VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Ismail Morina: I kërkova mbrojtje Tahirit në një takim, por më gënjeu (Intervistë)

By | October 23, 2015
blank

Komentet

blank

Mesiq: Dikush nuk mund të çlirohet nga synimet për shtet të madh

Aneta Duroviq

Në punët e brendshme të Malit të Zi, përmes Kishës Ortodokse Serbe, “ka ndërhyrë një politikë që dukej se ishte ndalur në rajonin tonë. Por disa po e rikthejnë atë. Po e rikthejnë përmes mesazhit të ‘botës serbe’”, thotë në një intervistë për Shërbimin e Ballkanit të Radios Evropa e Lirë Stjepan Mesiq, ish-president i Kroacisë.

Në këtë mënyrë, Mesiq komenton tensionet në Mal të Zi që ka shkaktuar shugurimi i kreut të Kishës Ortodokse Serbe në Mal të Zi, Joanikije.

Malazezët janë thellësisht të ndarë për lidhjet e vendit të tyre me Serbinë dhe Kishën Ortodokse Serbe.

Duke folur për Radion Evropa e Lirë, Mesiq thotë se, qartazi, “dikush nuk mund të çlirohet nga synimet për shtet të madh”.

Sipas tij, në Ballkan nuk mund të ketë ndryshim të kufijve, ndërsa për Kosovën thotë se është njohur në masë të madhe dhe se të tjerët që nuk e kanë pranuar, “do ta bëjnë këtë”.

Radio Evropa e Lirë: A mund të shihet ajo që po ndodh në Mal të Zi si një çështje e brendshme fetare apo një çështje e politikës së jashtme, me implikime të qarta për rajonin?

Stjepan Mesiq: Ngjarjet në Mal të Zi janë çështje e tij e brendshme, por ka edhe implikime të tjera. Është e qartë se bëhet fjalë për ndërhyrje të Kishës në punët shtetërore – gjë që nuk është e mirë.

Konkretisht, bëhet fjalë për ndërhyrjen e Kishës Ortodokse Serbe, të udhëheqjes së Kishës Ortodokse në Beograd, në çështjet fetare, por edhe në punët shtetërore të Malit të Zi.

Në Mal të Zi është treguar se kjo nuk është vetëm ndërhyrje e Kishës, por, përmes Kishës, ndërhyn edhe politika – ajo politikë që dukej se ishte ndalur në rajonin tonë. Por, disa po e rikthejnë atë. Po e rikthejnë përmes mesazhit të “botës serbe”. Pra, kjo është vetëm një pjesë e asaj politike.

Në Mal të Zi, sikur te të gjithë ne, Kisha është e ndarë nga shteti, por në Mal të Zi është specifike.

Kisha Ortodokse Malazeze ka qenë autoqefale dhe këtë duhet ta dinë të gjithë. Shteti nuk duhet të ndërhyjë në punët e Kishës, as Kisha në punët e shtetit.

Radio Evropa e Lirë: Në përgjithësi, si e shihni politikën aktuale të Serbisë në rajon?

Stjepan Mesiq: E shoh nga një pikë kritike, për disa arsye. Të gjithë ata që merren me politikë, e dinë se ne mund të kishim kaluar pa luftë. Është shumë e qartë se Jugosllavia e Titos kishte tre faktorë kryesorë integrues. Një ishte Tito dhe karizma e tij si fitues i luftës pas Luftës së Dytë Botërore.

Faktor i dytë ishte Partia Komuniste e Lidhjes së Komunistëve, që u prish me vullnetin e Sllobodan Millosheviqit dhe Lidhjes së Komunistëve të Serbisë. Dhe, faktor i tretë ishte Ushtria Jugosllave, e cila pushoi të jetë jugosllave, sepse sllovenët, shqiptarët, kroatët dhe boshnjakët e lanë atë.

Ajo u shndërrua në ushtri serbe dhe Sllobodan Millosheviq ishte i bindur se mund t’i arrinte qëllimet politike me atë ushtri. Qëllimi i tij politik nuk ishte as federata, as konfederata, ai ishte kundër kësaj. Millosheviq e ka mashtruar botën se lufton për Jugosllavinë. Bota ka qenë e ndjeshme ndaj Jugosllavisë për shkak të meritave të saj në dhe pas luftës.

Millosheviq i ka mashtruar edhe serbët. I ka mashtruar sepse ka thënë: “Ju keni jetuar në një shtet, do të jetoni akoma në një shtet”. Ai nuk ka menduar në Jugosllavi, sepse atë e ka shkatërruar me të gjitha mjetet. Ai u ka thënë atyre: “Ju duhet t’i jepni dhunti Serbisë së Madhe në territore”. Kjo ka qenë politika e tij; 65 për qind e Bosnje e Hercegovinës, ndërsa nga të tjerët çfarë të mundet.

Ai nuk e ka llogaritur Slloveninë. Në Slloveni nuk ka popullatë autoktone serbe.

Për shkak të zhdukjes së faktorëve integrues, duhej arritur një marrëveshje e re politike. Kjo është ajo që nuk kemi arritur ta bëjmë.

Si anëtar i Presidencës së Jugosllavisë dhe më vonë si kryetar i Presidencës, unë kam bërë përpjekje në çdo mënyrë që të gjej një marrëveshje të re politike. Ajo ishte konfederata. Sikur ta kishim arritur atë, do ta kishim shmangur luftën, sepse do të ishim pajtuar.

Ajo do ta shpëtonte vendin në çdo rast; të gjithë elementët përbërës, të gjitha republikat do ta vazhdonin rrugën e tyre drejt Evropës më vete.

Kështu kemi fituar “copëtimin” e Jugosllavisë në luftën e provokuar, që e donte Millosheviqi.

Aty, ai ka gjetur bashkëpunëtor presidentin e Kroacisë, Franjo Tugjman, sepse edhe ai ka menduar se mund t’i zgjerojë pak kufijtë kroatë. Pra, përpjekja për të rënë dakord për ndarjen e Bosnjës ka qenë shkaku i vërtetë i luftës.

Kemi pasur 100,000 të vdekur dhe kufiri nuk ka ndryshuar asnjë milimetër.

Radio Evropa e Lirë: A vëreni ngjashmëri në proceset e sotme në Mal të Zi, Bosnje, Kosovë me ngjarjet e fillimit të viteve ’90?

Stjepan Mesiq: Duket qartë se dikush nuk mund të çlirohet nga synimet për shtet të madh.

Në vend që të luftojnë në vendin e tyre për më shumë të drejta civile, për standard më të lartë të jetesës, për më shumë punësim, për bashkëpunim më të madh midis vendeve të rajonit, ata përsëri ëndërrojnë për ndërhyrje të mëdha në kufij. Por, ndërhyrje në kufij nuk ka.

Nëse nuk kanë qenë të mundura ndryshimet e kufijve në rajonin tonë, me 100,000 viktima, me aq armë dhe ushtri, çfarë budallai duhet të jetë ai që mendon se kjo mund të ndodhë tani?

E gjithë bota, e mbi të gjitha Evropa, është kundër çdo shkeljeje të kufijve që ekzistojnë sot.

Radio Evropa e Lirë: Si mund të ndikojë në rajon ajo që po ndodh në Mal të Zi? A mund të transferohet në rajon?

Stjepan Mesiq: Nuk do të përhapet në rajon, por do të ishte mirë që njerëzit në Mal të Zi të ndërgjegjësohen dhe të kuptojnë se nuk ka ndryshim të kufijve. Sepse, në fakt, kjo është një përpjekje e Serbisë që, përmes fesë, ta bëjë atë që nuk ka mundur ta bëjë me politikën shtetërore. Kjo është përpjekja e fundit e disa qarqeve, nuk i akuzoj të gjithë. Këto janë iluzione dhe kjo nuk do të ndodhë.

Radio Evropa e Lirë: A kanë lidhje proceset negociuese mes Kosovës dhe Serbisë me atë që po ndodh në relacionin Podgoricë-Beograd?

Stjepan Mesiq: Vështirësia e rajonit tonë është se Serbia, si shoqëri, nuk ka pasur sukses në atë që kanë kuptuar gjermanët pas Luftës së Dytë Botërore. Nuk e kanë kuptuar se kanë ndjekur ide që kanë qenë të paarritshme.

Gjermanët kanë ulur kokën. Serbia, për fat të keq, nuk e ka ulur kokën.

Ajo e akuzon Millosheviqin, jo sepse ai ka shkuar në luftë, por sepse nuk e ka fituar luftën. Tani, disa nuk mund të pajtohen me faktin se kanë shkuar në rrugë të gabuar dhe se duhet të hapin bashkëpunimin me fqinjët e tyre.

Askush në Serbi nuk guxon të thotë se Kosova është çështje teknike për Serbinë. Serbia, as nuk mund ta pushtojë Kosovën me ushtrinë e saj, as nuk mund t’i imponojë Kosovës zgjidhje të saj.

Rrëfimet se ajo është “zemra e Serbisë” ose “shpirti i saj” mund të sjellin disa kujtime, por gjërat duhet shikuar në kontekstin aktual.

Serbia ka mundur të ketë një politikë ndryshe ndaj Kosovës. Në fund, Serbia ndoshta ka mundur të pranojë bashkëpunimin federal me Kosovën, marrëdhënie konfederale. Shumë ka mundur të bëhet. Por, pas luftës, e cila i është imponuar Kosovës, këto tani janë iluzione. Nuk ka më mundësi që të ndryshohet diçka në marrëdhëniet midis Serbisë dhe Kosovës.

Kosova është e njohur në masë të madhe. Të tjerët që nuk e kanë pranuar, do ta bëjnë këtë. Kjo shkon me rrjedhën e vet. Do të ishte mirë sikur të kishte më shumë informacione në Serbi, që shoqëria të kuptojë se politika e Sllobodan Millosheviqit ka qenë e gabuar dhe tani duhet pranuar realiteti. Dhe, realitet është pavarësia e Malit të Zi, pavarësia e republikave të tjera që janë bërë të pavarura pas rënies së Jugosllavisë, por realitet është edhe ekzistenca e Kosovës.

Nëse Serbia, për arsye të brendshme, nuk mund ta njohë Kosovën, ajo mund të bëjë diçka tjetër. Mund të lejojë që në kufirin midis Serbisë dhe Kosovës të kalojë kapitali, qytetarët, kompanitë, të bëhet bashkëpunim ekonomik, njerëzit të mos kenë probleme për të kaluar kufirin, të stabilizohet… atëherë edhe zgjidhjet do të jenë më të mira.

Përgatiti: Valona Tela
blank

Muharrem Salihu: Medvegja është interes kombëtar, sepse sëbashku me Preshevën dhe Bujanocin janë muri mbrojtës i Kosovës

Intervistë me Muharrem Salihun, aktivistin e denjë për zgjidhjen e problemeve të shqiptarëve të Luginës së Preshevës, veçanarisht të shqiptarëve në komunën e Medvegjës.

Salihu është njëri ndër të paktët i cili çështjen e pasivizimit të adresave të shqiptarëve në Luginë në përgjithësi, në Medvegjë në veçanti e ka ngritur deri te instancat më të larta ndërkombëtare, sidomos në tryezat e Brukselit.

“Krahina shqiptare duhet të nxjerrë një elitë të re politike sa më parë, në të kundërtën jemi të mbaruar që të gjithë. Krahina jonë ka shumë kuadro të njohur edhe jashta rajonit por që nuk u jipet hapsirë. Sa më shumë tretemi, aq më shumë parti mahallash krijohen”

Z.Salihu ju qysh herët keni migruar në perëndim, atje keni arritur të krijoni një kapital të jashtëzakonshëm, një rreth njerzish kapitalist me renome ndërkombëtare, dhe për të qenë i sinqertë nuk keni qenë aspak i mvarur në mirëqenien apo suksesin biznesor nga Medvegja apo Lugina. Megjithatë juve u kthyet në Medvegjë, investuat, themeluat kompani. Cila është ajo gjëja më themelore që ju motivoi të ktheheni në Medvegjë?

Salihu: Nga Medvegja isha i larguar vetëm fizikisht!. Asnjehërë nuk e kam harruar e lëre më tani kur ajo ka nevojë për ne, më shumë se kurrë më parë. Pse? Sepse Medvegja është mëmëdheu ynë. Ende e kam të gjallë vjershën e Çajupit:

Mëmëdhe quhetë toka
ku më ka rënurë koka,
ku kam dashur mëm’e atë,
ku më njeh dhe gur’ i thatë
ku kam pasurë shtëpinë,
ku kam njohur perëndinë,
stërgjyshët ku kanë qënë
dhe varret q’i kanë vënë,
ku jam rritur me thërrime
ku kam folur gjuhën time,
ku kam fis e ku kam farë,
ku kam qeshur, ku kam qarë,
ku rroj me gas e me shpres,
ku kam dëshirë të vdes.

Besoj se i kuptoni, motivet që më lidhin me Medvegjën, mëmëdheun tonë.

Mëse i bindur se Medvegjën nuk e gjetët sikurse e kishit paramenduar, por juve vazhduat që ti nxisni edhe të tjerët që ta ngrisin zërin më shumë se zakonisht për problemet me të cilat po ballafaqoheshin shqiptarët e komunës së Medvegjës. Sa gjetët përkrahje në këtë drejtim?

Salihu: Me keqardhje e them se për gjendjen e krijuar në krahinën tonë shqiptare Preshevë Medvegjë dhe Bujanoc jemi vetë fajtorët “kryesor”. Nëse ne besojmë se serbët janë të vendosur të na largojnë, atëherë është pa kuptim të merremi me ta, por me vetën tonë! Ku kemi gabuar, dhe ku nuk duhet të gabojmë, ndërsa në kontekstin e përgjithshëm jemi më mirë se kurrë: kemi dy shtete që teorikisht mund të kujdesen për ne!

Nuk mundet dhe nuk duhet të presim me mirë nga ana e shtetit ku jetojme, ndonëse duhet t’i shfrytëzojmë hapësirat e lirisë brenda ligjeve në fuqi! Prandaj, në keto kushte është infantile të ushqejme pritshmeritë tona prej të tjerëve, kur dekada me radhe perfaqësohemi kryesisht nga perfaqësues oportunistë, të kushtëzuar, të varur, dhe shumë rralle nga individë te realizuar në jetën e tyre.

Më vjen rënd ta them por këtë e ilustron fakti qe 90 % e përfaqësuesve tanë politikë nuk janë interesuar për keto investime. Shpesh here nga Presheva dhe Bujanoci, kryesisht për interesa te tyre politike kan vizituar pushtetin Lokal ketu në Medvegjë, edhe pse aty nuk ka shqiptarë, por ata nuk kan gjetur forcë për të vizituar kompaninë tonë.

Është e kuptueshme se këto investime jan në kundershtim të plotë me politikat zhvillimore të pushtetit lokal dhe qëndror, dhe këtë e dija para se të vija këtu, mirëpo të pengohem apo të mos mbështetem nga të zgjedhurit shqiptarë, është pak si tepër! Në limite të mundesive që kishin, më kanë pënguar relativisht shumë.

Por sot jam i lumtur që është krijuar një mundësi konkrete për të ofruar punë shumë familjeve tona.

Me padurim po presim tejkalimin e pandemisë e cila ka shkaktuar çrregullime të medha në nivel global, pra edhe në në Medvegjë.

LajmiAL: Përveç pasivizimit, vendbanimet shqiptare në komunën e Medvegjës janë të prekur edhe nga mungesa e zhvillimit ekonomik, papunësia e sidmos mungesa e infrastrukturës. Sa është e vështirë që të realizohet ëndrrra e medvegjasve për kthim dhe gjallërim në atë pjesë të Luginës së Preshevës?

Salihu: Si thashë më sipër, është pa kuptim të bëjmë përgjegjës serbët për fatin tonë, kur dihet se investimi i tyre historik është për të na larguar nga trojet tona. Ndaj them se fati i Medvegjës është i mvarur kryesisht nga politika jonë kombtare!

Politikat e ndryshme shtëterore që po bën Shqiperia apo Kosova, mund të jenë edhe të dobishme për njërën apo tjetrën por jo edhe për ne, në krahinen shqiptare të PMB-së. Nuk ka politika kombëtare të dizenjuara për ne, ndonëse Medvegja është interes kombtarë sepse sëbashku me Preshevën dhe Bujanocin janë muri mbrojtës i Kosovës.

Medvegja në veçanti duke qëndruar në linjë kufizuese toksore me komunen e Kamenicës, Prishtinës dhe Podujevës në një vijë lineare prej dhjetra kilometra gjatësi, por edhe për hirë të relievit që ka, është hapsirë e një rëndësie të veçantë.

Në keto dekada të fundit nuk është vërejtur ndonjë angazhim i theksuar nga ana e Republikës së Kosovës në këtë drejtim.

Përkundrazi shpesh herë ka qëndruar në anën e gabuar duke shikuar politikën “shtetrore” por jo edhe kombëtare!

Ka patur më shumë interesim për ne kur Kosova nuk ka qenë shtet, prej Presidentit Rugova se sa sot, me përjashtim të akteve të veçanta të solidaritetit të qeverisë Kurti, të cilat për shkak se nuk ishin të mirëmenduara, nuk prodhuan efektet e dëshiruara.

Është negociuar me Serbinë, por nuk janë mbajtur parasysh interesat tona.

Shembull:

*marrëveshja e pikave kufitare të integruara, len Medvegjën pa një pikë të tillë dhe kështu bizneset e Medvegjës shkëputen fizikisht nga Kosova edhe pse janë vetëm 60 km larg nga Prishtina;

*Marveshja e lëvizjes së lirë, gjithashtu lehtëson qarkullimin në rajon, por nuk është konsideruar fakti se lëvizja është parapre të bëhet vetëm me Letër njoftim, ndërkohë që afro 8000 shqiptarë të pasivizuar jan pa letër njoftim dhe de facto ata nuk kanë mundësi të vizitojnë më shtëpinë e tyre, e sidomos ata nga perëndimi!

Kto janë marrëveshje të dëmshme për ne shqiptaret në Medvegjë por gjithesesi baza e një zhvillimi të shëndoshë Ekonomik mbetet Infrastruktura.

Mungon infrastruktura dhe këtë e dinë të gjithë!

Jan vetëm 37 km gjatësi që autostrada e ngelur në dalje të Prishtinës, të arrijë e deri në mes të Bajës dhe Medvegjës.

Për zhvillim ekonomik nevoiten edhe kuadro përveq infrastrukturës!

