dhe i dhashë monografinë që kisha përgatitur, të daktilografuar pastër. Gjergj Bubani më vështroi një hop me ata sytë e tij aq të gjallë e të zgjuar, më ftoi të ulesha në një kolltuk dhe më ofroi një cigare. Që të mos mërzitesha sa ta lexonte monografinë, më dha një revistë.  Pasi e lexoi monografinë, shumë i entuziazmuar, më tha:

-Më pëlqeu, më pëlqeu shumë! Do ta transmetojmë të enjten. Do ta paraqesësh ti vet në mikrofon. Paske një stil të thjeshtë dhe tërheqës. A e njeh Haki Stërmillin?

-E kam mik, – i thashë, – por ai nuk di asgjë për këtë monografi. Kam dashur t’i bëj një surprizë. Dhe nuk e kam pasur të lehtë të mbledh të dhëna për jetëshkrimin.

-Edhe bashkë do të bëhemi miq të mirë! – më tha Gjergj Bubani, duke më rënë krahëve.

U bëmë vërtet miq të mirë dhe bashkëpunuam tok në shtyp.

Gjergj Bubani shtoi:

-Ndërkohë mendo për një emision tjetër!

Unë përgatita edhe dy monografi për emisionet letrare të Radio-Tiranës, njërën për Fan Nolin dhe tjetrën për Omar Kajamin.

Gjergj Bubani ishte gazetar i përsosur. Artikujt e tij i shkruante drejt në makinën e shkrimit. Madje kishte raste, kur nuk priste koha, që ia diktonte linotipistit.” Botuar në Republika, 28 shkurt 1999.

Ndërkohë Vitori Xhaçka (Xhomo), një nga folëset e para të Radio Tiranës, e ka kujtuar kështu Gjergj Bubanin: “Gjergj Bubani ishte njeri me një vitalitet të jashtëzakonshëm, me kurajë e dëshirë për të punuar në maksimum. Ishte një patriot i vërtetë që la Bukureshtin për të punuar për Shqipërinë.

Ditën që zëri i Radio Tiranës buçiti në të terë Shqipërinë, ne kishim një program të bukur me këngë patriotike, të udhëhequr nga Jorgji Filçe. Unë këndoja si soliste, kryesisht këngë popullore, deri me 1939, ditën e pushtimit fashist. Gjergj Bubani e priti me indinjatë të jashtëzakonshme këtë pushtim. Menjëherë buçitën këngët patriotike. Ai, pa pasur asnjë druajtje nga qeveria e nga askush, na ftoi të këndonim këngë patriotike… Atëkohë erdhën në Radio italianë, si punonjës e teknikë. Ne kishim një program me këngë popullore. Ata i thanë Gjergj Bubanit “Ne duam këngë italiane e jo shqiptare.” Ai u përgjigj me vendosmëri e zemërim: “Kjo është Shqipëria, është Radio-Tirana e nuk është Radio-Roma.” Kështu u krijua mes tyre një farë zemërimi. Megjithëkëtë, ne vazhduam me këngë patriotike e me këngë popullore.”

Gjergj Bubani ishte intelektuali klasik, i papërzier kurrë me rrymat politike. Për të i rëndësishëm ishte  Atdheu dhe prosperiteti i tij. Ai qëndroi në krye të Radio Tiranës deri në mes të vitit 1943. Gjatë kësaj kohe Radio Tirana arriti të bëhej një vatër antifashiste. Për këtë qëllim, më 18 tetor 1943 Gestapoja arrestoi të gjithë punonjësit e radios, në krye të së cilëve ishte Gjergj Bubani. Vetëm ndërhyrja e ministrit të asaj kohe Mihal Zallari, bëri që ata të mos pushkatoheshin.

Po të mendojmë kushtet në të cilat ka qenë asokohe Shqipëria, pa dyshim që ky është një kontribut i vyer. Ndaj edhe vlerësimi i tij me titullin “Kalorës i urdhrit të Skënderbeut” është me të vërtetë një respekt i merituar.

v.l/Dita

Sa kriminelë lufte pati Shqipëria sipas procesit të Nyrembergut?

Armand PLAKA – Sjellja e eshtrave të Mit’had Frashërit pak kohë më pare, risolli edhe një herë në vëmendje çështjen e kolaboracionizmit gjatë Luftës së Dytë, të vlerave dhe antivlerave, të ballistëve e partizanëve, çka e fokusoi për pak kohë vëmendjen nga temat e ditës në realitetin ku jetojmë.
Në mënyrë më të tërthortë, doli në sipërfaqe edhe çështja e kriminelëve të luftës dhe e gjykimit të tyre. Si rezultat u sollën këto ditë edhe lista të njohura e të panjohura me emra që ishin gjykuar nga “drejtësia popullore” si kriminelë lufte, e u ishin dërguar aleatëve të bashkëngjitura kërkesave për t’i sjellë për gjykim në vendin e origjinës, qysh në ditët e para të Pasluftës.

Në fakt, edhe Shqipëria ishte tashmë pjesë e një procesi e fenomeni që do të zinte faqet e para të gazetave të kohës, pas një lufte shkatërrimtare me shumë pasoja e viktima të pafajshme, ku terrori dhe tmerret e krimeve të luftës, ishin pjesë e pandashme e kohës që sapo ishte lënë pas.

Kësisoj, më shumë se një vit më parë, ish- drejtuesi i arkivës në Ministrinë e Brendshme, Kastriot Dervishi publikoi një listë prej 118 emrash, të cilët ishin shpallur si kriminelë nga regjimi komunist i kohës. Lista në fjalë u ringjall në vitin 1991, pas formulimit të saj në vitin 59’, kohë në të cilën regjimi i kohës kishte shenjuar emrat e “armiqve të popullit” që ishin larguar gjatë kohës së luftës. Me dekretin nr.3005, datë 23.11.1959 të Presidiumit të Kuvendit Popullor, regjimi komunist pat shpallur një amnisti për të arratisurit politike, prej së cilës u amnistuan 7.003 persona dhe u cilësuan “kriminelë lufte” 208 të tjerë.

Proces unanim i fituesve
Por përtej kërkesave të dërguara nga Tirana zyrtare në shtabet aleate në Itali, Londër e Uashington, 15 vjet para dekreteve të sipërpërmendura, në kryeqytetin britanik akoma diskutohej se çfarë duhej të bënin me kriminelët e luftës dhe nëse ata duhej të procedoheshin në mënyrë individuale apo jo?
E gjitha kjo ndodhte vetëm një muaj para se të vendosej unanimisht nga ish-BRSS, SHBA, Britania e Madhe dhe Franca, nisja e një operacioni gjyqësor ndërkombëtar e të unifikuar, të cilin bota s’e kish parë kurrë më parë. Rrugëtimi i tij nisi në nëntor 1945 e u përmbyll në tetor 1946, sikurse dihet tashmë, me marrjen e shumë vendimeve e kryerjen e shumë ekzekutimeve.

Iniciativat aleate për ndëshkimin e kriminelëve të Luftës kishin nisur qysh në prill 1942 me hartimin e një rezolute përkatëse nënshkruar nga përfaqësuesit e nëntë shteteve të pushtuara ndërkaq nga Gjermania naziste. Por baza legale reale për nisjen e procesit të Nyrembergut ishte vendosur nëpërmjet hartimit e nënshkrimit të së ashtuquajturës “Karta e Londrës” më 8 gusht 1945 nga ana e katër fuqive fituese të Luftës, e cila e reduktoi konceptin paraprak deri “ndëshkimin e kriminelëve kryesorë të luftës të vendeve të Boshtit nazist”.

Si pasojë në fund të procesit u gjykuan rreth 200 kriminelë të dyshuar të luftës me nacionalitet gjerman dhe 1,600 të tjerë u lanë për gjykim nga kanalet e tjera të drejtësisë, përkatësisht gjykatat ushtarake. Ekzekutimet sidoqoftë ishin më të vogla në numër dhe përfshinë ekskluzivisht gjermanët, ndërsa bashkëpunëtorët e tyre u lanë të ndëshkoheshin nga sistemet nacionale të drejtësisë në vendet e tjera europiane, nga Norvegjia në ish-Jugosllavi, Shqipëri e Greqi.

Sidoqoftë, shumë e rëndësishme është të dihet fundja se cila ishte lista paraprake që kishin në dorë tashmë vetë aleatët me ata që mund të quheshin “peshqit e mëdhenj”, të cilët s’duhej t’i shpëtonin drejtësisë ndërkombëtare e të gjykoheshin kësisoj me konsensus të të gjitha palëve si kriminelë lufte pavarësisht nacionalitetit? Akoma më e rëndësishme bëhet për ne si shqiptarë të mësojmë nëse në këtë listë ekzistonin shqiptarë dhe sa ishte numri i tyre, e mundësisht pse jo, edhe emrat e tyre.

Dëshmia nga shtypi gjerman i kohës
Fare rastësisht, duke shfletuar një arkivë të pasur gazetash nga koha e ish-RDGJ-së, vura re një syresh të vitit 1945, pra akoma pa u zhvilluar Gjyqi i famshëm i Nyrembergut, një raport me titull: “Parime themelore të procesit kundër kriminelëve të Luftës”, botuar në “Neue Zeit” më 18.10.1945, fq. 2, ku më konkretisht në një pasazh shkruhej:
“Vetëm pak kohë pas botimit të përmbledhjes së të ashtuquajturit “Libri i Bardhë” nga ana e britanikëve, u vendos në Londër ngritja e një Komisioni të Aleatëve “Për Hetimin e Krimeve të Luftës”. U shpalosën natyrisht mendime në formë teorike dhe konstatime , të cilat mund të konsideroheshin të mundura në çdo kohë. Por këto përgatitje shtruan rrugën që vetëm pak kohë pas përfundimit të Luftës, në ditët e para të qershorit të këtij viti, komisioni të mund të bënte të ditura një sërë konstatimesh. Shifrat që lidhen me ata persona, të cilët mund të konsiderohen tashmë si “Kriminelë Lufte”, janë këto: 2524 gjermanë në pozicione drejtuese, 561 gjermanë për shkak të pjesëmarrjes në operacione terrori. Përveç tyre, 110 italianë, 2 shqiptarë, 17 bullgarë, 2 hungarezë, 2 rumunë. Në këtë fazë bisedimet paraprake shërbyen që një propozim amerikan të dilte në pah vetvetiu: Ai që kriminelët e luftës të gjykoheshin sëbashku dhe jo me procese individuale nga një Gjykatë Ndërkombëtare”.

