VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Ky përshkrim kadarean i zbritjes në ferr meriton të jetë një fusnotë te “Komedia Hyjnore” – Nga Ndriçim Kulla

By | July 22, 2021
blank

Komentet

blank

FËMIJË, FËMIJË – Poezi nga SARA TEASDALE – Përktheu IRENA DONO

Fëmijë, fëmijë, dashuro sa të mundesh
Zërin, sytë dhe shpirtin e një njeriu,
Kurrë mos u frikëso, edhe pse të thyen zemrën.
Nga plaga do të fillojë gëzimi i ri;
Vetëm dashuro me krenari dhe kënaqësi dhe hijeshi,
Edhe kur dashuria është parajsë apo dashuria është ferr.
.
Fëmijë, fëmijë, dashuro sa të mundesh,
Sepse jeta është e shkurtër si një ditë e lumtur,
Mos ki frikë kurrë nga ajo që ndien…
Vetëm nga dashuria jeta bëhet reale;
Dashuro, sepse mëkatet kryesore janë shtatë,
Vetëm nëpërmjet dashurisë do të hysh në parajsë.
blank

DITA – Poezi nga DRITËRO AGOLLI

Në fillim e imët, si degë panje e lagur,
Vjen dita e brishtë, e mekët, e zbehtë,
Vështron në dritare,kalon e drojtur pragun,
E dobët , e mitur , e lehtë.
.
Dhe ti mendon:a mund të përkëmbet,
A mund të rritet një gjë kaq e gjorë?
Ndërsa ti mendon , mugëtira rreth teje shëmbet
Dhe dita e merr pushtetin në dorë.
1987
blank

MALLI RINUER – Poezi nga MIGJENI

Valët muzikore fluturojnë nga përndimi
shkrepen e përtrihen
për muret e dhomës seme,
edhe mandej dridhen
mbrenda në zemrën teme
dhe zgjqjnë ndijesina që mblue ka hini.
Ndijesitë e mia me valët muzikore
shkëmbejnë puthje të nxehta
posi dy dashnorë
e pa mshirë shëgjeta
më ther në krahnor
edhe më merr malli përjetë ma gazmore.
Malli rinuer përjetë ma shkumbuese
flen pa fat në mue,
një tingull pëmdimi
asht ngushllim për mue
kur më mshtjell mashtrimi
me melankolinë e vet aq trishtuese.
Tingujt miqëdashës, që në dhomën teme
më falin rytmin
e një dansit të largët,
më kujtojnë përqafimin
e çiftave të shkathët
që sjellen hirshëm nëpër drrasa të gëdhenme.
blank

Buzë lumit – Poezi nga MIRKO GASHI

 

Sa të shkurtëra janë largësitë
nganjëherë
deri në breg të lumit

Kur kitara therret
lumi vlon
peshqve zëri u shterret

Ti për bukuri
zgjon puhinë
fjetur në flokët e së dashurës
dhe ia leshon freret

blank

MËNGJES I PËRLOTUR NGA SHIU – Poezi nga VASIL TABAKU

 

Në krahët e mi
Një e qarë fëmije
Mbështetet ngadalë
Me dhimbje…
Mbi gurët e rrugës
Psherëtima e një nëne
Më ndjek gjithë drithërimë
Mbi duart e mardhura
Uria dhe heshtja
Përpëliten mes trishtimit
Këmbët e zbathura
Shkelin me drojtje
Mbi zemren time
Ku prushëron dashuria
Ndjej fërgëllimat e dhimbëshme
Të Shqipërisë sime
Sytë e përlotur
Si një akuzë e rëndë
Më mbërthejnë
Nëpër gozhdët e dhimbjes
E madhe vuajtja
Trishtimi
I papërballueshëm
Ndërsa varfëria
Ndërton
Qytetet e drithshëm
Të vendit tim
Unë rend, iki
Po ku të iki
Shqipëria ime
Jam unë pengu yt
Dhimbja jote
Dashuria dhe brenga
Malli dhe heshtja
Shpresa dhe kenga
Mëngjesi i përlotur nga shiu
Dhe dita që pret diellin …

24 tetor 2015

blank

Më 17 shtator 1825 lindi Pashko Vasa, veprimtar i Rilindjes Kombëtare Shqiptare

Pashko Vasa (Shkodër, 17 shtator 1825 – Bejrut, 29 qershor 1892) i njohur gjithashtu si Vaso Pasha e Vaso Pashë Shkodrani, qe nëpunës i konsullatës britanike në Shkodër, oficer kalorësie në Bolonjë, revolucionar i Risorgimento-s, nëpunës i Perandorisë Osmane dhe veprimtar i Rilindjes Kombëtare Shqiptare.

Më 1978, me rastin e një qind vjetorit të Lidhjes së Prizrenit, eshtrat e tij u atdhesuan dhe tani prehen në varrezat e dëshmorëve të Shkodrës.

Biografia

Lindi në Shkodër, i biri Mhill (Hilë) Gjokë Vasës dhe Drande Gjergjes, e motra do të ishte e ëma e Imzot Luigj Bumçit. Të parët e fisit të tij, nga i ati ishin shpërngulur prej Mirditës dhe ishin zhvendosur në qytet, në atë shtëpi ku sot është shtëpia-muzé e Pashko Vasës.

Pasi kreu mësimet e para në vendlindje, shërbeu si sekretar i konsulatës britanike nga 1842 deri më 1847, ku pati mundësinë të përmirsojë dijet e tij në gjuhët e huaja: Italishte, Frëngjishte, Turqishte dhe Greqishte. Gjithashtu kishte njohuri në Anglishte e Serbishte dhe më vonë mësoi edhe Arabishten.

Viti italian

Më 1847 vajti në Itali, ku ziente lufta kryengritëse për liri, ku mori pjesë gjallërisht në radhët e forcave kryengritëse italiane. Në Bolonjë u caktua si oficer i Rojës Qytetare. I frymëzuar nga atdhetarët e shquar italianë, si Mazzini, Garibaldi, Gioberti, dhe të vendeve tjera si Mickieviçi etj. Idetë që e ushqyen për këtë qëllim solidar ai i shpreh në dy letra, që i dërgon në qershor dhe korrik 1848, nga Bolonja Nikolo Tomazeut. Në shpalljen e Republikës Venedikase jetëshkurtër, nga Daniele Manin, mori pjesë përkrah popullsisë kryengritëse të atij qyteti që u rrethua nga austriakët në Mestre. Ndërkohë që austriakët hynë me 28 gusht 1849 dhe Pashko Vasa u largua me disa shokë tjerë për në Ankona. Aty austriakët e kapën dhe e detyruan, si shtetas osman, të kthehej në Stamboll.