Kosova dhe Shqipëria dekada me radhë po stimulojnë largimin e kuadrove shqiptare nga krahina Jonë, duke siguruar vende të rezervuara për studentët nga kjo krahinë. Ndërsa botërisht është e ditur se diplomat e tyre nuk pranohen në Serbi, kto vazhdojne tutje.

Do të duhej, por nuk është vone edhe tani, që të ndajn fonde dhe ngrenë fakultete/universitet në krahinën shqiptare dhe kuadrot do te mbeteshin në vendlindjen e tyre!.

blank
Harta

Z.Salihu, pavarësisht insistimit tuaj të pandërprerë, nuk është se dy qeveritë, ajo e Shqipërisë dhe Kosovës kanë bërë mjaftueshëm në zgjidhjen e problemeve të shqitarëve të Luginës së Preshevës.
Për të mos thënë se kohëve të fundit këto dy shtete na kanë parë edhe vetëm si objekt humanitar, duke investuar vetëm në raste kur përballemi me fatkeqësi natyrore. Cili është qëndrimi juaj lidhur me këtë?

Salihu: Falë AFEDS, dhe një numri të madhë kuadrove vullnetare që aty gravitojnë, sot problemet e shqiptarëve në Serbi, jan të njohura nga qarqet më relevante te politikbërjes kombëtare, rajonale, kontinentale dhe boterore. Ne kemi arritur të investojmë Kongresin Amerikan; Parlamentin Europian i cili në raportin e tij të përvitshëm për Serbinë, flet për pasivizimin e adresave; OSBE-në, Komitetin Serb të Helsinkit; Parlamentin dhe qeverinë italiane, përveç atyre të Kosovës dhe Shqipërisë.

Takimi i ardheshem i dy qeverive shqiptare do të jetë një rast ku krahina shqiptare në Serbi do të duhej të ishte “kryefjala” e takimit. Pse? Sepse ne jemi në zgrip të ekzistencës sonë: politikat e pasivizimit, po largojnë dramatikisht gjithë shqiptarët, në fillim nga Medvegja, e më pas nga krejt 3 komunat.

Koha nuk pret më, o sot, ose kurrë. Reciprociteti real është i lidhur me njerëzit. Unë pres që Kosova ta ngrejë zërin në Bruksel dhe ka sinjale pozitive në këtë drejtim. Edhe opozita e Shqipërisë ka nisur të flasë për fatin tonë. Mirpo duhet bashkëpunim dhe qasje panshqiptare. Për këtë mbledhjet e dy qeverive, duhet të kenë një forum më të gjerë të aktorëve kombëtarë. Mes vedi, por dhe me qeveritë.

Forumi shqiptare per zhvillim ekonomik ne Serbi (AFEDS), është i gatshëm të jap kontributin e tij edhe në këtë rast!

blank
Harta 2

A është mungesa e unitetit mes faktorit politik shqiptarë në Luginë të Preshevës dhe si do të duhet të dukej nëse vërtetë do të kishte unitet për zgjidhje të problemeve?

Salihu: Po, ka mungesë apsolutë!

Krahina shqiptare duhet të nxjerrë një elitë të re politike sa më parë, në të kundërtën jemi të mbaruar që të gjithë. Krahina jonë ka shumë kuadro të njohur edhe jashta rajonit por që nuk u jipet hapsirë. Sa më shumë tretemi, aq më shumë parti mahallash krijohen.

Duhet urgjentisht komprimimi i këtyre subjekteve dhe nëse “liderët“ aktualë e pengojnë këtë, atëherë duhet një lëvizje e re që përfshinë dhe përfaqëson tërë krahinën, madje krejt shqiptarët në Serbi. Një e vetme!
Ne jemi në gjendje të jashtëzakonshme! Nuk e kemi luksin e pluralizmit Politik, aq më tepër në një shtet i cili nuk ka pluralizem por vetëm nacionalizem!

Sa është i gatshëm sipas jush Beogradi zyrtarë ti qaset zgjidhjes së problemeve në Luginë dhe a mund ta kushtëzojnë shqiptarët Qeverinë e Sërbisë në raport me BE-në?

Salihu: Sfidoj cilin do intelektual i cili më jep një shembull kur Serbia u ka lejuar- dhuruar të drejta shqiptarëve! Ne duhet t’ia imponojmë me forcën tonë, brenda hapësirave ligjore dhe kushtetuese. Prandaj uniteti në nivel lokal është jetik për në dhe me pastaj inkuadrimi në një politikë kombëtare!

Duhet politikë kombëtare, që shfrytëzon iniciativat si Procesin e Berlinit dhe në këtë kuadër Ballkan Open, apo marrëdhëniet dypalëshe, për t’i bërë presion Serbisë.

Pluralizëm për shqiptarët do të thotë opportunitet individual, maximalisht oportunitet mahalle…

Një Trupë me tri koka, me rotacion dhe me individë me integritet është ajo që i nevoitet krahinave shqiptare në Serbi! Por duhet të përfshijmë të gjithë shqiptarët, jo vetëm ata të 3 komunave.

Z.Salihu ku i shihni shqiptarët e Luginës së Preshevës pas 10 viteve?

Salihu: Nëse realizojmë me sa u tha më sipër, krahina shqiptare pas 10 viteve do të jetë njëra prej gjymtyrëve kryesore të tërësisë sonë kombëtare. Ka një pozicion gjeografik të shkëlqyer; kemi pasuri natyrore dhe njerëzore; kemi dy shtete kombëtare; kemi kuadro në diasporë dhe fuqi ekonomike gjithashtu. Pse të mos fitojmë këtë rol?

Nëse jo, më vjen keq, por do tretemi deri në zhdukje, duke u bërë një komunitet endacak rrugëve të botës, që mbajmë në ndonjë sirtar tapitë e tokave tona, apo fotografi nga vendlindja. Kuadrot tona të famshme partiake do kenë ikur, pasi duke humbur përqindjet e popullsisë, në krye të komunave më në fund do të ketë vetëm serbë të financuar fuqishëm nga qendra. Më në fund, vetëm atëherë Serbia do të jetësojë politika zhvillimore për trojet tona, tashmë pa shqiptarë./LajmiAL

blank

Vendimi ndaj Berishës, Amb. Kim: Ata që habiten nuk janë të sinqertë

Intervistoi: Armand Mero

Në Shqipëri, ambasadorja amerikane Yuri Kim deklaroi një intervistë për Zërin e Amerikës se kush thotë se është habitur nga vendimi i Departamentit amerikan të Shtetit për zotin Berisha, me gjasë nuk është shumë i sinqertë. Zonja Kim shpjegon se kur dikush përcaktohet nga Sekretari i Shtetit për korrupsion domethënës, zakonisht është shumë e dukshme. Duke folur për Qeverinë e re, ambasadorja amerikane thotë se stili “si zakonisht,” pra një ecuri në nivel mesatar nuk mjafton dhe se ajo ka “barrën” që të dëshmojë dhe në fakt të ndërmarrë hapa që pastrojnë korrupsionin në vend

Zëri i Amerikës: Ambasadore Kim, faleminderit për këtë intervistë. Ditët e fundit, në qendër të vëmendjes kanë qenë zhvillimet në Partinë Demokratike, pas vendimit të zotit Basha për të lënë jashtë grupit parlamentar ish kryetarin Sali Berisha. Një vendim që ju e keni përshëndetur. Megjithatë zoti Basha ka deklaruar se ai ka qenë i detyruar të ndërmarrë një hap të tillë, duke nënkuptuar një kërkesë të panegociueshme nga pala amerikane. Por nuk kanë qenë të pakët zërat që nuk e shohin normale që një forcë politike të detyrohet të mbajë këtë apo atë përfaqësues të saj. Çfarë do ndodhte nëse zoti Basha nuk do ndërmerrte një veprim të tillë?

Ambasadorja Kim: Shikoni, ky është një vend i lirë. Është vend aleat në NATO. Dhe udhëheqësit duhet të marrin përgjegjësi për vendimet e tyre. Për sa i përket Shteteve të Bashkuara, pozicioni ynë ka qenë shumë i qartë që nga fillimi në lidhje me personat e përcaktuar. Dhe, nuk kam gjë tjetër për të shtuar për këtë çështje.

Zëri i Amerikës: Zoti Berisha gjithnjë ka këmbëngulur në faktin se për të nuk ka prova, se vendimi është marrë ga informacionet e OJQ të sponsorizuara nga Soros, dhe se sipas tij edhe zoti Basha ju ka kërkuar ju prova? A i keni dhënë zotit Basha, informacione, përtej atij formulimi publik të Sekretarit Blinken?

Ambasadorja Kim: Do të thoja që këto histori konspiracioni janë të pavend për një vend aleat në NATO dhe aspirant për në BE. Ditët e teorive të konspiracionit duhet t’i përkasin të shkuarës. Tani, e gjitha ka të bëjë me faktet. Dhe do t’ju them që procesi për përcaktimin e individëve, sidomos individëve të rëndësishëm, është një proces shumë i gjatë dhe shumë tërësor. Dhe, në kohën kur një vendim shkon përpara Sekretarit të Shtetit, pra që të nënshkruhet nga Sekretari i Shtetit, ai ka kaluar nëpër shumë e shumë nivele shqyrtimi. Mendoj se është e drejtë të thuhet që në shumicën e rasteve, në të gjitha rastet, dhe nuk flas vetëm për Shqipërinë, po flas për të gjithë botën, në momentin kur dikush përcaktohet nga Sekretari i Shtetit për korrupsion domethënës, zakonisht është shumë e dukshme. Dhe mendoj se ata që thonë se janë të habitur, me gjasë nuk po tregohen fort të sinqertë.

Zëri i Amerikës: A ju ka kërkuar informacion Zoti Basha?

Ambasadorja Kim: Ka kërkuar publikisht. E kemi dëgjuar. Kemi parë edhe deklaratat nga të tjerë. Kur vjen fjala tek Qeveria e SHBA, për këto përcaktime ekziston një proces.

Zëri i Amerikës: Pse masa ndaj zotit Berisha u mor tani, kur ai ka 8 vjet që nuk është në pushtet?

Ambasadorja Kim: Shkuarja deri në fund të këtyre proceseve kërkon një kohë të gjatë. Përsëris, dua të sqaroj që nuk është pjesë e ndonjë teorie të çmendur konspirative që vë në shënjestër politikën e brendshme këtu. Uashingtoni nuk merret me diçka të tillë.

Zëri i Amerikës: Sanksionet e qeverisë amerikane ndaj zyrtarëve apo ish zyrtarëve të lartë, janë zgjedhur si një instrument për të luftuar korrupsionin në një vend të caktuar. Megjithatë, a rrezikohet që efikasiteti i një mase të tillë të minohet nëse vetë autoritetet lokale të drejtësise, nuk e ndjekin më pas, nuk e shoqërojnë me ndonjë hetim?

Ambasadorja amerikane Yuri Kim ne interviste me VOA

Ambasadorja amerikane Yuri Kim ne interviste me VOA

Ambasadorja Kim: Pavarësisht nëse këto vendime janë për në Shqipëri apo ndokund tjetër në botë, siç e thashë më herët, në momentin që këto vendime çertifikohen nga Sekretari i Shtetit dhe shpallen nga Sekretari i Shtetit, ato janë shumë të dukshme dhe do të ishte me vend që autoritetet vendase të shikonin masat.

Zëri i Amerikës: Duke kaluar tani në kampin tjetër, atë të qeverisë. Tanimë është e njohur përbërja e kabinetit të ri. Çfarë prisni ju nga qeveria e re shqiptare, ndonëse kemi të njejtin kryeministër dhe vetëm pak emra të ndryshuar?

Ambasadorja Kim: Mendoj se fakti që Kryeministri Rama ka fituar një mandat të tretë të paprecedent vendos një përgjegjësi të jashtëzakonshme mbi të dhe ekipin e tij për të fituar, për të demonstruar se e kanë fituar besimin e popullit shqiptar. Mendoj që stili “si zakonisht,” pra performanca në nivel mesatar nuk mjafton. Mendoj se ekzistojnë mundësi historike përpara zotit Rama dhe pjesës tjetër të kabinetit, qoftë nëse flitet për reformën në drejtësi dhe konsolidimin e institucioneve të demokracisë; qoftë nëse flitet për rritjen dhe thellimin e marrëdhënieve në fushën e mbrojtjes me Shtetet e Bashkuara; qoftë nëse ka të bëjë me pastrimin e gjykatave dhe sqarimin e të drejtave të pronësisë në mënyrë që investimet të fillojnë të rriten fort këtu në Shqipëri në një mënyrë që është shumë më normale.

Zëri i Amerikës: Një ndër tre priorotetet e misionit tuaj në Shqipëri, është biznesi, krjimi i një klime të favorshme për investimet amerikane. Por ndërsa dy kompani të mëdha, po përgatiten për të hyrë në sektorin energjitik, besimi i atyre që punojnë në Shqipëri ka ardhur duke u ulur. Sondazhi i fundit e Dhomës amerikane të Tregtisë, tregon një rënie në nivelet e vitit 2012. Ata flasin për problem me taksat, me monopolet, me prani të asaj që njihet si oligarki. Pra nëse i referohemi ndjesisë së sipërmarrësve të Dhomës amerikane, situata duket e përkeqësuar….

Ambasadorja Kim: Mendoj se duhet të shihni të dhënat faktike për nivelet e investimit, por ia vlen të dëgjohen ndjenjat që shprehen nga Dhoma Amerikane e Tregtisë dhe investitorë të tjerë. Mendoj se është diçka e mirë që Kryeministri ka ngritur një forum ku dhomat e ndryshme të tregtisë, jo vetëm amerikane, por italiane, gjermane, një numër dhomash të tjera, bëhen bashkë për të ndarë idetë e tyre dhe, në fakt, në disa raste, për të paraqitur kërkesat e tyre.

Është diçka e mirë të ndodhë, por më gjerësisht, mendoj që ajo që pasqyrojnë këto raporte është fakti që korrupsioni vret investimet. Vret shpresën. Prandaj, duhet zgjidhur korrupsioni. Nuk është çështje morale, nuk është çështje vetëm morale. Është një çështje e biznesit. Është një çështje e begatisë. Është çështje e sigurisë. Pra, gjykatat duhet të jenë të pastra. Prokurorët dhe gjyqtarët duhet të kalojnë vettingun. Rregullat duhet të jenë të qarta dhe proceset duhet të ndodhin në kohë dhe duhet të jenë të efektshme dhe, në fund të ditës, mendoj se barra i bie qeverisë që të demonstrojë dhe në fakt të ndërmarrë hapa që pastrojnë korrupsionin, që sigurojnë që reforma në drejtësi zbatohet shpejt, dhe që të bëjë të qartë se cilat janë rregullat dhe procedurat dhe, përsëris si në fillim, të drejtat e pronësisë qëndrojnë në thelb të kësaj. Pra, kjo është fusha e madhe ku qeveria e re, e cila është qeveria e vjetër, mund të bëjë një dallim të madh historik.

Zëri i Amerikës: Zonja Kim, si i përgjigjeni ju kritikave, që ju shohin më të afër me qeverinë?

Ambasadorja Kim: Kjo është një akuzë me të cilën përballen diplomatë amerikanë kudo në botë dhe diplomatët në përgjithësi. Shpresoj që njerëzit të kuptojnë që si diplomatë, e dini, mua më ka dërguar Presidenti amerikan për të përfaqësuar interesat tona pranë qeverisë shqiptare. Pra, ka një arsye që kur vjen një diplomat amerikan, ai ose ajo shkon tek kreu i shtetit dhe paraqet letrat kredenciale. Pra, detyra ime e parë, përparësia ime e parë është të sigurohem që qeveritë tona të kenë një marrëdhënie të mirë pune. Por përtej kësaj, diplomacia ka të bëjë me më shumë se thjesht qeveri me qeveri; ka të bëjë edhe me marrëdhënien njerëz me njerëz, madje edhe bizneset. Dhe prandaj më shikoni mua dhe diplomatë të tjerë në ambasadën amerikane të udhëtojmë rretheqark vendit, sepse kemi punë këtu në Tiranë me zyrtarë qeveritarë, por kemi shumë më tepër punë – dhe kur them punë, flas për marrëdhëniet – me pjesën tjetër të Shqipërisë.

Prandaj takohem kaq shpesh me anëtarët e opozitës, qoftë zotin Basha apo një numër njerëzish të tjerë. Dhe kam në plan të vazhdoj të udhëtoj rretheqark Shqipërisë sepse dua të takohem me qytetarë të thjeshtë. Dua të di se ç’kanë në mend ata. Dua të kem mundësinë t’iu shpjegoj pozicionin e SHBA atyre përballë. Dhe nëse nuk janë në një mendje me diçka që them unë, dua të dëgjoj se çfarë pyetjeje kanë dhe të kem mundësinë t’i përgjigjem drejtpërdrejt. Deri tani, kam pasur disa biseda zhbiruese dhe ndriçuese. E dini, isha në Dibër pak javë më parë kur u ngjita në malin e Korabit. Kur isha atje, takova shumë njerëz në bulevardin kryesor. Më pëlqen të eci dhe të bëj biseda të vërteta sepse jam shumë e ndërgjegjshme që kur jam në Tiranë, kam një axhendë të mbushur plot dhe çdo person me të cilin flas është dikush që e kam takuar më parë, dhe ata dinë si t’i bëjnë këto biseda. Janë shumë, nuk dua të them të stisura, por kanë një lloj modeli të përhershëm. Më pëlqen të dal jashtë Tiranës sepse ka raste kur dikush s’ka takuar kurrë një diplomat amerikan më parë dhe janë njerëz që kanë mendimet e tyre, kanë përvojën e jetës së tyre; kur eci në Tiranë, e di që nuk është gjithë Shqipëria, që ka shumë më tepër atje jashtë saj. Më pëlqen të shkoj në male. Ua kam thënë njerëzve më parë, e dini, familja ime në Kore është nga malet më të thella, më të ftohta në gadishullin Korean dhe, nuk e di nëse është ky shkaku, por ndihem në shtëpi këtu, në male. Në të njëjtën kohë, jam rritur në një ishull tropikal dhe kur shkoj në jug, në Himarë apo Sarandë, ndihem shumë rehat edhe atje. Por këto biseda janë vërtet frymëzuese dhe janë shumë informuese sepse nuk përdorin pikat që duhen thënë. Dhe kur flas me ta, as unë nuk përdor të tilla, ndaj vërtet e vlerësoj atë mundësi dhe shpresoj ta vazhdoj.