Për aleatët, shqiptarët kriminelë lufte ishin vetëm dy “Neue Zeit”, një gazetë e sapo dalë në qarkullim me lejen e sovjetikëve në atë që quhej “Zona sovjetike e pushtimit” në Berlinin Lindor, pikërisht në muajt e parë të Pasluftës, pohon se nga pala shqiptare në këtë “listë të zezë”, nuk rezultonin më shumë se dy emra, edhe pse emrat e tyre nuk bëhen të ditur e mund të përbëjnë kësisoj jo vetëm për mua, një shkak për të gërmuar më thellë në këtë çështje.
Tashmë një gjë është më se e qartë: Në mendjen e aleatëve, numri i atyre që mund të konsideroheshin “kriminelë lufte” me kombësi e nënshtetësi shqiptare, nisur nga gjykimi i së drejtës ndërkombëtare dhe fakteve e provave juridike të mbledhura e pranuara paraprakisht, si bazë për nisjen e një procesi gjyqësor, s’ishin pra veçse dy emra.

Vlerësim paraprak i Komisionit “për Krimete Luftës”
Sigurisht se bëhej fjalë për një fazë paraprake përgatitore, që do ta çonte botën ( siç del edhe nga ky raport) drejt një procesi historik e të unifikuar të palëve fituese në luftë, të ndëshkimit të kriminelëve e përgjegjësve të luftës. Edhe pse për shumëkënd drejtësia s’u vu kurrë në vend dhe selektiviteti e interesat momentale bënë që shpesh kriminelë të faktuar, t’i rrëshqisnin drejtësisë, apo se nuk pati të gjykuar nga pala fituese, “Procesi i Nyrembergut” ia doli që gjithsesi të ngadhënjente e të shërbente si një ngushëllim për viktimat e shumta e tmerret që lufta la pas e pasojat e tij juridike u shtrinë edhe më tej në kohë e hapësirë duke ndëshkuar kriminelë lufte edhe shumë dekada më vonë, kudo dhe kurdo që ata kapeshin.

Gjyqet “Popullore” në Lindje

Në territoret nacionale pas Lufte u vunë re sigurisht edhe plot ekzekutime e gjykime ekstreme, të mbarsura me histeri e shpesh padrejtësi, të cilat në raste te veçanta sipas shumë ekspertëve, duhet t’i nënshtrohen rigjykimit. Proceset nacionale – sidomos në lindje të kontinentit – ishin të bazuara në urrejtje e triumfin e palës që po vinte në pushtet, e nisur nga kjo, “Procesi i Nyrembergut” vijon të mbetet një proces model i drejtësisë përballë padrejtësisë, përballë krimeve e kriminelëve, një shembull i bashkëpunimit juridik e shumëplanësh mes palëve fituese të luftës, por edhe i trajtimit të drejtë të humbësve, i dënimit të përgjegjësve realë dhe jo popullit gjerman, çka e bën atë proces edhe sot e kësaj dite të besueshëm e të shumëstudiuar.
Nisur nga kjo, rezulton thjesht një fiasco edhe në aspektin e trajtimit juridik, pretendimi i Tiranës zyrtare të kohës për të gjykuar e si pasojë ekzekutuar një listë shumë të fryrë “bashkëpunëtorësh të fashizmit” e “kriminelësh lufte” nga Shqipëria, vendimi për të cilët tashmë ishte marrë me kohë dhe e bën edhe më të justifikuar frikën e vendimin e shumë eksponentëve të kohës për t’u larguar nga Shqipëria, duke parandjerë atë që i priste, edhe pse kjo me shumë kosto për vendin, një ndër të cilat ishte dhe mosangazhimi si dhe sa duhet, duke munguar fizikisht për të mundësuar kësisoj një opozitë mëse jetike për fatet e vendit për periudhën në vijim.

Frika e aleatëve, e justifikuar
Nga ana tjetër, me këtë justifikohet edhe këmbëngulja e aleatëve për të mos dorëzuar tek Tirana zyrtare asnjë eksponent “kolaboracionist”, i cili do mund të cilësohej si “kriminel lufte” nga regjimi komunist i sapoardhur në pushtet i Tiranës.

Sigurisht se numri dy, mund të mos përkojë vërtetë me realitetin, pasi njerëz me zell shtazarak për të kryer krime e terror për llogari të këmishave të zeza e kryqit nazist, mund të ketë pasur shumë më tepër, por Tirana zyrtare në listat që dërgonte duket qartazi se ishte shumë larg realitetit dhe çdo vendim e kishte të motivuar politikisht, duke i vënë damkën e “kriminelit të luftës” kujtdo që ajo e llogariste si pengesë për planet e saj të afërta e të largëta për çimentimin e pushtetit të saj despotik.

“Lufta e Ftohtë” dhe rehabilitimi i heshtur i ish-nazistëve
Sigurisht se ngritja shumë e shpejtë mbi Europë e asaj që do njihej si “Perdja e Hekurt” dhe ravijëzimi i plotë i kontureve të një Lufte të Ftohtë, do të bënte që shumë eksponentë nazistë, bashkëpunëtorë të tyre dhe madje edhe kriminelë lufte, të viheshin në shërbim të CIA-s, KGB-së, STASI-t etj, sikurse edhe të bënin karrierë në hierarkinë komuniste të Tiranës e atë të Sigurimit, ish-këmishëzinj, për të cilët deri para pak viteve s’kemi ditur gjë se kishin qenë të tillë.

Uashingtoni e Londra tashmë do të stepeshin gjithnjë e më shumë përballë kërkesave të Tiranës e do t’i hidhnin ato në kosh, në një kohë që madje me kalimin e viteve lista sa vinte e shtohej, duke mos parapëlqyer t’i trajtonte me seriozitet ato, përsa kohë që regjimi i Hoxhës do të zhytej tashmë gjithnjë e më shumë në zullume që do t’a largonin atë gjithnjë e më fort nga Perëndimi.

PROF. NAMIK RESSULI GUR’ I DALTUEM I BERATIT – Nga Fritz RADOVANI

 

PROF. NAMIK RESSULI

(1908 – 1985)

1941 Linguisti dhe kritiku i letersisë shqipe Prof. Namik RESSULI, ka vue gurin e parë të kritikës mbi të cilin u ngrit binaja e naltë e Letersisë Shqipe, mbi themele moderne të asaj kulture Europjane të papersritëshme Perëndimore. 60 vjet perpara lexova prej Tij:

  • “Pa dyshim ky prodhim Verior është më i rëndësishmi i prodhimeve të pjesës së parë të letratyrës shqipe, si nga pikëpamja e sasisë dhe gjërësisë si dhe nga pikëpamja e lëndës dhe e mbrendisë. Këta shkrimtarë të vjetër të Veriut nuk janë vetëm të parët që filluan një farë lëvizje kulturore në vendin tonë, nuk janë vetëm të parët që i dhanë shqipes një alfabet –alfabetin latin – po janë edhe të parët që mendojnë dhe punojnë për atdheun dhe gjuhën e tyre, për Shqipen e Shqipërinë. Madje nga kjo pikëpamje kombëtare ky prodhim munt të lidhej drejtë për drejtë me atë që erdhi pas lidhjes së Prizrenit, po t’ ishte ma e madhe vlera estetike e qellimi i përbashkësisë shqiptare.”(fq. 13 Antologjia 1941).
  • Dhe, per të dijtë edhe Rinia intelektuale Shqiptare larg Atdheut po e persëris anglisht:

Professor Ressuli writes, ‘Undoubtedly, this northern product is the most important part of the productivity of the first part of the Albanian literature, as well as from the point of view of magnitude and scale, as well as from the point of view of the material and what is inside. These old Northern writers are not only the first people who started a kind of cultural movement in our country, they are not only the first to give an Albanian alphabet – the Latin alphabet – they are also the first to think and work for their homeland for the Albania language and Albania. Even from this national point of view, this productivity could be linked to what came after the league of Prizren, if it was the greatest aesthetic value and the purpose of the Albanian community ‘(p. 13 Antologji 1941, Trans: J. Çefa).

  • Mendimet dhe punimet e Këtij Kolosi të kulturës sonë kombtare, a janë në ndonjë prej teksteve të botueme në shtetin Shqiptar, të pakten si tituj? Nuk dij me kuptue se shka po studjohet nder shkolla e universitete kur s’ njihet Guri i Daltuem i Kështjellës së Beratit,

I Madhi Prof. Namik RESSULI?!… Mos harroni lutjen e Nanë Terezes në Rinas në 1997:

  • “O Zot hiqi mallkimin Tand Popullit Shqiptar!”…

            Melbourne, Dhjetor 2018.

Le Journal (1938) – Sot Evropa do të ketë një mbretëreshë shumë: Geraldinë Apponyi

Burimi : gallica.bnf.fr / Bibliothèque nationale de France

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 15 Dhjetor 2018

 

“Le Journal” ka botuar, të mërkurën e 27 prillit 1938, në ballinë, një shkrim në lidhje me mbretëreshën më te re të Evropës asokohe, Geraldinë Apponyi, të cilin, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Në Tiranën festive, Zogu i Shqipërisë martohet me konteshën Geraldinë

 

Skena nga jeta shqiptare në prag të dasmës mbretërore : portretet e të fejuarve gjenden kudo, në harkun e një kafeneje (lart) dhe (djathtas) në gjerdanin e kalit të një fshatari entuziast.

 

Në të majtë : malësorët vijnë në qytet ku do të zhvillohen ceremonitë e dasmës, duke valvitur tullumbace të vogla për të treguar gëzimin e tyre.

1990/“Letrari” i Lidhjes së Shkrimtarëve në spiunim të dyfishtë në qytetin “Studenti” Nga Kastriot Dervishi

I shërbente me përkushtim armës së heronjve të heshtur. Edhe në ditët kur po ndodhte ndryshimi vijonte të kthente në raportime ato që i thoshte i biri student. Kështu, gjatë ditëve të protestës në qytetin Studenti (8-12 dhjetor 1990) bashkëpunëtori “Letrari” kish gjetur një mënyrë interesante për të raportuar përpara shefave të tij. Ai porosiste djalin dhe nëpërmjet tij hartonte raportet se çfarë ndodhte atje. Teknikë interesante. Sigurisht, në ngjarjet e asaj kohe, shërbimi sekret i kohës ishte jashtë çdo loje dhe as kuptonte fare se ç’po ndodhte.