Zyrtar osman

Më 1850 u punësua pa pagesë në Zyrën e Përkthimit të Sarajit Perandorak. Një vit më pas u emërua me rrogë nëpunës përkthimi në zyrën e shëndetësisë. Në vitin 1856 kaloi në Shkodër si përkthyes në shërbim të administratës lokale (sipas AQSH qe sekretar i Bibë Dodë Pashës gjatë viteve 1951-1957), ku me ofiqin e zyrtarit osman shkoi në Cetinë t’i uronte princ Nikollës shërim të shpejtë. Gjatë luftës me Malin e Zi më 1860-61 kreu detyrën e sekretarit dhe përkthyesit të Ahmet Xhevdet Pashës, kur ky u dërgua me misioni të veçantë në viset shqiptare. Më pas punoi për verifikimin e gjendjes së marrëveshjes kufitare dhe në komisionin përkatës.

Ndoqi Ahmet Xhevdet Pashën në Bosnie, ku Vasa u bë përkthyes pranë divizionit ushtarak për njëzet muaj. Në tetor të 1863 pasi qe graduar nëpunës i gradës së tretë u kthye në Stamboll ku punoi stazhier për zyrën e korrespondencës me vendet e huaja. Më 1865 për herë të dytë u emërua përkthyes në Sanxhakun e Shkodrës. Më 1866 u dërgua në Halep me postin e zv/drejtorit për çështjet politike, ku do të emërohej drejtor më 1868. Në korrik të atij viti iu akordua grada e dytë e klasit special dhe u caktua me punë si kryesekretar i Këshillit të Lartë të Drejtësisë. Në shtator të 1869 merr gradën e parë të klasit të dytë dhe emërohet anëtar i Gjykatës Penale dhe Civile te Ministria e Drejtësisë. Më 1875 emërohet anëtar i Zyrës së Krimeve te Gjykata e Apelit dhe po atë vit u emërua kryetar i Komisionit të Reformave në Hercegovinë dhe më tej atë vit anëtar i Komisionit për Mbledhjen e Taksave në Bullgari.

Më 1876 u caktua nëpunës për borxhet tek zyra e zv/valiut të vilajetit të Manastirit dhe në gusht të 1877 këshilltar i Vilajetit të Kosovës. Më 1878 u emërua komisar i Rodopeve, brenda vitit emërohet anëtar i Këshillit të Shtetit dhe drejtor i zyrës së shtypit dhe botimeve. Në shtator të 1879 u emërua këshilltar i Vilajetit të Edernes, ku punonte edhe Ismail Qemali.

Më 10 korrik 1883 me titullin vezir, u emërua mytesarif i Malit të Libanit me qendër në Beirut, post që e mbajti derisa ndërroi jetë më 26 qershor 1892.

Çështja kombëtare

Lidhja e Prizrenit

Për më tepër: Lidhja e Prizrenit

Krijimi i alfabetit shqip

Së bashku me figura të tjera kombëtare në Stamboll, si Hoxhë Hasan Tahsini, Jani Vreto dhe Sami Frashëri, ai luajti rol në krijimin e një alfabeti të shqipes dhe, lidhur me këtë, botoi një broshurë 16 faqesh me titull «L’alphabet latin appliqué à la langue albanaise». Ishte anëtar i Shoqërisë së të shtypurit shkronja shqip.

Vepra

Për atë çka pa e përjetoi në Itali, botoi pas një viti librin La mia prigionia, episodio storico dell’assedio di Venezia, 1850 (Burgimi im, episod historik nga rrethimi i Venedikut). Titull i ngjashëm me atë të kujtimeve të famshme të dramaturgut italian Silvio Pellico, Le mie prigioni (Burgjet e mija), botuar më 1832. Më 1873 botoi një përmbledhje me vjersha në italisht “Rose e spine”. Për përvojën e tij në Bosnie la veprën «Bosnie et Hercegovine pendant la mission de Djevdet Effendi» (shqip Bosnja dhe Hercegovina gjatë misionit të Xhevdet Efendiut) më 1865. Ndërsa më 1872 «Esquisse historique sur le Monténégro d’après les traditions de l’Albanie» (shqip Skicë historike mbi Malin e Zi sipas traditave të Shqipërisë).

Tituj të veprave

  • La mia prigionia, episodio storico dell’assedio di Venezia, Kostantinopojë, 1850.
  • La Bosnie et l’Herzégovine pendant la mission de Djevdet Efendi. Kostantinopojë, 1865.
  • Esquisse historique sur le Monténégro d’après les traditions de l’Albanie. Kostantinopojë, 1872.
  • Rose e spine. Konstantinopojë, 1873. – përkthyer me titullin “Trëndafila dhe gjëmba”.
  • La vérité sur l’Albanie et les Albanais. Etude historique et critique. Paris, 1879.
  • Grammaire albanaise à l’usage de ceux qui désirent appendre cette langue sans l’aide d’un maître. Ludgate Hill, 1887.
  • Bardha de Témal, scènes de la vie albanaise. Paris, 1890.
blank

Kanga IV – MA KPUTI MENJIHERË GJUMIN E RANDË (Komedia Hyjnore, Ferri) – nga DANTE ALIGHIERI – Përktheu PASHKO GJEÇI

Kanga IV

Ma kputi menjihere gjumin e rande

Nje bumbullime e madhe, sa qe u drodha

Si nje njeri, qe fjete dikush e trand.

.

E synin e pushuem rrotull e solla,

Ngritun ne kambe, e ngulte hodha shikimin

Me pa se ne cfare vendi une u ndodha.

.

U gjeta me nje fjale une ne kalimin

E shtegut drejt humneres se paane,

Qe t’vuejtjeve pa numer mbledh gjemimin.

.

E erret ish, pa fund, mjegull e tane;

Sado t’ia ngulshe syte asaj gremine,

Nuk mujshe me dallue nje send me thane.

.

“Po zbresim tash n’nje bote qorrue terrine,

filloi t’me flase poeti krejt i mekun,

– Une do te prij e ti m’eja mbas shpine.”