Zëri i Amerikës: Reforma në Drejtësi ka qenë kryefjalë e aktivitetit tuaj në Shqipëri. Në mesin e vitit të ardhshëm, përfundon mandati i misionit të operacionit ndërkombëtar të monitorimit. Një mekanizëm që ka shërbyer për t’i dhënë besim procesit të vettingut, dhe që në fakt ka ndikuar në përmbysjen e një numri të konsiderueshëm të vendimeve të Komionit të Pavarur të Kualifikimit. Mandati i këtij misioni ëstë përfshirë si një dispozitë tranzitore në Kushtetutën shqiptare. A do të ishit ju në favor të zgjatjes së këtij mandati, duke marrë në konsideratë faktin se jemi diku te gjysma e prokurorëve dhe gjyqtarëve që ende nuk i janë nënshtruar vettingut?

Ambasadorja Kim: Vettingu mbetet themeli për reformën në drejtësi në Shqipëri dhe më herët këtë javë, pas disa takimesh në format virtual, më në fund pata mundësinë të shkoja për vizitë fizikisht tek KPK dhe ramë dakord që puna e KPK është e rëndësishme, që kanë përmirësuar performancën e tyre me kalimin e kohës, që kanë pasur sukses kur kanë vënë disa synime shumë ambicioze për shifrat këto muajt e fundit dhe i kanë përmbushur ato. Ka ende shumë gjyqtarë dhe prokurorë që mbeten për të kaluar vettingun dhe po shohim të gjitha opsionet e ndryshme, përfshi atë që përmendët ju, por nuk kam ndonjë gjë për të shpallur.

Zëri i Amerikës: Javën e shkuar, madje dhe para pak ditësh, ju takuat kreun e SPAK, dhe u shprehët se nënvizuat “pritshmërinë e SHBA që SPAK do të ndjekë penalisht korrupsionin dhe krimin e organizuar – pavarësisht sa i fuqishëm apo i pasur, pavarësisht se cila parti”. A janë pritshmëritë tuaja më të larta tani, kur në krah të SPAK është reshtuar dhe BKH?

Ambasadorja Kim: Nuk mendoj se kanë rëndësi pritshmëritë e mia. Sigurisht, investimi i SHBA ka rëndësi dhe fakti që vazhdojmë të investojmë tek SPAK dhe BKH është një tregues i asaj që shpresojmë të marrim si rezultat. Por pritshmëritë që vërtetë kanë rëndësi janë ato të popullit shqiptar. Nëse mendojmë se ku ishim një vit më parë, njerëzit talleshin me SPAK, e dini, i mbaj mend shakatë dhe karikaturat me S’KAP. Tani, një vit më pas, teksa SPAK ka treguar rezultate, perceptimi i njerëzve ka ndryshuar dhe cilido tani thotë, nëse ka diçka që nuk shkon, do të të raportoj në SPAK. Për mua, kjo tregon se ata besojnë që SPAK është i efektshëm. Dhe në fakt, të dhënat tregojnë që është ashtu.

U habita pa masë kur kërkova ca informacione dhe mësova, për shembull, se që kur SPAK u ngrit në vitin 2019 e deri në ditën e fundit të gushtit 2021, ka konfiskuar 70 milionë euro asete të personave që janë dënuar dhe gjykatat e kanë konfirmuar këtë dhe këto asete i kanë kaluar shtetit, ashtu siç duhet. 70 milionë euro në një vit e gjysmë. Krahasojeni këtë, hamendësoni, gjejeni se sa u konfiskua për periudhën 2011 deri 2019 – 20 milionë euro. Mendoj se është diçka që tregon shumë. Do t’ju them edhe që gjatë vitit kur ka funksionuar SPAK, kanë shqyrtuar 7-800 çështje dhe i kanë përpunuar ato; ka pasur rreth 250 individë të dënuar dhe kur shikon nivelin e dënimeve, është mbresëlënëse: 90% e rasteve që SPAK ka ndjekur çojnë në dënime, goxha mirë. Dhe pritshmëria ime është që me BKH-në, që tani ka marrë në punë gjysmën e 60 hetuesve që kërkojnë, kapacitetet e SPAK do të rriten edhe më tej. Dhe, gjithmonë them për reformën në drejtësi – nuk është e lehtë, e shpejtë, apo e përkryer, por sigurisht po shohim rezultate dhe mendoj që njerëzit e zakonshëm po shohin rezultate. Mendoj se edhe më shumë do të vijnë.

Zëri i Amerikës: Cila është ndihma konkrete që BKH po merr nga Shtetet e Bashkuara?

Ambasadorja Kim: Deri tani, kemi kontribuar më shumë se 4 milionë dollarë në trajnime dhe pajisje. Mbështetja më e madhe sigurisht është me ekspertizë dhe ka të paktën 2 ose 3 ish-agjentë të FBI-së, ekspertë të vërtetë që kanë përvojë dhe eekspertizë praktike, që janë këtu, të lidhur me ambasadën dhe po ndihmojnë hetuesit e rinj të FBI-së, që të zhvillojnë të njëjtat shprehi, që të mund të jenë agresivë, dhe që të jenë të aftë të kryejnë funksionet e tyre.

Zëri i Amerikës: Ambasadore Kim, shumë faleminderit për këtë intervistë.

Ambasadorja Kim: Faleminderit shumë për mundësinë

blank

Intervista – Rashiti: Situatë e paqartë drejt përmbylljes së konfliktit Kosovë-Serbi

Bekim Bislimi

Ndonëse janë bërë dhjetë vjet që nga fillimi i dialogut, është situatë shumë e paqartë se nga shkon ky proces i përmbylljes së konfliktit Kosovë-Serbi, thotë një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Naim Rashiti, drejtor i Grupit të Ballkanit për Politika. Sipas tij, pozicionet e palëve janë skajshmërish të kundërta ndërkaq Bashkimi Evropian nuk ka asgjë në tavolinë që mund t’u ofrojë palëve.

Çështja kryesore në ridizajnim të qasjes ndaj dialogut për Qeverinë e tanishme të Kosovës, sipas tij është se a do të ketë progres në të dhe a do të ecë dialogu. Rashiti thekson se në qoftë se Serbia i hapë arkivat për të pagjeturit, ashtu siç është paralajmëruar, kjo do të ishte shumë domethënëse dhe do të ndërtonte premisa shumë të fuqishme për dialog.

Duke komentuar nismën Ballkani i Hapur, ai thotë që Shtetet e Bashkuara nuk janë kundër kësaj nisme, por jo edhe që domosdo e mbështesin atë.

Moratoriumin mbi çështjet e njohjeve dhe anëtarësimit në mekanizma ndërkombëtarë, për të cilin SHBA-ja i ka inkurajuar Kosovën dhe Serbinë që ta vazhdojnë, Rashiti e sheh si instrument për intensifikimit të dialogut.

Dialogu i paformësuar dhe pa substancë

Radio Evropa e Lirë: Pas takimit të fundit, më 8 shtator, ndërmjet delegacioneve të Kosovës dhe Serbisë në bisedimet në Bruksel, zyrtarë të BE-së që ndërmjetësojnë dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, kanë deklaruar se pozicionet e palëve në një sërë çështjesh vazhdojnë të jenë të largëta. Në fazën e tanishme, a është procesi i dialogut në vendnumëro?

Naim Rashiti: Procesi i dialogut është në vendnumëro për kohë të gjatë. Edhe në qeverisjen e (ish-kryeministrit Avdullah) Hotit, kur filloi dialogu, meqë kishte një pajtim për një kornizë të re, shpejt hasi në qorrsokak, për faktin se u hapën temat e vështira për Kosovën dhe të paqarta për palën tjetër apo temat që nuk e definonin qartë dialogun. Edhe tani, me Qeverinë e re të (kryeministrit Albin) Kurtit, përtej problemit të kornizës së dialogut të paqartë, kemi pozicione të paqarta, të padefinuara të Qeverisë Kurti edhe të Serbisë, por kemi edhe të Bashkimit Evropian apo faktorit ndërkombëtar. Në veçanti, nëse flasim për Qeverinë e Kosovës, natyrisht, pas shumë vitesh opozitë ndaj një procesi të tillë, ka për një përcaktim për të ndryshuar qasjen në dialog, për të ndërtuar tërësisht një frymë tjetër të dialogut dhe parametra tjerë të dialogut. Se a do t’ia arrijë, mbetet të shohim, nuk e dimë. Por, ky është qëndrimi dhe pozicioni politik i qeverisë.

Megjithatë, mund të themi që dhjetë vjet pas dialogut, pas ndryshimit të qeverive të ndryshme, ndryshimeve politike, jemi në situatë shumë të paqartë se nga shkon procesi i dialogut dhe përmbylljes së konfliktit Kosovë-Serbi. Me një Serbi, e cila gjithnjë e më shumë bëhet agresive, me një Kosovë të papërcaktuar se si duhet ta mbyllim këtë proces dhe me BE-në, e cila nuk ka asgjë në tavolinë për njërën apo palën tjetër, në veçanti për Kosovën. Kështu që, përkundër investimit të madh që bëhet, dialogu është ende jo i formësuar për të ditur rrugëtimin e tij apo edhe për të ditur kornizën përfundimtare.

Radio Evropa e Lirë: Takimi ndërmjet kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti dhe presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, ishte paralajmëruar si i mundshëm për këtë muaj, por tashmë është thënë që nuk do të mbahet. A shihni disponim të palëve për ta vazhduar dialogun më seriozisht apo kjo që po ndodhë deri më tash është sa për sy e faqe?

Naim Rashiti: Tani, nuk mund të themi sa për sy e faqe apo për të plotësuar metodologjinë e mbajtjes së takimeve. Më shumë ka paqartësi në qëndrime dhe pozicione, si dhe nuk ka substancë në dialog. Nuk ka asnjë element të pajtueshëm në mes palëve për t’u ulur në tavolinë. Në momentet që nuk ka pajtim apo ka mospajtime të mëdha, siç ka ndodhur në takimet e fundit, tensionet vetëm sa rriten. Derisa të ndërtohet një kornizë, një proces i pajtueshëm, se me cilat tema do të diskutohet, me çfarë dinamike do të diskutohen ato, me çfarë kornize do të formësohen ato tema, nuk e besoj që do të kemi ndonjë takim përmbajtësor ndërmjet liderëve të të dy vendeve.

Korniza e domosdoshme e dialogut

Radio Evropa e Lirë: Megjithatë, ajo kornizë duhet të iniciohet nga dikush…

Naim Rashiti: Herën e kaluar, në Qeverinë Hoti, patëm një kornizë të lehtësuar nga (i dërguari i BE-së për dialogun Kosovë-Serbi, Miroslav) Lajçak dhe në kuadër të Samitit të Berlinit që u mbajt me dy liderët, (presidenti francez, Emmanuel) Macron dhe zonja (kancelare e Gjermanisë, Angela) Merkel, me të dy liderët e Kosovës. Aty kishte një përcaktim të kornizës sa për të ndërtuar dialogun, për të krijuar parakushtet për dialog, por nuk zgjati shumë. Tani nuk kemi. Unë mendoj që përpjekja duhet të bëhet në këtë pikë, që duke kuptuar se Qeveria Kurti ka qëndrime relativisht ndryshe nga qeveritë e kaluara për dialogun, megjithatë duhet të ulet së bashku me faktorët ndërkombëtarë, me kryeqendrat kryesore, që të përcaktojnë një kornizë të dialogut për më tutje. Derisa nuk kemi diçka të tillë, nuk e besoj që mund të kemi një dialog shumë dinamik.

Duke mos i ditur detajet e takimeve apo detajet e tyre, megjithatë mendoj që shkuarja në takime pa agjenda për të cilat ekziston pajtimi, vetëm sa do të shkaktojë dëm. Nëse është e pamundur që të kemi një kornizë për përmbyllje të procesit, atëherë duhet të shohim se çfarë është e mundur. Sidomos nga aspekti human dhe nga aspekti i interesave dhe përfitimit të qytetarëve, gjë që është proklamuar shumë fuqishëm nga qeveria e kryeministrit Kurti, se do të bëhet një dialog, si një koncept i të bërit dialog për të lehtësuar jetën e qytetarëve ose zgjidhjen e probleme të qytetarëve. Ndoshta edhe aty ka elemente ku mund të ulen palët dhe t’i zgjidhin problemet. Për shembull, menaxhimi i përbashkët i kufirit (IBM), kufijtë, targat, të pagjeturit dhe elemente të tjera që reflektojnë pozitivisht te qytetarët. Dhe, gjithnjë në bashkëpunim të ngushtë ose në përpjekje për të bashkëpunuar ngushtë me BE-në, të gjenden se cilat janë modalitetet, me të cilat Kosova do të negocionte me Serbinë dhe që përfitimet të ishin të drejtpërdrejta edhe në drejtim të zgjidhjes së tensioneve dhe problemeve me Serbinë, por edhe në drejtim të BE-së.

“Kurti po e zbaton atë që ka thënë”

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni dhe vlerësoni qasjen e kryeministrit Kurti në dialogun me Serbinë dhe cila mund të jenë kahja e procesit, marrë parasysh qëndrimet e tij?

Naim Rashiti: Kryeministri Kurti vjen nga një opozitarizëm i fuqishëm ndaj këtij procesi dhe ai po e zbaton atë që e ka thënë, në pjesën kryesore, sesa i përket dialogut nuk do ta bëjë atë siç është bërë më herët dhe nuk do të ketë qasje ndaj dialogut siç është bërë më herët, por do të ketë riaranzhim të temave, të qasjes, e kështu me radhë.

Kemi parë që edhe qeveritë e kaluara e kanë bërë këtë. Kur ka nisur dialogu me ish-kryeministrin (Hashim) Thaçi, shumë njerëz nuk janë pajtuar me metodologjinë e atij dialogu. Pastaj edhe me zotin (ish –kryeministrin Isa) Mustafa. Pastaj edhe me zotin Thaçi kur kaloi nga dialogu teknik në dialogun politik për një marrëveshje gjithëpërfshirëse, e cila do të përfshinte kompromise të mëdha të të dy palëve dhe kështu me radhë. Pastaj pamë një qasje tjetër të ish-kryeministrit (Ramush) Haradinaj.

Ideja është që ne kemi ngecur gjatë tërë procesit, jo me fajin tonë tërësisht, por me definicionin që i kemi dhënë dialogut dhe kemi ngecur në avancimin e këtyre qasjeve dhe agjendave që i kemi ndërtuar. Çështja kryesore në këtë ridizajnim të qasjes ndaj dialogut dhe ripërkufizim të qasjes ndaj dialogut për qeverinë e tanishme është se a do të ketë progres në të dhe a do të ecë dialogu. Ndryshimin e qasjes dhe ndërtimin e një qasje të re, nëse nuk ka progres në dialog dhe nuk i arrihen qëllimet e Kosovës për ta ripozicionuar veten në raport me Serbinë dhe në raport me BE-në, atëherë pas një ose dy vjetësh do të trajtojmë ngjashëm me qasjet që kishim edhe më herët.

Hapja e arkivave për të pagjeturit ndërton premisa të fuqishme për dialogun

Radio Evropa e Lirë: Në takimin e fundit të dy delegacioneve të Kosovës dhe Serbisë, pala serbe ka shprehur pajtimin – të paktën kështu ka thënë zëvendëskryeministri i Kosovës, Besnik Bislimi – për hapjen e të gjitha arkivave në drejtim të zbardhjes së fatit të personave të pagjetur. Sipas jush, sa mund të jetë kjo e realizueshme marrë parasysh që deri më tash pala serbe nuk e ka bërë këtë?

Naim Rashiti: Tani, unë në i di detajet. Nuk e di çka ka ndodhur në këto takime, nuk i di përgatitjet që janë bërë dhe a ka pasur ndonjë progres. Edhe Qeveria Hoti, por edhe ish-presidenti Thaçi e kanë pasur në parim një pajtim me Serbinë për t’i hapur arkivat, që çështja të pagjeturve të fillojë të zgjidhet. Bile, ka qenë një segment i definuar mirë që të ketë arbitrazh, një rol ndërmjetësues i arbitrit, siç është BE-ja, që të lehtësojë dhe në një farë forme të jetë mekanizëm i fuqishëm. Nuk e di se e kujt është kjo marrëveshje pajtimi, a kemi riformulim të marrëveshjeve të kaluara apo kemi përkufizim të ri në mes palëve. Por, po të ndodhte, do të ishte shumë domethënëse, sepse është një prej çështjeve më të ndjeshme, do të ndërtonte premisa shumë të fuqishme për dialog, do t’i ulte tensionet, do të shprehte vullnetin dhe gatishmërinë e palëve për dialog dhe do të ishte në linjë me atë që e ka proklamuar kryeministri (Kurti) për t’i zgjidhur problemet e qytetarëve. Pra, nëse zbatohet. Janë bërë përpjekje të vazhdueshme me Serbinë që kjo të zbatohet. Besoj që Kosova, jo vetëm në raport me dialogun, por duhet të mobilizojë edhe mbështetjen në kuadër të BE-së për të shtyrë përpara këtë temë.

Mënyra më e mirë për t’i dëshmuar faktorit ndërkombëtar, për ta mobilizuar mbështetjen ndërkombëtare, për ta mobilizuar presionin ndaj Serbisë, do të ishte që Kosova, krahas këtij procesi, të marrë pjesë në mënyrë aktive për të gjitha temat, për të ndërtuar procesin e qartë drejt përmbylljes së dialogut. Pra, të vijmë në situatën ku ky formulim i pajtuar – nëse bëhet i pajtuar apo në çdo situatë që bëhet i pajtuar – të futet në dokumentet e BE-së si kriter në raport me Serbinë. Në momentin që futet diçka e tillë, siç është edhe Kapitulli 35 (përfshin të gjithë procesin e normalizimit të marrëdhënieve të Serbisë me Kosovën), si dhe të shohim një përkufizim se Serbia është pajtuar për t’i hapur arkivat, ndërkaq që Raporti i Progresit do ta monitorojë Serbinë çdo vit, do të kemi pastaj një instrument legal të BE-së përtej formatit të dialogut, për ta monitoruar Serbinë.

Asociacioni, “guri i rëndë në proces të dialogut”

Radio Evropa e Lirë: Pala serbe vazhdon të insistojë në çështjen e formimit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe në Kosovë. A po i shmanget pala e Kosovës kësaj teme dhe a mendoni se megjithatë kjo çështje nuk do të mund të anashkalohet?