***

Ekstrakt nga raporti

Burimi, mbështetur në të dhëna nga persona shumë të afërt dhe tepër të besuar prej tij, raporton se sipas bisedave që bëhen vesh më vesh në rrethe studentore, turbullimet e shkaktuara ditët e fundit në universitetin e Tiranës nga studentë, nuk janë aspak për të meta e mangësi në konvikte. Këto kanë shërbyer vetëm si sebe (bile ka pasur raste që janë prishur me qëllim dritat, duke vendosur rezistenca me tel sa një gozhdë karpentieri), por janë të karakterit politik e në radhë të parë për shkëndijë të vendosjes së pluralizmit në numër partish. Pëshpërtitet se është në formim ose formuar një organizatë e studentëve, së bashku me intelektualë me peshë, ndër të cilët përmenden (6 persona shumë të njohur). Qëllimi i kësaj organizate është të afirmojë vetveten, për të dalë më pas si e para parti pluraliste e studentëve dhe intelektualëve. Fillimisht synohet të organizohet mirë në Tiranë, duke përfshirë edhe rininë shkollore ushtarake (madje thuhet që qysh kësaj here nxënësit e shkollës “Skënderbej” vetëm se kishin uniforma s’u bashkuan dot me studentët, duke përfshirë edhe oficerë të rinj si dhe mësues e nxënës të shkollave të mesme. Kjo organizatë, në shkallë të dytë dhe sa më shpejt të jetë e mundur, synon të shtrihet në qytetet kryesore, sidomos në Shkodër, Elbasan, Vlorë, Gjirokastër, Korçë. Objektivi i parë konkret i organizatës do të jetë zgjedhjet në dy drejtime kryesore:

1-Të fitojnë sa më shumë elementë të prirë në reforma…

2-Të bojkotohen sa më shumë elementët “konservatorë” e “burokratë” të cilët “pengojnë e ngadalësojnë ritmin e reformave”.

Organizimi i komiteteve të rinisë në fakultete ka për qëllim të bëjë de fakto këtë organizatë të pavarur nga BRPSH. Kërkesa për një takim të presidentit me masën e gjerë të tyre kishte synim që nëse ai (presidenti) nuk do pranonte kërkesat e tyre, ta fishkëllenin e ta demaskonin kështu para popullit si konservator të maskuar…

Nën raportin e tij, punëtori operativ (i cili ka vdekur para 4 vjetëve), lë këtë vijësjelljeje dhe masë operative:

Vlerësim: E dhëna ka interes për faktin se bën fjalë për organizimin e studentëve dhe për nxitësit e inspiruesit e tyre.

Detyrë: B.p. Ju dha detyrë që nëpërmjet djalit të tij i cili është futur në mes të demonstruesve të mësojë çthuhet e s’çthuhet dhe të na informojë menjëherë.

Masa operative: E dhëna të shtypet dhe të vihet në buletin. Me të të njihen drejtuesit e Ministrisë dhe Komitetit të Partisë së Rrethit.

Më 15 dhjetor 1875 lindi Kristo Luarasi, botues dhe veprimtar i çështjes shqiptare

Kristo Luarasi (Luaras, 15 dhjetor 1875 – Tiranë, 8 korrik 1934) ose Kristo Papa Stefan Kici qe botues dhe veprimtar i çështjes shqiptare.

Jeta

Kristo Luarasi lindi në vitin 1875 në fshatin Luaras te Kolonjës, i biri i Papa Stefanit prej të cilit nxuri shqipen. Nxuri në shkollën e Hotovës, ku i dha mësim Petro Nini Luarasi. Si shumë bashkëkrahinar të tij vajti në mërgim, dhe posaçërisht në Rumani, u vendos në Bukuresht ku lëvizja çlirimtare e shqiptare po ecte përpara me botimin e librave në gjuhën amtare. Kristoja hyri në shkollën që kish hapur në Bukuresht atdhetari Nikolla Naço; njëkohësisht ai mësonte në një shtypshkronjë rumune mjeshtërinë e tipografit. Punon për traktatin teologjiko-filozofik, Fletore e Bektashinjet të Naimit[1].

Nga viti 1896 bashkë me Kosta Jani Trebickën shkoi në Bullgari dhe u vendos në Sofje, ku shqiptarët e mërguar në këtë qytet me 1893 kishin themeluar shoqërinë “Dëshira” e cila, si edhe shoqëritë e tjera te mërgimit, zhvillonte një veprimtari kulturore me qëllime te qarta politike. Me ndërhyrjen e kryetarit të shoqatës, Dhimitër Mole, Kristua punoi në shtypshkronjën e shtetit me të mbërritur. Shoqata më ngriti 1896-en një shtypshkronjë te thjeshte, pas ca kohe Jani u tërhoq, u mor me punë te tjera, prandaj shtypshkronjën te cilës i vuri emrin kuptimplotë “Mbrothësia” e mbajti vetë Kristo Luarasi.

Shtypshkronja “Mbrothësia” shtypi abetare, gramatika, libra te këndimit dhe te shkencave. Kristo së bashku me Kostën dhe Mithat bej Frashërin arriti të botojë Ditërëfenjës-in ose Kalendarin Kombiar që u botua përvit me ndonjë shkëputje prej 1897 gjer më 1928. Shtypshkronja pati meritë për përhapjen e letrave shqipe dhe botimin e 37 vëllimeve që nga vëllezërit Frashëri, kristomatitë e përgatitura nga Gjergj Qiriazi, “Valët e Detit” te Spiro Dines, Hoxhë Vokës, etj. Në vitin 1899 Kristo P. Luarasi, sipas porosise që kishte marre edhe nga kryesia e shoqërisë “Dëshira” u nis për në Shqipëri, Kalabri e Siçili tek arbëreshët e Italisë[1], Stamboll, për t’u takuar me vëllezërit Frashëri. Qëllimi i këtij udhëtimi ishte që duke u vënë në kontakt me rilindasit më të shquar të kohës të hartonin një program te përbashkët për botimin e librave te tyre në shtypshkronjën “Mbrothësia” me alfabetin e Stambollit. Pasi u kthye në Sofje, me 23 shtator 1900, ai i dërgoi një letër përkrahësit dhe mësuesit te tij në Bukuresht, Nikolla Naços, ku, si përshkruan përipecitë e udhëtimit gjatë te cilit ai ishte i pajisur me tri pasaporta të rreme për t’u shpëtuar ndjekjeve që autoritetet turke u bënin te gjithë atyre që lëviznin me botime shqipe në duar, ndër te tjera, nënvizon se për mbarëvajtjen e përhapjes e kulturës dhe të librit shqip shihet i nevojshëm krijimi sa më parë i një “shoqërie për shkollat dhe i një shoqërie për të shtypur librat”. Ndërkohe Shahin Kolonja ndodhet në Sofje, dhe, pas punës përgatitore për grumbullimin e lëndes, me 1 nëntor 1901, në shtypshkronjën “Mbrothësia” u shtyp numri i parë i gazetës “Drita” me ndihmën austro-hungareze[2], të cilën e botoi prej 1901 deri më 1908. Abetaret e Shoqërisë së Stambollës u ribotuan dendur për t’u shpërndarë n’atdhe U martua në vitin 1904 me Polikseni Dhespotin nga Lunxhëria që ishte mësuesja e pare e shkollës se pare te vashave në Korçë. Pati tre djem dhe një vajzë. Më i madhi Thomai që pat mbaruar shkollën për diplomaci, Skënderi që mbaroi shkollën për inxhinier-arkitekt dhe Theodhorin i cili punoi për gjithë kohën në shtypshkronjë te cilën e administroi edhe pas vdekjes së Kristos, si dhe vajzën Margarita.

Duke u kthyer nga një udhëtim në Manastir e në Selanik i dërgoi “Pleqërisë së shoqërisë Bashkimi” në Bukuresht me 22 gusht 1908 ku në mes te tjerash shkruante: ”… Qëllimi ynë është tani që të vete në Selanik, sëbashku me shtypshkronjën.” Synimi kryesise se shoqërisë “Dëshira” si edhe i botuesit e drejtuesit te “Mbrothësisë” Kristo P. Luarasi ishte që arma e fuqishme e botimeve në gjuhën shqipe të ndikonte në mënyre sa më të fortë në lartësimin e ndjenjës kombëtare. Për ketë arsye u vendos transferimi i shtypshkronjës nga Sofja në qytetin e Selanikut, i cili ishte në atë kohë jo vetëm një qendër e rëndësishme e perandorisë turke po edhe një qendër e madhe e grumbullit të shqiptarëve kalimtarë, nëpunës e ushtrues mjeshtërish te ndryshme. Më 1908 Shahini u zgjodh deputet në Mexhlisin Osman, duke hequr kështu dorë nga gazeta, vendin e të cilës e zuri “Liri e Cqipεrisε” numrat e së cilës dolën në fillim në Sofje e mandej në Selanik 1911-’15.

Më 3 nëntor 1911 në Sofje gjehet Fan Noli, i ftuar nga kolonia shqiptare me nisëm të Kristos, ku ai mbajti dy mesha në gjuhën shqipe. Sinodi i popullit bullgar vuri në dispozicion te tij kishën “Sveti Spas”. Vizitoi shtypshkronjën “Mbrothësia” dhe shtëpinë e Kristos.

Në vitin 1922 Kristoja u transferua familjarisht dhe me te gjithë shtypshkronjën në Tiranë ku vazhdoi punën e tij te mëparshme. Ai vdiq me 7 korrik 1934 në Tirane. Në vitin 1937 Theodhori që administronte shtypshkronjën i ndërroi emrin asaj duke ia kthyer në shtëpia botuese “Kristo Luarasi”. Kështu ajo vazhdoi deri në vitin 1947 kur u shtetëzua pa asnjë shpërblim nga qeveria komuniste e asaj kohe.

Mirënjohje

  • nëntor 1962, dekoratë me Urdhërin për Veprimtari Patriotike të Klasit të II-të, ndërsa të shoqes po të njëjtin por të Klasit të III-të[1].
  • nëntor 1992 u dekorua sërish me Urdhërin për Veprimtari Patriotike te Klasit të I-rë.
  • Emrin e tij e mban sot në qytetin e Tiranës një rrugë.
  • Në vitin 2011 iu dha titulli Qytetar Nderi i qytetit te Ersekës.

Burime

  1. ^ a b c Bica L., Kristo Luarasi dhe Frashërllinjtë, Tema. – Nr. 2510, 8 nëntor, 2008, f. 22 – 23.
  2. ^ Özdalga E., Late Ottoman Society: The Intellectual Legacy (I ed.). Routledge. fq. 294, 315–317. ISBN 978-0415665445.