.

Nga ngjyra e tij e zbete fort mbeta i prekun

E thashe: “Kur tutesh ti, po une at’here?

Sa here qe kam ra ngusht, ty te kam ndjeke un!”

.

E ai: “Ankthi i ketyne njerzve t’mjere,

Qe jane ketu, ne ftyre me pasqyrohet,

Ti dhimbjen mos ma merr per frike e tmer.

.

Te shkojme, se rruge e gjate prej nes kerkohet.”

E hyni ai, e hyna une mbas tij

Ne honin qe prej rrethit t’pare qarkohet.

.

Ketu, per cka e mundun ish me ndi,

S’kish vaje dhe lotet s’rridhnin porsi gurra, –

Pshertimat vetem dridhnin ate ajri.

.

Vuejtje pa dhimbje ndjenin ato turra

Njerzish te panumrimm e cete-e-cete,

Femije te vegjel edhe gra e burra.

.

Mesuesi i mire m’u suell: “Ti s’po m’pyet

Çfare shpirtnash jane keta qe po shikon?

Para se t’vesh ma tutje, ta them vete.

.

Keta s’mkatnuen, e gjithashtu s’mjafton

Qe kane merita, mbasi s’u pagezuen;

Pagzimi asht porta e fese qe ti beson.

.

Pse para krishtenimit t’gjithe jetuen,

Zotin s’adhruen si duhet n’lutje t’veta;

Ne mes te tyne gjindem edhe une.

.

Jo per mekat, na vec per kto te meta

Kem’ humbe e ne kete mase jemi ndeshkue,

Pa shprese gjallojme, deshrue na kalon jeta.”

.

Nga keto fjale fort zemra m’u gandue,

Njerz njohta aty, qe gzuen t’madh vleresim,

E pezull tash n’ate Limb jane tue qendrue.

.

“Tregome, Mesues, tregome, o zoti im,

– thashe une, se doja t’kisha siguri

per fene qe ngadhenon mbi cdo dyshim, –

.

a nxuer njeri kendej merita e tij

o e ndonje tjetri, n’qiell lumnine me rroke?”

Ai, qe kuptoi cka thashe me mshehtesi,

.

Gjegji: “I ri une ishe ne kete toke,

Kur nje t’pushtetshem pashe ketu se ra

Me shenje t’fitores vu kunore mbi koke.

.

Hijen e atij qe babe njerzimi ka,

T’birin, Abelin, e Noen na e mori,

Mois ligjevusin, binde gjithmone pa za.

.

Patriarke Abramin, mbret Davidin nxori,

Izraelin me ate bij mejhere

E me Rakelen qe kaq vjet ia bori;

.

Ne qiell i çoi keta e shum te tjere;

E due ta dijsh se para tyne s’jane

Shelbue kurr shpirtna njerzish ne sketere.”

.

Pse fliste, ecjen na s’e kishim lane,

Neper nje pyll per te kalue na u donte,

Veçse nje pyll prej njerzish anembane.

.

S’e kishim lane aq larg rrugen, qe t’çonte

Ai vend, ku une zgjova, kur nje shkulm

Flake emisferin nisi te ndriçonte.

.

Ende s’kishim arrite tamam n’ate kulm,

Megjithate mund t’shihej ndonje fije

Ç’njerz kishte aty, mbulue me lavd e zulme.

.

“O ti, qe na nderon e art e dije,

kush jane keta rrethue me kaq nderime,

qe s’jane sikur te tjeret zhyte nder hije?”

.

“Nami i tyne, – I gjegji fjales sime,

– qe ende kumbon n’ate bote e s’shuhet ma,

nxjerrun u ka nga qielli lehtesime.”

.

Nderkaq degjova befas si nje za:

“Rrugen leshonia t’lartit nder poete,

u kthye hija e tij, qe nes u nda.”

.
Porsa ai za pushoi e mbet i qete,

Kater hije t’madhnueshme kah na rrane,

Trishtim as gaz n’fytyra s’u pashe vete.

.

Mesuesi i mire spjegim desh me me dhane:

“Ma kqyr njate me shpate ne dore,

– ma bani, – para te treve vjen si zot i rande.

.

Ai asht Homeri, nder poete sovrani,

Tjetri Horaci, i njohtun per satire,

Ovidi i treti, e ne fund Lukani.

.

Mbasi, njashtu si zani pare m’ka thirre

Nje emen qe te gjithve na bashkon,

Me presin me nderim, edhe bajne mire.”

.

Te bukren shkolle pashe prisin kah rrethon,

Shkoll’n e atij zot te kanges ma te ngritun,

Qe mbi te tjere si shqipja fluturon.

.

Si biseduen paksa krye m’krye avitun

Kah une u sollen e me pershendeten;

Buzqeshi per kete nder mesuesi i ndritun.

.

E nder dhe ma te madh me dhane kur n’ceten

E tyne me radhiten aq te zgjedhun,

Te gjashte mes asaj dije e pashe veten.

.

Kah drita shkuem ashtu se bashku mbledhun

E per ç’u fol me duket heshtja ar,

Si dukej ar atje fjala tue rrjedhun.

.

Ne fund ia behem te nje kshtjell krenar,

Shtate here me t’larta ledhe i rrethuem,

Mbrojte nga nje lum i bukur, qe pa fare

.

Mundi, per toke si t’ishim, e kaluem;

Shtate dyer me ata mendtare pershkuem pa u ndale

Dhe arritem n’nje livadh te gjelberuem.

.

Njerz pashe atje, qe t’vrenin thelle, ngadale,

Ç’i madh autoritet n’ato tipare!

Rralle flisnin, por u kish hije cdo fjale.

.

Ma tutje u shtyme at’here n’ate toke bujare,

Te ‘j vend I larte, I hapet, plot me drite,

Prej ku te gjithe I shihnim kjartas fare.

.

Ngri n’kambe atje mbi bar te blere qe shndrit

M’u cfaqen shpirtna for ne za mbi toke,

Per cka une mburrem edhe ne kete dite.

.

Elektren pashe se bashku me sa shoke,

Njofta nder ta Hektorin edhe Enene,

Sy-orrl Cezarin, arm’t kreshnike rroke.

.

Kamilen pashe, e pashe Pentesilene

Nga ana tjeter; dhe njate mbret Latinin

Me bij’n e vet, Lavinjen, aty e vren.