Naim Rashiti: Tani kemi një situatë shumë të vështirë sa i përket Asociacionit. Kemi një konsensus të zgjeruar për të mos e bërë Asociacionin, së paku jo në formatin për të cilin është pajtimi dhe së paku, por së paku, në formatin e një procesi të dinamikës së ngadalshme. Serbia insiston me çdo kusht që Asociacioni të bëhet tash dhe jo në përmbyllje të dialogut, sepse do të provojë që ta zgjerojë Asociacionin gjatë rrugëtimit të përmbylljes së dialogut. Ndërsa, Kosova, eventualisht – ndonëse qëndrimet e politikës janë shumë të paqarta – do ta zbatojë Asociacionin si pjesë të marrëveshjes finale ndërmjet dy vendeve. Është situata më e vështirë, më e paqartë, për faktin që nuk kemi qëndrime politike të qarta dhe ka mbetur si një guri i rëndë në proces të dialogut e që në fakt, në mënyrën si ka ardhur dhe si është politizuar, më shumë është bërë pengesë për Kosovën sesa zgjidhje e problemeve për të.

SHBA-ja jo domosdo e mbështet Ballkanin e Hapur

Radio Evropa e Lirë: Nisma e quajtur Ballkani i Hapur që më herët quhej mini-Shengen, është kundërshtuar nga Qeveria aktuale e Kosovës. Në çfarë pozicioni e vë Kosovën ky kundërshtim përballë vendeve të rajonit që janë pjesë e kësaj nisme, por edhe përballë partnerëve ndërkombëtarë?

Naim Rashiti: Është e qartë si kristali se po të kishin filluar negociatat (me BE-në) Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut nuk do të kishim Ballkan të Hapur. Tani, vendet, të cilat u tradhtuan në njëfarë forme nga ky proces, po provojnë të gjejnë veten, të krijojnë agjenda që së paku të ruajnë dinamikën e procesit.

Ballkani i hapur apo mini-Shengeni ka rrjedhur si iniciativë e mëhershme, në mungesë të progresit të agjendave tjera dhe mbi të cilën, administrata e kaluar (e Shteteve të Bashkuara të Amerikës) kishte ndërtuar pjesëmarrjen, përkrahjen, për faktin e përfshirjes së saj në Marrëveshjen e Uashingtonit. Përgjatë rrugës, kaloi në mbështetje të saj, si një përpjekje për të lehtësuar tensionet ndërmjet vendeve të Ballkanit dhe në veçanti ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Por, BE-ja, në parim, ishte kundër si dhe të gjitha vendet e saj, në parim, ishin kundër.

Edhe administrata e re e SHBA-së, për faktin se i mbështet fuqishëm proceset e BE-së, jo domosdo e mbështet një proces të tillë. Nuk e kundërshton, por nuk është në vijën e ish-administratës së kaluar. Prandaj, do të shohim edhe tash me vizitën e zonjës (kancelares gjermane, Angela) Merkel në Tiranë, që fokusi do të jetë tregu i përbashkët i Ballkanit Perëndimor, agjendë e cila prapë ishte ndërtuar për t’iu kundërvënë mini-Shengenit, në një periudhë kur paraqiste kundërthënie ndërmjet agjendave të ndryshme. Fokusi i BE-së dhe i të gjitha agjendave do të jetë tregu i përbashkët në Ballkanin Perëndimor. Megjithatë, asnjë nga këto agjenda nuk do të ecin, nëse nuk ka vullnet politik të vendeve.

Kot është Ballkani i Hapur sepse korrupsioni, kontrolli i elitave politike në Serbi e në Shqipëri do ta bëjë të pamundur heqjen e barrierave kufitare, sepse janë burim për ta.

Pastaj, fakti që vendet tjera nuk marrin pjesë, kjo mbetet iniciativë gjysmake dhe do të jetë pa efekt për rajonin. Do të bëhen përpjekje për t’iu kthyer një agjende të përbashkët, por qeveritë e Ballkanit Perëndimor janë aq të dobëta në bashkëpunimin rajonal dhe të pakoordinuara, sa që efektet e tyre do të mbeten shumë për të dëshiruar apo minimal. Pra, në njëfarë forme, vetëm agjendë politike e elitave dhe kaq.

Tani, Kosova është edhe më keq, sepse ka një qasje joaktive, regresive dhe shumë pasive në raport me agjendat rajonale dhe nuk ka qëndrim politik për këto agjenda apo iniciativa rajonale. Këtu mbetet Kosova shumë e cunguar. Bashkëpunimi rajonal, duke mos qenë asnjëherë si kompensim i zgjidhjes së problemeve bilaterale – sepse ky është problemi kryesor i Kosovës me Serbinë dhe Bosnjë e Hercegovinën dhe jo bashkëpunimi rajonal – paralel me procesin e dialogut, Kosova duhet t’i intensifikojë përpjekjet për nismat rajonale, sepse është një instrument i rritjes së prezencës së saj në rajon. Në veçanti, është një instrument i forcimit të agjendave rajonale që kanë të bëjnë edhe me Bashkimin Evropian. Më pak e zëshme në rajon Kosova, më pak e zëshme në agjendat evropiane.

Radio Evropa e Lirë: Departamenti amerikan i Shtetit e inkurajoi Kosovën dhe Serbinë, që të vazhdojnë me moratoriumin mbi çështjet e njohjes dhe anëtarësimit në mekanizma ndërkombëtarë, që ishte pjesë e marrëveshjes së 4 shtatorit të vitit të kaluar në Uashington. A shihni shenja se palët mund ta vazhdojnë këtë moratorium, marrë parasysh që zyrtarë të lartë të Qeverisë së Kosovës tashmë kanë deklaruar se këtij moratoriumi i ka skaduar afati më 4 shtator?

Moratoriumi si instrument për intensifikim të dialogut

Naim Rashiti: Ka një keqkuptim për moratoriumin. Në kohën kur është bërë marrëveshja është presupozuar se do të ketë dialog intensiv dhe në 12 muajt, 16 muajt apo 20 muajt vijues do të ketë marrëveshje finale. Marrëveshja e Uashingtonit ka qenë si një hyrje në marrëveshjen finale, e ndërtuar si koncept. Moratoriumi ka qenë për të krijuar disa parakushte që palët të angazhohen në dialog dhe të mos e dëmtojnë qëndrimet e njëra-tjetrës. Do të thotë, moratoriumi është instrument i intensifikimit të dialogut. Thirrjet e fundit të administratës amerikane nuk kanë për qëllim të ruajnë thelbin apo t’i mbesin besnik marrëveshjes së 4 shtatorit, por kanë qëllim që të investojnë në dialog, në përputhje me letrat e SHBA-së ,që kanë ardhur vazhdimisht dhe kështu me radhë. Ky duhet të jetë mesazhi kryesor, pra, ‘mos u merrni me agjendat tjera, fokusohuni në dialog dhe provoni sa më shpejt ta përshpejtoni dialogun.

Çështje tjetër që është e paqartë është se moratoriumi ka qenë për anëtarësim në organizata, për shkak se edhe ashtu Kosova ishte në një situatë të rëndë dhe është në situatë të rëndë dhe ka pak parametra pozitiv për t’u anëtarësuar në organizata ndërkombëtare. Por, jo në aspektin e njohjeve bilaterale. Për këtë Izraeli ishte përjashtim, sepse është çështje bilaterale. Pra, një vend i caktuar nesër vendos ta njohë Kosovën dhe kaq. Kosova me diplomacinë e saj inteligjente do të duhej të vazhdonte të lobonte, të rriste mbështetjen, mirëkuptimin nga vendet që ta njihnin. Moratoriumi ka të bëjë me INTERPOL-in, me UNESCO-n dhe organizata të ngjashme, të cilat vazhdimisht kanë sjellë tensione në kohët e fundit.

Por, Kosova duhet ta bëjë pjesën e vet. Politika e jashtme të vazhdojë lobimin për njohje, qeveria, politika institucionale dhe politika përfaqësuese, të vazhdojnë investimin në dialog. Gjithashtu, që agjendat evropiane të intensifikohen, pra, cilado, ERA 2, zbatimi i MSA-së, bashkëpunimi bilateral me vendet tjera, sepse jemi në një situatë ku Kosova shihet me shumë skepticizëm nga vendet e BE-së si e pafuqishme për t’u marrë me agjendat e saj të shtetndërtimit.

blank

Intervista e plotë – Eksperti gjerman: SHBA po gabon në Shqipëri si në Afganistan. Basha është këshilluar keq

Largimi i ish-kryetarit të Partisë Demokratike, Sali Berisha nga grupi parlamentar ka sjellë reagime të shumta. Për disa ishte i nevojshëm, ndërsa për disa të tjerë ishte me probleme.

Dyzimi për këtë çështje duket se do të vazhdojë gjatë, por edhe rrjedha politike tashmë do të marrë një drejtim tjetër. Disa analistë shqiptarë kanë shfaqur mundësinë e zgjedhjeve të reja në vend, por edhe mundësinë e një bashkëpunimi të madh midis PD-PS.

I këtij mendimi është edhe eksperti gjerman pranë CDU-së, Martin Henze. I pranishëm dhe vëshgues i mprehtë i jetës politike shqiptare, Z. Henze vëren me shqetësim angazhimin e faktorit ndërkombëtar, e cila në shumë raste sjell edhe probleme.

Më poshtë intervista e plotë:

Zoti Henze, ju jeni një nga ekspertët më të mirë të huaj për Ballkanin dhe një mik i Shqipërisë. Çfarë mendoni për përjashtimin e Sali Berishës, i cili u zgjodh më 25 prill 2021?

Përgjigja ka një perspektivë ndërkombëtare dhe kombëtare dhe nuk është e lehtë të përgjigjesh.

E kuptoj, le të fillojmë me perspektivën kombëtare.

Procedurat e dëbimit nga partia dhe grupi do të (duhet) të ekzistojnë gjithmonë, kudo në botë. Si rregull, partitë më të reja dhe grupet parlamentare “të tyre” preken më shumë sesa ato të krijuara, sepse duhet të punojnë më shumë për të strukturuar profilin e tyre në aspektin e çështjeve dhe personelit. Megjithatë, në Shqipëri, me PD -në, është një situatë tjetër. Tani bëhet fjalë për personin që e çoi Shqipërinë në bashkësinë e qytetërimeve perëndimore. Një person me pikat e forta dhe të dobëta, por edhe një patriot që ka qëndruar gjithmonë në anën e popullit shqiptar dhe të Perëndimit. Në parlamentin shqiptar, grupet parlamentare janë të domosdoshme për jetën kushtetuese dhe në të njëjtën kohë janë institucionet që përcaktojnë parlamentin dhe garantohen me kushtetutë e drejta për të marrë pjesë në përmbushjen e detyrave të parlamentit shqiptar. Ata organizojnë aktivitetet parlamentare bazuar në ndarjen e punës dhe sigurojnë aftësinë e parlamentit për të funksionuar, mbi të gjitha duke kombinuar opinionet në një mënyrë që lejon shumicën. Mundësia e formimit të një grupi parlamentar dhe punës ndryshon fushëveprimin e veprimit të deputetit individual në mënyrë të papërfillshme. Formimi dhe pjesëmarrja në një grup parlamentar ka një rëndësi të madhe në ushtrimin e mandatit si deputet. PD u paraqit për zgjedhje më 25 prill 2021 me një listë homogjene, z. Berisha është në listë dhe kështu është zgjedhur nga sovrani si deputet i PD, në këtë drejtim ai është gjithashtu një anëtar i grupit parlamentar të PD, ai nuk mund të përjashtohet ashtu. Formimi i një grupi parlamentar bazohet në ushtrimin e mandatit falas të garantuar për secilin deputet individual, jo për partinë. Kjo përfshin të drejtën për të formuar një grup me deputetë të tjerë dhe për të qëndruar së bashku me ta, si dhe të drejtën e anëtarëve të tjerë të grupit për të përjashtuar një deputet individual nga radhët e tyre. E drejta e deputetit shqiptar për status dhe e drejta që rezulton për të formuar një grup parlamentar janë arsyeja dhe kufiri i vendimit të grupit parlamentar për përjashtimin e një prej anëtarëve të tij. Nga interesat e mbrojtura me kushtetutë të grupit parlamentar dhe funksioni i tij për një funksionim efektiv parlamentar, lind një kufi kushtetues për të drejtat e individëve deputetë.

Sipas kësaj, përjashtimi i një grupi parlamentar presupozon një procedurë që plotëson kërkesat minimale të sundimit të ligjit dhe një vendim të asamblesë së grupit parlamentar të PD në parlamentin shqiptar që është i lirë nga arbitrariteti. Kjo nuk është çështje e PD -së si parti; që është për shkak të statusit kushtetues të mandatit parlamentar. Prandaj, pyetja është nëse kreu i PD -së, si kreu i PD -së, mori vendimin, apo si udhëheqës i partisë parlamentare. Nëse ai do të merrte vendimin e përjashtimit si drejtues partie, vendimi do të ishte shumë i paligjshëm. Nëse ai do të merrte vendimin si drejtues i grupit parlamentar, megjithëse nuk e di nëse ai ishte zgjedhur tashmë si drejtues i grupit parlamentar, atëherë vendimi do të ishte gjithashtu i paligjshëm, sepse vendimi kërkon një vendim të shumicës së të gjithë grupit parlamentar.

Pra, a po ju kuptoj drejt, vendimi i kreut të PD për të përjashtuar deputetin Berisha është i paligjshëm?

Në fakt, vendimi është me të meta të mëdha dhe nuk plotëson standardin minimal të një vendimi ligjor. Jam shumë i irrituar. Një procedurë e tillë nuk i përshtatet një partie që është anëtare e Partive Popullore Evropiane. Asnjë udhëheqës partie në Evropë nuk do të sillej kështu.

Unë e kuptoj dhe arsyetimin, z. Basha deklaron se vendimi është marrë sepse z. Berisha i është refuzuar hyrja në SHBA

Siç thashë, tashmë në baza formale vendimi i kryetarit të PD -së është i paligjshëm, vetëm kjo mjafton, por edhe materialisht kam dyshimet e mia. Për t’u përjashtuar nga një grup parlamentar, duhet të ketë një arsye të kualifikuar – “(veçanërisht) të rëndësishme” -. Ky është gjithmonë rasti nëse niveli minimal i marrëveshjes politike i nevojshëm për një formim kuptimplotë të opinionit dhe punës së grupit parlamentar mungon, ose nëse anëtari i grupit parlamentar ka prishur marrëdhënien e besimit në një mënyrë aq të qëndrueshme sa anëtarët e tjerë të grupit nuk mund të pritet më që të vazhdojnë punën së bashku, ose nëse një anëtar i grupit parlamentar i ka shkaktuar dëmtim të përhershëm imazhit publik të grupit përmes sjelljes së tij ose saj dhe kështu ka dëmtuar ndikimin e jashtëm të grupit dhe të tij aftësia për të punuar. Përjashtimi i grupit nuk është një masë ndëshkuese, por në fund një akt i vetëmbrojtjes për të ruajtur punën efektive politike të grupit. Nëse deputeti e ka dëmtuar qëllimisht dhe me qëllim grupin parlamentar është pra i parëndësishëm. Tani, e kuptova që z. Basha ishte i mendimit se akuzat për korrupsion nga SHBA kundër zotit Berisha janë serioze, që do të thotë se ai duhet të ketë detaje dhe se përderisa ato nuk janë sqaruar, bashkëpunim i mëtejshëm nga z. Berisha do të dëmtonte imazhin e jashtëm të grupit parlamentar të PD dhe do ta bënte të pamundur bashkëpunimin me SHBA. Ky mund të jetë një argument, por i takon grupit parlamentar ta kontrollojë dhe sqarojë atë. Mandati falas zbatohet edhe në Shqipëri, dhe grupi parlamentar duhet të vendosë për përjashtimin, jo vetëm z. Basha. Duket se ai ishte keq -këshilluar masivisht nga njerëzit e tij në këtë çështje. Ai duhet të ndahet nga këta këshilltarë. Siç thashë, nuk është vendim partie, ka nevojë për një vendim të grupit. Diçka e ndryshme vlen vetëm nëse ai Berisha do të përjashtohet nga partia, por Basha e ka mohuar këtë shprehje.

Çfarë do të thotë paligjshmëria e komunikimit të zotit Basha?

Pasoja është se nuk ka përjashtim të zotit Berisha, që mund të vendoset vetëm nga grupi parlamentar. Ata janë të lirë të vendosin me kë dhe në çfarë kushtesh duan të bashkojnë forcat, por edhe nëse duan të qëndrojnë së bashku. Tani do të ishte e nevojshme që grupi parlamentar të konsultohej me këtë opinion të zotit Basha në ditët në vijim dhe të merrte një vendim, mocioni duhet të vërtetohet nga kreu i partisë dhe vendimi i grupit parlamentar duhet të justifikohet. Në veçanti, vlerësimi nëse dhe me çfarë dendësie faktesh ekziston tashmë një shqetësim i marrëdhënies së besimit brenda grupit parlamentar të PD -së ose dëmtim i imazhit të tij publik varet nga idetë dhe vlerësimet e grupeve të brendshme. Megjithatë, meqenëse grupet parlamentare janë një pjesë thelbësore e parlamentit shqiptar, përjashtimi i një grupi parlamentar nuk mund të lihet në diskrecionin e plotë të grupit parlamentar. Në përgjithësi, ka arsye të mira për të kërkuar një procedurë që plotëson standardet minimale ligjore dhe një vendim pa arbitraritet.

Vendosja e një ndalimi privat për të hyrë në SHBA sigurisht që nuk është bazë për përjashtim; parimi i ‘in dubio pro reo’ vlen gjithmonë. Deri më sot, ambasadorja amerikane nuk e ka vërtetuar mendimin e saj për Berishën.

Sidoqoftë, tani është shfaqur një problem më i gjerë

Cila?

Një drejtues partie demokratike që merr një vendim, duke anashkaluar kushtetutën shqiptare dhe të drejtat e grupit parlamentar dhe organeve të vetë partisë, është sjellje shumë problematike dhe tregon se udhëheqësi ishte nën presion.

Nga kush?

Nga ambasadorja amerikane në Tiranë. Ajo vetë e ka komentuar këtë disa herë dhe ka formuluar pritjet e saj. Rastësisht, ajo gjithashtu ka ndërmarrë veprime të ngjashme kundër partisë në pushtet të Ramës. Kjo është e papranueshme në të dy rastet. Si organizohen partitë, me kë, në Shqipëri është çështje e partisë në pushtet dhe partisë opozitare, jo e Ambasadës Amerikane në Tiranë.

Por çfarë nuk shkon me këtë?