Dekretligji i faljes – Si i mashtroi regjimi antikomunistët e arratisur

Dokumenti i nëntorit 1946/ Regjimi me ligj, duhet t’i falte të arratisurit dhe t’i lehtësonte ata që dorëzoheshin, po ashtu edhe familjet e tyre që i kishin çuar në internim. Por koha dëshmoi se ky ishte një kurth për të gjithë të arratisurit, pjesa dërrmuese e të cilëve u pushkatuan apo vdiqën nën tortura…

 

Në vjeshën e vitit 1946, një fushatë e gjerë propagandistike mori shtrirje në gjithë Shqipërinë, sipas të cilës do të faleshin e do të aplikoheshin masa lehtësuese për të gjithë të arratisurit, që gjendeshin brenda Shqipërisë. Kjo, sipas një dekretligji të aprovuar në Kuvendin Popullor, në 13 nëntor të vitit 1946, i cili nënvizonte  se do të faleshin të gjithë ata “që ditën e hyrjes në fuqi të këtij dekret-ligji ndodhen në arrati brenda shtetit për shkak se akuzohen si kriminelë lufte dhe armiq të popullit, ose për çdo lloj faji tjetër, ushtarak ose ordiner, në çdo kohë që ti kenë kryer këto, por gjithmonë para hyrjes në fuqi të kësaj dekret ligje, nëqoftëse dorëzohen në organet e pushteitt  mbrënda 45 ditëve nga data që hyn në fuqi kjo dekretligje”.

Po ashtu, dekretligji nënvizonte se pas dorëzimit të tyre, do të ndërpritej  persekutimi ndaj familjeve të tyre, të cilat ishin internuar. Siç vihet re në këtë frazë, regjimi e pranon zyrtarisht se familjarët internoheshin në masë vetëm pse një familjar i tyre ishte arratisur.

Në të vërtetë dekretligji kishte synim t’i priste rrugën aktivitetit antikomunist, që mund të organizonin gjithë kundërshtarët e regjimit, që ishin hedhur në arrati, që në ditët e para të pas Luftës.

Ajo çka thekson dekretligji në të gjithë nenet e tij, në të vërtetë ishte vetëm një kurth, pasi të gjithë të arratisurit që u dorëzuan përfunduan në pushkatim, burgime të gjata apo vdiqën në hetuesi dhe në qelitë e burgjeve.

Kujto.al – Arkiva Online e  Viktimave të Komunizmit, e sjell të plotë tekstin e këtij dekretligji të miratuar nga Kuvendi Popullor, në 13 nëntor 1946.

………….

Në datën 13-11-1946 u mblodh Komisioni i Ligjeve dhe mori në shqyrtim Dekret Ligjet nr.334, 335, 337, 338, 339 dhe 342.

Komisioni masi i studjoi këto dekrete nji nga nji e nen për nen i aprovoj unanimisht pa ndryshime.

Z.kryetar- Bisedimet në parim mbi dekret-ligjet janë të hapura. Ka njeri të diskutojë mbi këto dekret-ligje?

Pasi nuk kërkoj njeri të flasë, vihen në votim dhe pranohen në parim me unanimitet dekret-ligjet e larpërmendura.

Vazhdon aprovimi i tyre në hollësi.

Dekret-ligja nr.335 dhe 339 këndohen dhe aprovohen në hollësi dhe tërësi pa ndonjë ndryshim si vijon:

Dekret ligjë Nr.335 d.12.9.1946

Mbi faljen e t’arratisunve t’akuzuar për faje penale

Neni 1

U akordohet një falje, sipas dispozitave të mëposhtme të gjithë atyre që ditën e hyrjes në fuqi të këtij dekret ligje ndodhen në arrati brenda shtetit për shkak se akuzohen si kriminelë lufte dhe armiq të popullit, ose për çdo lloj faji tjetër, ushtarak ose ordiner, në çdo kohë që ti kenë kryer këto, por gjithmonë para hyrjes në fuqi të kësaj dekret ligje, nëqoftëse dorëzohen në organet e pushtetit  mbrënda 45 ditëve nga data që hyn në fuqi kjo dekretligjë.

Neni 2

T’arratisurit që dorëzohen mbrënda afatit  të sipërmë, përfitojnë nga konditat lehtësonjëse për dënimet që mund t’u jepen  për fajet e kryera prej tyre.

Veç kësaj ata do të meritojnë çdo benefic të mundshëm nga ana e organeve të pushteitt  dhe do të ngrihet menjëherë çdo masë  që mund të jetë marrë kundër familjeve të tyre si internim, etj…

Neni 3

Ata, nga të arratisurit, që nuk do të dorëzohen brënda afatit të nenit 1, do të ndiqen pa mëshirë, dyke u marrë masat më të rrepta si nga ana e organeve të Pushtetit ashtu edhe nga populli.

Neni 4.

Ministrija e Drejtësisë dhe Ministria e P.Mbrendshme ngarkohen me zbatimin e kësaj Dekret – ligje.

Neni 5

Kjo Dekret-ligjë hyn në fuqi menjëherë.

Dekret –ligjë Nr.339 d.28 –X- 946

Mbi zgjatjen e afatit të dekretligjës Nr.335 d.12 -9-1946 mbi faljen e t’arratisurve t’akuzuar për faje penale.

Neni 1.

Afati prej 45 ditësh i parashikuar prej Dekret –ligjës nr.335 datë 12-9-1946 “ mbi faljen e t’arratisurve t’akuzuar për faje penale, zgjatet deri më datën 29 nëntor 1946.

Neni 2

Kjo dekret Ligjë hyn në fuqi menjëherë.

 

Burimi: Fondi ‘Kuvendi Popullor’, Dosja 97, vitit 1946

Kujto.al Arkiva Online e Viktimave të Komunizmit

Fate të trishta, inxhinierët e Maliqit dhe Harry Fultz

Fatmira Nikolli  – Pas shpalljes së vendimit për të dënuar grupin e inxhinierëve, Departamenti i Shtetit Amerikan nxori një deklaratë ku kategorikisht mohonte pohimet e bëra në gjyq. E publikuar në buletinin mujor të këtij Departamenti, ajo thotë: “Gjykimet (e inxhinierëve) që po ndodhin në Tiranë janë padyshim një përpjekje e regjimit shqiptar për të përjetësuar veten me anë të shtypjes dhe terrorizimit të elementeve liberale, patriotike dhe opozitare shqiptare. Akuza se ishin të lidhur me anë të pagesës ose shërbimit ndaj Shteteve të Bashkuara, apo të ndonjë përfaqësuesi të saj në Shqipëri nuk ka ndodhur në asnjë mënyrë dhe është krejtësisht e pavërtetë”. Menjëherë pas ngjarjes në Shqipëri, anëtarët e misionit amerikan u drejtuan drejt Liberisë, ku në foto shihet edhe Harry Fultz, së bashku me të bijën. Një imazh i G.Henderson më 1946, e shfaq Fultzin të parin mes atyre që fotografohen. Ka ikur, ka lënë pas Shqipërinë dhe ka një tjetër mision. Studimi “Spiunë & sabotues: martirizimi i inxhinierëve të Maliqit” i Kejsi Ziut, është prezantuar në fund të tetorit në konferencën “Të mohuar nga regjimi”: burgjet, sistemi i internim-dëbimeve dhe puna e detyruar në Shqipërinë e viteve 1945-1990″. Konferenca e organizuar Autoriteti i Dosjeve, pat si qëllim reflektimin në studime të jetës nën diktaturë, parë nga prizme të ndryshme. Puna e Ziut, vë përballë akuzave ndaj inxhinierëve përfshirjen e misionit agjenturial amerikan gjatë regjimit komunist në Shqipëri”. Ajo pyet, nëse ishte grupi teknik i sabotuesve agjentë të misionit amerikan në Shqipëri apo instrument i përdorur nga regjimi për të eliminuar ndikimin e SHBA-së në Shqipëri? Ajo pyet nëse e përdori Sigurimi i Shtetit arrestimin e grupit të inxhinierëve të Maliqit për të larguar ndikimin e frymës perëndimore demokratike nga një Shqipëri që po kthehej në shtet-satelit të Bashkimit Sovjetik? Në fund, pyet nëse mund të flitet për ekzistencën e një “lufte të ftohtë agjenturiale” ndërmjet nga njëra anë Harry Fultz-it – një prej kontribuuesve më të mëdhenj në edukimin e brezave të të rinjve shqiptarë në fillimet e shtetit shqiptar, i cili akuzohej se po përpiqej të rekrutonte ish-nxënësit e shkollës së tij si spiunë të SHBA-së kundër regjimit komunist dhe nga ana tjetër, Sigurimit, i cili po krijonte rrjetin e tij të bashkëpunëtorëve për të mbajtur nën kontroll status quo-në?

Foto e misionit amerikan në Liberi, 1946, menjëherë pas largimit nga Shqipëria. Fultz është renditur i pari, majtas (Foto: G.Henderson).

STUDIMI
Studimi ka përfshirë disa burime, nisur që nga Fondi Arkivor i Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, i cili ka në disponim dosjet survejuese dhe hetimoro-gjyqësore të Sigurimit të Shtetit, tashmë të deklasifikuara. Njëherësh janë marrë në shqyrtim edhe dokumente të gjendura në Fondin e Arkivit Qendror të Shtetit Shqiptar (AQSH), në Arkivin e Shtetit Amerikan, si dhe disa raporte të hartuara nga CIA, të deklasifikuara vitet e fundit dhe akte të ndryshme ligjore të periudhës komuniste, (Kushtetutat e viteve 1946 dhe 1976, si dhe akte ligjore të periudhës 1944-1946). Megjithëse në vitet 1944-1945 ende s’mund të flitet për një legjislacion të mirëfilltë të punës, kjo e fundit udhëhiqej dhe bazohej te parimi i ideologjisë së klasës punëtore. Puna fizike dhe mendore ishte njëlloj e detyrueshme për t’u kryer në bazë të ligjeve dhe rregullave të përshtatura qëkur regjimi erdhi në pushtet në fundin e vitit 1944.

Me objektivin për të realizuar “ndërtimin socialist të vendit”, si dhe nga ana e PPSH-së, u përdorën jo vetëm krahë pune me pagesë, por në shumicën e rasteve në sajë të punës së detyruar të të burgosurve politikë të arrestuar nga Sigurimi i Shtetit, në kampet e punës të shpërndara në të gjithë cepat e Shqipërisë. Ligji “Për krijimin e Policisë Popullore”, autorizonte policinë të arrestonte individë dhe të dërgonte individë nëpër burgje apo kampe për pune të detyrueshme.

