VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Le Figaro (1924) – Ahmet Zogu e ka situatën nën kontroll në Shqipëri

By | September 18, 2019
blank

Komentet

blank

Shokohen grekët dhe maqedonasit, zbulohet testamenti i Aleksandrit të Madh që konfirmon origjinën e tij shqiptare

Edhe pse kanë kaluar mijëra vite, bëmat, fitoret dhe betejat e Aleksandrit të Madh vazhdojnë të bëjnë bujë dhe të tërheqin vëmendjen e shumë historianëve. Heroi Ballkanas u bë figura më madhështore dhe më stratege që ka njohur bota. Të gjithë kemi lexuar për bëmat e tij, por ajo që diskutohet sot ashpër në mbarë botën është origjina e tij.

Por të gjitha aludimet duket se do të marrin fund, pasi këtë javë studiuesja e shquar italiane Lucia Nadin ka zbuluar ‘testamentin’ e Aleksandrit të Madh në të cilin ai i drejtohet popullit të Shkodrës duke ju dhënë atyre një territor në administrim si dhe duke ju drejtuar me fjalën se ai është “pinjoll i farës së ilirëve”, raporton “Ina”.

Dokumenti është publikuar nga studiuesja italiane e cila ka bërë një hulumtim shkencor për Aleksandrin e Madh.

Ja çfarë shkruhej në letër:

Unë Aleksandri, bir i Filipit, mbretit të maqedonasve, mishërim i monarkisë, krijues i Perandorisë Greke, biri i Zeusit, bashkëbisedues i Brahamanëve dhe i Pemëve, i diellit dhe hënës, triumfues mbi mbretëritë e Persëve e të Medëve, Zoti i Botës prej ku lind dhe ku perëndon dielli, nga Veriu në Jug, pinjoll i farës së shquar të popujve Ilirikë të Dalmacisë dhe Liburnisë dhe të popujve të tjerë të së njëjtës gjuhë që popullojnë Danubin dhe zonën qendrore të Thrakës, u sjell dashurinë, paqen dhe përshëndetjet e mija dhe të të gjithë atyre që ndjekin sun.dimin e botës.

Duke qenë se ju gjithmonë me jeni treguar të besës dhe të fortë e të pathyeshëm në bet.ejat e bëra krah meje, u jap dhe u dorëzojë juve në zotërim të lirë gjithë hapësirën e Akuilonit e deri në skaj të Italisë së Jugut.

Dëshmitar të këtij akti janë Atleti, logotheti i im, dhe 11 princa të tjerë, të cilët unë po i emërojë si trashëgimtarë të mi dhe të të gjithë Botës, meqenëse po shuhem pa lënë pasardhës.

Testamenti është zbuluar dhe përkthyer nga studiuesja italiane Lucia Nadin, të cilin ajo e ka paraqitur në hulumtimin shkencor, “Statuti de Scutari, della prima meta del secolo XVI con le addizioni fino al 1469″

blank

XLIV- 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. 120 VJETORI KUR U Lé N’SHKODER I MADHI AT MESHKALLA!- (Pergatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

 

Nga AT PJETER MESHKALLA S.J.(Pjesa XLIV)

 

NANË,  KTHEJU !

 

 

 

blank

 

Si shkambi n’për rrymë të shekujve,

muret qendrojnë jetike

ngulun për rranzë thëmeleve,

të Rozafës sonë kreshnike.

   

   Dhe sot, që, féja nipave

   shpresët e të Parëve ndritoi,

   lè të shkruhet mbi ballë të mureve:

   “Nanës, që na vorfnoi!”.

 

Njâsaj, që’i ditë prej sulmeve

të kulçedrës me shtatë krena,

na u bâ mburojë e, të nêmuna

s’duroi t’ i shohë këto dhena.

 

    Njasajë.., por vaj, na fajeve

    në verbim s’u vume cak

    e Nanës iu randue zemra,

    iku edh’e la këte prak!

 

O ju, që parzme hekuri

luftuet për bésë e fé,

idhtë tue valvitun Flamurin,

Shejtnue me gjak e bé,

 

    zgjonju nën rrasa të heshtuna,

    ngrihnju me pa mjerim!

    Ndihma e Arbënisë, e pamposhtuna

    ç’u ba?… Si drita u shkim!!..

 

Po a kurr, thue, ma kurr Virgjina

-me gjâmë kah thrret Shqipënia,-

s’do të ndrisë, si ndriti moteve

përbrijë Rozafës…M A R I A ?!

 

    Tepër lënguem këso shtigjeve

    si fëmija mbetë pa Nanë,

    për né ma dritë nuk lëshuene

    as hyj, as diell, as hanë!

 

Po a kurr, ma kurr, s’do të ngrohemi?

Pa shpresë do të rrijmë e të presim?

Po a heshtun gjithmonë vallëja

do të ngeli, në terr kah dënesim?!

 

    Jo, jo! Pse qiellëve të epëra

    Zoti me dorë të vet

    ka shkrue: “E Zojës asht Shkodra,

    e, Zoja e Shkodrës së vet !”.

 

Qé, ké ato mure të ndrituna,

-zemra m’a ndiën, -qé’i zani

një populli në hov të galdimave,

tue brohoritë: “O ngâni!..

 

    Ktheu, N A N A !” O, ditë ma e bukra

    që Arbënia prét, ago!

    Nanë ktheju, e, në mburoje të hireve

    në Fé Shënjte na vëllazno!

Shkodër, 1927.

 

16  TETOR…

blank

Afer Rozafës së Shkodres…

Zoti me dorë të vet

    ka shkrue: “E Zojës asht Shkodra,

    e, Zoja e Shkodrës së vet !”.

 

Melbourne, 14 Tetor 2021.

blank

“Si i njoha disa nga klerikët katolikë në burgjet e Enver Hoxhës”- Kujtimet e panjohura të intelektualit Uran Kalakula

Publikohen kujtimet e panjohura të intelektualit Uran Kalakula, ish-i burgosur politik, i cili vuajti për më shumë se 21 vite, në kampet e burgjet e regjimit komunist të Enver Hoxhës, pasi në vitin 1961, ai ishte arrestuar, duke u akuzuar se së bashku me një grup, ku bënin pjesë edhe Pjetër Arbnori e Tanush Kaso, kishin dashur të formonin një grupim me prirje social-demokrate europiane, ku si rezultat ,ai u dënua me 22 vjet heqje lirie, të cilat i vuajti kryesisht në burgun e Burrelit, nga ku u lirua në 1992-in dhe u internua në fshatin Kryevidh të Kavajës, deri në vitin 1988. Kujtimet e panjohura të z. Kalakulla, autor i disa librave si “Vargje në Pranga”, eseja politike “Shqiptarizmi dhe prirja e tij europeiste”, monografia “Arshi Pipa, njeriu, jeta” dhe vepra, si dhe libri autobiografik “Njëzet e një vjet burg komunist”, të shkruara pas viteve ’90-të, ku ai përshkruan me detaje dhe hollësira, disa nga klerikët katolikë, mysliman dhe ortodoksë, që ai kishte pasur si bashkëvuajtës gjatë periudhës së vuajtjes së dënimit në kampet e burgjet e regjimit komunist, si: At Konrad Gjolajn, Dom Nikollë Mazrekun, At Gegë Lumën, Dom Ndoc Nikajn, Dom Simon Jubanin, etj.

Intelektuali i njohur Uran Kalakula i cili vuajti për më shumë se 21 vite në burgjet e diktaturës komuniste të Enver Hoxhës, në kujtimet e tij të shkruara si gjatë kohës së vuajtjes së dënimit, ashtu dhe pas daljes nga burgu, një vend të veçantë ia kushtoi klerikëve katolikë, ortodhoksë e myslimanë, të cilët gjatë gjithë periudhës së regjimit komunist, u masakruan në mënyrën më barbare nga regjimi në fuqi. Lidhur me qëndrimin stoik të këtyre klerikëve në burgjet komuniste, bënë fjalë edhe ky shkrim të cilin ne e kemi shkëputur nga kujtimet e zotit Kalakula, të publikuara në librin e tij “Njëzet e një vjet burg komunist”, i cili doli nga shtypi në vitin 2001, pak kohë pasi ai kishte ndërruar jetë.

Pse u ndalua feja nga komunistët?

“E dinë të gjithë që, krahas intelektualëve (si truri i kombit), diktatura komuniste përndoqi me tërbim edhe klerikët, këta përfaqësues të edukatës shpirtërore. Kështu, duke u prerë kokën këtyre njerëzve, trupi i popullit mbetej pa drejtim dhe atëherë ishte Partia ajo që do të drejtonte drejt rrugës së mallkuar, udhës së djallit. E duke shembur mbret e Zot me dhunë, vendin e të dyve, do ta zinte “udhëheqësi me brirë”. E dinë të gjithë se komunizmi, në rrënjët e tij ideologjike ishte materialist, pra ateist.

Teorikisht, ai nuk e pranonte “Njëshin”, qoftë ky Zot, qoftë dhe mbret, në botën e vogël materiale. A nuk fillonin vargjet e para të Internacionales së Parë të Marksit, me mohimin e çdo prijësi, duke filluar nga Zoti, e duke mbaruar tek heronjtë, dhe se “çlirimin”, do ta fitonin vetë proletarët e bashkuar? Të bashkuar, por pa bari? Kush do t’i printe? Do t’i printe Partia! Pra, asnjë kult për asnjë udhëheqës, i çdo lloji që të ishte ky, por një “Shtab Drejtues”, me emrin Parti. Kështu, evitohej “njëshi” dhe na dilte në shesh nocioni i një udhëheqjeje kolektive.

Në vështrimin e pare, ky nocion duket vërtet demokratik, popullor, racional. Por në të vërtetë nën komunizëm, apo më mirë të themi në “socializmin real”, pra në teorinë e gjithë jetën time, që kur “rashë në mendtë e mi”, siç thotë një shprehje popullore e shqipes, jam mësuar të adhuroj korifenjtë e dijes dhe të artit. Jam mësuar të nderoj edhe figura të tilla madhore të udhëheqësve të shquar të botës, si: një Perikli Athinjot, një Katon, Ciceron, e Cincinat, një Xheferson apo një Kened, një Uiston Çurçill apo një Audenahuer e Erhard, një Gand apo një De Gasper e Sandro Pertini, e kështu edhe të tjerë në fushën e demokracisë e humanitetit.

Ndërsa në planin kombëtar: një Skënderbe, një Ismail Qemal, Një Fan Nol e një Ahmet Zog dhe në planin fetar, ku shpesh ushtrimi i fesë harmonizohej aq bukur me veprimtarinë kombëtare e kulturore: një Papë Vojtila, një Gjergj Fishtë, një Shtjefën Gjeçov, një Ndre Mjedë, Vinçens Prenush, prapë Fan Nol, at Kisi e at Ireneu, një Hafiz Ali Korça e të tjerë të këtij kalibri. Dhe, sido që fetarisht, (që nga lindja), më takon të jem mysliman (edhe pse nuk më ka pyetur kurrkush për fenë që duhej të zgjidhja!), për klerikët shqiptarë, sidomos ata të urdhrit françeskan, kam pasur gjithmonë një konsideratë madhore.

Si rregull, ata nuk e ndanin kurrë fenë nga Atdheu dhe kanë vënë bazat e kulturës sonë kombëtare që nga origjina. Mjafton të përmendim këtu Buzukun, Bardhin, Veribobën, Budin, Bardhin, Bogdanin etj. Pikërisht këtë themel tradite shembën të parët komunistët e Hoxhës. Dhe ky qe një krim shekullor!

Me Dom Nikoll Mazrrekun

Unë, për kohën që rashë në burg, nuk kam pasur as rastin dhe as fatin të njoh personalisht figura të tilla të ndritura, si: At Bernardin Palajn, Dom Nikollë Gazulin, Dom Lazër Shantojën, At Gjon Shllakun, At Pjetër Mëshkallën, Dom Vinçens Prenushin e shokë të tyre të denjë si këta. Por, kam njohur klerikë katolikë, si: At Konrad Gjolajn, Dom Nikollë Mazrekun, At Gegë Lumën, Dom Ndoc Nikajn, dom Simon Jubanin e ndonjë tjetër. Drapëri i përgjakur i diktaturës së kuqe, kishte kryer tashmë punën e tij makabre mbi korifenjtë e parë të Kishës Katolike.

Kujtojmë këtu At Visarion Xhuvanin, At Ireneun, At Kisin të Kishës Ortodokse, apo Hafiz Ali Korçën, Hafiz Dërgutin, Hafiz Ali Tarin, etj., klerikë islamikë. At Konrad Gjolajn e kam njohur në kamp-burgun e Elbasanit rreth viteve 1967-’68. Ishte një burrë me shtat mesatar, me një fytyrë të rregullt, me një qëndrim gjithnjë serioz, përgjithësisht disi i ngrysur, gjithnjë i heshtur dhe që parapëlqente më fort të rrinte vetëm. Kisha me të vetëm një përshëndetje mirësjelljeje, asgjë më tepër. Dhe ndaj nuk i’u afrova (dhe as m’u afrua), duke dashur të respektoj dëshirën e tij për izolim vullnetar.

Por, qëndrimi i tij më bënte përshtypje, sidomos fytyra e ngrysur, ku dukej qartë sa një dëshpërim i thellë, aq edhe një zhgënjim i madh. Përkundrazi, me Dom Nikollë Mazrrekun kam qenë disi më afër, jo dhe fort, se edhe ky parapëlqente tërheqje në vetvete. Me të jam njohur në burgun e Burrelit, e ca kohë kemi qëlluar edhe në një dhomë (në vitet e mia të fundit të burgut), madje kundrejt njëri-tjetrit. Gjithë ditën e Zotit, ai rrinte përmbys mbi librat e dorëshkrimet e veta, ashtu siç bëja zakonisht edhe unë. Secili në punën e vet.

Atëhere ai sapo kishte mbaruar romanin voluminoz mbi Skënderbeun (të cilin nuk ma dha ta lexoj), si dhe një novelë me karakter bukolik. Këtë të fundit ma dha dhe unë i shfaqa mendimin tim, mbasi ma kërkoi. Por, Dom Nikolla ishte më i hapët se At Konradi ndaj shoqërisë. Madje, ai dinte të bënte edhe shaka, shpesh me një ironi fort të hollë (sidomos) ndaj realitetit ku ndodheshim, me ca thimtha tipike të tij. Dhe kaq. Duhej të pohoj, se për të kisha respekt. Ishte burgu i dytë apo i tretë i tij, mes internimeve të vazhdueshme.

Ishte një burrë që synonte nga gjatësia, trup lidhur dhe me duar të fuqishme punëtori krahu, pasi në internime kishte ushtruar, për të jetuar, disa lloje zanatesh në fushën e ndërtimit. Dukej që ishte njeri me vullnet e kurajo të hekurt. Por, ajo që më bënte ta respektoja këtë njeri më fort, ishte fakti se ai i kishte dhënë një përgjigje të merituar, nëpërmjet një broshure të botuar para Luftës Dytë Botërore, një misionari katolik italian me veshjen e priftit, me mbiemrin Cordignano, i cili kishte punuar në Shqipëri vite me radhë dhe prandaj e kishte mësuar shqipen fort mirë, sa kishte bërë edhe një a dy fjalorë italisht- shqip dhe anasjelltas, të cilët ishin me vlerë në fushën e leksikografisë shqiptare.