Është një shkelje elementare e Kartës së OKB -së. SHBA nuk mund të kërkojë sundimin e ligjit dhe demokracinë nga qeveria shqiptare dhe opozita shqiptare dhe në të njëjtën frymë të mos respektojë rregullat më themelore të vetë ligjit ndërkombëtar dhe më pas të vendosë nën presion të drejtpërdrejtë udhëheqësin e një partie pro-perëndimore, që është shtrëngim i papranueshëm. Ambasadorja amerikane nuk ka asnjë ndërhyrje në punët e brendshme të një shteti apo partie. Ku do të përfundojmë nëse 160 shtetet e tjera në botë gjithashtu shikojnë listat e partive në Shqipëri dhe bëjnë sugjerimet e tyre për njerëzit dhe nëse sugjerimet nuk ndiqen, nxjerrin ndalime hyrjeje. Ose çfarë do të thoshte Uashingtoni nëse bashkësia ndërkombëtare ndërhyn publikisht në hartimin e listave të kandidatëve dhe emërimeve të personelit në ministri ose tani kërkon fajësimin e deputetëve republikanë dhe Trumpit të cilët inicuan një grusht shteti kushtetues në janar dhe nëse kjo nuk ndodh, vendos ndalimet e hyrjes. Për të parandaluar këtë kaos, ekziston një sistem i bazuar në rregulla, ne e quajmë ligj ndërkombëtar, dhe të gjithë duhet t’i përmbahen, përfshirë edhe Ambasadorin e SHBA Tiranë. SHBA po bën të njëjtat gabime në Shqipëri siç bëri në Afganistan, mbështet një ekzekutiv të korruptuar, përgëzon zgjedhjet parlamentare të manipuluara masivisht dhe në një moment, si në të kaluarën, ata do të largohen nga vendi pas rënies së bashkësisë shtetërore dhe atëherë ne evropianëve do të na duhet t’i marrim përsëri copat. Rastësisht, jam i befasuar që palët aktualisht po merren me gjëra të tilla.

Çfarë propozojnë ata?

Situata në Shqipëri tani është e tillë që as partia në pushtet nuk ka legjitimitetin e vetëm për të udhëhequr qeverinë për shkak të zgjedhjeve të paligjshme në 25 Prill 2021. Kjo në fakt do të thotë zgjedhje të reja në vetvete. Sipas kushtetutës, një parti jolegjitime nuk mund të formojë një qeveri. Është shkelje e parimit demokratik të kushtetutës shqiptare. Problemi është se Shqipëria po përballet me mega-probleme të vërteta. Buxheti i shtetit është në një rrëmujë masive, strukturore, pjesërisht për shkak të korrupsionit të ekzekutivit Rama dhe mungesës së plotë të planifikimit. Ekonomia është shembur dhe gjithnjë e më shumë shqiptarë të rinj, të kualifikuar po emigrojnë; familjeve të tyre u mungojnë, por edhe ekonomia. Nuk ka ligj zgjedhor demokratik dhe zgjedhjet parlamentare të 2017/2021 u manipuluan masivisht dhe në mënyrë gjithëpërfshirëse. Ata që janë përgjegjës politikisht nuk kanë legjitimitet. Covid 19 nuk mposhtet në Shqipëri, mutantët po përhapen masivisht, vala e 4 -të do të shpërthejë në Shqipëri më së voni në tetor dhe do të pushtojë sistemin. Shumë shqiptarë janë larguar nga vendi dhe shumë më tepër shqiptarë tani duan të largohen. Politikanët duhet të reagojnë ndaj këtyre problemeve strukturore së bashku, kështu që nuk është më çështje të kesh të drejtë, domethënë zoti Rama ose zoti Basha të kenë të drejtë, dhe diskutimi i përjetshëm dhe debatet pa përfundim se kush ka të drejtë tani. Kjo nuk ka çuar në asgjë në Shqipëri vitet e fundit, është shkatërruese dhe nuk është novatore. Shtoji kësaj ndërhyrjen irrituese të ambasadores amerikane. Ai vetëm e përshkallëzon kaosin më tej. A doni që unë t’ju them se cili është problemi themelor në Shqipëri?

Po me thuaj?

Problemi themelor në Shqipëri është se politika, por edhe përfaqësuesit e BE -së dhe SHBA -së në komunikim, por për fat të keq edhe në analizën e situatës, gjithmonë dalin më shumë nga dëshirat sesa nga faktet dhe tani disa njerëz po përpiqen t’i neutralizojnë këto gabime me mjete të sundimit të ligjit, në mënyrë që ata vetë të mund të përparojnë në zhvillimin e tyre profesional, është aq e thjeshtë sa kaq. Por ju lutem më lejoni të them një gjë. Kjo nuk është një pyetje e drejtpërdrejtë. Por pyetja ka qenë në mendjen time për ca kohë. Cila dhe ku është e ardhmja e Shqipërisë. Ne mund të gjejmë një model në Shqipëri që ka shumë tërheqje dhe perspektivë, dhe unë tashmë kam vënë në dukje disa mundësi. Por kjo do të thotë gjithashtu një ndryshim thelbësor i mendjes dhe guximit. Një model shqiptar në të cilin ne nuk përqendrohemi njëqind për qind në fitim ose njëqind për qind në çështjet sociale, një model në të cilin vendosim kuriozitetin para sigurisë absolute dhe kështu krijojmë një mjedis për njerëzit që duan të bëjnë diçka të re në Shqipëri. Një zhvillim në të cilin ne e vendosim mendimin para propagandës dhe faktet para ëndrrave. Një shoqëri që e vendos kombin para egoizmit të individit. Pastaj mund të vijë përsëri koha kur emrat dhe kompanitë të kthehen në Shqipëri, pas së cilës rrugët dhe shtëpitë mund të ndërtohen përsëri. Por për ta bërë këtë, duhet të fillosh diku në Shqipëri, dhe të gjithë në Shqipëri duket se e kanë shumë të vështirë të fillojnë. Në vend të kësaj, ne e shtyjmë topin drejt politikës, partitë politike e shtyjnë topin drejt njëra -tjetrës, partitë kundërshtarët e shtyjnë topin drejt njëri -tjetrit, ambasadat e shtyjnë topin drejt palëve, palët e shtyjnë topin drejt ambasadave ose gjithçkaje e shtyn topin drejt ekonomisë, në mënyrë që me çdo kusht të parandalohet të shikosh me ndershmëri në pasqyrë dhe të na tregosh të gjithëve se ne të gjithë duhet të marrim pjesë këtu në Shqipëri. Vetëm në këtë mënyrë gjithçka do të jetë e mundur në Shqipëri dhe vetëm në këtë mënyrë ju në Shqipëri mund të bëheni përsëri një vend tërheqës për të rinjtë shqiptarë dhe për shumë shqiptarë, në mbarë botën, duke arritur kështu mbrojtje, lumturi dhe kështu një të ardhme për familjet shqiptare. Dhe vetëm në këtë mënyrë ju mund të përmirësoni cilësinë e jetës në Shqipëri – sipas mendimit tim, kjo duhet të jetë vërtet në interes të të gjithë shqiptarëve.

Çfarë mendoni se rrjedh nga kjo?

Ky diskutim i pakuptimtë për personin Berisha dhe të tjerët duhet të ndalet. Shqiptarët nuk janë në situatën luksoze për të pasur kohë për lojëra. Sidoqoftë, partitë kryesore politike duhet të punojnë së bashku, mendjet më të mira në vend, për të përcaktuar mundësitë e kombit dhe për t’u përqëndruar në to. Në këtë situatë emergjente në të cilën Shqipëria për fat të keq ndodhet, kjo mund të bëhet vetëm në një qeveri të përbashkët kalimtare, në një koalicion të madh për një periudhë të kufizuar kohore, situata në Shqipëri është shumë serioze, nuk ka më kohë për lojëra të mëtejshme mes qeverisë dhe opozitës, është koha për një koalicion të madh mes partisë në pushtet dhe PD, emërim të barabartë në të gjitha postet kryesore, një ndryshim vjetor në pozicionin e kryeministrit. Përkufizimi i qartë i objektivave dhe një angazhim i qartë për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve. Është koha për të parë jo hijet e së kaluarës, por dritën, të ardhmen. Vetëm ju mund të ecni përpara shpejt, por së bashku do të shkoni larg./Shekulli.com/

blank

Vlera universale e mesazhit dhe figurës së Nënë Terezës

Pesë vjet pas shenjtërimit dhe 24 vjet pas vdekjes, Nënë Tereza vazhdon të kujtohet për rolin e saj në Kishën Katolike dhe në ndihmë të të varfërve. Teologia Ines Murzaku thotë për Zërin e Amerikës se vlerat e nobelistes së paqes me origjinë shqiptare dhe shenjtores katolike, janë universale dhe kjo është arsyeja që tingëllojnë gjithmonë aktuale. Kolegia Keida Kostrecu bisedoi me prof. Murzakun, drejtore e programit të studimeve katolike në Universitetin Seton Hall në Nju Xhersi.

Zëri i Amerikës: Profesore Murzaku, u bënë pesë vjet nga shenjtërimi i Nënë Terezës, ndërkohë që është edhe përvjetori i vdekjes së saj. Si e kujtojmë sot Nënë Terezën?

Prof. Ines Murzaku: Nënë Tereza ngelet një figurë shumë e madhe, një figurë universale, një figurë e cila gjithmonë të jep një mesazh për të marrë dhe për ta aplikuar. Dhe në këto vjet që nga 1997 kur Nënë Tereza vdiq, prapë figura e saj vetëm ngrihet, vetëm bëhet më universale.


Zëri i Amerikës: Çfarë e bën kaq universal mesazhin e saj dhe figurën e saj megjithëse bota ka ndryshuar jashtë mase. Duket se ato thënie që i njihen Nënë Terezës dhe misioni dhe vepra e saj, janë po aq të freskëta sot, megjithë këtë ndryshim të madh të botës.

Prof. Ines Murzaku: Përgjigjia është e thjeshtë dhe e ndërlikuar. E thjeshtë është se Nënë Tereza është një figurë universale dhe trashëgimia e saj është një trashëgimi universale. Pse? Sepse Nënë Tereza qëndroi dhe mbrojti vlerat universale, si për shembull mbrojtjen e të drejtave të njeriut, mbrojtjen e dinjitetit të çdo njeriu dhe këto janë disa të drejta fondamentale, thelbësore. Për veprimtarinë e saj në mbrojtje të këtyre vlerave universale, Nënë Tereza është vlerësuar shumë. Për shembull, në Uashington, në Katedralen e Madhe të Uashingtonit, janë disa figura, disa buste, që janë si ikona të mbrojtjes së të drejtave universale. Një nga këto buste, është edhe busti i Nënë Terezës, e gdhendur në gur që do të qendrojë atje për shumë kohë.

Zëri i Amerikës: Profesore Murzaku, një nga shprehjet më të njohura të Nënë Terezës, e shpreh më së miri sesi e quan ajo veten, pikërisht ajo shprehje ku ajo thotë me gjak jam shqiptare, me fe jam katolike, por unë i përkas gjithë botës. Çfarë do të thotë kjo për atë që ajo përfaqëson për origjinën e saj, për kishën dhe fenë të cilës i kushtoi jetën dhe për botën të cilës ajo i shërbeu.

Prof. Ines Murzaku: Prapë është ai universalizmi i Nënë Terezës. Mesazhi i saj është universal, që nuk i përket vetëm Shqipërisë, apo neve shqiptarëve, por i përket gjithë botës. Por edhe mësimet e Nënë Terezës janë mësime universale, mësime shumë të zbatueshme. Për shembull, një rast tjetër që ka ndodhur në gusht. Në 12 Gusht OKB-ja ka nxjerrë një pullë ku është Nënë Tereza, me një mesazh shumë të thjeshtë, por shumë të thellë. Në atë mesazh thuhet: “Jo të gjithë ne, mund të bëjmë gjëra të mëdha, por ne mund të bëjmë gjëra të vogla me dashuri të madhe”. Ky është një mësim universal që mund ta zbatojë si një shqiptar, si një immigrant, si një i papunë…Pra janë vlera universale dhe mësime universale për të cilat Nënë Tereza akoma është një figurë së cilës i referohemi. Nënë Tereza është një dhuratë e këtij kombi të vogël botës dhe këtij globalizmi dhe universalizmi për të cilën Nënë Tereza është një pjesë shumë e vyeshme, shumë e vlefshme.

Zëri i Amerikës: Bota është në një pozicion shumë të vështirë, përfshirë një pandemi që po zgjat, përfshirë njerëz që kanë rënë në varfëri dhe më shumë se më parë, kriza të gjithanshme, kam parasysh këtu edhe krizën e fundit në Afganistan, ku shumë njerëz po vuajnë tani. Në këto kushte sfidash të mëdha, çfarë duhet pasur parasysh nga ato mësime të saj, të Nënë Terezës?

Prof. Ines Murzaku: Misioni i Nënë Terezës vazhdon edhe në Afganistan, meqë përmende Afganistanin. Katër nga motrat e Nënë Terezës sapo u kthyen në Itali nga Afganistani, sepse ato ishin atje, kishin një prezencë atje, duke u shërbyer perfesrikëve, duke u shërbyer fëmijëve që kishin aftësi të kufizuara. Nënë Tereza dhe misioni i saj universal dhe mesazhi i saj universal. Ajo nuk fliste për të varfrit, apo si në rastin e Afganistanit për këto fëmijë me aftësi të kufizuara, por ajo bëhej një me këta fëmijë, me të varfrit dhe ky është një mesazh shumë universal, por edhe që të bën të mendosh, sepse shumë njerëz japin të ardhura për shembull, japin ndihma këtyre vendeve, por Nënë Tereza ishte një grua e aksionit, një grua që bënte. Kishte një plan, por e bënte e realizonte.

Zëri i Amerikës: Mënyra modeste se si ajo e kryente misionin e vet, është si antidotë përballë si të thuash asaj arrogancës së politikës, të pjesëve të ndryshme të elitave në botë, por gjithashtu përçon edhe mesazhin që ndryshimi i vërtet ndoshta vjen pikërisht nga njerëz që janë modestë dhe të thjeshtë. A është kjo diçka për të cilën njerëzit duhen rikujtuar herë pas here?

Prof. Ines Murzaku: Unë them se gjëja e parë është se Nënë Tereza ishte një grua e fortë, me një mesazh shumë të qartë, por me një vizion që ajo e artikulonte shumë thjesht, pa llafollogji, por me thjeshtësi, me përultësi, por me vepra dhe ky është ndryshimi i Nënë Terezës nga të tjerët. Është një figurë që diti të përballojë kritikat, sepse Nënë Tereza u bë një figurë e madhe dhe sigurisht ka njerëz, kishte dhe ka njerëz që e kritikojnë Nënë Terezën, e krtikojnë vizionin e saj. Ajo me atë humilitetin, përulshmërinë e saj, mundi t’i përballojë edhe kritikat, por jo me llafollogji, nuk donte polemika llafollogjike, që të çojnë asgjëkundi. Por ajo iu përgjigj kritikave me veprim. Mund të them që ishte një grua shumë e përmbajtur, një grua që kishte dhuntinë të dëgjonte dhe shumë pak njerëz e kanë atë dhunti. Shumë e komunikueshme, shumë e përmbajtur. Fliste me sy. Një aspekt tjetër i Nënë Terezës që mua më bën shumë përshtypje nga ana teologjike, është që Nënë Tereza nuk ishte një person që kishte grada shkencore në teologji, ne teologët mësojmç shumë nga Nënë Tereza, nga teologjia e Nënë Terezës. Pse? Sepse ajo ishte një teologji aktive dhe Nënë Tereza mishëronte të gjitha virtytet teologjike që janë besimi, shpresa, dashuria. Gjithë misioni i saj ishte i bazuar në këto virtyte teologjike.

Zëri i Amerikës: Nënë Tereza kishte gjithashtu edhe një aftësi të veçantë për të krijuar koalicione, për të çuar përpara misionin e saj, për të arritur ato synime që ajo donte apo jo?

Prof. Ines Murzaku: Nënë Tereza mund të quhet edhe nëna e paqes. Në sa vende në botë Nënë Tereza ishte ambasadorja e paqes? Papa Gjon Pali i Dytë i ka thënë Nënë Terezës, që “të lutem unë do të të çoj ty, në vendet ku unë nuk shkoj dot”. Pse? Nënë Tereza nuk donte publicitetin, nuk donte këtë jetën që të takohej me personalitete, por ajo e bëri atë. Pse? Për paqe, për të vendosur paqe përmes njerëzve dhe mund të themi, një paqe sipas Nënë Terezës, që fillonte me një gjë shumë të thjeshtë, me buzëqeshjen.

Zëri i Amerikës: Dhe si po i shënon Kisha Katolike këto ditë që përkojnë pikërisht me shenjtërimin e saj dhe përvjetorin e vdekjes?

Prof. Ines Murzaku: Ka shumë veprimtari në Kishën Katolike për Nënë Terezën, në Kosovë goxha celebrime për Nënë Terezën. Gjithashtu edhe OKB-ja i celebroi këto dy festa të mëdha të Nënë Terezës me pullën, por edhe në botën katolike ke celebrime, ka celebrime liturgjike, ka konferenca për Nënë Terezën. Nënë Tereza pra qëndron një figurë shumë e madhe, shumë universale, një nënë! Është një nënë që gjithmonë afron dhe do të vazhdojë të afrojë. Dhe për katolikët është gjithashtu një nënë shenjte. Për ne shqiptarët ne e dimë sa e shtrenjtë është nëna dhe Nënë Tereza është nënë, shenjte. Për ne nënat janë shenjte, kështuqë Nënë Tereza me të vëretë edhe për nënat shqiptare, është një model.

blank

Parid Turdiu flet për partinë e re dhe shton: Establishmenti ose do të punojë bashkë ose do rrezohet si pushteti i Afganistanit, i kalbur nga korrupsioni! Intervistoi: Elida Buçpapaj

Pyetje: Çfare temash jane esenciale në politiken tënde?
Parid Turdiu: Demokracia liberale, Drejtesia sociale, Identiteti kombtar

Pyetje: Pse e mbrojte Berishen?
Parid Turdiu: Se i ka kryer demokracise foshnjore shqiptare nje sherbim te madh: ka thyer (me shume se nje here) mitin e pathyeshmerise se partise (ish) komuniste ne pushtet.

Per me teper, si administrator, e mori vendin ne germadhat e shtetit enverist, pa buke, uje e drita, te terrorizuar nga bandat, me njerezit qe iknin nga vendi si te çmendur dhe dorezoi nje shtet te rregullt, me te ardhura te mesme, anetar te NATO-S, te porsavizituar nga presidenti i USA i cili njohu pavaresine e Kosoves. Ndertoi Rrugen e Kombit, kordonin umbilikal te Kosoves.