Fotografi e Harry Fultz gjatë kohës kur ka qenë drejtor i Shkollës Teknike në Tiranë

PUNA E DETYRUAR NË KAMPIN E MALIQIT
Një raport i hershëm i qeverisë amerikane, adresuar Organizatës së Kombeve të Bashkuara detajonte kushtet çnjerëzore me të cilat trajtoheshin këta të burgosur në kampet e punës dhe të internimit. Raporti përshkruan gjendjen në kampin e punës së detyruar për tharjen e Kënetës së Maliqit, së cilit i referohet si një prej “kampeve të vdekjes”: “Të marra sot në shqyrtim, kushtet e punës atje do të binin në kundërshtim të hapur me Konventën për të Drejtat e Njeriut, ashtu si dhe me rekomandimet e Organizatës Ndërkombëtare të Punës (ILO) mbi ndalimin e punës së detyruar sepse përveçse nuk garantonin mbrojtjen dhe sigurinë e duhur në punë, nuk respektonin as minimumin e dinjitetit njerëzor të të burgosurve. Konkretisht, atyre u duhej që shumicën e kohës të kryenin punë të rëndë fizike në ujë, pa veshjet e duhura të punës dhe me vegla primitive, në orare që i tejkalonin 10 orë në ditë, me shumë pak pushime ndërmjet. U nënshtroheshin, gjithashtu, torturave të shumta fizike (deprivimi i ushqimit, i gjumit etj.) dhe psikologjike”. Në përfundime të ngjashme arrin edhe një raport i mëvonshëm i Amnesty International (1984) për mënyrën sesi shfrytëzimi i punës së detyruar të të burgosurve politikë solli kontribute të konsiderueshme në ekonominë e vendit. Krijimi i kampeve të internimit ishte i modeluar nga ato të Bashkimi Sovjetik, siç vërtetohet edhe nga një raport i CIA-s, tashmë i deklasifikuar në 2013.

AKUZA
Prokuroria pretendonte se H. Fultz kishte krijuar një organizatë me elementë teknikë – intelektualë, në krye të së cilës ishin ish-nxënës të tij, me qëllimin e të qenit gati në momentin kur qeveria e atëhershme, që ishte ende e përkohshme, të zëvendësohej me një qeveri pro anglo-amerikane. Puna e kësaj organizate do të përmblidhej në sabotimin indirekt të ndërtimit të vendit, me rrjedhojë pasoja të dëmshme për qeverinë për sa i përket ekonomisë dhe vijës së saj politike. Akuza që ngrihej mbi grupin e inxhinierëve ishte e rëndë. “Këta persona akuzohen për shkak se kanë kryer: a) Vepra sabotazhi në stil të gjerë dhe në mënyrë sistematike; b) Vepra spiunazhi në favor të agjentëve të huaj; c) Kanë formuar një grup tekniko-profesional për të sabotuar rindërtimin, fuqinë ekonomike të vendit e si pasojë për të ndryshuar gjendjen e stabilizuar në vendin tonë, në lidhje me monarko-fashistët grekë dhe reaksionin e jashtëm”.
Ziu thotë se nga shqyrtimi i Dosjes që përmban proces-verbalet e seancave gjyqësore, rezulton se gjyqi për “sabotatorët e Kënetës së Maliqit” zgjati vetëm 16 ditë dhe u publicizua gjerësisht në radhët e popullit shqiptar. Sipas pretencës, nëpërmjet sabotimit me stil të gjerë, në strukturën ekonomike dhe më pas politike të shtetit, synimi final i grupit të inxhinierëve, të cilët i quan reaksionarë ndërkombëtarë, ishte të vendoste në rrezik integritetin e vendit dhe të mashtronte pushtetin dhe popullin. Pjesëtarët kryesorë të grupit martir i inxhinierëve që u akuzuan për sabotim ishin: Abdyl Sharra, Kujtim Beqiri, Vasil Mano, Zyraka Mano, Mirush Përmeti, Paolo Saggioti, Eugenio Scaturro, Pandeli Zografi, Aleks Vasili, Mihal Stratobërdha, etj. A. Sharra dhe më pas, K. Beqiri ishin drejtuesit e punimeve në Kantierin e Maliqit, siç rezulton edhe nga relacionet e Sigurimit për zhvillimin e punimeve atje, ndërsa pjesa tjetër shërbenin si punonjës në kantier. Zyraka Mano, e cila ishte një shtetase me origjinë kroate, e martuar me njërin prej inxhinierëve, Vasil Manon, u akuzua si personi që bënte të mundur komunikimin midis H. Fultz dhe grupit të inxhinierëve. sipas Ziut, vendimi i Gjykatës është shumë i shkurtër (vetëm 4 faqe) dhe përsëri aty nuk përmbahen argumente juridike për të mbështetur apo kundërshtuar pretencën e prokurorit dhe dënimin e dhënë. Nga ana tjetër, mbrojtja e avokatëve mbrojtës është shumë e dobët dhe e shkurtër, ku të pandehurit i kanë pranuar “fajet” dhe tregojnë pendesë të thellë për veprimet e tyre. Në përfundim, dënimi që u dha gjykata shumicës prej të pandehurve ishte ai i dënimit me vdekje, ku inxhinierët Kujtim Beqiri dhe Abdyl Sharra u dënuan më varje në litar, ndërsa Zyraka Mano me të shoqin me pushkatim.

Aktualisht nuk rezulton asnjë provë e drejtpërdrejtë, e shkruar që të mbështesë teorinë se këto rekrutime përfshinë edhe grupin e inxhinierëve të Maliqit. Dënimi i grupit “sabotator” të Kënetës së Maliqit u konsiderua një sukses politik nga ana e Sigurimit të Shtetit, siç rezulton nga një shkresë adresuar Seksionit të Sigurimit në Korçë nga Ministria e Punëve të Brendshme, vëren Ziu në studim.

Objektivi kryesor i këtij studimi ka qenë jo vetëm të hedhë dritë mbi një prej rasteve të shumta të shkeljes së të drejtave të njeriut përgjatë periudhës pothuajse 50 vjeçare të sundimit komunist në Shqipëri, por edhe të kontribuojë në edukimin e publikut të gjerë, sidomos atyre që nuk e kanë përjetuar këtë periudhë, në rëndësinë e të njohurit të të kaluarës, në mënyrë që të shihet drejt së ardhmes.

Pavarësisht faktit se elementë të regjimi komunist shqiptar ndryshonin nga ai në vendet e tjera të Evropës Qendrore dhe Lindore e si i tillë mund të quhej unik, vetëm për Shqipërinë, përsëri mund të nxjerrim mësime të rëndësishme universale. Mësimi kryesor është se potenciali i tmerrshëm që mund të ketë “demonizimi” i personit për shkak të ideologjisë së urrejtjes të sanksionuar nga shteti. Ky mësim i përbuzjes apo ky proces dehumanizimi (siç ishte lufta e klasave) ishte baza e persekutimit dhe internimit të mijëra personave dhe shkelja sistematike e të drejtave të tyre më thelbësore.

Ziu shton në fund se Shqipëria ende ndodhet sot relativisht në mes të procesit të demokratizimit të saj, ashtu si në hapat e parë drejt objektivit të anëtarësimit në Bashkimin Europian. Për këtë arsye, duhet të respektojë dhe inkurajojë angazhimin për të përkujtuar viktimat e regjimit komunist, për të respektuar të mbijetuarit e tij dhe për të riafirmuar aspiratën e përbashkët për solidaritet dhe drejtësi.

13 DHJETOR 1990 SHKODRA ME DIELL SI PISHA – Nga Fritz RADOVANI

 

KY TIRAN ISHTE PARA PREFEKTURES

 

“N’ Shkodren tonë ka ra nji dritë !”…Këndonin dikur Ata t’ vjetrit, kur ishte pa u shue!

Rrallëherë e kurr nuk na ka ra rasa me pa ditë pranvere në pikë të dimnit ! Ndoshta, kje 1967 viti i shkatrrimit shpirtnuer e moral, që na kthei në “qenje të pavetdijshme”!!

Shqipnia ishte i vetmi shtet në Botë i “pa fe”! Madje, i shpallun edhe me “Kushtetutë”!

Në të kater anët e vendit kishte shperthye plaga e qelbun e ateistëve, që perhapte në të gjitha skutat e Shqipnisë frymen antishqiptare kunder 500 vjetorit të Skenderbeut…

Edhe Gjuha Shqipe që ka folë Ai në Gegnishte, u quejt “Gjuha e Krishtit”…

Formula e Pagzimit e Imz. Pal Engjullit, të çonte pa asnjë lëshim drejtë pushkatimit !

Diktatori barbar me të vertetë “nuk e dinte ku bijnë Kishat, ku ishte lutë Skenderbeu para fillimit betejave kunder turqve”, po nuk kishte vështirsi me i gjetë… Ai e dinte të saktë se kur po ndertohej hidrocentrali i Firzës, liqeni i tij mbyti 32 Kisha Katolike…

Kisha e Shen Mërisë e Vaut të Dejës, ishte mbi një koder, vetem mendja e “hollë” e një komunistit si Fadil Ymeri, mund të plotsonte dëshiren e anadollakve Enver e Ramiz, që e kishin gjetë me kamben e mushkut per shkatrrime veprash monumentale arti me vlerë.

Krajli Malit të Zi gjuejti Kishen e Zojës tek Kalaja Rozafat, dhe i këputi kompanjelin, gjuejti Kishen Kathedrale të Shkodres dhe, i prishi tavanin madhshtor të Kol Idromenos, si dhe la gjurmë në kompanjelin e saj… Vepren e Krajlit e plotsoi Enveri e Ramizi, tue shkatrrue e plaçkitë të gjitha veprat e artit e bibliotekat e tyne me mija librash, me anë të “Kryetarit të komisionit perzgjedhjes leteraturës fetare dhe kishtare”, sh. Jup Kastrati…

Dishmia ma e sakta e Gjenocidit komunist në Shqipni, kunder intelektualëve dhe Atij Kleri të pazevendsueshm në Shkoder, asht kenë Muzeu Ateist, Arrestimet e vrasjet me gjyqe e pa gjyqe të Klerikve Katolik Shqiptar mbas vitit 1944, dhe “zhdukja e Letersisë së Shkrimtarëve të Veriut, bashkë me Gjuhen Gegnishte”, në kongresin e vitit 1972…

  • 13 DHJETOR 1990 Asgja e pameritueme nuk u ba mbi koken tande E. Hoxha!

Populli i Shkodres me “ringjalljen” ka prap “shka me ba mbi koken dhe varrin tand !’

O TIRAN BARBAR I PASHOQ, PER VARREZAT E PAEMEN TË SHQIPTARËVE !

            Melbourne, 12 Dhjetor 2018.