.

E pash dhe Brutin, qe deboi Tarkuinin,

Lukrecjen, Juljen, Marcjen, Korneline;

Te vetem, ne nje ane, pashe Saladinin.

.

Pashe mjeshtrin, qe meson ata qe dijne,

– Ma nalt kur e drejtova vrejtjen time,

– Mes filozofesh tjere e kish seline.

.

T’gjithe e kundrojne e t’gjithe i bajne nderime,

Te dy i pashe – Sokrat edhe Platon,

Qe jane ma afer tij ne meritime.

.

Pashe Demokrit, – me rast boten perfton, –

Diogen, Anaksagore edhe njate Talin,

Heraklit, Empedokel e Zenon;

.

E pshe dhe ate qe me hiti mblodh “quale”-in,

Per Dioskoridin flas, verejta Orfene,

Tulin me Linon dhe Seneke moralin;

.

Euklidin gjeometer, Ptolomene,

Galjen e Avicene e Hipokrat,

Te madhin kmentues, Averroene.

.

S’mund t’i permend te gjithe e t’shprehi ate

Qe tema e madhe lyp e nxit te shtillet,

Sa syni sheh, shpesh goja s’ka takat.

.

Vec dy nga t’gjashtet mbetem; tash i siellet

Nje rruge tjeter prisi mendjedrite,

Me m’qite nga ajri i qete n’ajrine qe dridhet;

.

Dhe mbrritem te nje vend qe gja s’e ndrit.

blank

AUTOPORTRET – Poezi nga ADAM ZAGAJEWSKI – Përktheu IRENA DONO

Midis kompjuterit, një lapsi dhe një makine shkrimi,
kalon gjysma e ditës sime. Një ditë do të jetë gjysmë shekulli.
Unë jetoj në qytete të çuditshme dhe ndonjëherë flas
me të panjohur rreth gjërave të çuditshme për mua.
Dëgjoj shumë muzikë: Bach, Mahler, Chopin, Shostakoviç.
Shoh tre elemente në muzikë: dobësinë, fuqinë dhe dhimbjen.
I katërti nuk ka emër.
Lexoj poetë, të gjallë e të vdekur, që më mësojnë
këmbënguljen, besimin dhe krenarinë. Përpiqem të kuptoj.
filozofët e mëdhenj– por zakonisht kap vetëm
copëza të mendimeve të tyre të çmuara.
Më pëlqen të bëj shëtitje të gjata në rrugët e Parisit
dhe të shikoj njerëz si unë, të ngacmuar nga zilia,
zemërimi, dëshira; për të gjurmuar një monedhë argjendi
që kalon dorë më dorë dhe ngadalë
humbet formën e saj të rrumbullakët (profili i perandorit është fshirë).
Pranë meje pemët nuk shprehin asgjë
përveçse një përsosmërie të gjelbër, shpërfillëse.
Zogjtë e zinj enden fushave,
duke pritur me durim si vejushat spanjolle.
Unë nuk jam më i ri, por gjithmonë dikush tjetër është më i vjetër.
Më pëlqen gjumi i thellë, kur nuk ndiej se ekzistoj,
dhe xhiroja e shpejtë me biçikletë në rrugët e vendit kur plepat dhe shtëpitë
mbivendosen në ditët me diell.
Ndonjëherë në muze pikturat më flasin
dhe ironia zhduket papritmas.
Më pëlqen të kundroj fytyrën e gruas sime.
Çdo të diel i telefonoj babait.
Çdo javë takohem me miqtë,
duke dhënë kështu prova për besnikërinë time.
Vendi im e çliroi veten nga një e keqe. Uroj
që ta pasojë një tjetër çlirim.
Mund të ndihmoj për këtë? Nuk e di.
Unë në të vërtetë nuk jam një fëmijë oqeani,
sikurse shkruante Antonio Machado për veten e tij,
por një fëmijë ajri, fringo i ri dhe violonçeli
dhe jo të gjitha rrugët e botës së madhe
kryqëzohen me shtigjet e jetës që deri më tash
më përket mua.
blank

Vëllimi i parë i “Frenkenstein” shitet në ankand për 1.17 milion dollarë

Një botim i parë i setit Frankenstein të Mary Shelley vendosi një rekord të ri botëror për një vepër të shtypur nga një grua, pasi u shit në ankand për 1.17 milion dollarë.

Kopja me tre vëllime e Frankenstein, e cila mban ende kopertinat e saj origjinale nga printimi më 1818, ishte parashikuar të shitej për 200-300 mijë dollarë nga shtëpia e ankandeve Christie’s, por shitja u mbyll me një ofertë shumë herë më të lartë se kjo.

Shuma u raportua nga Fine Books Magazine si një rekord i ri botëror për çmimin më të lartë të arritur nga një vepër të shtypur nga një grua.

Christie tha se botimi ishte një nga vetëm 500 të shtypurat në qarkullimin e parë të Frankenstein, dhe kopja e shitur ishte e para që u ofrua në ankand që nga viti 1985.

blank

Komedia Hyjnore – Kanga III – KËNDEJ KALOHET NË QYTET T’MJERIMIT – nga DANTE ALIGHIERI – Përktheu PASHKO GJEÇI

Kanga III

“KENDEJ KALOHET NE QYTET T’MJERIMIT,

KENDEJ KALOHET N’DHIMBJEN PA KUFI,

KENDEJ KALOHET N’SHPIRTNAT HUMBUN SHQIMIT.

.

KRIJUESIN TIM E SHTY’ DREJTSIJA E TIJ:

VETE PUSHTETI HYJNOR ME KA SAJUE,

MA E LARTA DIJE, E PARA DASHUNI.

.

PARA MJE GJA TJETER S’U KRIJUE

VECSE E PERJETSHME, – E UNE QENDROJ PERJETE:

O JU QE HYNI MBRENDE, KENI MBARUE!>>

.

Ja, keto fjale, me shkronja t’zeza, vete

I pashe te shkrueme mbi nje porte; me droje

Peshprita: <<Pris, a e sheh ç’me paska gjete!>>

.

Prisi m’u gjegj, si ai qe ka pervoje:

<<Ktu cdo dyshim mbas shpine duhet lane,

cdo frike e perpelitje te mbaroje!

.