Pyetje: Personalisht Berisha i beri keto?
Parid Turdiu: Partia Demokratike i beri, por ai ishte kreu. Ne histori, kreut i ngelet lavdia e suksesit dhe pergjegjesia e deshtimit. Nuk eshte e sakte, por ky eshte zakoni.

Pyetje: Nuk ka pasur difekte Berisha?
Parid Turdiu: Krishti ka thene “ai qe eshte pa mekat le te hedhe gurin e pare”. Une kam natyre … pozitiviste; kujtoj me shume te mirat e njerezve.

Pyetje: Cili ka qene reagimi ne rrjetet sociale?
Parid Turdiu: Eshte nje patronazhiste e cila me flet vazhdimisht ne Inbox; e ka detyre partie. Kur une nuk dal ne FB, puff me flet ajo, rregullisht, si sahat: “He, ku je, çfare po ben, çfare planesh ke, do vish ne Shqiperi, do futesh ne politike?” Me shkruajti “ti me siguri je ne biznes me çunin e Berishes”.

Haha, quhet projeksion; ngaqe bejne vete korrupsione nuk mund te konceptojne nje opinion personal, te pavarur, te zhveshur nga interesi. Ne fakt nuk njoh personalisht asnje nga familja Berisha; nuk i kam takuar asnjehere, Doktorin e njoh vetem nga media.

Une i perkas 40 perqindshit te paperfaqesuar, diskriminuar, persekutuar, deklasuar, perbuzur si me-pak-se-njeri, si shtetas i dores se dyte, gjate sundimit te partise komuniste, sot PS. Kam qene personalisht i persekutuar, jo gjyshi, si mund thone te djathtet e sotem. Partia Demokratike na perfaqesoi. (ndonese jo ne menyre te persosur. Por persosmeria nuk egziston. Genjen vehten po te presesh per drejtesi utopike.) Berisha ishte kreu i PD. Kete une e vleresoj, se nuk jam mosmirenjohes, as tradhetar.

Nje tjeter reagim ishte nga disa qe une i quaj “djathna” (konservatore injorante). Psh dikush, qe as e njoh, as me njeh, tha per mua “eshte i paftyre”. Me mbrojten disa njerez qe me njohin personalisht. Per t’i pershendetur mbrojtesit e mij dhe kastiguar djathnat, shkruajta keto vargje:

Spiat e Sigurimit u bënë më katolikë se Papa.
Ne psikologji quhet projeksion:
I shari të shan; i lavdëruari te lavdëron.
Disa zhvillojne obsesione te semura per dike qe nuk ua var.
Mund ta kete fajin edhe vapa.
Siç nuk di dhia ç’eshte tagjia;
nuk di harbuti ç’eshte zotnia.

Pyetje: Ç’mendim keni per km Rama?
Parid Turdiu: Pa dyshim nje individ shume i talentuar: i pjell mendja, ka guxim, di te manipuloje natyren njerezore, di te beje reklame. Eshte veshtire te kesh sukses, prandaj respektoj suksesin. Por si km nuk me perfaqeson mua: vlerat e mija, kulturen time, grupin tim social-identitar. Per me teper, treguesit objektive te gjendjes se vendit nuk jane permiresuar. Per me teper, motori i demokracise/antikorrupsionit eshte rrotacioni.

Pyetje: Je i Partise Demokratike?
Parid Turdiu: Jo, jam i Partise se Qendres, e cila eshte antiestablishment.
PD dhe PS jane establishmenti: kane pergjegjesi te perbashket per gjendjen e vendit; punojne me te njejtet oligarke dhe bose te mediave, kane cross-pollination te kuadrit, kreret e tyre jane komshinj ne njejtat blloqe ekskluzive, etj. Shkurt bejne pjese ne te njejten kaste politike, te pasuruar ne rremujen e tranzicionit. Une nuk bej pjese aty. Pse te futem, – te ndaj njollat e tyre, pa ndare perfitimet?! (Haha, u shpreha ne menyre cinike, por ideja eshte e qarte).

Ka dy rruge: Ky establishment te merret vesh mes vedit, per te punuar bashke, per permiresimin e vendit, ose do rrezohet si pushteti i Afganistanit, i kalbur nga korrupsioni.

Tani PD duhet te futet ne kuvend, bile edhe ne qeveri, per ta reformuar sistemin nga brenda, duke gjeneruar kerkim llogarie, transparence, tension kreativ, dyfishim talenti. Eshte e pashendetshme qe nje parti pushteti te rrije kaq gjate jashte pushtetit.

Pyetje: Cilat jane tezat e Partise se Qendres?
Parid Turdiu: Mungon nje parti qytetare, moderne, “apolitike”, e fokusuar ne te ardhmen dhe rezultatet. PD ka koka te thjeshta. PS ka mashtrusa.

Dy çeshtjet me te rendesishme jane antikorrupsioni dhe bashkimi i kombit, por ketyre u jane futur ambasada amerikane dhe partite e medha. Nuk mund te jene fushe veprimi pjellore per nje parti krejt te re.

Partia e Qendres, fillimisht, nuk mund te jete parti pushteti. Besoj se duhet perqendrohet ne beteja te percaktuara ngushte, por te dobishme, per te kalitur politikisht njerezit dhe organizaten, si psh:

Votimi i diaspores (online); Mbrojtja e ambientit; Varferia feminore

Pyetje: Ç’mendim ke per aktualitete, si adoptimi homoseksual, femicidi dhe Ezani?
Parid Turdiu: PQ kerkon ringjallje te vlerave, por ne menyre bashkekohore.

Familja homoseksuale eshte “vlere e familjes”. Jam per lejimin e adoptimit nga martesat homoseksuale. Rendesi paresore ketu ka interesi i femijes. Eshte fjala per femije qe nuk kane prinder. Pa dyshim qe nje familje e mire homoseksuale i rrit femijet me mire se nje familje e keqe heteroseksuale.

Ketyre fatzinjve te çmendur, qe po vrasin femra, apo shoket e vet per motive te dobta u duhet ngulitur ne koke me edukim (dhe ndeshkim) se arma eshte per te mbrojtur lirine e atdheut, jo per te vrare persona qe nuk te pelqejne ty momentalisht.

Ne lidhje me Ezanin: Shqiperia eshte nje vend i vogel, i ngjeshur me fe te ndryshme. Duhen mbajtur kembet brenda jorganit tend, pa bezdisur njerezit jo-fetare apo te feve te tjera. Ulni volumin e altoparlantit. Kjo vlen edhe per kembanat e kishave.

Une jam me origjine myslimane, jo praktikant. Para 10 vjetesh isha ndoshta i pari qe kam mbrojtur myslimanet ne rrjetet sociale, – kishin turp qe ishin myslimane; bile shpika cilesimin “mysliman vet’urryes”. Disa provokatore na shanin “turq”.

Duhet pasur kujdes per te mos fyer myslimanet, se jane hiper-sensitive, se ka 150 vjet qe keqtrajtohen ne trojet tona, nga fqinjet. Nga ana tjeter myslimanet duhet te kene kujdes mos ta teperojne me fanatizem, se pastaj e drejta kalon ne krahun tjeter.

Tradita shqiptare eshte nje fe e lehte, qofte per myslimanet, edhe per te krishteret. Shqiptaret njiheshin si fetarisht-liberale. Te ruajme e ringjallim traditat tona te mira.

Pyetje: Kur do regjistrohet PQ?
Parid Turdiu: Kismet, kur te jete gati: kur te kete mbledhur nje numer njerezish te merituar. Pandemia nuk ndihmon. Vendi eshte i kapur: ata qe nuk jane PS, jane PD, se njerezit futen ne politike per te perfituar. Prandaj partite e vogla kane deshtuar, perveç ndonje partie me baze fshati a kushurinjsh. Disa politikane te njohur, pasi kane humbur garen per pushtet ne partite e medha, kane krijuar parti te vogla, oportuniste, para zgjedhjeve. Nuk ka funksionuar.

PQ synon te jete nje parti e vertete, me baze ideore. Kjo kerkon kohe. Si ka thene Krishti, “shkoni neper bote dhe mbillni faren”.

Pyetje: Ç’mendim keni per performancen e Presidentit Biden ne lidhje me Afganistanin?
Parid Turdiu: Procesin e armepushimit me Talibanin e filloi Trump dhe mire beri; duhej mbyllur lufta 20 vjeçare. Biden ndodhej para alternatives, te rifillonte lufta, apo te hiqte trupat. Trupat amerikane mund te iknin shume kollaj, pa i marre bashkepunetoret e tyre afgane. (Trump nuk donte t’i merrte.) Kur merr afganet ndryshon puna, se sulen mijera veta me pamje te njejte. Ku mund te dihet kush nuk ka ardhur per te vene bombe? Evakuimi i afganeve e veshtiresoi jashtezakonisht procesin, por Biden eshte njeri i mire dhe nuk i braktisi afganet. Ne kete çast jane evakuar 110 mije veta. Vetem USA mund ta beje nje gje te tille, ne bote!

Pyetje: Si eshte motra jote, Silva?
Parid Turdiu: Me 5 shtator ka ditëlindjen. Kjo date shenon edhe 40 vjetorin e fejeses-ne-tentative me S. Shehun. Qe nje ngjarje pak-ditore, por qe nuk na shqitet dot, – akoma ma permendin mua.

Une isha nje spektator, ndonese nga afer. Politikisht, ne familjen tone, u perceptua si mbyllje e luftes se klasave, me pranimin e Enverit, i cili po pergatitej t’ia linte stafeten Mehmetit.

Lufta e klasave kishte 40 vjet. Asgje nuk zgjat pergjithmone. Lufta mbyllet me paqe (ose shfarosje fizike te pales se mundur.) Aktualisht USA po ben paqe me Talibanin. Ne e perjetuam si paqe, por momentalisht u gabuam dhe paguam nje çmim te shtrenjte, per nje qellim te mire.

Sidoqofte ishim ne krahun e duhur te historise, se paqja shpejt erdhi. Fati i pak njerezve ka kontribuar aq shume ne renien e enverizmit, sa i Silves.

West Palm Beach, 27 gusht, 1:30 PM

Intervistoi: Elida Buçpapaj

blank

Intervista – Rina Amiri: Ekziston kultura e kërcënimit dhe frikës nga talebanët dhe ajo është reale

Një eksperte për çështjet e Afganistanit thotë se me ardhjen e talebanëve në pushtet, të drejtat dhe përparimet e bëra gjatë 20 viteve të luftës së Shteteve të Bashkuara atje, po fashiten. Rina Amiri me Qendrën për Bashkëpunim Ndërkombëtar në Universitetin e Nju Jorkut thotë se talebanët po përdorin një taktikë strategjike të komunikimit për Perëndimin që është ndryshe nga realiteti në terren. Në një intervistë me kolegen Rudina Dervishi, zonja Amiri e cila ka shërbyer si këshilltare e lartë e përfaqësuesit amerikan për Afganistanin dhe Pakistanin në administratën Obama, flet për të ardhmen e pasigurtë të vendit që mund të shkojë drejt një lufte civile.

Zëri i Amerikës: Doja të merrja mendimin tuaj për atë që po ndodh në Afganistan. Sa e shqetësuar jeni për atë që po ndodh dhe çfarë po dëgjoni nga njerëzit në terren?

Rina Amiri: Jam shumë e shqetësuar. Ka një nivel të jashtëzakonshëm frike mes njerëzve me të cilët flas. Është sikur një perde e errët të ketë rënë mbi vendin brenda natës. Ajo që më trondit kur flas me njerëzit, qofshin aktivistë, gazetarë, gra apo juristë, është se ata mendojnë se të drejtat e tyre u zhdukën brenda natës. Ekziston kultura e kërcënimit dhe frikës nga talebanët dhe ajo është reale. Ka një nivel të jashtëzakonshëm pasigurie dhe ankthi për të ardhmen.

Zëri i Amerikës: Retorika e përdorur nga talebanët është se gjërat do të jenë ndryshe këtë herë. Çfarë mund të presim kur bëhet fjalë për të drejtat e njeriut dhe të drejtat e grave? A mund të besohen talebanët?

Rina Amiri

Rina Amiri

Rina Amiri: Do të doja t’i besoja. Si çdo afgane, dua t’i besoj sepse ata janë një forcë tani që kanë në dorë qeverinë. Ka patur një përpjekje, veçanërisht nga ana e grave afgane dhe shoqërisë civile për t’i angazhuar ata gjatë rrjedhës së disa viteve për të provuar të vlerësohej shkalla me të cilën ata mund të kishin ndryshuar perspektivën e tyre dhe kishte njëfarë shprese. Por mendoj se ajo që i ka shkatërruar ato shpresa është fakti se ka pasur një qasje sistematike nga talebanët në lidhje me gratë dhe aktivistët e të drejtave të njeriut. Ndërsa kanë marrë territore, ata kanë marrë në pyetje gratë dhe anëtarët e shoqërisë civile. Ata kanë krijuar një kulturë të vërtetë frike. Ata kanë lista me emrat e tyre. Hyjnë në shtëpi, u kontrollojnë materialet e tyre, kontrollojnë celularët. Pra, po bëjnë gjithçka si më parë, por në një mënyrë shumë më të ashpër dhe sistematike. Në të njëjtën kohë janë duke thënë gjëra shumë pozitive, por ato nuk po materializohen në terren.

Zëri i Amerikës: Pra i shihni të përgatitur për të shkuar pas një grupi të caktuar, atyre që janë më të arsimuara, apo jo?

Rina Amiri: Po. Ata i kanë vënë në shënjestër këta njerëz sepse, këto gra dhe aktiviste nuk e kanë bërë këtë punë vetëm 20 vitet e fundit. Ato i kanë kushtuar jetën aktivizmit dhe kanë një vizion dhe një ëndërr për Afganistanin. Ato nuk duan të largohen. Ato donin të besonin se talebanët do të ishin një parti me të cilën mund të punonin. Por mënyra se si talebanët janë sjellë në të gjithë vendin, i ka tmerruar. Ndërsa talebanët përparuan duke marrë territore, ata përdorën fjalime të hartuara për mediat perëndimore. Ata duan t’ju bindin se kanë ndryshuar. Pra, mendoj se ata po frikësojnë popullatën ndërsa thonë gjëra që Perëndimi dëshiron të dëgjojë. Ata kanë një ndërmarrje strategjike komunikimi shumë të sofistikuar. Komunikimi strategjik është mjeti i dytë pas armëve për sa i përket fuqisë së tyre. Me llogaritë e tyre në Twitter, Facebook dhe shtyp, ata kanë bërë një punë shumë të mirë. Janë rehabilituar plotësisht me Perëndimin. Tani po shihen si aktorë të respektuar dhe ndërsa kishin tre vende që i njohën në vitet ’90, tani komuniteti ndërkombëtar po u jep mbështetje të plotë.

Zëri i Amerikës: A mendoni se talebanët do të njihen zyrtarisht nga Shtetet e Bashkuara?

Rina Amiri: Ka fotografi të zyrtarëve të lartë amerikanë që përqafohen me ta. Pra, po, kjo nuk ka qënë e fshehur për sytë dhe publikun afgan. Shtetet e Bashkuara kanë kërkuar të distancohen nga qeveria e mëparshme afgane dhe të përqafojnë talebanët haptazi.

blank

Zëri i Amerikës: Çfarë mendoni se do të ndodhë me brezin e ri të vajzave, që janë rritur gjatë këtyre 20 viteve pa praninë e talibanëve? A mendoni se përfitimet që kanë gëzuar gratë afgane do të zhduken?

Rina Amiri: Ka një frikë të madhe. Gjashtëdhjetë e pesë për qind e popullsisë në Afganistan janë të rinj, që nuk janë rritur nën regjimit taleban. Është njësoj sikur një forcë të vijë në vendin tuaj apo kudo në Perëndim dhe papritmas të heq të gjitha të drejtat tuaja dhe të vendos një ideologji të huaj. Kështu është për këta të rinj. Ata janë të tmerruar. Janë rritur në një kulturë të hapur dhe papritmas e gjithë kjo po zhduket si për burrat ashtu edhe për gratë, por sigurisht shumë më keq për gratë. Kam dëgjuar nga familjet që u është dashur t’u thonë vajzave të tyre të vogla se ndoshta nuk mund të shkojnë më në shkollë ose vajzave më të mëdha se do të duhet të veshin burka. Dua të theksoj se burka nuk është gjëja më e keqe në këtë histori, por jeta e tyre po ndryshon brenda natës dhe kjo është ajo që të thyen zemrën – është shkatërrimi i ëndrrave dhe shpresave të të rinjve në të gjithë vendin dhe ka shumë pak gjëra që janë më tragjike se kjo.

Zëri i Amerikës: Dhe çfarë ndikimi mendoni se kanë Shtetet e Bashkuara mbi talebanët për t’i bërë ata të respektojnë të drejtat e grave dhe të drejtat e vajzave?

Rina Amiri: Fatkeqësisht, Shtetet e Bashkuara dhe Perëndimi kanë hequr dorë nga shumë mekanizma gjatë dy viteve të fundit. SHBA-ja dhe Perëndimi e ndryshuan strategjinë e tyre mbi të drejtat e grave sepse për ta gjëja më e rëndësishme ishte largimi – hartimi i një strategjie daljeje -dhe në atë strategji, për të drejtat e grave, përparësia ndryshoi nga ‘të drejtave e grave janë një çështje e rëndësishme’ në atë se ‘u takon afganëve vendas të marrin vendime në lidhje me një çështje të brendshme. Kjo u pa nga shumë gra afgane si një gjuhë e koduar për të thënë se të drejtat e grave do t’i mbanin të lidhura Shtetet e Bashkuara në Afganistan. Kjo është një tradhti e vërtetë për to sepse pas 11 shtatorit SHBA dhe partnerët e koalicionit shkuan në Afganistan dhe të drejtat e grave u përdorën si flamur për të justifikuar ndërhyrjen e Perëndimit, për të mbrojtur gratë nga talebanët. Tani ata sapo i vunë gratë nën regjimin taleban pasi luftuan aq shumë gjatë 20 viteve të fundit për të bërë përparim për të drejtat e tyre. Ata kanë thyer shpresat dhe ëndrrat e afganëve. Bota mban përgjegjësi për këtë. Ka një bashkëfajësi për këtë. Kështu që mendoj se ka gjithashtu një përgjegjësi nga ana e Shteteve të Bashkuara dhe bashkësisë ndërkombëtare tani për të identifikuar mënyrat për të mbështetur gratë brenda vendit, si dhe gratë në diasporë që do të vazhdojnë të luftojnë për të drejtat e tyre. Ekziston dhe është detyrë e Shteteve të Bashkuara dhe Perëndimit të monitorojnë dhe të mbajnë talebanët përgjegjës për mbrojtjen e të drejtave të popullsisë, duke përdorin sanksione të targetuara kundër talibanëve, së pari duke mos e njohur qeverinë e tyre në këto kushte dhe duke tërhequr këtë mbështetjeje diplomatike që Perëndimi po i jep një grupi që nuk ka vepruar në mënyrë kuptimplotë për të mbështetur të drejtat e popullatës dhe veçanërisht ato të grave.