FLAMURI I DINASTISË KASTRIOTI – Nga Lutfi ALIA

Në shekujt e mesjetës, Albania përjetonte qytetërimin perëndimor në tërë rrafshet e zhvillimeve politike, ekonomike dhe shoqërore; respironte kulturë europiane, ishte pjesë integrale e Europës. Aleks Buda vërente: “Gjatë Mesjetës, Albania ishte e zhvilluar në nivele me vendet më të përparuara të Europës”.[1] Eqerem Çabej theksonte: ”Dalmacia e Albania e më pas ishujt Jonikë, janë vendet që u hapën direkt e më shumë ndaj influencës kulturore të Perëndimit”. [2]

Në lidhjen e Albanisë me Perëndimin, ushtroi ndikim edhe Kisha katolike. M. Šufflai do të vinte në dukje: “Me ndihmën e Selisë së Shenjtë, Tivari e më pas e tërë Albania, u shndërruan në baza operative të perëndimit, kundër ortodoksisë dhe kunder sllavizimit”.[3] L. Thallòczy theksonte: “Françeskanët ishin e vetmja rezervë e Perëndimit që ndejtën në Shqipëri dhe kur interesat e Europës për këto vise u shterën krejtësisht”. [3]

Kultura europiane ishte e mishëruar dhe në heraldikën arberor, e cila ishte sa origjinale, aq dhe pasqyrim i heraldikës europiane, e shprehur me stemat, me flamujt, me medaljonet dhe me kodikët e fisnikëve.

Stemat e para heraldike të dinastive fisnike dhe të shteteve arbërore, u shfaqën në shekullin XII me princat Progoni të Shtetit të Arbërit. Në vijim, u përdorën në shekullin XIII nga familjet patronomike arbërore të Mbretërisë së Albanisë të Karlit I Anzhu dhe në mënyrë të veçantë u masivizuan në shekujt XIV – XVII, me familjet dinastike Arianiti, Balsha, Topia, Kastrioti, Dukagjini, Muzaka, Shpata, Skura, Zaharia, Golemi, Spani, Martaseos, Gropa, Jonima, Blinishti, Manesi, Gazuli, Matranga, Engjëlli, Toka, Frangu, Zenebishti etj.

 

Flamuri i dinastisë Kastrioti në hartat portolane të shekullit XV.

Si rezulton në kronikat dhe dokumentat e shekullit XV edhe Gjergj Kastrioti, Princi i Matit, Zot i Dibrës dhe i Krujës, nga viti 1444, Dominus Albaniae – Zot i Albanisë, ashtu si gjithë fisnikët e kohës, kishte stemën e vet heraldike (mburoja me shqiponjën dykrenore me yllin e Davidit); flamurin e kuq me shqiponjën e zezë dykrerëshe, që shpalosej mbi bedenat e kështjellave dhe në betejat; kishte medaljonet dhe kodikët e dedikuar.  Sipas Biemit, anonimi i Tivarit shkruante: “L’insegna di Skanderbegh era un’aquila negra distinta in due teste sopra campo rosso” (Flamuri i Skënderbeut ishte me shqiponjë të zezë me dy krerë në një shesh të kuq). [6]

Marin Barleci, ne vepren “Historia de Vita et Gestis Scanderbegi Epirotarvm Principis…, Impressum Rome per B.V, s.d. Maggio 1522, (fleta XV) thekson se Skënderbeu e kishte flamurin e kuq me shqiponjën të zezë dykrerëshe: “Rubea vexilla nigris et bicipitibus distancta aquilis gerebat Scanderbegus“. Po kështu shkruan dhe J. Lavardin, në veprën e tij dedikuar Skenderbeut. [4, 5]

Simbolet heraldike nuk ishin të pandryshueshme, përkundrazi në varësi të rrethanave dhe rolit politik në shoqërinë e kohës, fisnikët i modifikonin. Kësisoj rezulton se krahas stemës së herëshme me shqiponjën dykrenore dhe yllin e Davidit, dinastia e Kastriotëve përdori edhe tre stema të tjera heraldike. [4, 5]

Moikom Zeqo, duke iu referuar shkrimit të Shyqyri Nimanit, i cili botoi hartën Portolane të Mesdheut të vitit 1456, me autor Petrus Roselli, tregon se Kastriotët kishin flamur të verdhë, me shqiponjën dykrenore të kuqe, pa yllin e Davidit. Për këtë flamur, Moikom Zeqo botoi komente dhe analiza historike. [6]

Në letërkembimin me Prof Shyqri Nimani, me tregoi: “Në vitin 1980, gjatë një vizite në SHBA, vizitova ekspozitën Art & Cartography në Çikago, të organizuar nga The Art Institute of Chicago dhe biblioteka The Newberry Library, në të cilën ishin ekspozuar harta unikale nga mbarë bota. Aty ishte dhe nje hartë, që më terhoqi vëmendjen: Harta portolane e Mesdheut, e vitit 1456, e pikturuar me ngjyra në pergamen, e katolo-guar në bibliotekën The Newberry Library në Çikago. Harta ishte pronë e koleksionit te Edward E. Ayerit, (Manuscriptus Map. Nr. 3) dhe mbante shënimin: Petrus Roselli compossuit hanc cartam in civitate Maiori-carum anno domini MCCCCLVI (Petrus Roselli e vizatoi hartën në qytetin Majorka në vitin 1456). [7]

Kjo hartë portolane, tipike e pikturuara me dorë në pergamenë, u shërbente navigatorëve në shekujt XIV – XVI. Harta prezanton Detin Mesdhe, Detin e Zi, bregdetin europian nga Danimarka, në ujëdhesat Britanike e Skoceze, bregun Veriperëndimor të Afrikës, ujëdhesat Kanare, Medeirën dhe ujëdhesat Azure në Oqeanin Atlantik. Me rëndësi në këtë hartë është fakti se ndër 41 flamujtë me ngjyra, gjendet dhe flamuri i Kastriotëve, me shtizë të ngulitur në Krujë (Croya), për të treguar se ky flamur i përket zotërimieve të Kastriotëve. Flamuri ka sfond të verdhë (i artë) me shqiponjën dykrerëshe të kuqe të vendosur në qendër. Kuadrati i flamurit te verdhë, ka thekë anësore dhe dy vijëzime horizontale të holla ngjyrë të zezë, njëra mbi e tjetra nën shqiponjën. Pra flamuri ka tri ngjyra – të verdhën (e artë), të kuqen dhe të zezën; ka vetëm një figurë (simbol) – shqiponjën dykrerëshe ngjyrë të kuqe. [7]

Në hartën e Roselli të vitit 1456, shqiponja e kuqe dykrerëshe në flamurin me sfond të verdhë, ka ngjashmëri me shqiponjën e afreskut në Kishën e Shën Antoni në Kepin e Rodonit, çka na nxit të hamendesojmë, se është vepër e atyre viteve, pasi dihet se kjo kishë e lashtë ishte rindërtuar nga Gjergj Kastrioti.

Shqiponja në absiden e kishës së Shën Antonit nuk është bërë rastësisht e kuqe, sepse askush nuk do mundte ta ndryshonte ngjyrën e shqiponjës nga ç’ishte ngjyra e vërtetë, sepse kishte të bënte me autoritetin shtetëror

të Gjergj Kastriotit Skënderbeut. [6]  

Shyqyri Nimani thekson, se në këtë rast kemi të bëjmë me pamje të flamurit i dhënë nga një kartograf i huaj

e ky fakt hap nje diskutim kush ishte flamuri origjinal i prodhuar nga shteti shqiptar i Kastriotëve. [7]

Ekzistenca e dy flamujve sugjeron, se ai me sfond të kuq dhe shqiponjën dykrenore me ngjyrë të zezë, si e dëshmojnë Anonimi i Tivarit, Barleci, Lavardin etj, ndoshta ishte i Lidhjes Arbërore të Lezhës dhe i ushtrisë arbërore, me kryekomandant strategun Gjergj Kastrioti, ndërsa flamuri me sfond të verdhë, me shqiponjën dykrerëshe me ngjyrë të kuqe, i vizatuar në disa harta të Petrus Roselli, ishte i dinastisë Kastrioti.

Paraprakisht theksoj se flamuri i Kastriotëve me sfondin e verdhë dhe shqiponjën të kuqe është vizatuar nga Petrus Roselli në hartën e parë të vitit 1449 dhe e përseritur me qartë ne hartat e viteve 1456, 1462, 1464, 1465 dhe 1466. Këto 6 harta portolane të Petrus Roselli, ruhen në arkiva dhe biblioteka të botës, ashtu si ruhen kopje të këtyre hartave, të realizuar nga kartografë të tjerë të mëvonshëm.

Petrus Roselli ishte me origjinë italiane, i emigruar në Majorka – Spanjë, ku zhvilloi aktivitetin si kartograf. Në hartën e vitit 1449, ndërmjet 36 flamujve, Roselli ka vizatuar flamurin e Kastriotëve, të shpalosur djathtas, me sfond të verdhë në të hirtë, me shqiponjën dykrerëshe të kuqe, me shtizën të vendosur në Krujë (Croya).

 

 

 

 

 

Harta Portolane e Mesdheut, me autor Petrus Rosselli e vitit 1449.

 

Në hartën portolane të vitit 1456 dhe sidomos në hartën e vitit 1465, Roselli e vizaton më qartë flamurin e Kastrioteve, i shpalosur majtas, me sfond të verdhë dhe në qendër shqiponjën dykrerëshe ngjyrë të kuqe.

 

 

 

 

 

 

 

Harta e Petrus Roselli e vitit 1465. British Library

 

Në vitet 1456 – 1468, Roselli realizon harta më cilësore, me topografi më të saktë, madje shumë prej tyre jane kopjuar nga kartografë të tjerë dhe janë perdorur në lundrim nga marinarët edhe në shkullin XVI. Krahas këtyre vlerave, 6 hartat e Roselli janë me rëndësi për historinë e vendit tonë, pasi të gjitha kanë të vizatuar flamurin e Kastriotëve, i prezantuar me të njejtat karakteristika, sfond i verdhë, shqiponja dykrerëshe e kuqe.

Në vitin 1466, Petrus Roselli realizon një hartë më cilësore, ku ka pikturuar 5 autoportrete, ka firmën e tij.

Këtë hartë e ka realizaur me dekoracione të shumta kryeqendra mbreterishë e shtetesh, të shoqeruara me viza-

time kafshësh dhe zbukurime floreale. Në hartën e vitit 1466, Petrus Roselli përsëri e vizaton flamurin e dinas-

tisë Kastrioti me sfond të verdhë dhe shqiponjën dykrereshe me ngjyrë të kuqe.

 

 

 

 

 

     Hartat portolane me flamurin e Kastriotëve, nga kartografë të tjerë në shekujt XIV – XV.