Veçse, me të shkuar në Itali, kishte botuar një libër a një broshurë, ku fliste shumë keq për vendin tonë. Kishte shkuar deri atje, sa i paraqiste shqiptarët si njerëz me bisht, duke shkelur kështu bukën e sofrës mikpritëse shqiptare, e cila nuk i kishte munguar ngado që kishte bredhur nëpër Shqipëri. Kështu, djaloshi patriot, Nikollë Mazrreku (nuk di në ishte ende seminarist apo ishte shuguruar prift), me broshurën e tij pamfletistë, i kishte punuar qindin këtij bukëshkalë të huaj maskara! Madje, kam dëgjuar se kjo broshurë, ishte edhe në dorën e demonstrueseve të parë patriotë, kundër zaptimit fashist Italian të vendit tonë, mes viteve 1939-1940.

Kush ishte At Gegë Luma?

Në burgun e Burrelit u njoha me At Gegë Lumën. Them se ai do të ishte nga Dukagjini dhe ishte bërë meshtar po në krahinën e vet, duke jetuar kështu, gati gjithë jetën, mes maleve dhe banorëve të asaj ane. Për rrjedhojë, ai e njihte në majë të gishtave Kanunin e Lekë Dukagjinit, në të gjitha imtësitë e tij, saqë ishte në gjendje të të citonte nen për nen, e paragraf për paragraf, këtë monument të vjetër të së drejtës së maleve tona e, pse jo, edhe të jetës qytetare për shumë kohë, sidomos në pjesën e Gegërisë.

At Gegë Luma ishte një burrë kaluar të shtatëdhjetave. Kishte një trup të shkurtër e të hajthëm me një kokë sokratike, ku binte në sy sidomos një ball i madh, disi i kërcyer. Kishte gjithashtu një fytyrë të mprehtë e të rregullt, ku i spikatnin dy sy, tek të cilët bënte dritë sa mirësia e shpirti e mençuria, aq edhe serioziteti, vendosmëria e trimëria. At Gega, si malësor e si klerik, kishte në themel të shpirtit të tij, dy elemente kryesore: adhurimin dhe bindjen e patundur te Zoti e mësimet e Krishtit, nga njëra anë, si dhe qëndresën e patundur, tipike për malësorin klasik të atyre anëve.

Ai kishte kryer në Itali dy fakultete njëherësh, çka ishte e zakonshme për meshtarët e, përgjithësisht, për priftërinjtë katolikë: fakultetin e Teologjisë, së pari dhe, së dyti, atë të artit të pikturës. Por, në jetën e vet të maleve, pak ose aspak e kishte lëvruar fushën e artit, pasi u kishte bërë shërbim më tepër mësimet e fesë. Ku vinte puna për këtë apo atë piktor të madh klasik, sidomos nga ata të Rilindjes së madhe Italiane, ai nuk lodhej së himnizuar Mikelanxhelon, Rafaelon apo Da Vinçin. Ndërsa për pikturën e mëvonshme, para e pas kubizmit, nuk kishte qejf të fliste; a pse nuk e njihte fare, a pse edhe mund ta përbuzte. Kuptohet që ai kishte edhe një formim jo të keq letrar.

Sigurisht, njihte Danten, Petrarkën, por Bokaçion nuk e pëlqente (duket për skenat liberale të Dekameronit). Ndërkaq, ai himnizonte ndonjë pasazh të Tasos te “Jeruzalemi i çliruar” se, domosdo, kishte të bënte me varrin e Krishtit. Por, mbi të gjitha, dinte përmendësh gjithë “Lahutën e Malësisë” dhe, atëhere, nisnim të recitonim së bashku, ndërsa rrotulloheshim nëpër oborrin e burgut; herë Marash Ucin, e herë Kerni Gilën. E kështu me radhë. Por në këtë drejtim, ai ma kalonte mua disa herë. Një njeri i tillë nuk mund të mos kishte një botë morale solide.

Tek ai nuk pashë asnjëherë shenjat e frikës, të lëkundjes apo të dëshpërimit. Jeta për të nuk ishte gjë tjetër, veçse një provë që u ishte dhënë njerëzve e për t’i provuar nëse e meritonin në purgator jetën e përjetshëm, në parajsë apo në ferr. Kështu çdo paudhësi e jetës, çdo rrezik, çdo kthesë e paracaktuar, për çdo njeri, nga vetë Perëndia. Ndaj njeriu duhet të jetë i qetë, i durueshëm, i matur dhe të mos u jepet tundimeve, që janë nxitje e djallit e aq më pak inateve, mërive, hakmarrjes, keq bërjes, por të përpiqet të bëjë gjithmonë mirë dhe vetëm mirë.

Por, kur unë i thosha (të them të drejtën, me një farë djallëzie), nëse duhej t’ua lanim me të mirë xhelatëve tanë, për çka na kishin punuar e që vazhdonin të na punonin, At Gega stepej një çast në fytyrën e ngrysur dhe vetëm pastaj ajo i ndriste përsëri, si nga një frymëzim hyjnor dhe ma kthente me fjalët e Krishtit mbi kryq:”Fali, o Zot, se s’dinë ç’ka bëjnë!” Kështu, në ato pak çaste ngurrimi për t’iu përgjigjur pyetjes sime, ai ishte së brendshmi, ishte në një luftë mes psikologjisë së maleve e shpirti të Kanunit dhe mësimeve të Krishtit.

Atë plak të imët, çuditërisht fort të gjallë në lëvizje e në çdo veprim të jetës së përditshme, e donin dhe e nderonin të gjithë të burgosurit, të mirë e të këqij. Fjala e tij ishte si një ligj që duhej respektuar se s’bën. E kam parë shumë herë mes dy grupeve grindavece, që ishin gati të kacafyteshin me njëri-tjetrin, jo vetëm duke i ndarë zemërakët, por duke bërë gjyq”. /Memorie.al

blank

Më 13 tetor 1792 George Washington vuri gurthemelin e parë të Shtëpisë së Bardhë

Më 13 tetor 1792 George Washingtoni vendos gurthemelin e parë të Shtëpisë së Presidentit në Uashington, DC, Shtëpia e projektuar nga James Hoban, do të kishte 3 kate dhe më shumë se 100 dhoma. Emri “Shtëpia e Bardhë”, iu dha zyrtarisht në vitin 1901.

Ndërtimi i Shtëpisë së Bardhë nisi më gurin e parë të themelit, më 13 tetor 1792, pa asnjë ceremoni zyrtare. Rezidenca kryesore, si dhe themelet e shtëpisë u ndërtuan kryesisht nga punonjës skllevër dhe të lirë afrikano-amerikanë, si dhe nga evropianë të punësuar. Pjesa tjetër e punës u krye nga emigrantët, të cilët s’kishin akoma shtetësinë. Muret me gurë ranorë u ngritën nga emigrantët skocezë të punësuar nga arkitekti Hoban, ashtu si dhe relievet e larta dhe dekorimet mbi hyrjen veriore. Pjesa më e madhe e punës me tulla dhe suva u krye nga emigrantët irlandezë dhe italianë. Ndërtimi fillestar u zhvillua në një periudhë prej tetë vitesh dhe me një kosto 232,371.82 dollarë (2.4 milionë dollarë me vlerën e vitit 2005). Edhe pse s’kishte përfunduar akoma Shtëpia e Bardhë ishte gati për banim rreth datës 1 nëntor 1800. Mungesa e materialeve dhe punës bënë të nevojshme ndryshimin e planit të mëparshëm të inxhinierit francez Pierre l’Enfant për një “pallat” që do ishte pesë herë më i madh se shtëpia që u ndërtua aktualisht. Shtëpia e ndërtuar, fillimisht përmbante dy kate në vend të tre që ishin planifikuar. Kur përfundoi ndërtimi, muret e ndërtuar me gurë ranorë u lyen me një përzierje gëlqereje, kafeine dhe plumbi duke i dhënë shtëpisë ngjyrën e saj karakteristike dhe emrin.

Emri

Ndërtesa fillimisht mbante disa emra, si “Pallati i Presidentit”, “Rezidenca Presidenciale”, apo “Shtëpia e Presidentit”. Të dhënat më të hershme të emrit “Shtëpia e Bardhë” janë të regjistruara në vitin 1811. Ekziston një legjendë sipas të cilës, gjatë rindërtimit të strukturës u aplikua bojë e bardhë për të maskuar dëmtimin që kishte shkaktuar zjarri, duke i dhënë emrin, por duke qenë se ajo ishte e ngjyer në të bardhë që në fillim, kjo teori bie poshtë. “Rezidenca Ekzekutive” ishte emri që përdorej në kontekst zyrtar deri sa presidenti Theodore Roosevelt vendosi emrin formal “White House – Washington” duke e gdhendur në të gjitha dokumentet zyrtare. Koka e letrës “The White House” me fjalën “Washington” poshtë i përket administratës së Franklin Delano Roosevelt”. Edhe pse nuk ishte ndërtuar dhe disa vite pas presidencës së George Washington, ekzistojnë teori se emri tradicional i shtëpisë së presidentit të SHBA mund ta ketë origjinën nga shtëpia e Martha Custis Washington, “White House Plantation” në Nju Kent, Virxhinia, kur presidenti i parë i kombit dhe bashkëshortja e tij ishin njohur në mesin e shekullit të 18-të.

Evolimi i Shtëpisë së Bardhë

John Adams u bë presidenti i parë që banoi në Shtëpinë e Bardhë. Gjatë ditës së tij të dytë në shtëpi ai i shkroi gruas së tij Abigail një letër, ku ishte dhe një lutje për shtëpinë: “I lutem Perëndisë që t’i japë bekimet më të mira kësaj Shtëpie dhe të gjithë atyre që do banojnë këtu tani e mbrapa. Vetëm burra të ndershëm e të mençur udhëheqshin nën këtë çati”. Franklin Delano Roosevelt e ka gdhendur bekimin e Adams në oxhakun e Dhomës së Ngrënies. Adams nuk jetoi gjatë në shtëpi dhe menjëherë pas tij ishte radha e Thomas Jefferson, i cili dha idetë e tij se si duhej të ndryshohej Shtëpia e Bardhë. Ishte Benjamin Henry Latrobe, i cili e ndihmoi me skicimin e Kolonadave Lindore dhe Perëndimore, krahë të vegjël që ndihmojnë në fshehjen e pjesëve, ku zhvillohen veprimet e zakonshme shtëpiake si larja e rrobave, stalla dhe depoja. Sot, kolonadat e Jefferson lidhin rezidencën me Krahun Perëndimor dhe atë Lindor.Në vitin 1814, gjatë Luftës së vitit 1812, trupat britanike i vunë zjarr Shtëpisë së Bardhë dhe një pjesë e madhe e Uashingtonit u prek nga zjarret. Vetëm muret e jashtme mbetën dhe ato u desh të shembeshin dhe të rindërtoheshin pasi ishin dobësuar nga zjarri. Pas zjarrit, të dy arkitektët, Benjamin Henry Latrobe dhe Hoban kontribuan në skicimin dhe rindërtimin e Shtëpisë së Bardhë. Portiku jugor u ndërtua në vitin 1824, gjatë presidencës së Jamrs Monroe, ndërsa ai verior u ndërtua gjashtë vite më vonë.

Shtëpia e Bardhë sot

Që prej restaurimit “Kennedy” çdo familja presidenciale ka bërë disa ndryshime në dhomat e tyre private në Shtëpinë e Bardhë, por ndryshimet në Dhomat Shtetërore duhet të aprovohen nga Komiteti për Mirëmbajtjen e Shtëpisë së Bardhë (më parë njihej me emrin Komiteti i Arteve të Bukura Kennedy). Me qëllimin e ruajtjes së integritetit historik të Shtëpisë së Bardhë, komiteti punon me Familjen e Parë, zakonisht me Zonjën e Parë për të implementuar planet e propozuara të familjes.

Krahu Perëndimor

Në Krahun Perëndimor ndodhet zyra e presidentit (Zyra Ovale) dhe zyrat e stafit të tij të ngushtë, prej rreth 50 vetash. Krahu Perëndimor gjithashtu përfshin Dhomën e Kabinetit, ky presidenti kryen mbledhjet e punës dhe ku takohet kabineti i SHBA-së. Kjo pjesë e ndërtesës është përdorur për filmimin e serialit “The West Wing”.

Krahu Lindor

Krahu Lindor, i cili ka hapësirë shtesë për zyra, i është shtuar Shtëpisë së Bardhë në vitin 1942. Aty ndodhen zyrat për stafin e Zonjës së Parë dhe Zyra Sociale e Shtëpisë së Bardhë. Rosaly Carter në vitin 1977 ishte e para që vendosi zyrën e saj personale në Krahun Lindor duke e quajtur atë formalisht “Zyra e Zonjës së Parë”. Krahu Lindor u ndërtua gjatë Luftës II Botërore.

Dhoma e Verdhe Ovale

Dhoma e Verdhë Ovale është një dhomë në formë ovale e pozicionuar në pjesën jugore të katit të dytë të Shtëpisë së Bardhë dhe është zyra e presidentit të SHBA. E përdorur fillimisht si dhomë vizatimi, gjatë presidencës së John Adams ajo u përdor si librari, zyrë dhe dhomë pritjeje familjare. Sot ajo përdoret për pritje të vogla dhe për të përshëndetur krerët e shteteve para Darkës Shtetërore.

Kapaciteti

Në Shtëpinë e Bardhë janë 132 dhoma, 35 banjo, si dhe 8 palë shkallë. Në shtëpinë zyrtare të presidentit të SHBA gjenden gjithashtu 412 dyer, 147 dritare, 28 oxhaqe, si dhe tre ashensorë.

Emri

Në kohë të ndryshme të historisë, Shtëpia e Bardhë është njohur si “Pallati i Presidentit”, “Shtëpia e Presidentit” dhe “Rezidenca Ezekutive”. Presidenti Theodore Roosevelt vendosi emrin formal “White House – Washington”.

I pari

Presidenti James Polk (1845-’49) ishte i pari që ka dalë në fotografi. Presidenti Theodore Roosevelt (1901-09) ishte i pari që ka udhëtuar jashtë vendit, kur vizitoi Panamanë. Presidenti Franklin Roosevelt (1933-45) ishte i pari që udhëtoi me avion.

Kuzhina

Në Shtëpinë e Bardhë ndodhen pesë kuzhinierë me kohë të plotë, të cilët duhet të jenë në gatishmëri në çdo moment. Në këtë mënyrë, kuzhina e Shtëpisë së Bardhë është në gjendje t’u shërbejë darkë rreth 140 të ftuarve njëkohësisht.

Kostoja

Ndërtimi fillestar u zhvillua në një periudhë prej tetë vitesh dhe me një kosto 232,371.82 dollarë (2.4 milionë dollarë me vlerën e vitit 2005). Edhe pse s’kishte përfunduar akoma Shtëpia e Bardhë ishte gati për banim rreth datës 1 nëntor 1800.

Zbavitja

Në Shtëpinë e Bardhë ka një sërë ndërtesash dhe ambientesh relaksuese dhe sportive për presidentët. Aty ndodhet një fushë tenisi, pishinë, një kinema, pistë vrapimi, si dhe shpeshherë organizohen koncerte të ndryshme.