Zëri i Amerikës: Vende si Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut që kanë rënë dakord të marrin një numër afganësh të rrezikuar. A jeni befasuar që këto vende të vogla kanë ofruar të ndihmojnë ndërsa vende të tjera nuk po bëjnë të njëjtën gjë?

Rina Amiri: Jam shumë mirënjohëse para së gjithash sepse është absolutisht situatë urgjente. Dhe këta janë njerëz që kanë vlerat që i duhen një vendi. Ata përqafojnë demokracinë, të drejtat e njeriut, të drejtat e grave dhe janë kampionët e asaj që shumë prej nesh duan të shohin për shoqëritë në nivel global. Jam e habitur? Jo sepse mendoj se ka shumë bujari dhe shumë ndjeshmëri në vendet e vogla. Jam e zhgënjyer nga vendet më të mëdha perëndimore, të gjithë ata që kanë një përgjegjësi për situatën ku ndodhet Afganistani tani dhe të cilët gjithashtu kanë një rol për të luajtur në parandalimin e shkeljeve të mëtejshme të të drejtave të këtyre njerëzve që nuk kanë ku të shkojnë.

Një ushtarak amerikan luan në kitarë për fëmijët afganë të evakuuar në bazën amerikane në Ramstein, Gjermani

Një ushtarak amerikan luan në kitarë për fëmijët afganë të evakuuar në bazën amerikane në Ramstein, Gjermani

Zëri i Amerikës: Duket se Shtetet e Bashkuara ishin të bindura për t’u tërhequr nga Afganistani dhe kjo mbështetej në opinionin publik. A mendoni se opinioni publik po ndryshon tani që amerikanët janë duke parë këto skena nga Kabuli dhe e gjithë media po raporton për këtë tërheqje kaotike?

Rina Amiri: Unë e sfidoj argumentin se kjo tërheqje bazohej në mbështetjen e publikut amerikan. Nuk mendoj se administrata, qoftë kjo administratë, apo administrata Trump, bëri një përpjekje për të bindur, apo për t’u shpjeguar amerikanëve se si do të ishte ky operacion. Numri i trupave ishte zvogëluar deri në 2500, dhe kjo nuk ishte një force luftuese. Ishte një force këshilluese që ndihmonte në terren, ndante informacione të inteligjencës dhe ishte në thelb atje për të siguruar mbështetje për Forcat Afgane të Sigurisë Kombëtare që po kryenin luftimet. Kjo nuk përbënte ndonjë problem për publikun amerikan dhe kishte një angazhim për të ruajtur fitoret e arritura. Pra, ky ishte një vendim i marrë që nuk mendoj se është i lidhur me atë që publiku amerikan dëshiron. Sigurisht që nuk e dëgjoj këtë kur flas me amerikanët në të gjithë vendin, që thonë se ne kemi qenë në atë vend për 20 vjet tani. SHBA po largohet me talebanët më të fortë. Më parë ata kontrollonin 96 përqind, tani kontrollojnë 100 përqind të vendit. Na thanë se në 20 vitet e fundit një nga gjërat që kemi arritur me gjakun e kaq shumë ushtarëve janë të mirat për shoqërinë afgane, dhe kjo po zhduket brenda natës. Mendoj se administrata amerikane duhet të ketë parasysh se duhet të japë llogari për atë që ka lënë pas. Nëse largohesh nga Afganistani dhe qytetarëve u hiqen të drejtat e tyre ashtu siç u janë hequr, (nuk ka pse ta mbulojmë këtë fakt, të drejtat e tyre janë zhdukur brenda natës, janë marrë, janë rrëmbyer). Çfarë mund t’u thonë për këtë qytetarëve amerikanë dhe tatimpaguesve – çfarë keni bërë gjatë 20 viteve të fundit dhe për çfarë ishte ky investim? Mendoj se duhet të mbrohen fitimet e arritura sepse ky është një investim që është shumë i denjë dhe që duhet të japë rezultate.

Zëri i Amerikës: Si e shihni më tej përfshirjen e Shteteve të Bashkuara në Afganistan?

Rina Amiri: Ajo që shpresoj të shoh është që Shtetet e Bashkuara të vazhdojnë të qëndrojnë të përfshira në mënyrë diplomatike. Shtetet e Bashkuara duhet të vazhdojnë të sigurojnë mbështetje si financiare ashtu edhe humanitare. Ekziston një krizë e madhe humanitare që po shfaqet në Afganistan dhe Shtetet e Bashkuara, edhe pse influenca e tyre është zvogëluar ndjeshëm, kanë ende shumë fuqi dhe kanë një rol për të luajtur. Do të doja që Shtetet e Bashkuara të luajnë një rol të fortë në mbështetjen e rajonit dhe zhvillimin e një mekanizmi për të siguruar që në Afganistan të ketë stabilitet. Kam frikë nga talebanët, por kam frikë edhe më shumë nga një luftë civile.

Ekziston një mundësi vërtet e madhe, që vendi të shkojë në këtë drejtim. Nëse kjo ndodh, niveli i shkatërrimit do të jetë i madh. Numri i refugjatëve do të jenë katastrofik dhe ata do të jenë në oborrin e Evropës. Ekstremizmi dhe terrorizmi do të dalin nga vendet e rajonit dhe do të bëhet më i fuqishëm. Ka shumë arsye që Shtetet e Bashkuara dhe bashkësia ndërkombëtare të vazhdojnë të investojnë në Afganistan. Nuk është vetëm një përgjegjësi morale, por është një nevojë strategjike për ta bërë një gjë të tillë.

blank

Intervista – Kosova do të strehojë rreth 2 000 afganë

Ministri i Punëve të Brendshme, Xhelal Sveçla gjatë mbledhjes së qeverisë të mbajtur më 25 gusht 2021.

Arton Konushevci

Rreth 2.000 shtetas afganë pritet të vijnë në Kosovë. Kështu bëri të ditur ministri i Punëve të Brendshme në Qeverinë e Kosovës, Xhelal Sveçla.

Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Sveçla tha për ardhjen e afganëve, institucionet e Kosovës po koordinohen rregullisht me aleatët amerikanë në Afganistan, NATO e në Kosovë.

Sveçla tha po ashtu se qëndrimi i personave që do të vijnë nga Afganistani nuk do të jetë i gjatë dhe siç u shpreh ai, Kosova mund t’iu ofrojë atyre mbrojtje të përkohshme në kohëzgjatje prej një viti.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Sveçla, në Kosovë pritet që të vijnë një numër i shtetasve nga Afganistani. A dihet se sa persona do të strehohen në Kosovë?

Xhelal Sveçla: Ne jemi duke biseduar me partnerët tanë për të parë nevojat e afganëve për strehim dhe pastaj për të kalkuluar edhe potencialin apo mundësitë e shtetit të Kosovës për t’i strehuar ata.

Numri për të cilin po flasim, dhe gjithmonë po flasim për strehim të përkohshëm, është diku rreth 2.000.

Radio Evropa e Lirë: A dihet se kur përafërsisht do të vijnë ata në Kosovë?

Xhelal Sveçla: Është çështje e organizimit e të gjithë këtij procesi të evakuimit të shtetasve afganë nga aeroporti i Kabulit për te vendet treta dhe pastaj te ne në Republikën e Kosovës. Është çështje organizative, është një aktivitet jashtëzakonisht i madh logjistik i ushtrisë amerikane, por edhe gjithë aleatëve të tjerë të NATO-s, dhe prandaj nuk kemi një orë, ditë, datë të përcaktuar saktë.

Ne jemi në dispozicion, jemi në kontakt të vazhdueshëm, qoftë me zyrtarët këtu, qoftë me zyrtarët e shtetit amerikan në Amerikë dhe në vendngjarje, por edhe me bashkëpunëtorë të tjerë të shteteve të tjera.

Radio Evropa e Lirë: Ministër Sveçla, ku do të vendosen të ardhurit. Është thënë se në Qendrën e Studentëve nuk do të vendosen. Ku atëherë?

Xhelal Sveçla: Janë disa lokacione të cilat janë duke u shqyrtuar. Për një arsye apo tjetër, ne jemi duke bërë vlerësimet e nevojshme bashkë me partnerët tanë dhe në momentin e parë kur do të vendoset, do të njoftohet publiku.

Radio Evropa e Lirë: A dihet se për çfarë periudhe kohore ata do të qëndrojnë në Kosovë?

Xhelal Sveçla: Ne na është thënë se ky proces nuk do zgjasë në kohë. Megjithatë, sipas ligjit, mbrojtje të përkohshme ne mund të ofrojmë deri në një vit.

Radio Evropa e Lirë: Ata persona të cilët do të vijnë, a do të vijnë së bashku me familjet e tyre?

Xhelal Sveçla: Po flasim për të gjithë si numër. Do të vijnë të gjithë ata, të cilët, sipas vlerësimit të aleatëve tanë, janë eksponentë të rrezikuar së bashku familjet e tyre, do të gjejnë strehim edhe në Kosovë si në shumë shtete gjithandej globit.

Radio Evropa e Lirë: Personat që do të vijnë në Kosovë a do t’iu nënshtrohen ndonjë procesi të verifikimit?

Xhelal Sveçla: Patjetër që ata do t’iu nënshtrohen procesit të verifikimit. Janë disa shkallë të verifikimit nëpër të cilat ata do të kalojnë, qoftë nga bashkëpunëtorët tanë, aleatët tanë, qoftë edhe nga shteti i Kosovës. Absolutisht që po, edhe Kosova do të bëjë një verifikim.

blank

Intervista – Arben Hajrullahu: Forcimi i sovranitetit të Kosovës garanton integrimin e gjithë rajonit

VOA

Profesori i shkencave politike në Universitetin e Prishtinës, Arben Hajrullahu, tha në një intervistë me Zërin e Amerikës se forcimi i sovranitetit të Kosovës, do të garantonte jo vetëm proceset integruese të saj, por edhe gjithë rajonit dhe do të siguronte edhe përparimin e Serbisë. Zoti Hajrullahu është një nga autorët e raportit të Qendrës Wilson, me seli në Shtetet e Bashkuara që publikoi të mërkurën një raport me temën Konsolidimi i sovranitetit të Kosovës: pse ka rëndësi dhe çfarë duhet bërë? Raporti parasheh veprimet që duhet të ndërmerren nga perëndimi si dhe Kosova e Serbia për të zgjidhur mosmarrëveshjet ndërmjet të dyja vendeve dhe për forcimin e sovranitetit të Kosovës, që sipas raportit, duhet të jetë pjesë thelbësore e strategjisë amerikane dhe evropiane për integrimin euro-atlantik të Ballkanit Perëndimor.

Zëri i Amerikës: Zoti Hajrullahu, në raportin tuaj thuhet se tani ekziston një mundësi unike për të zgjidhur mosmarrëveshjet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, meqë në Prishtinë është një qeveri me një shumicë të fortë parlamentare. Megjithatë gjatë kontakteve të para të drejtpërdrejta në mes të kryeministrit Albin Kurti dhe presidentit Aleksandër Vuçiç, nuk pati ndonjë përparim e madje duket se situata është tensionuar edhe më tej. Si mund të arrihet sipas jush një zgjidhje?

Arben Hajrullahu: Zgjidhja që do të mund të arrihej është elaboruar bukur në hollësi e me veprime shumë të qarta, meqë raporti është shkruar dhe publikuar pas një kohe goxha të gjatë e cila është bërë në kuadër të qendrës Wilson me seli në Washington. Për lexuesit tuaj vetëm dy fjalë për qendrën Wilson e cila ka një reputacion të lartë si dhe është një qendër bipartiatike, pra që të dy krahët e politikës në Amerikë kanë një konsideratë të posaçme për qendrën në fjalë, e cila ka botuar raportin. Është punuar shumë gjatë nga një grup i madh i njerëzve, njohës e profesorë amerikanë e evropianë, studiues të çështjeve të Ballkanit dhe janë ngërthyer të gjitha rekomandimet. Njëra nga çështjet kryesore që thuhet në raport është se ka një mundësi vërtetë shumë të mirë që Ballkani e me këtë dhe Kosova të ecin përpara.

Zëri i Amerikës: Por si mund të arrihet zbutja e tensioneve që është parë tashmë ndërmjet dy udhëheqësve, edhe me një qeveri me kaq shumë mbështetje?

Arben Hajrullahu: E para; mbështetja e qeverisë në Kosovë është shumë e madhe dhe gjithpopullore, pra ka një shumicë të qartë. E dyta, se si mund të arrihet është duke forcuar sovranitetin e Kosovës si dhe duke ndërmarrë hapa të nevojshëm që Kosova të bëhet pjesë, së pari e paktit veri-atlantik, anëtare e plotë e NATO-s dhe në qoftë se kjo vërtetë do të hasë në kundërshti nga vendet anëtare të NATO-s që ende nuk e njohin sovranitetin e Kosovës, atëherë propozohet që të ketë pakte dypalëshe ndërmjet shteteve njohëse dhe Kosovës për mbrojtjen dhe forcimin e sovranitetit të Kosovës.

Zëri i Amerikës: Në raport thuhet se Kosova nuk duhet të lejojë që asociacioni i komunave me shumicë serbe të ketë autoritet ekzekutiv. Beogradi nga ana tjetër ngul këmbë që asociacioni ta ketë këtë fuqi. Komuniteti ndërkombëtar duket se po e rritë trysninë ndaj Kosovës për të vënë në zbatim marrëveshjen në fjalë që ka nënshkruar për asociacionin e komunave serbe por që Gjykata Kushtetuese e Kosovës e ka bllokuar tashmë. Çështja e asociacionit duket se po kthehet në një pikë të nxehtë, prandaj a është i mundur kompromisi për të?

Arben Hajrullahu: Kompromiset Kosova i ka bërë, të gjitha janë të paketuara dhe propozuara nga i deleguari i Kombeve të Bashkuara, Martti Ahtisaari. Komunitetet pakicë në Kosovë gëzojnë të drejta të pashembullta në Evropë e përtej. Serbia gjithmonë e luan rolin e të pakënaqurës, madje shpesh herë krijohet përshtypja se për aq sa ekziston Kosova – në çdo formë ajo do të jetë e pakënaqur, por kjo nuk është çështje. Çështja është se si të forcohet një shtet funksional, sovran i Kosovës i cili është i bazuar në të drejtën dhe ka një qasje integruese për të gjitha komunitetet pavarësisht nga përkatësia etnike, fetare apo tjetër. Vetëm një shtet i tillë do të garantonte faktikisht edhe përcaktimin e integrimit edhe të Kosovës edhe të gjithë rajonit si dhe ecjen përpara edhe të vet Serbisë. Pra, problemi nuk është Kosova, problemi është Serbia e në këtë rast ne edhe si Kosovë por edhe të gjithë aleatët, duke filluar nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës e vendet tjera perëndimore duhet që t’i shtyjmë proceset përpara.

Zëri i Amerikës: Atëherë sa vullnet transatlantik ka për një përkushtim të ripërtërirë ndaj konsolidimit të sovranitetit të Kosovës dhe shndërrimit të saj, siç keni thënë, si pjesë qendrore e strategjisë amerikane dhe evropiane për integrimin e Ballkanit Perëndimor?

Arben Hajrullahu: Unë besoj se nëse Kosova arrin në mënyrë të mirë dhe të duhur t’i kryejë detyrat e shtëpisë, ta forcojë shtetin ligjor, të vazhdojë me luftimin e korrupsionit, të ketë një qasje integruese ndaj të gjithë njerëzve, shtetasve të vet si dhe që të komunikojë në mënyrën e duhur me aleatët për çështjet dhe problemet me të cilat përballet, besoj se ka një gatishmëri shumë të madhe edhe në perëndim, qoftë në Washington apo në Bruksel apo qendrat tjera, që të arrihet përparim dhe Kosova të jetë një nga shtetet normale, siç janë edhe shtetet tjera anëtare të paktit veri-atlantik dhe me perspektivë që të integrohet një ditë edhe në Bashkimin Evropian.

Zëri i Amerikës: Zoti Hajrullahu, Serbia bashkë me Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut hodhën një nismë për atë që është quajtur mini-shengeni ballkanik e që tani po quhet Ballkani i hapur. Kosova refuzon të bëhet pjesë e kësaj nisme, si e shihni ju këtë qëndrim të Prishtinës zyrtare?

Arben Hajruallahu: Çështja është shumë më komplekse e që vetëm sqarohet duke thënë që Kosova po refuzon të jetë pjesë e nismave rajonale për bashkëpunim e të tjera. Kosova nuk ka refuzuar dhe nuk refuzon që të bëhet bashkë me shtete tjera në nisma rajonale, mirëpo Kosova refuzon që të bëhet pjesë si jo e barabartë. Në rastin kur Serbia do ta njihte Kosovën si palë të barabartë, si shtet sovran, unë nuk e besoj që do të kishte asnjë problem të kësaj natyre. Sidoqoftë, nismat e tilla janë vetëm duplifikim si dhe pak a shumë siç duket përdoren nga qeveritarë të caktuar për ta shpërqendruar vëmendjen. Ekziston procesi i Berlinit i cili duhet të shtyhet përpara si dhe të arrihet përparim, mirëpo përparimi mund të arrihet, dhe kjo është edhe njëra nga pohimet kryesore edhe të vet raportit, vetëm ndërmjet palëve të barabarta e në këtë rast në momentin kur Serbia do ta njohë sovranitetin e Kosovës e që mendoj do të hapte perspektivë shumë të mirë për të gjitha vendet e rajonit.

blank

Kosta Grillo: Thoma Gëllçi abuzime pa fund në krye të RTSH, në 5 vjet plaçkiti paratë e shqiptarëve !