Na kemi arrijte n’ate vend ku t’pata thane,

Ku do shikosh ti shpirtnat e brengosun,

Qe fillin e arsyes humbun e kane.>>

.

Pastaj mbi timen doren tue e vendosun,

Gzueshem ne ftyre, qe shpirtni lart t’ma mbaje,

Me futi mbrenda jetes se pasosun.

.

Aty te fshame, klithje, gjame e vaje,

Neper ajr te pa yj perhere kumbonin,

Sa une qysh ne fillim nisa te qaj.

.

Gjuhe t’ndryshme, t’folme-tmer gjithkah gjemonin,

Fjale dhimbje per hata, britje nga mnija,

Vikatje e zane shue e shplake ushtonin.

.

Perftohej nje potere, qe kurr qetija

S’e shuen neper ate ajr gjithmone te ndyte,

Njashtu si rana kur shperthen stuhija.

.

E une, qe ndjeja si me zjente kryet

Nga tmeri, thashe: <<Ç’degjoj, mesues I ndjere?

Ç’jane, valle, keta qe e keqja I paska mbyte?>>

.

E ai m’u gjegj: <<N’kete gjendje kaq te mjere

Gjithe shpirtnat e fatzezve jane ngujuem,,

Qe mire as keq nuk bane te thuesh nje here.

.

Me rradhet e asaj frote jane te trazuem

Te engjujve, qe vec kerkuen vetmine,

Me Zotin s’qene, po as kunder s’kane luftuem.

.

I debuen qiejte, se u prishnin bukurine,

E as ferrit s’mund t’I futen thellesisht,

Se der mkataret nuk ua duen shoqnine.>>

.

E une: <<O pris, cka kane qe kaq tmersisht

Bertasin pa ia da edhe renkojne?>>

M’u gjegj: <<Ja, po ta them ty shkurtimisht:

.

Keta as qe te vdesin nuk shpresojne,

Ma poshte jeten e tyne s’ke ku e co,

Cdo fat, pervec ketij, ata deshrojne.

.

Emnin e tyne n’bote mos e kerko!

Meshira e drejtesija nuk I qas:

Mos t’flasim ma per ta, por kqyr e shko!>>

.

Une, tue veshtrue, nje flamur pata rase Te shoh;

ky siellej nga ai tufan I bartun,

Sikur te qe denue perjete te ngase.

.

Vrullshem I shkonin pas, varg I pamatun,

Shpirtnat, sa une s’do kisha pase guxim

T’besoj se vdekja kaq shume paska cartun.

.

Mbasi disa dallova n’ate kalim,

Une hijen e atij njoha dhe pashe,

Qe per dobsi kreu t’randin mospranim.

.

Vesh mora edhe bindun qeshe se rashe

Mes shpirtnash, qe kurrkund nje vend s’u lane,

As Zoti e as djajte s’kane si me I dashe.

.

Keta fatzez, qe n’jete jetue nuk kane,

Lakur vraponin, ndersa I thernin thelle

Miza e anza, qe vlonin nga cdo ane.

.

Fytyrat ua bajshin gjak me rrjedhe,

E gjaku, ra perdhe, me lot perlye,

Thithej nga krymbat majun me ate gjelle.

.

E ma pertej kur une leshova ‘I sy,

Pashe buze nje lumi t’madh nje tjeter cete

E thashe: <<Mesues, a ban me me rrefye

.

Kush jane ata e valle cka do te jete,

Qe m’ate ane nguten te kalojne, perore

Si po I dalloj permes drites se zbete?>>

.

E ai: <<Do te kuptojsh cdo gja pa zore

Vetem at’here kur na te kemi ra

Te rrjedha e trishte e Akeronit t’gjore.>>

.

Atbote sy-ule edhe turpnue sa s’ka,

Tue drashte une se po flas e nuk po di,

Deri te bregu I lumit s’bana za.

.

E ja po vjen kah na, permbi nje ani,

Nje plak per moshe me qyme te zbardhueme,

Tue brite: <<Mjere ju, o shpirtna te keqij!

.

Mos mbani shprese se shihni ma qielle t’lume;

Vi te ju coj sa jeni n’tjetrin balle,

Ne zjarr e n’akull, n’erresine t’amshueme.

.

E ti cka lyp ketu, o njeri I gjalle?

Shpejt, hiqu shpirtnash qe njehere kane vdeke!>>

Por, kur ai pa se fjal’t s’ia bana mall,

.

Shtoi: <<N’tjera udhe e porte ke me preke

Bregun, e jo ketu; me dale pertej,

Nje dru ma e lehte ty ka me te terhjeke.>>

.

E prisi atij: <<Karon, ti mos u nxej;

Keshtu u vendos atje ku asht fuqija

Per me vendose, e mos e shtyj ma tej!>>

.

Lundrarit te kenetes s’ndyte qetija

I kthei n’ate ftyre tane lesh, te cueme peshe,

E syte-hata I qitshin flake e shkndija.

.

Por ata shpirtna, lodhe e kpute, krejt cveshe,

Nderruen fytyre e kercelluen me dhambe,

Porsa fjalet e vrashta u rane nder veshe.

.

Prindet e Zotin rrijshin vec tue name,

Gjinine njerzore e vendin edhe motin

Dhe faren me te pare e me te mbrame.

.

Fort tue denese, s’ua priste loti lotin,

N’fund u bashkuen n’ate ugurzeze bregore,

Qe shpirtnat mbledh, ata qe s’dreshten Zotin.

.

Karonti djalle, me synin gace perore,

Me gisht u ban e t’gjithe n’ate shenje i mblidhen;

Kujdo vonohet, rrem ia kris pa ndore.

.

Si gjetht, qe vjeshtes kputen edhe hidhen

Pale-pale, e dega ka mundsi me pa

Petkat e veta ka mbi toke mbeshtiellen,

.

E keqja fare e Adamit njashtu, pra,

I rraset bregut nje nga nje pa fjale

N’ate shenje, si zogu ryse me u thirre me za.

.

Keshtu kalojne permbi te zymten vale;

E, pa ndeshe bregun tjeter ceta e pare,

Nje cete e re, kendej, gati asht me dale.

.

<<O biri im, – me tha prisi bujar,

– ketu I ke ata qe kane mbarue

ne mni te Zotit, ardhe prej botes mbare;

.

e jane te gatshem lumin me e kalue,

se drejtsija hyjnore u grah pa mshire,

keshtu vete frika ne deshire asht shndrrue.