Rindërtimi Truman

Keqpërdorimi i shtëpisë për dekada me radhë, ndërtimi i një papafingo në kat të katërt dhe shtesa e një ballkoni mbi portiku jugor, sipas Harry Truman kishin shkaktuar dëme mbi strukturën me tulla dhe gurë ranorë. Në vitin 1948, u deklarua rreziku i pashmangshëm i shembjes së shtëpisë, duke bërë që presidenti Truman të urdhëronte një rindërtim të plotë dhe të vendosej në shtëpinë “Blair House” nga viti 1949 deri më 1951. Rindërtimi u krye nga një firmë e Filadelfias dhe përfshiu shembjen e plotë të pjesës së brendshme dhe ndërtimin e një strukture të re prej çeliku, si dhe rindërtimin e dhomave origjinale me strukturën e re. U shtua dhe ajri i kondicionuar me sistem qendror, dy pjesë shtesë tuneli, si dhe vend për t’u strehuar në rast bombardimi. Familja Truman u vendos sërish në Shtëpinë e Bardhë më 27 mars 1952. Ndërkohë që struktura e shtëpisë nuk ndryshoi, shumë prej punimeve të brendshme e humbën vlerën historike.

Restaurimi Kennedy

Jacqueline Kennedy, bashkëshortja e presidentit John F. Kennedy kreu një restaurim të zgjeruar dhe historik të shtëpisë. Ajo kërkoi ndihmën e Hanry Francis du Pont nga muzeu “Winterthur” për ta ndihmuar me veprat e artit, shumë prej të cilave vazhdojnë të jenë aty. Vepra të tjera arti të periudhës Kennedy i janë dhuruar donatorëve të pasur të Shtëpisë së Bardhë, familjes Crowninshield, Jane Engelhard, Jayne Wrightsman dhe familjes Oppenheimer. Stéphane Boudin e firmës pariziene të dekorimit “House of Jansen” ishte personi që u punësua nga zonja Kennedy për ta ndihmuar në dekorim. Periudhat e ndryshme të republikës së hershme dhe historia botërore u zgjodhën si tema për çdo dhomë, stiuli federal për Dhomën e Gjelbër, perandoria franceze për Dhomën Blu, perandoria amerikane për Dhomën e Kuqe, Luixhi XVI për Dhomën e Verdhë Ovale dhe stili viktorian për studion e presidentit, e riemëruar Dhoma e Traktatit. U përzgjodhën mobilje antike, si dhe copëra dhe prerje të bazuara në periudhën historike, në të cilën ishin prodhuar dokumentet.

Dhoma e Ngrënies se Presidentit

Dhoma e ngrënies së presidentit është në katin e dytë të Shtëpisë së Bardhë, pranë qoshes veri-perëndimore. Ajo u krijua në vitin 1961, gjatë administratës së John F. Kennedy. Ajo dhomë është përdorur më parë si dhomë gjumi dhe ndenjeje. Ajo është ngjitur me një kuzhinë të vogël dhe lidhet me një korridor të vogël me kuzhinën e madhe në katin përdhes.

Dhoma e Pritjeve Diplomatike

Dhoma e Pritjeve Diplomatike është një prej tre dhomave ovale në Shtëpinë e Bardhë. Ajo është në katin përdhes dhe përdoret si dhomë pritjeje për ambasadorët e shteteve që prezantojnë kredencialet e tyre, ceremoni kjo që më parë është kryer në Dhomën Blu. Kjo dhomë është pjesa hyrëse në Shtëpinë e Bardhë dhe ka katër dyer që e lidhin me dhomat e tjera.

Dhoma Blu

Dhoma Blu është një prej tre salloneve shtetërore në katin e parë të Shtëpisë së Bardhë. Ajo shquhet, gjithashtu, për formën ovale. Dhoma përdoret për pritje dhe ndonjëherë edhe për darka të vogla. Ajo dekorohet gjithnjë me ngjyrë blu. Ajo ka gjashtë dyer dhe tre dritare. Dhoma Blu është e mobiluar sipas stilit të perandorisë franceze. WIKIPEDIA

blank

LETER NGA KUSHERIRI…Për motrën e Tofik Deliallisit që pushkatua me Grupin e Deputetëve më 1947 Nga Gëzim Peshkëpia

Shefqet Deliallisi ka sjell në rrjetin social një letër nga Gëzim Peshkëpia që dëshiron ta ndajë me lexuesit. Histori rrëqethëse shqiptare e kohës së diktaturës kur gjithë elita e kombit u burgos dhe u vra pa gjyqe ose me gjyqe farsë.
“LETER NGA KUSHERIRI..
Disa vite më parë pas një statusi në një përvjetor të pushkatimit të Tofik Deliallisit me “Grupin e deputeteve” në vitin 1947, mora një letër nga kushëriri im Gëzim Peshkëpia.
Një histori rënqethëse e shkruajtur me ndjenjë dhe mjeshtri, të cilën sot po e ndaj me ju…” Shefqet Deliallisi
LETRA
Jam mjaft i emocionuar nga fotografia e kushëririt të mamës time, dëshmorit Tefik Deliallisi. Dua të tregoj i dashur Shefqet, se mama ime sa herë e përmendëte Tofikun i dridhej buza i ridhnin lotët e duke psherëtitur me fliste për atë njeri aq të dashur për të dhe gjithë njerëzit që e kishin njohur.
Nuk mund të rri pa përmendur motrën e tij, gruan burrneshë Nejen. (Emine Deliallisi-Kurti) Ajo ishte aq sa e dashur dhe e ndjeshme ndaj fatkeqësive po aq heroike si rallë kush.
Po ta tregoj ashtu si ma rëfeu mama ime këtë histori: Mbas pushkatimit ne bregun e lumit të atyre që u dënuan me vdekje Neja, kur u err vetëm me një kep në dorë afrohet tinës në gropën ku kishin hedhur trupat dhe mbasi mundi ta ndajë prej trupave të tjerë vëllanë, i preu një copë nga rrobat dhe e mori me vete për ta parë nëse ishte e kostumit të tij apo jo. Mbuloi përsëri trupin dhe u largua meqë erresira ishte e plotë dhe ajo nuk mundi ta shquaj mirë të vëllanë. Mbasi u sigurua ajo u kthye duke ju fshehur shikimit të një ushtari që vëzhgonte zonën tërhiqet barkas afër varrit dhe mbasi largoi dheun e ngarkoi trupin në kurriz e me mundim të madh arriti ta shpjerë te një gëmushe afër xhades. Pastaj u kthye dhe filloi të mbulojë boshllëkun e krijuar me dheun e gërmuar. Tashmë ushtari e kishte dalluar dhe mbasi lajmëroi oficerin u drejtuan për tek Neja e cila kishte flakur kepin e po vajtonte mbi gropën ku ndodheshin trupat e tjerë.
-Çfar ben ti këtu? e pyet vrazhdë oficeri.
Po vajtoj vellanë, përgjigjet Neja.
Si të quajnë?
Neja i përgjigjet me emër dhe mbiemër, pastaj merr kurajon e i thotël:
A je shqiptar ? A ke motër ti?
Oficeri stepet e i thotë me një zë jo fort bindës:
Ik se po të pashë më këtu do të çoj brenda dhe pastaj e di ti se ç’dru do të hashë…
Neja gjithë baltë largohet në drejtim të kundërt ku kishte fshehur trupin e vëllait.
Pastaj u nis për në Ndroq tek Daje Coni që ishte miku besnik i Tofikut. Ai e kishte qarë si vëllain e tij e sapo mori vesh se ku e kishte fshehur trupin, bëri gati karrocën, hodhi mbi të ca duaj kashtë e u nisën në atë natë të errët për tek vendi që i tregoi Neja. Sapo arritën ndaluan e vëzhguan përreth e si u siguruan terhoqën trupin e ngarkuan në karroce duke e maskuar me kashtën që kishin marrë me vehte. Kështu vazhduan deri në varrezën e Shijakut një vend i veçuar afër Erzenit.
Neja e kishte bërë planin më parë dhe shkoi drejt e tek varri i një foshnje nga fisi i tyre. Si e hapën varrin futën trupin e Tofikut dhe e mbuluan ashtu në heshtje atë martir që mbas afro 50 vjetësh do rivarrosej me nderime ashtu si meritojnë ata që luftuan për vendin e tyre, për lirinë për demokracinë…
Tofik Deliallisi (1910-1947).
Foto e parë : para denimit, foto e dytë: në gjygjin farsë, i transformuar nga torturat.
Në foto poshtë: Neja, gruaja heroinë, motra e Tofik Deliallisit, Emine Deliallisi Kurti
blank blank
blank

XLIII – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. 120 VJETORI KUR U Lé N’SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Pergatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

Nga Fritz RADOVANI: (Pjesa e XLIII)

 

1946: “Këte Kishë do t’a bejmë kinema..!”

blank

 

Kisha e Jezuitve në Tiranë.Këtu shërbente At Pjeter Meshkalla S.J.

 

Unë them se, me këte luftë kundra fesë neve, edhe po diskreditohemi faqe botës, së cilës i kemi dhanë premtime solemne për liritë dhe të drejtat njerëzore në Shqipni. Kur në vj. 1945, në Tiranë, me 8 mars, unë u takova me Juve, Shkëlqesë, se kishem ndigjue prej komunistëve fjalët: “Këte Kishë do ta bajmë kinema”; Ju m’u përgjegjët: “Kjo asht propagandë armiqësore!”.

Me të vërtetë, as anmiku ma i tërbuem i Pushtetit s’ka muejtë me ju ba një propagandë ma anmiqësore në 22 vjet, sa i keni ba vetit.”

 

Me këto fjalë At Meshkalla i drejtohet kryeministrit katil Mehmet Shehu:                                                                                                        

E pabesueshme asht mbyllja!

Vetem një Shqiptar që e ka qitë ceken me vdekë per Atdhe e Fe, ka mundësi me i thanë një kriminelit kryeminister komunist, se: Jeni tue shkelë premtimet solemne që i keni ba Europës!.. Tue dijtë se per terroristin e grupeve komuniste të Spanjës, tashti krahu i djathtë i tiranit Ever Hoxha, se “një prift katolik per ate asht vetem një shifer…” Dhe, nuk mjaftohet me kaq, po edhe vazhdon mendimin e vet per me e çue deri në fund ate që, At Meshkalla e ndryente permbrenda.

Mbasi Mehmet Shehu i kundershtoi se:“Kjo asht propagandë armiqësore!”, atëherë, At Meshkalla, shperthen si një vullkan i vertetë që rroposë shka i del perpara, pa marrë parasyshë aspak me cilin flet prej terroristave: Me të vërtetë, as anmiku ma i tërbuem i Pushtetit s’ka muejtë me ju ba një propagandë ma anmiqësore në 22 vjet, sa i keni ba vetit.”

Të nderuem lexues! Kanë kalue 32 vjetë që kam pasë fatin me e sigurue këte leter historike, e ndoshta, kur ta ripersëritni leximin e këtyne rreshtave keni me u bashkue me mendimin tim: “Si ka shpetue At Pjeter Meshkalla, prift Katolik dhe jezuit Shqiptar, madje edhe prej Shkodret, studjue në Linz t’ Austrisë.., mbasi i ka thanë që as anmiku ma i tërbuem i Pushtetit s’ ka mujtë me ju ba nji propagandë ma anmiqësore në 22 vjet, sa i keni ba vetit”…

Asnjëherë kur e kam lexue nuk e kam gjetë shkakun e shpetimit të At Meshkallës, perveç një kujdesit të Mbinatyrshem per Atë Burrë Trim të pashoq.

Kanë me kalue vite e vite të tjera dhe, asht e pamujtun per me gjetë dikush shkakun e shpetimit të vertetë të At Meshkallës, nga thonjtë e një katili të pashpirtë si ishin xhelatët Mehmet Shehu apo Ever Hoxha! E kur, pikrisht, mbas 22 vjetësh kur në mendjen e tyne, pushteti tashti asht i sigurt dhe i plotfuqishem…

Gati gati e pabesueshme kur mendon njeriu sesi një Prift Katolik i thotë: “Ja keni ba vetit!”.

E krimineli vrastar asht i pafuqishem para Priftit t’ pranguem nder hekra. Një mister i vertetë!!

E sot, ma shumë se asnjëherë Jeta dhe Veprat fetare të At Mëshkallës duhen studjue ma shumë se kurr, mbasi Shqipnia komuniste, ishte e pakrahasueshme me të gjitha vendet tjera komuniste të Europës Lindore, per nga terrori dhe vrasjet e Klerikve Katolik Shqiptarë.

Kjo perforcohet edhe me viziten e Papës së Parë që ka shkelë në Token Shqiptare… Një vizitë me të vertetë e paharrueshme historike dhe baritore e Shek. XX…

E mos harroni kurr thanjen e Papës Gjon Pali i II, tek Sheshi i  monumentit  Skenderbeut në Tiranë, me 25 Prill 1993, para disa qinda e mija Shqiptarve:

“Drama e Juej Shqiptarë të dashtun, zgjon interesimin e gjithë Kontinentit Europian e asht e domosdoshme që Europa mos t’ Ju harrojë!”

Ajo që ka ngja në Shqipni të dashtun Vllazën dhe Motra, nuk asht pa kurrë në historinë e njerëzimit.

Këto thanje duhet me kenë të shkrueme nder të gjitha faqet e para të teksteve shkollore e universitare…

Mbasi kam frikë se, “Europa i ka harrue këta porosi!”

Fatkeqsisht, as në Shqipni.., sot, nuk ka mbetë kush prej “atyne”.., që duhen me ua kujtue…

         (Fundi i Pjesës së II)

         Melbourne, 11 Tetor 2021.

blank

Libri i Dushan Mugoshës për Enver Hoxhën

Kujtimet e Dushan Mugoshës (7 janar 1914 – 8 gusht 1973), “Kur isha në Shqipëri”, u botuan fillimisht në revistën e njohur të Beogradit “NIN”, në numrat e saj të muajit nëntor të vitit 1971 deri në shkurt të vitit 1972. Këto kujtime i paraprijnë botimit të librit me titull “Në detyrë” (“Na Zadatku”).

  1. Mugosha ishte me origjinë malazeze. Ai ka lindur në vigjilje të Luftës së Parë Botërore, në Leshkopol, afër Podgoricës. Pas pushtimit të Malit të Zi nga ushtria austro-hungareze, familja e tij u internua, ndërsa të atin ia pushkatuan. E ëma, së bashku me gjashtë fëmijët e tjerë, u vendos në qytetin e Pejës, ku ndodhej një komunitet serbo-malazez.

Në vitin 1932, në moshën 18-vjeçare Dushan Mugosha do të shpërndajë traktin e parë komunist për të cilin do të arrestohet. Ndërsa në vitin 1934 ai do të anëtarësohet në Partinë Komuniste Jugosllave (PKJ). Në vitet e Luftës së Dytë Botërore ai ishte anëtar i Komitetit Qendror të Kosovës dhe Metohisë në Pejë. Me vendim të KQ të PKJ-së dhe Titos, D. Mugosha u dërgua në Shqipëri, ku së bashku me Miladin Popoviqin, dhanë kontributin kryesor për themelimin e PKSh-së.