Në koleksionin e kartografisë në Bibliotekën Nacionale të Francës në Paris, ruhet një hartë portolane në pergamenë e vitit 1339, me autor Angelino Dulcert, me origjinë gjenoveze, i cili ka punuar në Palma Majorka.

 

 

Mapa Mundi e Angelino Dulcert 1339 (me përmasa 75 x 102 cm)

( Bibliothèque Nationale de France, Paris)

Kartografit Angelino Dulcert, i dedikohen dy harta portolane, njera e vitit 1325 (ruhet në Koleksionin Korsini – Firence), e konsideruar ekzemplari i parë i “Shkollës Majorka” dhe autor i hartës e vitit 1339. [13, 14] 

     Në hartën e vitit 1325, në territorin e Arbërisë nuk rezulton ndonjë flamur, ndërsa në hartën portolane në pergamenë të vitit 1339, kartografi Angelino Dulcert ka vizatuar flamurin me sfond të verdhë, me në qendër shqiponjën dykrerëshe ngjyrë të kuqe, me shtizën të ngulitur në Krujë (Croya).

Flamuri me sfond të verdhë dhe shqiponjën e kuqe në hartën e Dulcert, shtron pyetjen: Mos vallë Petrus Roselli kartograf i shkollës Majorka, e ka kopjuar nga Angelino Dulcert ??

Në muzeumin “Maritimo” ne Barcelona, ruhet një hartë portolane manuskrit në pergamenë, e vitit 1439 me autor kartografin Gabriel di Vallseca dhe ai i “Shkollës Majorka”. Në hartë, është i vizatuar flamuri i shpalosur djathtas, me sfond të verdhë, me shqiponjën dykrenore me ngjyrë te kuqe, me shtizën të ngulur në Krujë.

 

 

 

 

Harta e Gabriel de Vallseca nga Majorka. Museo Marítimo, Barcelona.1439

Gabriell de Valsequa la feta en Malorcha, any MCCCC.XXX.VIIII.

 

Në vitin 1447, Gabriel de Valeska e riprodhoi duke e pasuruar me elemente maritime dhe përsëri e vizatoi flamurin e Kastriotëve, me sfond të verdhë dhe shqiponjë të kuqe. Një kopje e kësaj harte është në Bibliotekën Nacionale Franceze në Paris. Një hartë të vitit 1447, e vizatuar nga Gabriel de Valseka, ishte në pronësi të nje marinari nga Piza dhe në vitin 1480 e kishte blerë Amerigo Vespuçi, duke paguar 130 dukate. [7, 15]

 

 

 

 

Fragment i hartës portolane e vitit 1440 e Gabriell de Vallseca (Biblioteka Qendrore Firence).

Në kudratin majtas, është një fragment i hartës me flamurin e Kastriotëve, i shpalosur djathtas, me sfondin ngjyrë të verdhë dhe në qendër simbolin e shqiponjës dykrerëshe me ngjyrë të kuqe.

Një hartë e G. de Valseka, ne vitin 1785 u ble nga kardinali i Firences Antonio Despuig Dameto e më pas kaloi në zoterim të Kontit Montenegro. Në vitin 1838, kjo hartë u dëmtua rëndë nga një pakujdesi e Kontit Montenegro, kur po ua tregonte Frederik Shopin dhe George Sand, gjatë vizitës në rezidencën e tij. Ndonëse u dëmtua, ujdhesat e Adriatikut “shpëtuan” e në këtë hartë, në trojet arbërore është flamuri me sfond të verdhe dhe shqiponjën dykrerëshe me ngjyrë të kuqe.

Nga kjo panoramë e 10 hartave portolane manuskrite në pergamenë në shekujt XIV – XV, të kartografëve:

  • Petrus Roselli, me hartat e viteve 1449, 1456, 1462, 1464, 1465, 1466.
  • Angelino Dulcert, me hartën e vitit 1339
  • Gabriel de Vallseca, me hartat e viteve 1439, 1440, 1447

së bashku përfaqësojnë dhe shprehin njohjen ndërkombëtare të flamurit të dinastisë Kastrioti.

E paprtura e bukur dhe entusiazmante në këto 10 harta, është se në torjet e Arbërisë mesjetare, është vizatuar dhe flamuri i dinastisë Kastrioti, me shtizën e ngulur në Krujë.

E ritheksoj, flamuri i dinastisë Kastrioti, me sfondin ngjyre te verdhë, me thekë anësore dhe dy vijëzime horizontale të holla ngjyrë të zezë, njëra mbi dhe tjetra nën shqiponjën ngjyrë të kuqe, ngjanë me shqiponjën e kuqe të kishës së Shen Antonit në Kepin e Rodonit. Pra flamuri i Kastriotëve ka tri ngjyra – të verdhën (e artë), të kuqen dhe të zezën; ka vetëm një figurë (simbol) – shqiponjën dykrerëshe ngjyrë të kuqe, e prezantuar qartësisht në dhjetë hartat portolane të realizuara nga të tre kartografët e shkollës së Majorka.

Flamuri i dinastisë patronomike Kastrioti, ashtu si flamujt e mbretërive dhe republikave mejetare europiane, i prezantuar në këto dokumenta kartografike, ka vlera juridike dhe historike ndërkombëtare.

Moikom Zeqo, studiuesi kompetent dhe i apasionuar i historisë tonë kombëtare dhe i Kastriotëve, shtron pyetjen: “Pse në kohën kur ishte në jetë Skënderbeu, flamuri i tij i njohur ndërkombëtarisht jepet në një fushë të verdhë (të artë) dhe me shqiponjë të kuqe dykrerëshe?”

Ne vazhdim Moikomi, si çdo studiues serioz, shpreh një pikëpyetje shqetësuese, që kërkon një përgjigje të vërtetë dhe të argumentuar. Aq më tepër që substanca e kësaj pyetjeje bëhet më e fortë, kur dimë tashmë se në absidën e Kishës së Shën Andonit, në Kepin e Rodonit, ku ka qenë rezidenca dhe kështjella e Skënderbeut, është zbuluar pikërisht një shqiponjë dykrerëshe e kuqe.

Kjo shqiponjë nuk është bërë rastësisht e kuqe, por është bërë si ishte në flamurin e verdhë të Kastriotëve.

Moikom Zeqo me shumë të drejtë thekson: “Flamuri i Kastriotëve është me sfond të verdhë e me shqiponjë dy krerëshe me ngjyrë të kuqe. Duke thënë këtë, nuk behet blasfemi, por një saktësim historik”.

Ky konkluzion bazohet në dy aspekte shkencore:

  1. Faktet historikisht autentike, që në të gjallë të Skënderbeut, ekzistonin 10 harta portolane me flamurin me sfond të verdhe, me shqiponjën dykrereshe me ngjyre t e kuqe, ashtu si është fakt i pakontestushëm dhe afresku me shqiponjën dykrerëshe me ngjyrë të kuqe në Kishën e Shën Antonit në kepin e Rodonit.
  2. Dokumenti shkrimor i përpiluar nga Barleci, pasi kish vdekur Skënderbeu dhe i përsëritur nga historianë të tjerë të më vonshem, nuk ishte kategorik e për me tepër flitet për flamurin me sfond të kuq e me shqiponjën e zezë, që iu printe arberorëve nëpër beteja, pra kuptohet se ky ishte flamuri i ushtrisë të Lidhjes së Arbërit.

Moikom Zeqo thote: “Dëshmia e Barlecit nuk është e një dëshmitari okular, por dëshmi e metamorfizuar, gati një shekull e gjysëm më vonë, andaj Barleci duhet shikuar me rezervë, jo me absolutizem”.

Studiuesit nuk mund të marrin dëshmi të vona dhe të transformuara, por të bazohen në dokumentat e kohës që i referohemi, andaj është i besushem flamuri me sfond të verdhe dhe me shqiponjë dykrerëshe me ngjyrë të kuqe, sepse dokumentohet në 10 harta portolane, të kartografeve të Shkollës së Marines në Majorka të Spanjës.

 

Literatura.

 

  1. Gero M, Kotrri P, Bibliografi e shkrimeve kushtuar Eqerem Çabejt (1934/1999). Botim Camaj – Pipa, Shkoder 2000.
  2. Haxhimihali Dh., Në nderim të Akademikut Aleks Buda – Me rastin e 100 vjetorit të lindjes.

Gazeta “Mësuesi”, Botim MASH nr. 8, tetor 2010

  1. Šufflay M, Jireček, Thallòczy L., Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis. Vol. I. Vindobonae 1913,
  2. Marinus Barletius. Historia de Vita et Gestis Scanderbegi Epirotarvm Principis…, Impressum Rome per

Bernardino de Vitali, s.d. (Maggio 1522), [4], CLIX c., ill., port. ; 32 cm. (fol.)

  1. Lavardin Jacques, Histoire de Georges Castriot, surnommé Scanderbeg,

Roy d’Albanies. A Franche-Ville, pour Iean Arnavld. 1604

  1. Moikom Zeqo. Harta e 1456, e vërteta për flamurin e Skënderbeut, Dita, 12 mars 2018
  2. Shyqyri Nimani Harta portolane e Mesdheut. Gazeta ZËRI-t, 8. II. 1992
  3. Campbell, T., “Portolan Charts from the Late Thirteenth Century to 1500”, History of

Cartography, Volume I, Chicago 1987 pp. 371-463.

  1. Heinrich Winter: Catalan Portolan Maps and their place in the total view of cartographic development”,

(Petrus Roselli1447 – 1468) Berlin. 1958. Vol.11, p. 1-12.

  1. Morse, V., “The Role of Maps in Later Medieval Society: Twelfth to Fourteenth Century”,

History of Cartography, Volume IV, pp.25-52.

  1. Sabrina Muzi, Amerigo Vesspucci. Esploratore colto 2018.
  2. Nicolai Roel. The Enigma of the Origin of Portolan Charts: A Geodetic Analysis of the Hypothesis of a

Medieval Origin. May 2016 ISBN: 9789004282971

  1. Julio Rey Pastor e E. G. Camareiro. La Cartografia Mallorquina. Madrid 1960.
  2. Magnaghi, A. (1909) “Sulle origini del portolano normale nel Medio Evo e della Cartografia dell’Europa

occidentale”, in Memorie geografiche, vol. 4, no.8, p.115-80.