.

Nje here me thane nuk bje ksajt shpirt i mire;

E pse Karonti pat ankim per ty,

Tani mund ta kuptosh arsyen ma mire.>>

.

E errta fushe, si ai kto fjale pat krye,

U dridh aq fort, sa, kur mendoj ate tmer,

Dhe sot fillojne te dridhnat me me hy.

.

Nga toka lot-e-gjame shperthei nje ere,

Qe vetetiu me aq te flaket drite,

Sa s’pashe as ndjeva gja ma n’ate sketere;

.

Dhe rashe si ai qe gjumi e kapit

blank

Analizë – Dante Alighieri dhe Komedia Hyjnore

Njohuri mbi Dante Aligerin

Rreth periudhës kur jetonte Dante
Dante ishte poeti i fundit i Mesjetës dhe njëkohësisht poeti i parë i Kohes së Re. Vepra e tij kishte një karakter kontradiktor. Atdheu i tij ishte Italia, vendi më i përparuar i Europës mesjetare, ku më parë u zhvillua kapitalizmi, qendër e lulëzim tregtie, ku zotërimet feudale u zëvendësuan me qytete të pavarura, nga komunat republikane të cilat njihnin ose pushtetin e Papës ose pushtetin e perandorit gjerman. Ishin vite të zjarrta ku armiqësia midis komunave sillte luftra të përgjakshme. Përhapej etja për fitime. Tek të gjithë ndihej nevoja e bashkimit në një shtet të vetëm. Copëtimi i trashgueshem nga feudalizmi ishte nje pengese e madhe e zhvillimit te kapitalizmit. Problemi ishte se si duhej bashkuar vendi nen sundimin e Papes dhe Perandorit. Ne kete pike njerezit u ndane ne dy parti: ne guelfë dhe gibelinë. Lufta midis ketyre dy partive qe shume e eger ne qytetin e Firences, ne qytetet ku zhvillohej me shume tregtia, artizanati e kultura. Me 1289 Firence u be guelfe dhe qyteti me i fuqishem i Toskanes, prap paqja nuk u vendos  sepse vertet gibelinet u munden por shume ide te tyre iu nguliten njerezve ne koke. Guelifet u ndane ne te bardhe e ne te zi dmth ne perkrahes dhe kundershtare te “Rregullave te drejtesise”, qe u aprovuan me 1293 e qe perjashtonin nga pushteti fisniket. Me 1301 te bardhet perzune ne mergim te zinjte. Nuk kaloi shume kohe dhe me ndihmen e princit Karl Valua dhe Papa Bonafavit te 8 ia doli qellimit qe Firence te binte ne dore te te zinjeve. Dhe per te bardhet filluan persekutimet dhe mergimi i gjate. Ne kete atmosfere lindi dhe u rrit Dante Aligeri me 1265. Per femijerine dhe rinine e tij nuk dihen detaje…

Rreth jetës së Dantes
I ati i Dantes ishte jurist Aligero dhe e ema Bella. Dante ngeli shpejt jetim sepse e ema i vdiq dhe i ati u martua perseri. Ne moshen 11 vjecare e fejuan me nje vajze me te cilen me vone u martua, Xhemen. Ne moshen 9 vjec ai pa Beatriçen, qe ishte nje vjece me e vogel se ai, te cilen e pa perseri pas 9 vjetesh. Qe ne moshen 15 vjec ai  filloi te shkruante vjersha. Ishte pak i ashper ne pamje por me zemer te prekshme dhe me ndjenja te holla e te embla, qe studionte me etje dhe vullnet te madh per te pervetesuar kulturen e kohes, por qe i pelqente jeta e bukur, shoqeria e shokeve, shakate dhe dashuria. Dashuria e tij e vazhdueshme dhe frymezuese per Beatricen u kthye ne hidherim kur ne moshen 22 vjecare Beatricen e martuan me Simone de’ Barti. Ate e kishte ftuar nje shoku i tij ne dasmen e Beatriçes, pa ditur gje per ndjenjat e Dantes. E merre me mend hidherimin e tij… Pas tre vjetesh me 1290 hidherimi i tij u kthye ne deshperim, Beatriçja vdiq. Ne vepren autobiografike “Jeta e re” ai pershkruan parandjenjen e tmerrshme te vdekjes.

Ne moshen 24 vjec mori pjese ne beteje ne anen e guelfëve dhe me pas filloi te merrte pjese ne jeten aktive politike dhe shoqerore te Firences. Sidomos pas vekjes se Beatriçes u dha shume pas studimeve. Ai kishte aftesi te mrekullueshme dhe kujtese te forte. Lexoi veprat e mesjetes dhe studioi autoret e letersise antike Horacin, Ovidin, Lukanin, Seneken por mbi te gjitha Virgjilin, “Eneiden” e te cilit e dinte permendesh. Mesuesi i tij ishte Bruneto Lantini. Studioi filozofi, teologji, histori, mitologji, drejtesi, astronomi, fizike, matematike dhe kjo kulture enciklopedike do t’i hyje ne pune me vone ne vepren e tij Komedia Hyjnore.

Me 1294-1295 Dante shkroi tregimin e pare autobiografik ne historine e letersise se Europes perendimore. Me titullin “Jeta e re” ai shkruan gjithe historine e dashurise se tij me Beatriçen, te cilin e cileson si simbol i virtytit te se mires dhe u betua qe sdo fliste me per te. Vepren e tij ai ia kushtoi mikut te tij ne poezi e ne jete Guido Kavalkantit me te cilin filloi dhe rrugen e zhvillimit te poezise te stilit “te ri te embel”. Bashke u dashuruan dhe vuajten nga dashuria. Dante krijoji nje lirike te holle, reale, te thelle e te sinqerte, megjithese ai ruan karakterin abstrakt e filozofik te shkolles qe ka bere, ku dashuria toksore dhe qiellore shkrihen dhe behen nje. 