Pas përfundimit të LDB-së, D. Mugosha mbajti disa detyra të rëndësishme në organet drejtuese në Krahinën Autonome të Kosovës, si sekretar i Komitetit Krahinor të Lidhjes Komuniste të Serbisë për Kosovën dhe Metohinë; anëtar i Komitetit Ekzekutiv i KQ të LK-së të Serbisë dhe anëtar i KQ të LKJ.

Me mision në Shqipëri

Kujtimet e D. Mugoshës hapen me përjetimet e lajmit mbi pushtimin e Shqipërisë nga trupat italiane. Sipas tij, lëvizja komuniste në qarkun e Pejës kishte shprehur angazhimin për mobilizimin e përgjithshëm kundër agresionit italian. Anëtarët e komitetit qarkor dhe komunistët e vjetër u ngarkuan me detyrën që t`u bënin thirrje njerëzve të regjistroheshin vullnetarë për të shkuar në Shqipëri në frontin kundër trupave italiane.

  1. Mugosha thekson se kësaj thirrjeje iu përgjigjën një numër i konsiderueshëm vullnetarësh, më shumë nga ç`pritej nga strukturat e PKJ-së dhe komiteti qarkor. Por, në mënyrë abuzive, ai shkruan se për këtë pengesë ishte bërë tradhtia e Mbretit Zog dhe e qeverisë së tij që i kishte dhënë mundësi italianëve ta pushtonin Shqipërinë dhe të vendosnin regjimin e tyre më shpejt sesa mund të mendohej.

Ai nuk sjell asnjë fakt, asnjë argument për një mobilizim të tillë dhe nuk përmend qëndrimin e qeverisë Jugosllave, e cila propozimit të Mbretit Zog për organizimin e një mbrojtjeje në zonat veriore të Shqipërisë, në kufi me Jugosllavinë, kjo e fundit iu përgjigj, se për arsye sigurie do të hynte disa km në brendësi të territorit shqiptar. Ngushtimi i perimetrit të mbrojtjes, për të vijuar qëndresën kundër Italisë, e bëri krejtësisht të pamundur planin e Mbretit Zog.

Sidoqoftë, agresioni italian, shënoi një hap të rëndësishëm për vendosjen e kontakteve mes PKJ-së dhe komunistëve shqiptarë. Kjo detyrë iu ngarkua personalisht M. Popoviqit nga KQ i PKJ-së pas një takimi që ai zhvilloi me Titon në Zagreb. Të parët që informuan strukturat lokale të PKJ-së mbi gjendjen e lëvizjes komuniste në Shqipëri ishin Fadil Hoxha dhe Emin Duraku. Sipas tyre, kjo lëvizje përbëhej nga grupime të ndryshme rivale.

Por, kjo situatë nuk e pengonte krijimin e PKSh-së dhe, se ndihma e PKJ-së për këtë, ishte e domosdoshme. Miladini ra dakord me mendimet e tyre dhe nënvizoi faktin, se përçarja e grupeve komuniste shqiptare favorizonte pushtuesit italianë. Ai i përmbahej mendimit, se duhej krijuar sa më parë PKSh-ja me një strukturë të vetme organizative dhe me një platformë të qartë politike. Për këtë qëllim, Fadil Hoxha dhe Emin Duraku u pajisën me disa materiale teorike. Megjithatë, kontaktet dhe lidhjet mes PKJ-së dhe lëvizjes komuniste shqiptare, për arsye objektive, nuk u konsoliduan. Kjo për shkak se kufiri shqiptaro-jugosllav kontrollohej si nga italianët, ashtu dhe nga jugosllavët, të cilët i trembeshin ekspansionit të Italisë. Periudha në fjalë përkon me vitet 1939-1941, kur Bashkimi Sovjetik nuk ishte sulmuar ende nga Gjermania naziste.

Krahas detyrës për bashkimin e grupeve komuniste shqiptare dhe krijimin e PKSh-së, D. Mugoshës iu ngarkua edhe një mision tjetër i rëndësishëm. Ai duhej të bënte përpjekje për të liruar nga vendinternimi në Peqin M. Popoviqin, anëtarin e Komitetit qarkor Krste Filipoviçin dhe profesor Mihajllo Popoviqin, i cili, në vigjilje të arrestimit nga italianët, në korrik të vitit 1941, sapo ishte pranuar në radhët e PKJ-së.

Për kalimin e kufirit shqiptaro-jugosllav Fadil Hoxha, i siguroi D. Mugoshës një lejekalimi me emrin e mësuesit Hysni Zajmi. Duhet theksuar, se emrat dhe pseudonimet e emisarëve sllavë, gjatë periudhës së luftës, kishin një simbolikë të caktuar. Ato ishin përzgjedhur me kujdes, që t`i përkisnin religjionit islam dhe origjinës shqiptare. Kjo, për të evituar pakënaqësinë, që ngjallnin emrat sllavë.

Nëpërmjet rrugës Pejë-Prizren, së bashku me Fadil Hoxhën, D. Mugosha u nis drejt Shkodrës. Atje hyri në kontakt me disa pjesëtarë të grupit komunist, siç ishte Tuk Jakova, i cili do t`i tregojë për rivalitetin mes grupeve, që e akuzonin njëri-tjetrin si bashkëpunëtorë të organeve policore dhe, se i vetmi grup i vërtetë komunist në Shqipëri, ishte ai i Shkodrës. Për krijimin e PKSh-së edhe Tuk Jakova do të kërkojë ndihmën e PKJ-së.

Më pas, së bashku me Fadil Hoxhën, D. Mugosha do të niset drejt Tiranës, për të vendosur kontakte me drejtues të tjerë të lëvizjes komuniste shqiptare. Atje ai takohet me Vasil Shanton, Qemal Stafën dhe Kristo Themelkon, të cilët i shpalosën një panoramë të përgjithshme mbi situatën politike dhe i deklaruan se, pengesë kryesore për krijimin e PKSh-së ishte mungesa e klasës punëtore, për shkak se nuk kishte industri. Një pikëpamjeje të tillë, i përmbahen shumë protagonistë të tjerë të lëvizjes komuniste, historianë e studiues. Kjo tregon, se më tepër se lëvizje sociale, siç kishte ndodhur në vendet e industrializuara, lëvizja komuniste në Shqipëri, ishte trup i huaj, ideologji e importuar nga konjuktura të caktuara, e përbërë nga aventurierë politikë dhe një numër i vogël idealistësh.

Por, komunistët shqiptarë, me në krye Zef Malën, për të kapërcyer faktorët objektivë, siç ishte mungesa e klasës punëtore, do të shpiknin një “formulë” të paprecendent në historinë e mendimit politik marksist. Në broshurën “Zhvillimi ekonomik i Shqipërisë”, ai nënvizonte faktin se, meqenëse në Shqipëri nuk kishte klasë punëtore, pushtimi italian ishte diçka e mirë, pasi do të industrializonte vendin e do të bëhej shkak për lindjen e saj dhe, në këtë mënyrë, do të krijoheshin kushtet për krijimin e PKSh-së. Ky qëndrim bashkëpunues me fashizmin italian, binte ndesh me direktivat e Kominternit dhe, do të bëhet shkak, që Mbreti Zog në vitin 1938, të ndërmarrë një fushatë arrestimesh ndaj grupit komunist të Shkodrës. Një qëndrim të tillë pasiv ndaj italianëve e dëshmon edhe D. Mugosha, kur shkruan se, sipas këtij “teoricieni” (për Zef Malën), komunistët nuk duhej të ndërmerrnin asnjë aksion, por vetëm të pregatiteshin ideologjikisht, për betejën finale.

Puna për bashkimin e grupeve komuniste dhe krijimin e PKSh

Veprimtaria e D. Mugoshës, për unifikimin e grupeve komuniste shqiptare, do të vijë duke u intensifikuar. Ai takohet me grupin e “të Rinjve”, më konkretisht me drejtuesit e tij, Sadik Premten dhe Anastas Lulën, të cilët, si të gjithë përfaqësuesit e tjerë, e konsideronin grupin e tyre si të vetmin grup të vërtetë komunist. Për realizimin e objektivave të tyre, grupi kishte përvetësuar parimin makiavelist se “qëllimi justifikon mjetin”.

Të çudit fakti, se tek të gjitha grupet komuniste, ekzistonte bindja se në Shqipëri nuk ekzistonin kushtet objektive për krijimin e PKSh-së, duke e konsideruar këtë veprim si aventurë politike. Atëherë lind pyetja, përse u krijua PKSh-ja, në nëntor të 1941-shit? A ishte kjo nevojë imediate për komunistët shqiptarë? Jo! Tashmë dihet, se bashkimi i grupeve komuniste dhe krijimi i PKSh-së ishte direktivë e Kominternit pas sulmit të Gjermanisë naziste kundër Bashkimit Sovjetik.

Tejkalimi i përçarjes së grupeve konsiderohej mision tepër i vështirë edhe për komunistë si Vasil Shanto dhe Qemal Stafa. Prandaj, ata kërkonin ndihmën urgjente të PKJ-së. Sipas tyre, bashkimin e këtyre grupeve mund ta realizonte vetëm autoriteti i kësaj partie.

Si rezultat i presionit të anëtarëve të tyre, grupet komuniste krijuan një komision të përbashkët me përfaqësues Mustafa Gjinishin e Hasan Reçin, të cilët D. Mugosha i konsideronte si bashkëpunëtorë të shërbimeve të huaja dhe Mustafa Kaçaçin, të cilin e quan patriot. Komisioni kishte për detyrë të koordinonte punën e grupeve, të likuidonte mosmarrëveshjet që ata kishin me njëri-tjetrin dhe të krijonte terrenin e domosdoshëm për themelimin e PKSh-së. Por qëllimi i M.Gjinishit dhe H.Reçit, sipas D. Mugoshës, ishte të pengonin sa më shumë këtë objektiv. Se cili ishte shkaku, ai nuk jep asnjë shpjegim.

Pas mbërritjes për herë të dytë në Tiranë, D. Mugosha takohet me M. Popoviqin dhe shokët e tjerë që ishin arratisur nga Peqini. Ai shpalos një panoramë të raportit të forcave brenda vendit dhe pozicionimin e bashkësive fetare në lidhje me regjimin fashist. Në këtë periudhë, D. Mugosha dhe M. Popoviqi zhvillojnë një veprimtari intensive për unifikimin e grupeve. Divergjencat mes tyre nuk ishte e lehtë për t`i sheshuar. Vështirësi sipas tij, përbënte “formula” e Zef Malës, e cila kishte kontaminuar një pjesë të lëvizjes si dhe grupi i “të Rinjve” me taktikën e tyre: “Qëllimi justifikonte mjetin”. Ndërsa pasuesit e Andrea Zisit, nuk kishin peshë të madhe. Kjo ishte situata deri më 8 nëntor 1941, kur, pas një pune intensive të D. Mugoshës dhe M. Popoviqit dhe direktivës së ardhur nga Kominterni, organizohet mbledhja për themelimin e PKSh-së.

Por vështirësitë nuk kishin të sosur për emisarët sllavë. Në mesin e grupeve komuniste, filloi një rivalitet i egër për katapultimin e anëtarëve të tyre në KQ provizor të PKSh-së. Ata filluan të denigronin kandidatët e njëri-tjetrit me akuza nga më të ndryshmet. Sipas D. Mugoshës, grupet mbanin edhe kontakte të fshehta me njëri-tjetrin, për të minuar mbledhjen themeluese dhe bënin çdo gjë, për të treguar se, nuk ekzistonin kushte objektive për krijimin e partisë. Kjo për sa i përket kundërshtarëve. Ndërsa, ata që ishin për themelimin e PKSh-së, këmbëngulnin se anëtarët e grupit të tyre duhet të kishin më shumë përfaqësues në KQ.

Lidhur me mbledhjen e themelimit të PKSh-së, D. Mugosha sjell versionin e tij, i cili duhet marrë në konsideratë, duke i bërë një vlerësim kritik. Ne nuk marrim përsipër të certifikojmë, se deri ku ato që shkruhen nga ai në këto kujtime janë të vërteta. Kjo për shkaqe të ndryshme objektive. Në radhë të parë, për faktin, se dokumentacioni apo tekstet e trashëguara nga periudha komuniste për historinë e PKSh-së, i janë nënshtruar në mënyrë sistematike retushimit.

  1. Mugosha, përshkuan atmosferën e kryeqytetit shqiptar. Ai shkruan për jetën sociale, bollëkun e dyqaneve dhe çmimet e leverdisshme; për administratën, e cila ndodhej në duart e shqiptarëve kolaboracionistë etj.

Për krijimin e strukturave të PKSh-së, ai ndërmori një sërë udhëtimesh në të gjitha qytetet kryesore të Shqipërisë. Jo pa vështirësi, D. Mugosha dha një “kontribut” të rëndësishëm për themelimin e organizatave të partisë. Sigurisht, që në plan të parë, ai kishte afirmimin dhe mbështetjen e elementëve që për PKJ-në dhe strategjinë e saj politike konsideroheshin të “shëndoshë”.

Problemin më të madh, emisarët sllavë do ta hasnin nga grupi i “të Rinjve”, i cili nuk pranoi të unifikonte qëndrimet dhe të bashkohej me PKSh-në. Për këtë arsye, brenda një kohe të shkurtër, do të merren masa për eleminimin e tyre fizik. Kështu, Anastas Lula do të vritet, ndërsa Sadik Premte, për shkak të reputacionit që gëzonte në fshatrat e Vlorës dhe lidhjeve farefisnore, për një periudhë, do ta vazhdojë veprimtarinë ilegale nën këtë rrezik dhe pastaj do të largohet për t`u vendosur përgjithmonë në Francë.

Autori flet edhe për krijimin e Ballit Kombëtar dhe qëndrimet e kësaj organizate politike ndaj lëvizjes komuniste. Qëndrimet diametralisht të kundërta të tij me ballistët nxjerrin në pah akuzat për tradhti dhe bashkëpunim me okupatorin fashist. Ndërsa Balli Kombëtar, i akuzonte komunistët, se donin “kazan të përbashkët, gra të përbashkëta, shkatërrimin e kishave dhe xhamive, nuk njohin Zot dhe janë anarshistë”.

Më tej, D. Mugosha flet për peripecitë e udhëtimeve drejt Malit të Zi e, më pas, drejt Shtabit të Përgjithshëm të ushtrisë partizane, për t`u takuar me shokun Tito. Pas disa përshkrimeve mbi atmosferën dhe kushtet e partizanëve jugosllavë, ai përshkruan udhëzimet e Titos, i cili e njofton mbi përgjigjen e Kominternit dhe detyrat për t`u nisur drejt Shqipërisë; për ngarkimin nga KQ i PKJ-së i Bllazho Jovaneviçit, që të asistonte në Konferencën e Parë të Përgjithshme të PKSh-së dhe një emisari tjetër, që do të merrej me organizimin e forcave të armatosura shqiptare.

Njohja e PKSh-së nga Kominterni

Pas kalimit nga Mali i Zi, D. Mugosha së bashku me emisarët e tjerë, arritën në Shkodër, duke vijuar udhëtimin drejt Tiranës dhe Labinotit, ku ishte selia e KQ të PKSh-së. Lajmi, se PKSh-ja ishte njohur nga Kominterni, shkaktoi entuziazëm tek komunistët shqiptarë. Në Labinot, D. Mugosha gjeti M. Popoviqin, Enver Hoxhën, Liri Gegën, Ramadan Çitakun etj. Në fund të nëntorit të vitit 1943, sipas tij ishin krijuar komitetet qarkore në Tiranë, Shkodër, Durrës, Vlorë, Gjirokastër, Korçë, Elbasan dhe Berat; në radhët e PKSh-së numëroheshin 900 anëtarë dhe operonin disa çeta të armatosura.