  1. Gerald Roe Crone, Origin of Early Marine Charts, in The Geographical Journal, vol. 128, nº 1, 1962, p. 114.

HISTORI E SHKURTËR E PEJËS NËPËR VITE E SHEKUJ – Nga RESHAT NURBOJA

Peja, është njëra ndër vendbanimet më të vjetra evropiane, ku jeta njerëzore nisi që në kohën e gurit. Në këtë lokalitet lindën dhe u zhvilluan banorët më të lashtë, një popull por i njohur gjatë historisë me emra të ndryshëm, si pellazgë, ilirë, albanë, e shqiptarë.

Gjurmët më të hershme të dokumentuara dëshmojnë se njerëzit në Pejë kanë jetuar që nga koha e gurit, gjegjësisht, që nga epoka e paleolititdhe mezolitit.

  • Zbulimet më të hershme të dokumentuara arkeologjike në territorin e Kosovës, dëshmojnë se, që nga koha e hershme e gurit në Pejë ka pasur vendbanime shpellore ku kanë jetuar njerëzit.
  • Shpellat e tilla kanë qenë, Shpella e Radacit, e cila gjendet afër burimit të Drinit të Bardhë, pastaj Shpella e Demës, Shpella e Karamakazit, Shpella e Mbretëreshës dhe shpella të tjera për rreth Pejës.( Universiteti i Prishtinës. Tempulli i dijës Monografi 1970 – 1912.Prishtinë, 2012.fq.11 Historiku i Kosovës si dhe Guida Arkeologjike e Kosovës. Botues: Ministria e Kulturës Rinisë dhe Sportit dhe Institutit Arkeologjik të Kosovës. Prishtinë, 2012. Fq.7.)

 

 

Qytetin e Pejës, si vendbanim të lashtë Ilir, e kanë themeluar paraardhësit e banorëve të sotëm – Ilirët, më konkretisht  fisi Ilir-Dardan…Ndërsa, Peja, sipas disa hipotezave të prezantuara në një libër të vjetër (në formë të kumtesave„Old Illyrian Kingdom – Staro Ilirsko kraljevstvo ) në gjuhën serbe apo bullgare nuk jam i sigurt për shkak të shkrimit dhe shkronjave të vjetra çirilik, e që unë kam pasur rastin ta lexoj gjatë kohës sa kam qenë i burgosur në burgun e Pozharevcit në vitin 1999  emërtimin e saj të parë Peja, si vendbanim apo lokalitet në vete e ka marrë në vitin 231 para erës sonë dhe është emertuar si “PEI-on” sipas mbretit Drypeion dhe grupeve të fisit ilir Paion të vendosur nga Dardanët në atë vendanim.

Në njërën nga ato kumtesa, hipotezohej se emërtimi i Pejës rrjedh nga emri i mbretit Drypion-it dhe fisit të tij Ilir, Paionët, (Paionët (Paeonians) ose Peonët, që ishin fis Ilir, e që banonin në luginën e sipërme të Vardarit në kufi me fisin Ilir Dardanët. …Në luftërat e Dardanëve kundër Maqedonisë antike, disa grupe të vogla të pjesëtarëve të fisit Ilir – Paion, në vitin 231 para erës sonë (para krishtit) në krye me mbretin e tyre Drypion-in, iu bashkuan Dardanëve, gjegjësisht ushtrisë së mbretit dardan Longarit, në këto luftëra, dhe pas përfundimit të tyre, së bashku me ushtrinë dardane u kthyen në trojet dardane, me ç’rast për trimërinë, besnikërinë dhe shkathtësinë e treguar në luftë, po ashtu edhe për shkak të nderimit të mbretit Drypion, mbreti Dardan Longari,  pos që iu ndau lokalitetin më të bukur dhe më të veçantë në kuadër të Mbretërisë Dardane, njëkohësisht, luftëtarëve më të dalluar të asaj lufte iu dha për martesë edhe vajzat nga familjet më fisnike dardane dhe anasjelltas…

Lokaliteti ku ata u vendosën,  me kohë nga fisi Dardan dhe fiset tjera Ilire, u quajt  Pei-on (janë të fisit Paionë), ndërsa banorët e këtij lokaliteti i emërtuan sipas mbretit Drypion dhe fisit të tyre Paionë – Pejon, dhe kështu hipotezohet se baza etimologjike e emrit të qytetit dhe banorëve të Pejës (pejonëve) rrjedh nga kjo kohë, dhe nga emri i mbretit Drypion-it dhe fisit të lartcekur Ilir në fjalë (PAIONËT)…. Dhe, që nga ato kohëra, shekulli III – viti 231para erës sonë, qyteti dhe qytetarët apo banuesit e këtyre trojeve nëpër shekuj njihen si “pejonë”…

… Me fillimin e okupimeve të trojeve Ilire, së pari nga Perandoria Romake e më pastaj nga perandoritë apo fuqitë tjera okupuese të kohës, okupuesit e shumtë të Pejës, gjatë shekujve kanë filluar ta ndryshojnë emërtimin e këtij qyteti apo atë t’ia përshtatin emertimin e vjetër gjuhës së tyre… Prandaj, varësisht nga okupuesi nëpër periudha të ndryshme kohore, është imponuar edhe emri „zyrtarë“ i këtij vendbanimi, dhe për këtë arsye emërtimin e këtij qyteti të lashtë ilir e hasim me emra të ndryshëm në dokumente të periudhave të ndryshme historike, si p. sh. Peiscium[1] në kohën e perandorisë romake, shekulli IV–III para erës sonë (përveç shumë dokumenteve tjera mund të konfirmohet edhe, në: Ioan Marin MĂLINAȘ, “PENTARHIAS VOL II Tronul Ecumenic, Ohrida si Biserica Romaneasca pana in annual 1453…Documente patriarhale si imperiale, de la Constatinopol, pana in anul 1453, traduceri si comentarii”UNIVERSITAS NAPOCENISIS – ROMANIA; ISBN 978-973-595-865-7. Presa Univeristara Clujeana, 2014, p., 173 istorie.usm.md/wp-content/uploads/2017/01/1823.pdf ose Slovendki toponimi na Balkanu prije 6.vijeka- Krstarica forum-page 42 etj etj)

 

Peja si Siparantum, pasqyrohet në veprën e njohur të Ptolomeut „Udhëzime Gjeografike“ të shekullit I dhe II të erës sonë… Në librin e 8 të Ptolemeut gjindet Harta me emertimin “Harta e Pestë e Europës” –  (latinisht Quinta Europae Tabula) ku pasqyrohet në mënyrë detale Iliria dhe territori i fisit Ilir Paionëve, si dhe Peja me emrin Siparantum.

Në bazë të kësaj faktografie shkencore e historike, dëshmohet se Peja ekziston së paku që 2300 vjet dhe atë vetëm nëse e llogarisim periudhën kohore prej kur Ptolemeu i ka vizituar këto troje dhe e ka evidentuar Pejën si vendbanim apo qytet të rëndësishëm të kohës, siç sigurisht edhe ishte, se përndryshe nuk e kishte evidentuar në Hartën e tij të njohur si „Quinta Europae Tabula”, e as në librin e tij „Udhëzimet Gjeografike“.

Edhe më vonë, dokumentohet e dëshmohet se okupatorët e shumtë që kanë kaluar apo qëndruar në Pejë, ia ka ndërruar emrin këtij vendbanimi-qyteti, si p.sh. shkrimtari dhe historiani me i njohur i periudhës Bizantine  Prokopi, i cili ka jetuar në vitet  500 – 565, në shkrimet e veta, Pejën e sotme  e emërton me emrin Pentza

E kështu në kontinuitet, varësisht okupimeve, okupatorët kanë tentuar t’ia fshehin dhe mohojnë lashtësinë e këtij qyteti dhe në dokumente të ndryshme e paraqesin me emërtime të ndryshme, si p.sh.: Pech, Pechia, Pek, Peka, Pentza, Peka Pekii, Pecchi, Episkion greke (Επισκιον), turke osmane ايپك (Ipek), Forno, Hvosno etj. E gjithë kjo, për të humbur gjurmët e një vendbanimi aq të lashtë që duhet t’ia kanë lakmi pothuaj të gjitha vendbanimet tjera jo vetëm shqiptare por edhe ato evropiane e botërore.

Për shkak të seriozitetit të këtyre fakteve dhe dëshmive për Pejën, të pasqyruara në dokumentet e lartcekura, siç janë Harta dhe libri i Ptolemeut, nuk dua të bëj krahasime me lashtësinë saj me disa qendra apo metropole të tashme evropiane e botërore, të cilat nuk kanë ekzistuar as si nocion e lëre më vendbanime apo qytete… ANDAJ PEJA ËSHTË PEJË ME MIJËRA VJET MOS E SHKATRRONI DHE MOS E TJETERSONI SE VETËM SI E TILLË PEJA KA FRYMË IDENTITET E HISTORI…!

Zbulohet dokumenti – Çfarë kërkoi Shqipëria nga Europa në 1990

Ministria e Punëve të Jashtme të Shqipërisë përmes rubrikës “Diploarkiva” ka publikuar një material, i cili tregon se Shqipëria kur ishte përballë një nevoje të ngutshme ekonomike, saktësisht në vitet 1990, kërkoi bashkëpunim me Tregun e Përbashkët Evropian.

Në gjysmë e dytë të viteve 80-të udhëheqja e kohës në Shqipëri, në nevojë të madhe për gjetjen e burimeve të reja për ekonominë e vendit, filloi një “çarje” të vetëizolimit të saj. Në kuadër të përpjekjeve për të vendosur marrëdhënie diplomatike me një sërë shtetesh e organizatash, bënte pjesë edhe nevoja e Shqipërisë për të njohur Tregun e Përbashkët Evropian dhe për t’i drejtuar këtij grupimi kërkesë për vendosjen e marrëdhënieve diplomatike me Shqipërinë komuniste.

Por kjo nuk ishte e lehtë, pasi në këtë periudhë anëtarët e Komunitetit Ekonomik Europian kishin nënshkruar Aktin Unik Europian, dokument që krijonte tregun unik të brendshëm komunitar. Në këto kushte funksionarë të disa vendeve perëndimor refuzonin të hynin në bisedime me autoritetet shqiptare pa marrë udhëzime nga Brukseli.

Kjo për faktin se këto vende disa të drejta sovrane në fushën ekonomike ia kishin dorëzuar atij dhe nuk ishin në gjendje të nënshkruanin vetë disa lloj marrëveshjesh ekonomike me Shqipërinë. Atëherë, qeveria shqiptare nisi përpjekjet për vendosjen e marrëdhënieve diplomatike me KEE dhe në maj 1990, ministri i Jashtëm shqiptar i drejtoi një letër Kryetarit të Komisionit të Bashkësisë Evropiane. Sfida e radhës tashmë ishte lobimi diplomatik për mbështetjen e kësaj kërkese.