I dhene pas te bukures dhe prezent ne mbledhjet e shkrimtareve qe lexonin poezite e tyre, ai cdo vit e me shume merrte pjese aktive ne jeten e Firencës. Ne 1295 Dante ishte martuar nderkohe dhe kishte kater femije. (njera prej tyre quhej Beatriçe) Bokaçio thote: “deshira e tij ishte krejtesisht e mira e popullit”. Ai mori pjese ne korporaten e mjekeve dhe specialisteve pasi qe te merreshe me politik duhet dhe te ishe pjese e nje korporate. Detyra e tij filloi gjithnje te ngrihej derisa nje dite e derguan te Papa Bonafaci i VIII ne Rome duke perfaqesuar te bardhet, me 1301. Por ne ate kohe te zinjte pushtuan Firencen. Me 1302 ai u denua nga gjyqi me nje shume te madhe parash. Dy muaj me vone Danten e denuan me mergim te perjetshem dhe nese do ta kapnin te gjalle do e digjnin ne furren e drureve. Ky ishte nje moment tragjik per poetin pasi la femijet dhe gruan ne meshire te fatit dhe gjithe doreshkrimet e tij. Ai haset me vershtiresi te ndryshme ne udhetim, nga varferia dhe lodhja. Poeti i humb te gjitha shpresat per tu kthyer perseri ne vendin e tij. Gjate mergimit ai shkruan veprat e tij te pavdekshme. Me 1315 Danten dhe bijte e tij u denuan si rebel dhe do i prisnin koken nese do e kapnin. Por Dantja nuk u perkul.

“i drejte ne kembe, si nje kala/ qe e rrahin gjithandej erat e nuk tundet” (Purgatori, keng V. 14-15)

Me 1316 iu propozua qe te kthehej ne atdhe kundrejt nje pagese dhe qe te pranonte publikisht fajin. Ai i shkroi nje miku te tij fiorentin: “Nuk eshte kjo rruga e kthimit tim ne atdhe.. por neqoftese do te gjendej nje rruge tjeter qe te mos ishte kunder fames, kunder nderit te Dantes, kete po, me deshire do ta pranoja. E neqoftese ska nje rruge te tille per ne Firence, atehere une nuk do te hyj me kurre”.

Kur erdhi pati nje shprese se me ardhjen e Henrikut mund te kthehej prape ne Firence, por kjo shprese e braktisi dhe ai filloi perseri jeten e tij endacake. Udhetimet e shumta, takimet me njerez te ndryshem, pjesemarrja e gjalle ne jeten e vendit e bene Danten nje njeri me eksperience shume te madhe. Kjo eksperience e pasur, njohurite e thella enciklopedike dhe talentin e rralle e shkriu te “komedia” qe pas vitit 1555 e quajten “Hyjnore”. Nje burre gjeti ne Firence 7 kenget e para te “Ferrit” dhe e coi te poeti. Qe aty ai filloi te vazhdoje vepren, ku vargu i pare i Kenges se VIII nis keshtu: “Ju them, tash qe vazhdoj tregimin tim.” I perpire nga deshira per pune, Dante shfryhu gjithe pasionet e veta, sulmoi ashper armiqte e tij, u sul kunder tiraneve dhe korrupsionit te selise papenore, kunder veseve njerezore, u tregoi bashkekohesve se si duhet ndrequr njerezimi e si njerezit duhet te rrojne.

U quajt ‘komedi’ sepse perfundonte me nje fund te lumtur. Ne 1321 kur po kthehej nga Venediku u semure rende dhe me 14 shtator vdiq. 13 kenget e fundit te vepres qe mungonin, i gjeti djali i tij Jakopi.

Dante pervec “Komedi Hyjnore” dhe “Jeta e re” la nga pas edhe 6 vepra te tjera.

  1. “Rimat” – Jane disa sonete dhe balada qe i kushtohen Beatriçes, nje gruaje tjeter Monna Pietra dhe shokeve te tij. Kjo veper eshte e shkruar ne “stilin e ri te embel”. Ne gjuhen popullore.
  2. “Gostija” – perfshin kater traktate. Jane komente te kengeve te “Jeta e re”, ku poeti ia drejton masave te gjera dhe i fton ne gostine e tij ku gjellet jane kenget dhe buka komenti i tyre i gjithanshem filozofik, teologjik dhe moral.
  3. “Mbi gjuhen popullore” – ku synimi i tij ishte qe gjithe populli te kishte nje gjuhe te vetme. Ishte traktati i pare gjuhesor ne Evrope.
  4. “Monarkia” – ne kete traktat ai kishte si synim qe te bashkonte Italine dhe qe vendi te drejtohej nga nje perandor e Papa mos te hynte ne punet e shtetit por ne punet e shpirtit.
  5. “Letrat” – ku qartesohen dhe me shume idete e tij politike.
  6. “Kenget Bariotore” – e shkroi ne ditet e fundit te jetes se tij.

Komedia Hyjnore:

Struktura
Kjo veper u shkrua per 8 vjet. Kjo eshte nje poeme e madhe e shkruajtur e gjitha ne tercina *strofa 3 vargeshe* dhe e ndare ne tre pjese: Ferri, Purgatori dhe Parajsa. Secila prej te trejave ka nga 33 kenge + nje kenge qe e ka si hyrje ne fillim te ferrit, gjithesej ka 100 kenge.  Keto kenge permbajne 14.233 vargje njembedhjete rrokeshe.

Permbajtja

Ne gjysmen e jetes se tij rreth 35 vjec ne vitin 1300, ai humbi ne nje pyll te erret dhe ju shfaq hija e Virgjilit, derguar prej qiellit nga Beatriçja, e shpetoi duke kaluar ne nje shteg ku skalonte kemba e njeriut te gjalle.