Në bazë të udhëzimeve të Kominternit, duhej mbajtur sa më shpejt Konferenca e Parë e PKSh-së dhe duhej krijuar KQ i përhershëm. Për këtë, D. Mugosha dhe Kristo Themelko u ngarkuan me detyrën, për të asistuar në konferencat vendore në Vlorë dhe Gjirokastër, ku do të zbërtheheshin direktivat e Kominternit, letrat e Titos dhe do të zgjidheshin delegatët për konferencën kombëtare të partisë.

Sipas D. Mugoshës, lëvizja komuniste dhe aktiviteti i saj i armatosur në trajtën e çetave kishte gjetur një përhapje më të gjerë në Shqipërinë e Jugut. Kujtime interesante autori sjell edhe për Konferencën e Labinotit, e cila u mbajt në shtëpinë e Sami Bahollit më 17 mars 1943. Në këtë konferencë merrnin pjesë 70 delegatë, 100 të ftuar dhe disa çeta që merreshin me sigurimin dhe furnizimin e saj me ushqime. Në Labinot u morën disa vendime të rëndësishme lidhur me organizimin e PKSh-së, Lëvizjes Nacionaçlirimtare, për forcimin e organizatës së partisë, për organizimin dhe zhvillimin e mëtejshëm të organeve të reja të pushtetit, për punën me Frontin Demokratik, Frontin Atifashist, punën me gruan, rininë, zgjedhjen anëtarëve të rinj të KQ etj.

Pas përfundimit të Konferencës së Labinotit, anëtarët e KQ u shpërndanë në organizatat e tyre, për të çuar vendimet dhe për zbatimin e tyre. Vojo Kushi dhe Bllazho u nisën drejt Jugosllavisë. Gjatë qëndrimit të tij në Shqipëri, ky i fundit, sipas D. Mugoshës, shkroi broshurën “Puna e partisë në ushtri”, e cila, deri në ditët e çlirimit, shërbente si libër xhepi për komisarët e çetave dhe batalioneve partizane. Kjo tregon se, jo vetëm organet drejtuese të PKSh-së, por edhe organizimin politik dhe ideologjik të ushtrisë partizane e formatuan dhe orientuan emisarët sllavë.

Roli i Dushan Mugoshës dhe Miladin Popoviqit për nisjen e luftës civile mes shqiptarëve

Sipas udhëzimeve të KQ provizor, Miladini dhe Dushani së bashku me dy anëtarë të tjerë, u nisën për në Shqipërinë e Jugut, për të ndihmuar me eksperiencën e tyre Lëvizjen Nacionalçlirimtare, e cila në këtë rajon kishte njohur një rritje progresive.

Veprimtaria e Sadik Premtes dhe Anastas Lulës do të ngjallë panik të madh në KQ dhe tek emisarët sllavë. Miladini dhe Dushani i trembeshin faktit, se dalja jashtë kontrollit e organizatës së Vlorës mund të ndikonte edhe në qytetet e tjera. Prandaj ata vendosën të eleminonin përfundimisht këto dy figura. Për këtë, Miladini ngarkoi Enver Hoxhën dhe D. Mugoshën të niseshin urgjentisht drejt Vlorës. Atje ata organizuan kapjen e komandantit të çetës, të cilin e dërguan për ta mbajtur si të burgosur në Mallakastër tek Mehmet Shehu. Ndërsa Sadik Premte arriti që t`i shpëtonte planit për ta zënë me pabesi. Një nga pikat e kontradiktave mes tyre ishte se anëtarët e grupit të “të Rinjve” kërkonin që të ishin të pavarur nga PKJ-ja.

Një dëshmi tjetër e këtyre kujtimeve është dhe fakti, se me propozim të Vukmanoviq Tempos, ishte vendosur që qarkori i Vlorës dhe i Gjirokastrës të merrte masa për ngritjen e zonës së parë operative, njësi e cila do të kthehet në strumbullarin e luftës civile.

Ai tregohet i sinqertë, kur shkruan lidhur me vendimet e Konferencës së Mukjes dhe marrëveshjen mes komunistëve dhe nacionalistëve për aksione të përbashkëta, si dhe arsyet se përse e kishte konsideruar atë si një tradhti. Fakti që konfirmohet nga goja e D. Mugoshës nuk lë më vend për asnjë dyshim se nxitës të luftës civile që shpërtheu në vitet 1943-1944, ishin emisarët sllavë. Sigurisht, që në plan të parë, për ta vinin interesat politike të PKJ-së.

  1. Mugosha flet dhe mbi krijimin e Brigadës I Sulmuese me komandant Mehmet Shehun dhe komisar Tuk Jakovën; për organizimin dhe aksionet e saj kundër italianëve, gjermanëve dhe forcave të Ballit Kombëtar; për vajtjen e saj në Berat, ku mes partizanëve, ballistëve dhe gjermanëve ishte arritur një pakt mossulmimi; për largimin e Xhelal Staraveckës dhe bashkimin e tij me forcat e Ballit Kombëtar etj.
  2. Mugosha shkruan, se në mars të vitit 1944, komanda gjermane kishte ngarkuar një oficer gjerman, për të hyrë në bisedime me partizanët për t`u parashtruar disa kushte: që partizanët të mos sulmonin qytetet, komunikacionet dhe garnizonet, ndërsa gjermanët, pas mbarimit të luftës t`u dorëzonin pushtetin. Por kjo ofertë nuk u pranua. Zbulimi i shtabit partizan, gjatë negociatave, i hapi rrugën një sulmi të forcave gjermane. Pas disa orë luftimesh gjermanët u tërhoqën duke lënë pas disa të vrarë.

Si shpëtoi pa u vrarë Enver Hoxha nga oficeri gjerman: Largimi nga Shqipëria

  1. Mugosha përshkruan dhe një rast, kur një oficer gjerman i kapur rob, i cili dyshohej si pjesëtar i Gestapos tenton të arratiset dhe të vrasë disa nga drejtuesit e PKSh-së ndërmjet të cilëve edhe Enver Hoxhën. Por bllokimi i automatikut dhe neutralizimi nga ana e rojës partizane e shmangu këtë akt.

Para largimit nga Shqipëria, D. Mugosha kërkoi nga KQ i PKSh-së që komandanti i Shtabit të Përgjithshëm, Spiro Moisiu, meqenëse nuk i përgjigjej këtij funksioni të zëvendësohej nga Enver Hoxha; të eleminohej Sejfulla Malëshova dhe disa drejtues të Ballit Kombëtar; të krijohej sa më parë Divizioni I dhe komandant i tij të emërohej Mehmet Shehu; ky divizion të nisej menjëherë në Shqipërinë e Veriut; zona e Shtabit të Përgjithshëm të pastrohej nga individët e dyshimtë, të cilët, pak a shumë, i njihnin të gjithë. Sipas D. Mugoshës, lidhur me këto propozime, që përcaktonin arkitekturën e organizimit të PKSh-së dhe ushtrisë partizane, pati diskutime, aq sa edhe Miladin Popoviqi i konsideroi si propozime të mëdha. “Duq,-i deklaroi ai Mugoshës,-del sikur ti këtu lë ndonjë testament, ose ndonjë amanet”. Sidoqoftë KQ i PKSh-së i miratoi propozimet e D. Mugoshës, duke vërtetuar tezën se kjo parti ishte “fëmijë i paligjshëm” i emisarëve sllave dhe PKJ-së.

Më 4 maj 1944, pas përfundimit me sukses të misionit, i shoqëruar nga katër partizanë shqiptarë, D. Mugosha u nis drejt Jugosllavisë. Për t`i dhënë lamtumirën nga qendra e Shtabit të Përgjithshëm, në fshatin Helmës kishin dalë anëtarët e KQ, të Shtabit të Përgjithshëm, të Këshillit Nacionalçlirimtar, luftëtarë dhe banorë të zonës. “Ndarja,- sipas Dushanit,- ishte mjaft prekëse. Pati bile edhe lot”.

Në mbyllje të këtyre kujtimeve, D. Mugosha bën një rezyme të punës që kishte zhvilluar në gjirin e lëvizjes komuniste, duke nënvizuar aspektet kryesore të organizimit të PKSh-së dhe ushtrisë partizane. /ABC News/Hasan Bello

blank

XLII – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. 120 VJETORI KUR U Lé N’SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Pergatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

Nga Fritz RADOVANI

blank

13 TETOR 1943: ORA 13.13’

503 QYTETARë

TË VRAMË NË TIRANË…

 

  • Populli Shqiptar asnjëherë nuk ka kenë agresor, as pushtues i një pëllambë toke të shteteve fqinjë. Ai nuk asht angazhue në asnjë blok gjatë Luftës së Dytë Botnore, madje asht kenë edhe shteti i parë që u pushtue nga Italia fashiste më 7 prill 1939.
  • Nuk duhet harrue se ngjarja e 13 Tetorit 1943, asht masakra ma e përgjakshme e bame mbi Popullin e pambrojtun Shqiptar gjatë gjithë Luftës së Dytë Botnore.

Atëherë, pse na bombarduen dhe mbasi na gjakosën.., dhe na hapne 503 vorre per pak minuta.., por edhe heshtën?

Nexhmije Hoxha i ka deklarue Rudina Xhungës në 1998: “Atë e bënë Aleatët. Ne nuk kishim sesi të ngrinim zërin përderisa né ishim të lidhur me Aleatët, ata e bënë!..”

  • Aleatët ishin të lidhun me komunistët shqiptarë, vepronin si të donin, bombardojnë e vrasin vetëm per me ushtrue terror mbi popullsinë e pafajshme dhe, për me e nënshtrue até!

 

Një tmer i vertetë!

Mjerë Ata që e kanë provue! Binin bombet shperthyese si t’ ishin karramele nga qielli… Veç kur mbas pak sekondash aty ku ishim na, shtrihej pertokë një njeri i shtëpisë që s’çohej ma!

As nuk di kush me e mendue sa shpejtë mbulohej toka n’gjak, që kushedi sa vite kalojnë e ai gjak nuk shlyhet nga truni ynë që, patme rrezik me e pa nder shtëpijat tona… I kapun fort per fustanin e Nanës, pritshe kur Baba do të çohet prap… Virrmat e Nanës prej atij çasti vazhduen e nuk i pushuen gjithë jeten…

Nuk dijshe me kuptue shka ngjau, ishe vetem tre vjeç…

 

Trokiti dera e shtëpisë…Erdhi një Burrë me këmishë të bardhë që ecte pa frikë nën zhurmen e avioneve, që hidhnin bombe.

Mbas shumë e shumë vitesh Nana më pat shpjegue: “Gati po më lonte mendja kur Kola ishte shtrij i vramë pertokë, e unë me ty tre vjeç, vetem pritshe kur t’ bijnë bombet tjera me na vra… Pa asnjë shpresë ma në kte jetë! Kur trokiti dera as nuk më shkonte mendja se kush mundet me kenë… E hapa deren, kur pashë të veshun me këmishë të bardhë Pader Mëshkallen, i cili nuk dij ku e kishte marrë vesht fatkeqsinë që na kishte gjetë dhe, ashtu nen zhurmen e bombeve, kishte vrapue me u gjetë pranë nesh… U ulë në njenin gju pranë Kolës, e pau se Ai e kishte mbyllë perfundimisht këte jetë, dhe filloi Uratët e Asaj Jetë prej kah nuk kthehej kurrma! Ishin Shartet e fundit!..

Vazhdoi Lutjet e Tij dhe nuk iku derisa mërrijti Axha i em, At Mati Prennushi, që kishte marrë vesht lajmin e zi per Kolen.

E, mos harroni, se kjo ngjarje fillonte prej fushes aviacionit dhe vazhdonte gjatë gjithë rrugës së Kavajës e, deri tek qendra e Tiranës, tek shtëpia e oficerave, ku nuk besoj se kishte shtëpi pa të vramë. Per pak minuta në Tiranë janë vra 503 vetë…”

***

U bombardue pra, edhe Tirana…

Tirana u bombardue me 13 tetor 1943 dhe, u la varrezë e një Populli Martirë, që për 50 vjet të tjera vazhdoi me tmere tue u bombardue, me u rrënue, me u torturue, me u masakrue, me u shpartallue, me u burgosë, me u pushkatue, me u interrnue, me u vorfnue, me u dhunue, po edhe me u shkombtarizue…

E prap sot, ajo po vazhdon me u plaçkitë nga komunistët e “rilindur” kapitalistë, bijtë e tiranve terroristë Everit, Ramizit dhe stërnipat e Titos e të Stalinit të “math”!..

Të gjithë vrastarë e katila të pashpirt…

         Vazhdon Pjesa II.

            Melbourne, 9 Tetor 2021.

blank

Kitara, dashuria që i dha forcë muzikantit Tomi Kondakçi që bëri 12 vite burg: Preva mollëzat e gishtave që mos të këndoja për Enver Hoxhën

Dashuria dhe pasioni për muzikën nisi herët për muzikantin e njohur korçar Tomi Kondakci, ndërsa kitarën e mori për herë të parë në duar në vitin 1969 në moshën 10-vjeçare. Ëndrrat e tij ishin të mëdha për ta ndërtuar jetën artistike në Amerikë, larg diktaturës komuniste por ato do të priteshin në mes ende pa u pjekur mire. Muzika që aq shumë e donte do të ishte një nga arsyet kryesore të kalvarit të vuajtjeve të tij edhe pse siç thotë edhe vetë Kondakçi, pasioni ishte aq i madh saqë edhe po të kthente kohën pas do të vepronte po njësoj: Të jetonte i lirë me kitarën e tij.

Një tentativë për tu larguar nga Shqipëria, dështoi dhe Tomi asokohe 19-vjeçar u dënua nga gjykata e Korçës e dënon për tradhti ndaj atdheut në formën e arratisjes së mbetur në tentativë” dhe “për agjitacion e propagandë”, me 12 vjet burg. Dënimi I tij u nda mes Spaçit dhe burgut të Qafë Barit. Ishte shumë I ri kur Tomi Kondakçi u përball me një jetë të vështirë në burgjet më famëkeqe të historisë së Shqipërisë duke luftuar për të mbijetuar me të vetmin motiv që e mbante me shpresë: pasioni për muzikën.

Kondakçi e kishte shprehur hapur pasionin e tij për muzikën dhe një gjë e tillë ishte vënë re edhe nga punonjës të burgut të cilët e urdhëruan të këndonte një këngë për diktatorin Enver Hoxha. Ai rrëfen një episod të dhimbshëm në burgun e Spaçit ku me gjithë mallin që ndiente për kitarën zgjodhi ta harronte atë çast dhe ti kërkonte shokut të tij ti priste mollzat e gishtave. Kështu ai nuk këndoi kurrë për Enver Hoxhën dhe preferoi të gjymtojë dorën, duke lënë shenja që dallohen edhe sot.
Duke përfituar nga puna e rëndë që bënte në të dyja kampet dhe nga amnistitë në vitin 1987 me dekret të Kuvendit, Tomi Kondakci lirohet nga burgu, një lajm ky që erdhi në momentin dhe kohën e duhur, por ashtu siç thotë edhe vetë muzikanti liria ishte edhe më e vështirë pasi nuk po përballej vetëm me përbuzjen e shtetit por edhe atë të shoqërisë. Kondakçi e vuante shumë këtë pjesë ndërsa ngushëllimin e gjente vetëm te kitara.

Edhe pse njolla e biografisë e përndiqte Tomi Kondakci nuk rreshti kurrë së luftuari për ëndrrat e tij. Ai filloi të hynte me jetën artistike në qytet duke marrë pjesë në aktivitetet që organizoheshin në atë kohë madje rrëfen se për shumë vite u bë pjesë edhe e një grupi që këndonte serenate korçare.
Epoka qe sot jetojmë, ajo e lirisë, e kreativitetit e muzikës pa kufi ka mangësitë e veta. Një vendi si Shqipëria i mungon mbështetja për artistët. Kjo bëhet pengesë sipas Kondakçiut që shumë artiste të aftë dhe të kompletuar të mbeten nën hije, të pazbuluar.

Ëndërr që bëhet realitet, është jeta e artistit Tomi Kondakçi që kurrë, edhe në ditët më të errëta të jetës së tij nuk iu nda shoqërueses së tij të pandarë, kitarës. Sot në moshën 62-vjeçare Tomi Kondakci vijon të këndojë dhe t’i dhurojë qytetit të Korçës zërin e tij, emocionet, pasionin dhe fuqinë që i ka buruar gjithmonë.

blank

ARRATISJA E KAZANOVËS NGA BURGU I PLUMBIT – VENECIA – Nga Lutfi ALIA

Don Zhuani joshës i femrave dhe Kazanova i joshur nga femrat, janë të dy figura mitike të shndërruar në legjenda. Si thekson Franko Kuomo në veprën “Elogio del libertino”, dhe pse janë dy sedutorët prootipë, duhet t’i njohim dallimet mes tyre, për të shmang keqinterpretimet. Kazanova i joshur, nuk është Don Zhuan joshës. Kazanova i dashuron femrat marrëzisht, i dashuron të gjitha gratë me të cilat krijon marrëdhënje, madje do të donte të martohej me të gjitha dhe t’i mbante përherë, sikur të mos e braktisnin njera pas tjetrës. Krejt ndryshe ndodh me Don Zhuanin, ai i përdor femrat pa i dashuruar, i përbuz dhe i braktis të gjitha, ndonëse asnjera nuk donte ta braktiste. Kështu Don Zhuani u shndërrua në mit, andaj për aventurat e tij kanë shkruar shumë, duke thurur plot legjenda. Don Zhuani e sfidoi Zotin, i shkeli normat morale dhe ligjet hyjnore, andaj ishte i destinuar të ndëshkohej rëndë për aventurat, si përfaqësues tipik i apollogjisë të libertinizmit si e prezanton mjeshtërisht Molieri (Jean-Baptiste Poquelin). Kazanona është figurë historike, që i ka dokumentuar qëndrimet dhe aventu-rat e tij në 26 vepra biografike. Don Zhuanit i interesonte të arkivonte numërin e marrëdhënieve me gratë (në Spanjë kishte 1003 dashnore), ndërsa për Kazanovën nuk kishte rëndësi numëri i dashnoreve, por sa orgazma kryente me një femër në një natë. Karahas aventurave dashurore dhe mashtrimeve, për Kazanovën mjaftuan disa qendrime patetike, që gjykata e Inkuizicionit ta mbylli në qelitë e errëta të burgut të Plumbit të Venecias.

Giacomo Girolamo Casanova (Xhiakomo Jeronim Kazanova), u lind në Venezia më 2 prill 1725 dhe vdiq më 4 qershor 1798, në kështjellën Dux të Bohemisë, aktualisht qyteti Duchov në Çeki. Fëmijërinë e kaloi në Calle della Commedia (Rrugica e Komedisë), lagje ngjitur me Calle degli Albanesi, madje në shkollën elementare kishte plotë shokë moshatarë albanezë.

Kazanova është i njohur botërisht si aventurier, shkrimtar, poet, përkthyes, shkencëtar, filozof, ekonomist, financier, jurist, alkimist, inxhinjer, matematicien, mashtrues, hileqar, kumarxhi, joshës femrash, qejfli i çthurur, masson, ezoterist dhe agjenti sekret i Republikës së Venecias. Sot duket një kuriozitet, por Kazanova është shpikësi i lojrave të “fatit”. Në vitin 1762, në takimin me ministrin francez të financave, Kazanova i prezantuar si ekspert i financave publike, i sugjeroi se mënyra më e mirë për të rritur të ardhurat në arkën e shtetit, duhet organizimi nga shteti i lojrave të fatit – bixhozit, që Ai e quajti lotto – llotaria, madje rregullat e llotarisë që ka përcaktuar Kazanova, zbatohen të pandryshuara dhe në ditët e sotme.

blank

Xhiakomo (Gjokë) Jeronim Kazanova

Veper e Alessandro Longo (1774)

 

Kazanova u bë i famshëm në Europë me veprën “Histoire de ma vie – Historia e jetës time”, e shkruar në frëngjisht, që asi kohe ishte gjuha e elitës europiane. Kjo vepër autobiografike nuk është roman pornografik, por rrëfime me çiltërsi të aventurave magjepëse sentimentale, të udhëtimeve dhe takimeve me personalitetet e kohës dhe ne veçanti për takimet e shumta galante me femrat. Gjatë udhëtimeve nëpër Itali dhe në shumë shtete

Europiane, Kazanova ka takuar shumë personalitete të kohës si Jean Jacques Rousseau, Voltaire, Madame de Pompadour, Wolfgang Amadeus Mozart, Lorenzo da Ponte, Benjamin Franklin, Papën Benedikti XIV, Antoin François Prevost, Alessandro Kaliostro, Papën Klemente XIII, Katerinën II të Rusisë, Frederikun II të Prusisë, Pietro Metastasio, kontin Saint Germain, patricin Matteo Bragadin, senatorët Marko Barbaro, Marko Dandolo etj, etj. Gjatë kohës që punonte bibliotekar në kështjellën Dux në Bohemi, asistoi në premierën e operas Don Zhuani në Pragë (1787), si miku i Mozartit dhe i libretistit Lorenzo Da Ponte, madje Kazanova kishte dhënë kontribut me këshilla me shumë vlera për hartimin e libretit të operas.

Jeta e Kazanovës është dinamike dhe tepër aktive, me udhëtime e takime të shumta, ku ka shprehur aftësitë

e tij intelektuale për çdo aspekt; ishte talent i lindur për të tërhequr vemendjen e atyre që takonte dhe diskutonte,

duke i magjepsur bashkëbiseduesit me kulturën dhe gojtarinë, por i shquar dhe për aftësitë për të shmangur e për t’i shpëtuar andrallave dhe sherreve që krijonte. Kazanova ishte filozofi në veprim, që ka interpretuar mjeshtërisht Orazio në “Carpe diem – shfrytëzoje ditën” dhe “Squere Deum – ndiqe Zotin”, madje askush më mirë se Ai nuk i ka zbatuar këto parime, që nuk kanë vlera fetare, por shprehin besimin, që çdo njeri prej nesh ka në vetvete me atë “natyrën hyjnore”, që të udhëheq gjithmonë në rrugën më të mirë.

Në veprën “Histoire de ma vie” Kazanova shkruan: Lexuesi do të shikoi në këto kujtime, se në jetën time nuk kam pas asnjë qëllim të përcaktuar, i vetmi qëllim për mua ishte të takohem me sa më shumë personalitet dhe të bashkëbisedoj me ata, ishte pikërisht ky kriter që më çonte andej nga frynte era. Njeriu është i lirë, vetëm kur beson se është i lirë. Gabimet e mia dëshmojnë se arti i udhëtimeve në buzë të humnerave dhe pa rënë poshtë, bazohej në kurajon time për te ecur para në jetë dhe se forca pa besimin në vetvete është e pa vlefëshme. Është e pamundur të renditen të gjitha udhëtimet dhe takimet e Kazanovës me personalitetet e kohës, madje çdo njeri prej këtyre udhëtimeve dhe takimeve eshtë një libër historie me vehte.

Ne vitin 1742, pasi përfundoi studimet në drejtësi në Padova, shkoi në Korfuz, që ishte në zotërim të Venecias dhe në vazhdim vizitoi Kostantinopolin. Në Korfuz takoi zonjën Foskarini, me të cilën kaloi një natë të paharruar mesdhetare në Butrintin magjik, si thotë Kazanova: “Dashuria më shërben në jetë, vetëm sepse më lejon të vdes përsëri”. Në intimitetin dhe përkëdheljet dashurore i tha zonjës Foskarini: “Merre shpirtin tim dhe me jep shpirtin tënd”, pra si kuptohet nuk është gjuha e joshësit, por të joshurit nga zjarri dashuror femëror.

Pas këtij udhëtimi, Kazanova zbarkoi në Napoli, shkoi në Romë, në Firence dhe u kthye në Venecia, por me që kishte shpenzuar shumë dhe i mbetur pa burime financiare, u detyrua të punoi si violinist në orkestrën e teatrit Shen Samuele të Venecias. Vështirësitë ekonomike nuk e penguan të vazhdoi aventurat. Po atë vit e arrestuan dhe e burgosën në Fortesën Shen Andrea, ku qëndroi nga marsi deri në fund të korrikut. Ky ndëshkim më shumë ishte paralajmërim si shpreheshin inkuizitorët, një vendim i nevojshëm për korigjimin e karakterit të tij, me veprime që binin ndesh me moralin e kishës. Pasi e liruan nga burgu, gjatë viteve 1743 – 1749, jeta e Kazanovës ishte mbushur me udhëtime nëpër Itali dhe nëpër Europë. Fillimisht shkoi ne Kalabri me shërbim pranë ipeshkëvit Martirano, por kur pa varfërinë e kalabrezëve, i tmmerruar u largua. Në vitin 1744 hyri në shërbim të kardinalit Akuaviva, ambasadori i Spanjës në Selinë e Shenjtë, por shpejt e dëbuan, pasi zbuluan se në dhomën e tij në ndërtesën e ambasadës kishte fshehur një vajzë romane. Shkoi në Ankona ku kaloi një aventurë dashurore me Terezën, aktore e prezantuar si djal i kastruar, sepse asi kohe ishin të ndaluar aktoret femra në Teatrin Shtetëror të Kishës.

Ne vitin 1746 u takua dhe u miqësua me patricin Matteo Bragadin dhe me senatorët Marko Barbaro dhe Marko Dandolo. Lidhjet miqësor me Bragadin tërhoqën vemendjen e inkuizitorëve dhe për të shmangur ndërhyrjen e tyre, Bragadin e këshilloi Kazanovën të largohej nga Venecia, deri sa të qetësohej situata. Shkoi ne Paris, ku krijoi kontakte me fisnikërinë pariziane. Gjatë ditëve të qëndrimit në Lion, Kazanova – kavalieri i Seingalt, aderoi me Massonerinë franceze, në llozhën “Miqtë e zgjedhur”. Këtë vendim nuk e bazoi për nënshtrim ideologjik, por si pragmatist e shfrytëzoi për të pasur mbështetjen e massonëve dhe për përfitime shoqërore. Në fakt, shumë personazhe të shquar që takoi në udhëtimet e tij ishin massonë si Mozarti, Benjamin Franklin, Frederiku II i Prusisë, Kaliostro etj.

Në vitin 1749, gjatë qëndrimit dhe aventurave të shumta në Paris filloi lidhjet dashurore me Henriette. Në fakt ky emër ishte pseudonimi i Adelaide De Guiedan, fisnikia e Ax-en-Province, të cilën Kazanova nuk e dekonspiron publikisht në veprën me kujtime. Në Paris shkruajti dhe botoi veprën “Zoroastro” (1750). Gjatë kësaj kohe kreu udhëtime të shumta nëpër Europë si në Berlin, Drezden, Pragë, Vienna, Shen Peterburg etj. Në pranverën e vitit 1755 shkoi në Milano, ku takoi mikun Antonio Stefano Balletti, i biri i aktores Silvia, që e kish shoqëruar në vizitat në Paris. Në fillim të muajit korrik 1755 u rikthye në Venecia.

Arrestimi dhe mbyllja në burgun e “Plumbit” – Venecia.

Në Venecia rifilloi aventurat e zakonëshme dhe në agimin e 26 korrikut 1755 e arrestuan dhe e mbyllën në burgun famëkeq “Plumbi” në pallatin Dukal të Venecias. Në këtë periudhë të arrestuarve, nuk iu komunikohej akuza dhe as kohëzgjatja e burgosjes, andaj Kazanovës nuk i thanë motivet përse e akuzonin, madje nuk kishte të drejtë të kërkonte mbrojtje me avokat, nuk lejohej të merrte pjesë në proçesin ku gjykatësi shpallte sentencën. Vendimin e gjyqit ia komunikonte më pas drejtori i burgut. Nga verifikimi i më vonshëm i dokumetave në arkivin e Gjykatës të Inkuizicionit, rezulton se Kazanova ishte akuzuar si libertin (joshës femrash), blasfemues, okultist, mistiçist, ezoterist, mashtures, hileqar, ngatërrestar, masson, përdorues librash të ndaluara. Të gjithë studiuesit janë të mendimit se këto ishin akuza denigruese të montuara sipas spiunimeve të një Zanussi, i cili e kishte kallzuar për veprime antikishtare. Në fakt, Kazanova kishte cënuar interesat e patricëve të Serenissima dhe të kishës. Gjykata e Inkuizicionit shprehte pushtetin arbitrar të oligarkisë të Republikës së Venecias, madje ushtronte funksionet e gjykatës speciale dhe qendrore. Si kuptohet, inkuizitorët kishin aktivizuar spiunë që e ndiqnin ngado dhe informonin për impikimin e Kazanovës në ngjarje të konsideruara shoqërisht skandaloze. Përfundimisht, akuza ishte marrëdhënie me gra të martuara, përbuzje e fesë katolike, mashtrim i patricëve, blasfemues, masson me sjellje me rrezikëshmëri shoqërore, cënimi i kredibilietit dhe kërcënim i stabilitetit të regjimit aristrokratk të Serenissimës. Ngjarja që bëri më shumë bujë, ishte rasti i marrëdhënieve me murgeshën M. M, që shërbente në Manastirin Shen Maria e Engjëjve në Murano, e cila ishte e lidhur me patricët, por ishte dhe dashnorja e ambasadorit të Francës murgut De Bernis. (Kazanova nuk e tregon emrin e murgeshës, por si për rastet e tjera shkruan vetëm inicialet). Në veprën “Historia e jetës time”, mardhëniet me murgeshën M, M i përshkruan me art dhe stil letrar lakonik, plot emocione e me realizëm të admirueshëm. Kazanova bënte jetë të çthurur, por sjelljet e tij nuk ndryshonin nga aventurat e pinjollëve të aristokracisë, ato mbroheshin dhe oligarkia në pushtet, por oligarkia veneciane nuk mund të toleronte një individ tjetër jo i sërës së tyre, të ishte i lirë e të gëzonte marrëdhëniet me femrat, andaj urdhëruan arrestimin dhe burgosjen.