  1. Te dy poetet Dante dhe Virgjili zbresin nen dhe, pra ne Ferr ku ka 9 rrathe dhe aty denohen mekataret. Fajet ne ferr, Dante i ndan sipas teorise se Aristotelit, ku njeriu mekaton nga shfrenimi (grykesia, koprracia, etj) dhe ketu poeti denimet i jep me te lehta, sepse jane veprime qe ne vetvete, te bera me mase nuk jane te demshme. Nga shpirtligesia (dhuna, tradhetia) ketu denimet jane me te renda sepse jane ne vetvete demprurese. Secili mekatar peson ne ferr ate qe ben ne jete. Ne fund te ferrit ishte akulli i perjetshem ku ishin mekataret me te medhenj – tradhtaret.
  2. Me pas dy poetet i ngjiten malit te Purgatorit. Ketu Dante i ndan fajet sipas teorise se Plutonit, ku njeriu mekaton nga crregullimet e dashurise. Dmth: kur dashuron dicka qe sduhet (kur njeriu do me shume vetveten, smira, kur njeri i do tjetrit te keqen, kur njeriu do te hakmerret), kur dashuron pa pasion te mire (plogeshtia), kur dashuron me pasion te tepruar (koprracia, grykesia, kur njeriu do te kenaqe me shume sec duhet gojen e vet, epshet dashurore). Te gjitha keto vese ndeshkohen ne Purgator nga 7 rrathe derisa arrihet ne parajsen tokesore. Ketu shpirtrat e te penduarve pastrohen permes vuajtjesh per te merituar pastaj lumturine e Parajses.
  3. Pas Purgatorit, vjen bashke me Beatriçen ne 9 qiej dantesk ku sundon drita e perjetshme. Qielli i pare eshte “Qielli i Henes” ku ishin shpirtrat qe ndonjehere kishin lene ne harrese kushtet fetare. “Qielli i Merkurit” ku ishin ata qe kishin bere ne toke pune te lavderueshme. “Qielli i Veneres” ishte qielli i shpirtrave dashurues. “Qielli i Diellit” ku ishin te diturit e Kishes. “Qielli i Martit” ishin luftetaret qe vdiqen per mbrojtjen e fese. “Qielli i Jovit” ku jane princat e urte e te drejte. “Qielli i Saturnit” qielli i shpitrave sodites. “Qielli i yjeve” ku ishin triumfuesi dhe ne fund “Qielli i pari levizes” qe rrethon Perendine i cili rri mbi Empirin e palevizshem, qe ka formen e nje trendafili te bardhe.

Mbas kesaj kenge triumfale, e kesaj lirike te larte, ku permes drites dhe harmonise, eshte paraqitur synimi, endrra e njeriut per nje lumturi tokesore, e ketu udhetimi ka marre fund.

Analiza

Dante ishte poet i fundit i mesjetes dhe poet i pare i kohes se re. Ai nga njera ane e shikon shpetimin e njeriut te Perendia. Por nga ana tjeter ka besim te thelle ne forcen krijuese e gjalleruese te mendjes njerezore.  Nga njera ane feja ate e meson te nenshtrohet e te meshirohet e nga ana tjeter eshte nje rebel i panenshtruar, nje kritikues i pameshirshem, qe deshiron te mbroje te miren dhe te luftoje te keqen per nje jete me te mire., te drejte dhe te lumtur. Danten e quajten “Poet me tendenciozitet te theksuar” e Komedine e quajten “Gazete fjorentine” kjo sepse Dante tregoi “gjithe thellesine shpirterore te kohes se vet”.

  • Ai kishte nje pasion te thelle politik, nje patriotizem te flakte, nje zemer mbushur plot dhimbje per atdheun e coptuar, prandaj i dedikoi dhe keto vargje:

“Orzeze Italie, mbytë ne lote e vaje/ ani e pa pilot neper stuhi/ jo zonje provincesh sje, po kuplerajë”

  • Shpirti i poetit vlon nga urrejtja kunder tiranise “se toke e Italise eshte mbulue unji me tirane”. I ngrihet kunder feudaleve:

Eja, mizeur, kete vend shiko cka e gjeti/ nga feudalet e tu.

  • Kur forcat e erreta tiranike, te mbrapshta e brutale qe kane ne dore edhe realizimet e medha qe mund te jape shkenca, orvaten sot qe te hedhin boten ne zjarrin e nje lufte te re, na vijne ndermend fjalet e Dantes: …se lufta n’shpirt tiraneve u vlon!

“Sepse kur thellesia e mendimit/ puqet me force brutale e ligesi/ asnje shperblim si mbetet njerezimit”

  • Natyren grabiqare te kapitalizmit Dantja e hetoi, me mendjen e tij gjeniale, qysh ne agimin e tij, kur dolen njerez te rinj qe kishin vetem nje qellim – fitimet e tyre:

“Njerezit e rinj, fitimet e pafund/ shfrenim, mendjemadhesi kane ngjalle ne ty/ sa qetesi, Fierence, spo gjen askund.” .. i turren qejt te vorfnit, nshort me e shkye/ kur lutet ai nder dyer per buken e thate.

  • E cfare guximi te madh duhet te kishte poeti ne ato kohe fetare, kur e mbushi Ferrin me prifte e me Pape.

“Keta qene prifterinj, qe krejt e kane te rruem/ majen e krese, e pape e kardinaj.”

  • Kisha e quante mekat etjen per te hyre ne thellesite me te fshehta te diturise, kurse Dantja shkruan: “Flaken ne shpirt nuk munden me ma shue/ boten un doja me e perpi me sy/ vese e vlere njerzore me hetue.”

Nuk fitohet gja tuj ndenje mbeshtete

Se mbi nenkrejca dhe mbi pupla tleta

Deri me sot askush lavdi ska gjete!

E po sle nam te mire cka duhet jeta?

Cduket si tymi ne ajer, si shkume mbi vale

Ai qe pa lene nje gjurme coi ditet e veta.

__

Asnje mos te harroje se eshte njeri

Ju le nuk keni per t gjalllue si shtas

Po per te ndjeke virtyt e dituni.

Dante eshte ne kete kryeveper arkitekt i perpikte, piktor dhe skulptor i perkryer, muzikant i mrekullueshem. Ai shprehet shkurt e ne menyre te sakte, zberthen ne formen me te thjeshte e njekohesisht madheshtore idete me te thella. Ai paraqet plot vertetesi psikologjine e njerezve dhe te casteve, detajet ai i merr perher nga jeta qe e rrethon. Di te krijoje po aq ne menyre te mahnitshme kuadro te gjera epike, pasazhe te holla lirike, apo skena te shkelqyeshme satirike. Gjuha e tij qe hodhi bazat e gjuhes se perbashket italiane eshte popullore, e gjalle, madheshtore dhe e kuptueshme. Megjithese shpesh alegorike.

blank

Pema – Poezi nga DRITËRO AGOLLI

Dhe vërtet një pemë e re kam qënë,
Që s’më shkulën dot, s’më mbollën gjetkë
Fruta ndonjë tjetri për t’i dhënë,
Apo erë e hije nën një strehë;
.
Veçse më krasitën me sëpatë
Dhe në trup më hoqën shumë degë,
Ndaj kam dhimbje shpesh me ditë e natë,
Më lotojnë vëndet ku m’i prenë…

blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
Send this to a friend