Masa e dënimit ishte 5 vjet i mbyllur në burgun e “Plumbit”, por në fakt ai qëndroi vetëm 15 muaj, nga 25

korriku 1755 deri më 1 nëntor 1756, ditën kur u arratis, si e ka përshkruar në veprën e famëshme të shkruar në frëngjisht: “Histoire de ma fuite des prisons de la Rèpublique de Venise qu’on appelle les Plombs – Historia e arratisjes time nga burgu i Republikës së Venecias, i quajturi Plumbi”, shkruar në kështjellën Dux në Bohemi në vitin 1787 dhe botuar në Lipsia në vitin 1788, me emrin Jacques Casanova, Chevalier de Seingalt.

blank

Qelia e Kazanovës, me derën dhe dritaren nga koridori ku qendronin rojet.

 

Izolimin dhe trajtimin në qelinë e burgut, mundimet në kapërcimin e vështirësive dhe të papriturave gjatë arratisjes, Kazanova i ka përshkruar me hollësi jetësore, me art dhe stil letrar në veprën “Historia e arratisjes time nga burgu i Republikës së Venecias, i quajturi Plumbi”, që përbëjnë pjesën më të famëshme jo vetëm të autobiografisë së tij, por edhe të letërsisë italiane.  Republika e Venecies kishte dy burgje në ndërtesën e Pallatit të Dozhëve, njeri nën çati, i quajturi Burgu i “Plumbit”, ku u burgos Kazanova dhe tjetri në bodrumet nën tokë të pallatit, i quajturi burgu i “Pusit”, ku ishin burgosur të dënuarit me vdekje, të cilët ishin në gjendje të mjerushme, sepse qelitë ndodheshin nën nivelin e detit dhe sa herë ndodhte marea, mbusheshin me ujë. Burgu nën çatinë e Pallatit Dukal quhej burgu i “Plumbit”, sepse çatia ishte e mbuluar me pllaka të gjëra plumbi. Kati i burgut ku e mbyllën Kazanovën kishte gjashtë qeli, nga tre në rradhë, në të dy anët e një koridori. Qelitë ishin të ngushta me tavan të ulët, të ndara njera nga tjetra me trarë të trashë druri, të mbërthyera me gozhdë dhe pllaka hekuri. Qelia kishte vetëm një dritare me dopio kangjella hekuri, që shihte nga koridori dhe një derë të ulët të forcuar me pllaka dhe me dy lloze hekuri, që hapeshin nga roja. Qelia ndriçohej dobët vetëm nga drita e koridorit. Gjatë muajve të verës, të burgosurit i përvëlonte i nxehti, që përçonin pllakat e plumbit, ndërsa në muajt e dimrit, i mundonte i ftohti me lagështirë, sidomos gjatë dimrit të vitit 1755 që bëri shumë ftohët. Si të mos mjaftonin këto kushte të rënda, në qeli kishte pleshta, morra dhe minjë. Kazanovën e mbyllën në një qeli në errësirë torturuese, nuk i lejoheshin librat, as qirinjtë për ndriçim, ishte e ndaluar të takonte e të bisedonte me të burgosurit e tjerë, nuk lejoheshin vizitor.

Që në ditët e para të burgimit, Kazanova përpunonte në mëndje planin për t’u arratisur, ideonte mënyra të ndryshme, por e kuptonte se ishin të parealizueshme. Më 15 gusht, në festën e Shen Maries, kur po i dorëzonte ushqimin e drekës, një tas me supë barishtesh me copa të vogla mishi dhe një gotë vene, nga nxitimi guardiani përmbysi në dysheme kanistrën me lugët dhe Kazanova e ndihmoi t’i mblidhte dhe një nga lugët e fshehu në xhepin e pantallonave. Nga ajo natë, me bishtin e lugës filloi të gërryej dyshemenë, në qoshen ku ndodhej kova, që përdorte për urinimin dhe defekimin. Sipas llogaritjeve, Kazanova mendonte se vrima që po hapte në dysheme ishte mbi dhomën e inkuizitorëve. Kishte parashikuar të arratisej më 27 gusht, në festën e Shen Agostino, ditë kur inkuizitorët nuk vinin në punë, por një ditë më parë u zbulua nga roja dhe drejtori i burgut urdhëroi ta mbyllin në një qeli më të sigurtë, me roje stratiotët albanezë. Dështimi i përpjekjes për t’u arratisur e demoralizoi Kazanovën, por në fakt, kalimi në ruajtje nga rojet albaneze shënoi shpresën e shpëtimit dhe organizimin e arratisjes.

blank

Veshja e shqiptarëve në Venecia në shekullin XVII

(Biblioteca Nazionale Marciana: 154 d.204).

 

     Miqësia e Kazanovës me rojet albaneze në burgun e “Plumbit”.

Kazanovën e mbyllën në qelinë e ruajtur nga stratiotët albanezë. Sipas rregullores të burgut, kapiteni i trupave speciale të rojeve të Pallatit Dukal, zbatonte sentencat e shpallura nga gjykatat për ndëshkimin dhe burgosjen, madje dhe sentencat e dënimeve me vdekje. Në zbatim të këtyre detyrave, kapiteni i trupave speciale stratioti albanez Johannes Manesi Junior (Gjon Manësi i Riu), i komunikoi vendimin për izolimin në qelitë e sigurisë së lartë dhe në vazhdim zhvilloi një bisedë të gjatë me Kazanovën. Kur degjoi emrin Johannes Manesi, për një çast Kazanova u step, por shpejt dhe me mirësjellje aristokratike e pyeti:

– I nderuar kapiten Johannes, me lejoni ju lutem t’iu bëj një pyetje?

– Ҫfarë dëshiron të dini? – iu përgjigj në mënyrë afirmuese kapiteni.

– Në kishën e Shen Gjergjit këtu në Venecia, është muralja e bukur e kapitenit Johannes Manesi i Kunavisë,

është rastësi ky emër i njejtë me tuajin, apo keni lidhje gjaku? – e pyeti me kureshtje të madhe Kazanova.

– Është katragjyshi im. Në traditën albaneze, emërat e pararendësve përsëriten në gjeneracionet pasardhëse, –

iu përgjigj kapiteni Gjon Manësi me një buzëqeshje të lehtë dhe me krenari.

– Ndjehem i nderuar, që m’u dha rasti të njoh një ndër pinjollët e trimave albanezë, që kanë mbrojtur Venecian,

në kohët më të vështira, – iu përgjigj Kazanova me gëzim dhe entusiazëm të dukshëm.

Gjatë këtij bashkëbisedimi, Kazanova nuk humbi rastin t’i bënte dhe ndonjë kërkesë, kështu përfitoi duke i kërkuar kapitenit t’i lejonin të lexonte libra, t’i jepnin një stol dhe mundësisht një kandil, pasi errësira në qeli ishte aq e dendur sa nuk shiheshin germat e librave. Kapiteni Gjon Manësi e kundroi me vemendje Kazanovën dhe pas një pauze, iu drejtua rojes së rradhës Simo Merkuri dhe e urdhëroi t’i sillte një stol, një kandil dhe disa qirinj, por nuk harroi t’a këshillonte Simon për vigjilencë të lartë ndaj Kazanovës. Takimi me kapitenin Gjon Manesi i krijoi një qetësi shpirtërore Kazanovës dhe në ditët në vazhdim u miqësua me rojet albaneze Simo Merkuri, Gjikë Martini, Gjikë Ҫipa, Andrea Petro Marko. Në orën e “ajrosjes” kur lejohej të dilte në koridor bisedonte me rojet dhe argëtohej me të folurën e tyre në dialektin venecian, por me theks tirolez. Admironte veshjen e tyre karakteristike me fustanella, me jelekët me gjerdana argjendi dhe me gunën e trashë. Për veshjen me fustanella, italianët i quanin albanezët “Camiciotti”.

Për raportet me rojet albaneze të burgut të Plumbit, Kazanova, në veprën me kujtime shkruan: “Guardianët ishin stratiotë albanezë, burra të pashëm, të sjellshëm, fjalë pak, trima dhe shumë nostagjikë për vendlindjen. Me mua silleshin miqësisht, por kishin një difekt, pinin shumë venë dhe kundërmonin erë hudhrash”.

Kështu, Kazanova i kalonte ditët në monotoninë e errësirës së qelisë, duke lexuar libra nën dritën e zbehtë të qirinjëve, me orën “ajrosjes” në koridor, që e kalonte me biseda dhe humor me rojet, me natën me gjumë të trazuar nga pleshtat dhe minjtë. Kazanova ishte tepër kurjoz të njihte jetën e rojeve, andaj i pyeste si kishin arrijt të inkuadroheshin në gardën speciale të Pallatit Dukal dhe në një nga këto biseda, Gjikë Martini i tregoi se dhjetë vjet më parë, të katër kishin shërbyer në Regjimentin Maqedono-Ilir të mbretit Karli III i Napolit dhe pas betejës së Velletri, kishin kërkuar lirimin. Me kërkesën insistuese të Bartolinit, ambasadorit të Venecias në Mbretërinë e Napolit, kishin pranuar të shërbenin Serenisimës. Një ditë i treguan se kompania e himarjotëve me komandant majorin Demetrio Mikeli, ku militonte Simo Merkuri, gjatë luftimeve në Velletri kishin kapur 600 robër të ushtrisë austriakë, me oficera dhe ushtarë sllavë. Duke dëgjuar këto ngjarje trimërie, Kazanova shprehte respekt dhe admirim për rojet albaneze, madje nuk ankohej ndaj tyre dhe kur tregoheshin të rreptë në zbatimin e rregullave të burgut. Edhe rojet ishin korrektë, shpesh i jepnin ndonjë racion buke më tepër, ndonjë galetë, ose një gotë vene më shumë, madje në muajt e ftohët të dimrit tepër mundues i dhuruan dhe një gunë. Muajt u burgut të Kazanovës rridhnin ngadalë e sa më shumë kohë kalonte, aq më shumë e nxiste mendimi të arratisej, andaj përpunonte varjante nga më të ndryshmet, por gjithmonë i shihte të dështuara para sigurisë së madhe dhe shërbimit të rreptë të rojeve albanezë. Në orët e “ajrosjes”, njohu fratin Marino Baldi, i burgosur në qelinë fqinje, i dënuar se kish lënë shtatëzëna tre vajza të pamartuara. Kazanova u miqësua me fratin Baldi, madje me zë të ulët diskutuan planin për t’u arratisur dhe pranoi varjantin e tij për të hapur një vrimë kalimi në tavanin ku bashkoheshin dy qelitë, nga ku mund të dilnin dhe të ngjiteshin në çatinë e Pallatit Dukal. Në një nga orët e “ajrosjes”, Kazanova i dha lugën që e kish mbajtur fshehur në trup. Nga ajo ditë, frati Marino Baldi gjatë natës filloi të gërryej tavanin e qelisë dhe vrimën që hapej e mbulonte me ikona shënjëtorësh, që ia sillte prifiti i burgut, sipas kërkesave insistuese të fratit të burgosur. Nga ajo ditë të dy silleshin me korrektesë, nuk krijonin provokime, as dyshime ndër rojet, ishin shndërruar në dy djelmosha të urtë e të bindur. Atmosfera dhe rituali i rregullave të rrepta të burgut, vazhdonin me ritmet dhe proçedurat monotone të zakonëshme.

Pasi ndanin ushqimin të burgosurve, rojet uleshin dhe drekonin së bashku në krye të koridorit ku ndodhej qelia e Kazanovës, nga ku kontrollonin të gjitha qelitë e atij kati. Uleshin këmbëkryq dhe shtronin para sejcili nga një pecetë të bardhë, të qëndisur me motive floreale shumëngjyrëshe, ku vendosnin kupat me ushqime, bukën, djathin, hudhrat dhe paguret me venë. Hanin në heshtje e pinin venë duke tokur paguret me njeri tjetrin.

Ditën e djelë të 25 tetorit 1755, në vigjilje të festës të Shen Mitrit, të katër rojet albaneze drekuan së bashku dhe pasi mbaruan së ngrëni, papritur Simo Merkuri filloi të këndoi. Këndoi një balladë. E filloi ngadalë dhe fuqishëm e papritur zëri i tij melodioz e vibrant, kumbushëm u ngjit dhe gjëmoi në koridorin e ngushtë, si të kërkonte rrugëdalje për t’u ngjitur në qiell, për t’i davaritur retë e asaj vjeshte të zymtë. Në çastin kulmor të melodisë, papritur tre rojet e tjera njëzëri e shoqëruan me një iso ooooiiiiieeeeeeeeeee akute të intonuar, që vazhdoi si një refren harmonioz vetëm me zanore. Kazanova, i pushtuar nga bukuria e këngës u ngrit e u mbështet në kangjellat e dritares, i mahnitur dhe i pushtuar nga emocioni që i krijoi melodia vazhdoi ta dëgjonte i përqëndruar. Kazanova ishte njohës i muzikës, ishte violinist virtuoz. Në zërin e ngrohtë por me timbër dhe vëllim intens të Simo Merkurit, njohu një tenor të lindur. Edhe pse nuk i kuptonte fjalët e tekstit, kur e dëgjonte

melodinë e këngës e kuptoi se shprehte dashuri dhe mall përvëlues, ndërsa me drithërimat e zërit të tij ndjehesh një dhimbje, që shtohej kur ndërhynte “prerësi”, i cili e ruante ekuilibrin e brendshëm të vijës melodike, por me një ton vajtues, dukej sikur po qante për dhimbjen e solistit dhe në atë çast i bashkoheshin dhe dy të tjerët e së bashku e zgjasnin melodinë me ison oooiiiieeeeeeeee si një refren pa fjalë, me një timbër kristalin të shtrirë, që duke u përplasur në paretet e drunjta të koridorit, kthehej në një jehonë të ëmbël, duke u bërë pjesë e kësaj ballade. Ishte një këngë polifonike, me një melodi më të bukur se eposi i Nibelungeve, që Kazanova e kishte dëgjuar disa herë kur ishte në Gjermani. Pasi e përfunduan këngën ra një heshtje e madhe dhe pas pak, Kazanova, i pasuar nga të burgosurit e tjerë filluan të duartrokisnin e të thërrisnin “bravo djema”.

Të dëgjoje të tilla këngë të kënduara nga rojet në atmosferën e zymtë të burgut, ishte ngjarje e rrallë dhe pa preçedenta. Kazanova ishte tepër kureshtar të njihte historinë e kësaj kënge albaneze. Sapo i hapën derën e qelisë për orën e “ajrosjes”, i pyeti rojet për historinë dhe tekstin e këngës së mrekullueshme. Rojet, me rradhë i treguan se kjo këngë i dedikohet dashurisë të dy të rinjëve, që përjetohej me pasion dhe mall dashuror, nga vajza në Pilurin e largët dhe djali që u detyrua të largohet nga vendlindja. Titulli i këngës është “Vajza e valeve”, vajza e lëndinave hiroshe, që vajton ikjen e detyruar të dashurit dhe monologu i djalit që iu nënshtrua fatit dhe që nuk mund të kthehej pranë të dashurës së tij. Në vazhdim ia përkthyen në dialektin venecian vargjet e këngës së tyre të preferuar:

Vajzë e valeve, zemra më s’të mban

Dhe mbi gur nd’anë të detit qan, e zeza qan

Pret atë që prêt dhe një dhimbje ndjen

Gjithë bota ven’ e vinë, po ai nuk vjen.

Prandvera arrinë, një mëngjez të qet’

Vijn’ e shkojnë dallëndyshet, vajza u thërret

“Ju të bukur zogj, tek ju kam një shpres’

Ju që shkoni det’ e male dua t’u pyes

Një jetime jam, pa nën’ e baba

Një që kisha një që doja iku dhe më la

Mos e patë ju, rron apo nuk rron

Ndonjë lajm a ndonjë letër, vall’ a më kujton?

Shkoi shumë koh’, vetëm pa njeri.

……………………….

Djali kishte udhëtuar, pa kthim e përjetë

Thoshte i mjeri djalë; Vajzë e valëve

Mere këtë letrë e qajmë, tjetër vënd më pret

Ah moj, kjo dynja, një qëndrim nuk mban

Dashuria jonë shuhet, fati i zi na ndan

Mos u dëshpëro, ti je vajzë e re

Un’ martohem n’atë jetë, ti martohu atje

Vajzë e valëve, ti qofsh me shëndet

Mos kujto jetën e shkuar, por harroje shpejt.

………………………………

“ O i dashur djalë, shkove dhe më le

S’pate faj as ti as unë, ashtu qe për ne

Ne u ndam’ këtu o djalë, qielli atje lart

Do të na bashkoj’, i dashur, pritëm se po vij

Lamtumirë o gur, mjaft’ më për kaq koh

Vuajtje edhe ti për mua, po shkoj, më s’të shoh

Haj dynja dynja nuk ke gjë të drejt

Lamtumirë o jetë e rreme, merrmë o valë e det.

Pasi i pëkthyen vargjet e këngës, Simo i tha Kazanovës: “Kjo është kënga e jonë, është këngë për ne të katër, që jemi larguar prej shumë vitesh e nuk e dimë fatin e vajzave që dashuruam, që i kemi lënë atje larg në mëshirë të fatit nën sundimin e barbarëve osmanë, është këngë shpirti, është këngë zemre, ështe këngë zjarri dashuror, është dhimbja e jonë”.

Kazanova i mallëngjyer nga historia e këngës dhe i entusiazmuar nga teksti plot pasion dhe me ndjenja delikate sentimentale dhe me dhimbje për dashurinë e privuar tha: “Kjo është një balladë e mrekullueshme dashurie, e një dashurie të dlirtë e të pastër, ka bukurinë dhe zjarrin rinorë, tregon dashuri e destinuar të thyhej

dhe tani e përjetuar në largësi, është malli përvëlimtar në pamundësinë që të dy të rinjtë të takohen e ta përjetojnë së bashku dashurinë. Drama e kësaj dashurie është ndarja e imponuar, ndryshe nga fundet tragjike të dashurive të Romeo e Xhuljeta, të Paolo Malatesta me Françeska da Rimini dhe të Tristanit me Isotën.

     Arratisja e Kazanovës dhe e fratit Marino Baldi nga burgu i “Plumbit”.

Nga dita në ditë, frati Baldi e zgjeronte gradualisht vrimën në tavan dhe brenda një viti u hap aq sa lejonte të kalohej. Prisnin vetëm çastin e përshtatshëm. Si Kazanova në rrëfimet për arratisjen nga burgu dhe studiues të shumtë, që kanë analizuar rrethanat e arratisjes, e kanë trajtuar në mënyrë të vagët dhe pa hollësira këtë aventurë të guximëshme dhe plot rreziqe. Një gjë është e sigurtë, në kushtet e sigurisë së lartë të burgut të Plumbit dhe me devotshmërinë në shërbim të stratiotëve albanezë, ishte absolutisht e pa mundur, që arratisja të kryhej pa mbështetjen dhe ndihmën e rojeve albaneze. Në javën e fundit të tetorit të vitit 1756, Simo Merkuri i konfidoi Kazanovës se të katër rojet albaneze, me 1 nëntor do të largoheshin nga burgu i Plumbit, sepse do të shkonin me shërbim në Trevizo, ku i kishte kërkuar kapiteni Kiço Merkuri. Nga kjo ditë shërbimin e rojes do ta kryenin një grup gardianësh italianë të burgut të “Pusit”, roje që njiheshin për ashpërsinë në trajtimin e të burgosurve. Ky lajm e nxiti Kazanovën të përfitojnë nga rasti dhe gjatë orës të “ajrosjes” në koridorin e qelive, i transmetoi Fra Marino Baldi një mesazh të kriptuar, duke i recituar pjesë nga vepra “Orlando Furiozo” të Ludovik Ariosta, duke theksuar pikërisht vargun e parë, të strofës VII, të këngës IX, që thotë: “Nga fundi i tetorit, në ditën e parë të nëntorit”, pra i sugjeroi se arratisja do të kryhej natën e 31 tetorit.

Java e fundit e tetorit rrodhi ngadalë në monotoninë e zakonëshme, e shoqëruar me ankthin dhe padurimin e të dy ikanakëve. Në qetësinë e natës të 31 tetorit, i pari kaloi Kazanova, i cili me vështirësi doli nga vrima e tavanit dhe u shtri në hapsirën e ngushtë nën çati. Pas tij doli frati Marino Baldi. Të dy e shtynë me forcë pllakën e plumbit, duke e shkëputur buzën e poshtëme, aq sa lejonte të kalonte trupi i bëshëm i Kazanovës, i cili pasi u ngjit mbi çati e tërhoqi dhe fratin Marino. Ishte një natë e mjergullt dhe e ftohët. Filluan të ngjiten këmbadoras nëpër çatinë e lagur nga vesa. Para kaloi Kazanova dhe pas, i kapur fort në rrypin e mezit të tij, zvarritej frati Marino. Kur po arrinin në kulmin e çatisë, qesja me rrobat e fra Marino, i shpëtoj nga duart dhe u rrukullis e ra poshtë. Me mundim të madh arritën në kulmin e çatisë dhe duke kalaruar vazhduan për nga skaji jugor, ku ndodhej baxha e fundit, nga ku do të hynin në pallat, në pjesën ku ndodhej shkalla anësore, që shfrytëzohej vetëm nga pastruesit e pallatit. Kur arritën në fund të çatisë mbi baxhon e fundit filluan të bien këmbanat e Bazilikës Shen Marku. Ishte mesnatë. Tingujt e fortë të bronzit lajmëruan fillimin e 1 nëntorit, ditës të Shenjëtorëve, por dhe të ditës që do të shënonte lirinë e tyre. Kazanova zbriti ngadalë dhe me kujdes arrijti baxhon e fundit dhe konstatoi se dritaria ishte e forcuar me shufra hekuri. U mundua shumë deri sa i shkuli. E thirri fratin Baldi të zbriste dhe njeri pas tjetrit e me shumë mundime hynë brënda nën çati, në pjesën e tavanit që përkonte me koridorin e ngushtë të shkallës anësore të pallatit. Rreth një orë, të dy u sforcuan deri sa hoqën një dërrasë të tavanit, por errësira nuk i lejonte të shihnin sa ishte lartësia. Pasi hodhi thesin me rrobat e tij, Kazanova futi këmbët në hapsirën e tavanit dhe duke u kapur në buzën e traut, u lëshua në dysheme, me një kërcim. Kazanova kishte trup të lartë 1, 90 m, andaj e përballoi lehtë zbritjen e më pas ndihmoi fratin duke e mbajtur nga këmbët. Koridori i ngushtë kishte dy dyer, njera që hapej nga brenda pallatit dhe tjetra në krye të shkallëve, nga ku hynin pastruesit e mjediseve të Pallatit Dukal. Kjo derë ishte e mbyllur me një bravë, që venecianët e quajnë, brava gjermane, e cila nga jasht mbyllej dhe hapej me çelës, ndërsa nga brenda hapej duke tërhequr një zembrek. Dhe në këtë rast i ndihmoi fati, e hapën derën dhe në errësirë i zbritën shkallët e ngushta ngadalë e me kujdes. Kur arrijtën në katin përdhes u ndodhën para një të papriture tjetër. Dera ishte e mbyllur e duhej të hapej vetëm nga jasht. Të dy të dërrmuar nga lodhja dhe nga të ftohtit me lagështirë dhe të dëshpëruar e të tmerruar nga frika e dështimit të kësaj aventure, u ulën të mbeshtetur te dera. Prapa nuk mund të ktheheshin. Në këtë gjendje qëndruan dy orë, madje Kazanova gjatë kësaj kohe fjeti. Në qetësinë munduese të mbetjes në grackë, u dëgjuan këmbanat e Shen Markut, trokitën gjashtë herë. Ishte ora gjashtë e mëngjesit e një nëntorit. Mbi portën e daljes ishte një dritare e vogël, nga hynte një dritë e zbehtë. Kazanova hypi mbi shpatullat e fratit Marino Baldi dhe nxorri kokën në dritare e po vështronte nga sheshi Shen Markut, ku nga larg pa rojen albaneze Andrea Marko dhe në çast e thirri në emër. Andrea ndaloi e vështroi i çuditur dhe kur e njohu, i bëri shenjë me dorë të priste. Pas dhjetë minutash u kthye me turrën e çelsave dhe e hapi derën. Pasi e pershëndetën Andrean, pa humbur një sekondë, me hap të shpejtë kaluan portën e Kartës të Pallatit Dukal, nxituan në koridorin e kolonatave dhe zbritën shkallët e Gjigandit, por pa e kthyer kokën e përshkuan sheshin Shen Marku. Kur arrijtën në kalatën e gondolave, hypën në gondolën që ndodhej më pranë tyre. Kazanova i tha gondolierit të thërriste dhe një tjetër e të dy filluan të rremojnë nëpër Kanalin e Madh duke lundruar me shpejtësi drejt ishullit Mestre. Kazanova hodhi një vështrim pas, nga dukej silueta e bardhë e Pallatit Dukal, sheshi Shen Marku i boshatisur dhe Kanali i Madh pa varka e pa gondola. Kjo ishte dita më e bukur dhe më e lumtur, që e drejtoi Kazanovën drejt një jete të re, larg persekutimeve dhe përndjekjeve të inkuizitorëve të Republikës dhe fillimit të një jete e re në liri dhe plot me aventura të reja. Po atë ditë Kazanova shkoi në Bolzano dhe të nesërmen udhëtoi për në Paris.

blank

VIRUSI PYET A E DINI PSE: POPULLI SHQIPTAR S’KA KURR DEMOKRACI?! – Nga Fritz RADOVANI

Pa fshij nga e kaluemja dhe e sotmja e zezë diktatorët terrorista e vrastarë, e tiranët barbar dhe masakruesit e pashoq të Sigurimit të gjakosun të shtetit komunist,  që kanë mbi 80 vjet që vrasin e zhdukun të pafajshem,  e që me masken e “rilindjes komuniste”, po vorfnojnë Popullin; e po e shfarosin edhe Rininë Shqiptare nga Atdheu! Shqipnia asht kthye në një vend skami dhe korrupsioni nder ma të mbrapambetunit e Europës. Pastroni pusat e zezë të qeverisjes neokomuniste, të presidencës dhe parlamentit dhe, të asaj që thirret padrejtësisht “drejtësi”… Asnjë agjent i Sigurimit të shtetit nuk duhet me kenë në asnjë detyrë shtetnore.., por, as roje apo ujitës i kopshtijeve të drogës!..

Mendoni pak se kudo që veni kamben, shkelni mbi një n’ ato qinda e mija gropa pa Emen, që vrau diktatori!

Janë mbi 45.000 të vramë e t’ zhdukun të Pafajshem!

Zhdukni nga fletët e së kaluemes së historisë emnat e diktatorëve t’ asaj kohe barbare e vrastare të pashoqe e, mos njollosni faqet e lavdishme të Historisë së të Madhit  GJERGJ KASTRIOTIT – SKENDERBEUT!

Pa dënue t’ kaluemen komuniste S’KA DEMOKRACI!

         Melbourne, 7 Tetor 2021.

blank

XLI – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. 120 VJETORI KUR U Lé N’SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Pergatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

AT  PJETER  MESHKALLA KA THANë:

 

“PJESA E FRIKSUEME ASHT E LIDHUN NGA KAFSHATA E BUKËS !”

blank

AT PJETER MESHKALLA S.J.

(1901 – 1988)

Edhe mbledhjet demaskuese kishin qellimin djallzor në mbrendinë e tyne, sigurisht, një justifikim i kotë…

Po kush ishte ai që i kerkonte llogari Sigurimit shtetit?

Për me vertetue akuzën në këto mbledhje u jepej fjala edhe klerikëve, që nesër me thanë: “E dëgjuat se çfarë tha ay kundër Pushtetit? Ne nuk arrëstojmë njeri pa fakte…” Kryetari i dha të drejtën e fjalës edhe Pader Meshkallës, i cili nuk kishte folë në publik nga 1946…

“Këte kam folë në të gjitha shtëpijat ku kam shkue, ndër Katolikë e Muslimanë, mbasi jemi vëllazën dhe besojmë në një ZOT, jemi të një gjaku, sepse, jemi të gjithë Shqiptarë…

Ka shumë njerzë që kërkojnë me na shkatrrue, me na përça e nda, me zhdukë traditën, me prishë besimin, me mohue Krijuesin tonë, me rritë një rini servile e hipokrite, që nesër nuk do t’ju durojnë ma as ju, do të ju shporrin qafët, e një ditë ka me ju hangër kryet… Ka këtu në sallë që nuk lanë gja pa shpifë kundër nesh edhe pse me të gjitha forcat kemi punue për Shqipni… Unë e kuptoj mirë që ata sot ashtu do të flasin, mbasi ba mos me folë ashtu si ua kanë dhanë të shkrueme në letër, nesër pushohen nga puna e në darkë nuk kanë shka me u vu fëmijëve para me hangër, sepse, të gjithë njerëzit janë të lidhun për kafshatën e gojës…”

“Njerëzit i dijnë të gjitha, por nuk guxojnë me folë se nuk ka liri fjale e tashti, nuk ka ma as liri feje e ndërgjegje…

Unë po ju them këtu se Populli nuk asht dakord me shka jeni tue ba ju, ai ka besue dhe do të vazhdojë me besue në Zotin edhe pa Kisha e Xhamija…”

***

E pra, qe ku asht parimi themelor i asaj diktaturës së pashoqe që ka provue Populli Shqiptar mbas 1944:

“Të gjithë njerëzit janë të lidhun për kafshatën e gojës…”, një nga kushtet barbare që po vazhdon me e shtypë atë Popull edhe sot!

Parim dhunues pa t’cilin komunizmi vdes pa “rilindë”!

ATA GURË të vendosun në themel të tokës Shqiptare që në Shekullin e Parë mbas Krishtit nga Shen’Pali, edhe sot, Ata Gurë po mbroheshin nga Pjetri, që tha:

“Ju, Kishat rranoni, por Toka nuk lot!

Ju, prishni  Kisha e Xhamija, por Ata do të ndërtohen prap një ditë!..”

Dhe, shka tha At Meshkalla, ashtu u ba edhe perrreth Rozafës!. Ai ishte një Profet’ i vertetë i Kishës sonë!

Ai e dinte se GURËT E PARË, një prej të cilve ishte dhe Ai vetë, asht në Themelin e Perjetshem t’ Atdheut të Gjergj Kastriotit – Skenderbeut e Nanë Terezes…

Melbourne, 5 Tetor 2021.


blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
Send this to a friend