Më kërcënoi me jetë dhe iku si frikacak në SHBA

 

Ikona e gazetarisë sportive dhe komentatori i njohur sportiv, Kosta Grillo ka folur pa dorashka rreth një konflikti të nisur disa vite më parë mes tij dhe ish-drejtorit të Radio Televizionit Shqiptar, Thoma Gëllçi, i cili ka degjeneruar në kërcënimin me jetë të Grillos. Ky i fundit pak ditë më parë është kërcënuar me jetë nga njerëz pranë Gëllçit dhe i ndodhur në mes të kësaj vorbulle të paprecedentë, emblema e RTSH-së, zoti Grillo iu drejtua dyerve të Policisë së Shtetit, ku ka bërë një denoncim në lidhje me kërcënimin ndaj tij. Por për të mësuar më shumë rreth kësaj ngjarje tepër të rëndë, gazeta, foli me gazetarin e njohur Grillo. Gjatë një interviste për gazetën “SOT”, akuzoi ish-drejtorin e Radio Televizionit Shqiptar, Thoma Gëllçi se ka abuzuar pa fund në krye të RTSH dhe se sipas tij, në 5 vjet plaçkiti paratë e shqiptarëve. Po ashtu, ai ka zbuluar edhe detaje se si u kërcënua me jetë nga zoti Gëllci që më pas, siç thotë gazetari i njohur, iku si frikacak në SHBA.

-Zoti Grillo, ju keni dhjetëra vite si komentator futbolli dhe jeni një nga emblemat e RTSH. Por pak javë më parë në media ka qarkulluar një lajm që ju jeni kërcënuar me jetë nga ish-drejtori i RTSH, Thoma Gëllçi. Mund të na thoni si qëndron e vërteta?

Kosta Grillo: Shiko unë kam qenë njeriu që kam publikuar dhe botuar në të gjithë shtypin dhe portalet shqiptare për bëmat, shkeljet, vjedhjet, korrupsionin e plaçkitjen që ish-drejtori Thoma Gëllçi i ka bërë RTSH se gjatë drejtimit të tij dhe shpërdorimit pamasë të parave të popullit dhe taksapaguesve të vendit tonë. Për këtë arsye çomleku se kështu i thërras unë ose paçe-pilafi që i ka qejf shumë ai kusar kishte vendosur që të rikandidonte për drejtor të RTSH. Se në zgjedhjet e shtatorit plus që nuk lëshonte as karrigen edhe pse i kishte përfunduar mandati dhe duke parë se unë isha i vetmi që i isha kundërvënë me fakte e të vërteta në opinionin publik vuri një person që u paraqit si vëllai i ish-drejtoreshës së burimeve njerëzore më duket, të cilën se njoh fare dhe nuk kam asnjë lidhje apo armiqësi me të, e quajtur Yllka Gjollesha… Personi në fjalë që emrin s’ma tha, por mesa di unë ka qenë përfitues i disa punimeve në RTSH në bashkëpunim me Thoma Gëllçin… Ai më telefonoi një mbrëmje dhe më tha se unë jam dibran dhe ne i presim drutë shkurt (dibranet) duhet të mos shkruash dhe të botosh asgjë kundër motrës sime (që unë s’kam shkruar a botuar kurrë kundër saj), por edhe kundër ish-drejtorit sepse do kisha probleme. Menjëherë vajta në Rajonin Nr 2 të kryeqytetit dhe bëra padi zyrtare kundër Gëllçit dhe personit pa emër të cilit i kisha vetëm nr e telefonit me të cilin më mori.

-Ju keni marrë një telefonatë. Pse pretendoni se pas personit që ju ka telefonuar fshihet Gëllçi?

Kosta Grillo: Unë u binda që pas telefonatës ishte Thoma Gëllçi sepse i thashë telefonuesit që unë me Yllkën, motrën tuaj s’kisha as njohje as kisha problem me të kurrë se në 2018-ën kur u largova nga RTSH. Ajo s’kishte ekzistuar dhe s’kisha pse të kisha probleme me të duke qenë se s’më kishte bërë gjë mua… unë se njihja fare…bile i thashë me ço çfarë kam postuar kundër saj… dhe personi nga ana tjetër e tel më tha po ja edhe kundër Thomait, etj. Mos guxo të publikosh e botosh gjë. Kështu që sigurisht Thoma Gëllci ose Çomja i RTSH-së ishte padyshim kërcënuesi.

-Ju keni bërë dhe një denoncim në polici. Ka ndonjë zhvillim deri tani?

Kosta Grillo: Bëra padinë te një zonjë që më priti shumë mirë në Polici, por që nga ajo ditë e deri më sot nuk kam asnjë lloj njoftimi si privatisht apo zyrtarisht… Natyrisht do i pres dhe pak… Pastaj do u drejtohem ambasadave të USA-s dhe gjithë të tjerave që janë të akredituara në vendin tonë si edhe në instanca ndërkombëtare.

-Vetë Gëllçi ka reaguar dhe e ka mohuar, madje dhe ju ka ironizuar. Keni një koment për qëndrimin e tij?

Kosta Grillo: Çomleku të nesërmen e padisë sime i lajmëruar nga të tijtë u nis urgjentisht për në USA ku edhe jeton bashkë me familjen e tij… dhe duke qenë i pacipë, kusar dhe mashtrues njëkohësisht nxori një status që deklaronte se mua smë njihte dhe ai ishte në USA prej disa ditësh… gjë që nuk është e vërtetë sepse sistemi TIMS dhe njerëzit që e çuan në aeroport me urgjencë që t’i shmangej skandalit e kanë treguar ditën e largimit të tij që përkojnë me një ditë pas padisë sime dhe jo në atë që pretendon ai.

– Në viti 2018 juve ju larguan nga RTSH në mos gaboj. Pse ky vendim i ish-drejtorit Gëllçi?

Kosta Grillo: Ja pra pyetja juaj ishte një përgënjeshtrim i ironisë së Çomlekpaçepilafit në statusin e tij që gjasme mua s’më njihte dhe unë kurrë nuk kisha punuar në RTSH. Hajdut me çizme ka një të drejtë. Unë nga 1991 kurrë nuk kam marrë rrogë në RTSH deri në 2018, por kam punuar vetëm me honorar me tepër honorifik jo shumë parash që s’më kanë takuar… Pra paguhesha vetëm për 90 minuta, ndërsa Çome hajduti në 4/5 vjet e plaçkiti RTSH-në duke vjedhur e gllabëruar lekët e shqiptarëve. Gjithsesi ai duke i kryer vjedhjet dhe plaçkitjet së bashku me Pano Xhixhon një ish-notar dhe një ish-drejtues i një gazete bastesh dhe ë drejtonte në atë periudhe sportin në RTSH mbase nuk deshën të më kishin mua nëpër këmbë plus që Pano Xhixho solli nga rruga një njeriun e tij të afërt, i cili as në Radio Delvina s’kishte komentuar ndonjëherë në jetën e tij duke më luftuar mua…

-Ç’mund të na thoni për situatën në RTSH kur ky institucion drejtohej nga Thoma Gëllçi?

Kosta Grillo: Pra Thomai dhe Pano dyshja e pandarë gjatë 24 orëve arritën të kryejnë shumë vjedhje së bashku, por skandalin më të madh e kryen me blerjen e së drejtës së transmetimit të një ndeshjeje të Champions League që nga muaji shtator… Skandal që edhe unë e publikova, por edhe zoti Taulant Balla e ngriti në Kuvendin e Shqipërisë… Flitet për shifra skandaloze që taksapaguesit shqiptarë do u vidhet pa masë në sezonin e ri… Gjë që nëse nuk e ndalojnë sot e më tutje, kryetari i ri këshillit drejtues të RTSH-së, zoti Leka Bungo apo drejtori i komanduar i RTSH-së zoti Martin Leka atëherë unë do ta depozitoj në SPAK… Jam në pritje të reagimit të tyre. Ky ishte vetëm një fakt i vetëm, por Kontrolli i Lartë i Shtetit i ka kapur shkelje e skandale të panumërta të ish-drejtorit Thoma Gëllçit dhe për këtë arsye njerëzit që e sollën nga USA në Tiranë i thanë ik andej nga ke ardhur se ndryshe do përfundosh në SPAK… Prandaj edhe kusari me çizme pa u zbardhur dita… ia mbathi si nje qen i rrahur. Unë i shkruajta në statusin e vet që ai e fshiu… Hajde shkojmë të 2 në RTSH dhe të shohim se si ty do të të pështyjnë 90/100 e punonjësve, të cilët bënë festë kur u largua ai… Ndërsa mua që të gjithë në RTSH më respektojnë dhe më përgëzojnë mua për luftën e drejtë që kam bërë dhe do të vazhdoj ta bëj deri në fund.

-Juve ju hoqën nga puna dhe siç pretendoni pa të drejtë. A e ktheu Gëllçi RTSH në një vend qokash e punësimesh nepotike?

Kosta Grillo: Unë eci natë e ditë me këmbë nëpër Tiranë e në të gjithë Shqipërinë dhe kurdoherë ndjej dashurinë e respektin që kanë njerëzit për mua… Zërin ta njohim fytyrën jo… sepse unë kurrë nuk e shfrytëzova për interesin tim personal pasionin dhe dashurinë që kam për komentin dhe po të shkoni në financat e RTSH-së e të shikoni se sa lekë kam përfituar nga kjo punë… do më quani të çmendur… Qysh nga viti 1991 deri në 2018… shkoni ju lutem e vërtetoheni… Në ndeshjet jashtë Shqipërie të Kombëtares që kam komentuar kam paguar nga xhepi im sepse dietat janë 40/50 usd në ditë. A e imagjinoni ju se si mund të kalosh një ditë jashtë Shqipërie me kaq lekë??? Por unë jam i privilegjuar sepse siç thashë kam komentuar me shpirt e zemër gjatë gjithë karrierës sime televizive…

Intervistoi: Rigels Seliman

blank

Intervista e plotë – Eksperti gjerman: Covid-19 nuk është mundur, vala e 4-t do të shpërthejë në Shqipëri në gusht/shtator

“Ju tregoj turizmin shqiptar në kohën e koronas”/ Eksperti gjerman: Covid-19 nuk është mundur, vala e 4-të do të shpërthejë në Shqipëri në gusht/shtator

Publikuar më 14.07.2021 nga Erjon Dervishi

Turizmi shqiptar në kohën e COVID-19 është duke kaluar momente të vështira. Për ekspertin e lartë të çështjeve ekonomike dhe sociale pranë CDU/CSU, Martin Henze, situata pandemike në Shqipëri do të marrë një godite të rëndë në muajt gusht/shtator të këtij viti.

Ndoshta duket si një parashikim ogurzi, por për Z. Henze është mirë që Shqipëria të jetë e përgatitur. Të gjitha masat që po merren nga autoritetet shtetërore nuk janë të mjaftueshme. Për Z. Henze ekzistojnë gjashtë problemtaika të mëdha në vend, të cilat janë shtjelluar në intervistë, ku më kryesorja është rreziku i përhapjes së një vale të katërt të virusit në vend.

Intervista e plotë:

Martin Henze, ju jeni një nga njohësit më të mirë të Ballkanit dhe keni udhëtuar nëpër Shqipëri në javët e fundit, nga veriu në jug, duke takuar natyrën, njerëzit dhe sipërmarrës të ndryshëm, si dhe shkencëtarët, duke u ulur me ta, madje duke filluar për të mësuar gjuhën shqipe.

Po kështu është, ju nuk mund ta kuptoni një vend pa e ditur pak gjuhën, por, gjithashtu, unë bëra shumë miq të rinj.

Dhe ata gjithashtu kanë shprehur përvojat e tyre pozitive në Shqipëri në mediat sociale, por gjithashtu theksuan se shumë shqiptarë po largohen nga vendi për shkak të mungesës së perspektivave ekonomike dhe demokratike dhe se diçka duhet të ndryshojë edhe për këtë arsye.

Me të vërtetë. Shqipëria ka burime interesante dhe shqiptarët nuk janë vetëm një popull i dashur, mikpritës që kujdesen shumë për të mbrojtur familjen e tyre, jo, ata gjithashtu kanë një sens humori. Një anekdotë shqiptare më vjen në mendje për problemin kryesor të Shqipërisë, unë citoj traditën që një fermer shumë i vjetër shqiptar në malet e veriut të Shqipërisë më tha disa ditë më parë pas disa gotave raki në shtëpi: “Dy Shqiptarët vijnë para Zotit. Zoti u thotë atyre: Ju keni një dëshirë që unë do t’ju plotësoj. Mirë, thotë një shqiptar, uroj një lopë. Mirë thotë shqiptari i dytë, Zot, të uroj ta marrësh lopën nga miku im. Ne të gjithë qeshëm me zemër dhe me zë të lartë më pas, por, me të vërtetë, kjo anekdotë përshkruan në një mënyrë të mrekullueshme dilemën në të cilën elitat në Shqipëri gjejnë vetveten.

Ju keni udhëtuar në malet shqiptare në jug dhe në veri, keni qenë në Kosovë, keni ndenjur me shumë shqiptarë, të pasur dhe të varfër, keni ngrënë dhe biseduar me ta, si do të jetë turizmi i së ardhmes në Shqiperia? A do të jetë ndonjëherë siç ishte apo viti 2020/2021 do të shënojë një pikë kthese?

Së pari, më duhet të përgëzoj shqiptarët për atdheun e tyre. Është një vend i bukur, me rajone dhe njerëz shumë të ndryshëm. Shqipëria ka potencialin të bëhet Zvicra e Ballkanit. Me siguri do të marr me vete shumë nga përshtypjet dhe informacionet. Njerëzit nga BE duhet të vijnë në Shqipëri dhe të shohin vendin dhe kulturën dhe të investojnë këtu. Vetëm kushtet duhet të ndryshojnë rrënjësisht.

Turizmi nuk do të jetë më i njëjti. Por kjo nuk lidhet vetëm me krizën e koronës. Kriza vepron vetëm si një përshpejtues. Ka pasur zhvillime më parë – në çështjet e mbrojtjes së mjedisit dhe qëndrueshmërisë ekonomike, për shembull – që kanë vënë në pikëpyetje turizmin masiv ndërkombëtarisht. Ne duhet t’i përshtatemi kësaj në Shqipëri dhe të zhvillojmë përgjigje dhe strategji të përshtatshme.

Për më tepër, ka zhvillime politike dhe ekonomike në Shqipëri. Pas zgjedhjeve në prill 2021, edhe më shumë dhe fatkeqësisht njerëzit më inteligjentë në Shqipëri do të largohen nga vendi, nëse nuk ndryshon diçka themelore. Kjo është bërë shumë e qartë për mua në shumë biseda me sipërmarrësit dhe njerëzit në Shqipëri ditët e fundit.

Disa vende dhe rajone jetojnë pak a shumë nga turizmi në Shqipëri, a nuk duhet të bëjnë gjithçka për ta bërë atë si më parë?

Ne duhet të hedhim një vështrim nga afër se kush përfiton me të vërtetë nga turizmi ndërkombëtarisht dhe kombëtarisht.

Investimet në Shqipëri nuk thonë asgjë për efektin neto. Kjo pasi të ardhurat zakonisht kompensohen nga kosto të larta në infrastrukturë, shpesh të financuara nga taksapaguesit shqiptarë të cilët vështirë se marrin ndonjë gjë prej saj. Nëse do të ishte ashtu siç komunikon propaganda, nuk do të kishte pasur papunësi dhe asnjë eksod masiv në 8 vitet e fundit, por e kundërta.

Këtë mund ta shohim shumë mirë në Shqipëri, e cila kërkon sukses ekonomik në turizëm. Kryesisht, janë disa kompani që fitojnë me të vërtetë, jo ofruesit e shërbimeve, d.m.th. ata që ofrojnë shërbimin, siç janë pronarët dhe restoratorët e hotelit, mjeshtrit, punonjësit. Edhe këtu, diçka duhet të ndryshojë në Shqipëri, klasa e mesme duhet të rritet ndjeshëm në Shqipëri, kjo përfshin zanatçinjtë e vegjël, restauratorin ose familjen që drejtojnë hotele të vegjël ose prodhuesit e perimeve dhe mishit të freskët. Ata kanë produkte fantastike, qoftë perime, djathë, fruta, por edhe verë.

Në çfarë mënyre?

Shumë vende kanë ndërtuar kapacitete shumë të mëdha në vitet e fundit që mund të mbushen vetëm me paketë turistësh. Operatorët e mëdhenj të turizmit përcaktojnë çmimet, kontrollojnë flukset turistike dhe përfitojnë nga një infrastrukturë që tatimpaguesit kanë financuar. Ne mund ta shohim këtë shumë mirë me anijet e mëdha të lundrimit, për shembull.

Shumica e parave të turistëve qëndrojnë në vendet ku bazohen operatorët turistikë ose në anijet e mëdha sepse marrin pjesën më të madhe të ‘byrekut’.

Kur dikush thotë se vendet si Spanja, Greqia ose Turqia mund të jenë të lumtur që turistët gjermanë shpenzojnë para atje, duhet shtuar: Dhe turistët janë me fat që pushojnë atje kaq lirë, në kurriz të taksapaguesve spanjollë, grekë dhe turq.

Prandaj, Shqipëria duhet të bëjë më mirë dhe mundet. Konceptet që kemi zhvilluar me Partinë Demokratike për Shqipërinë kanë potencialin për të organizuar një hap të madh për Shqipërinë në vitet e ardhshme.

Çfarë do të thuash?

Zhvillimi ekonomik, posaçërisht i turizmit, mund të kontrollohet vetëm nëse sjellim ekspertë nga ministritë individuale dhe nga ekonomia së bashku në një ekip, kjo është mënyra e vetme për ta bërë këtë, i orientuar nga projekti dhe Kryeministri i ardhshëm Basha duhet ta vendosë këtë detyrë direkt nën zonën e tij të përgjegjësisë në mënyrë që veprimet të mund të ndërmerren shpejt dhe në mënyrë efektive.

Ka shumë vende në Shqipëri që vizitohen nga turistët në pranverë, verë, por praktikisht janë shkëputur nga bota e jashtme në 2020/2021. Banorët do të kenë vërejtur se si e kanë përballuar këtë. Situata është shumë e rëndë. Ne kemi nevojë urgjente për koncepte të shëndosha të turizmit për rajonet dhe kapitalin përkatës për të siguruar një nxitës për zhvillimin atje. Por gjithashtu duhet të zhvillohet një lloj i ri vetëbesimi, ngecja për 8 vjet e politikës së turizmit që mungon në Shqipëri duhet të hiqet, mjafton më shumë. Kjo do të ketë një ndikim të qëndrueshëm në negociatat me operatorët turistikë ndërkombëtarë.

A nuk keni përshtypjen se njerëzit në Evropë janë të uritur për udhëtime si kurrë më parë dhe se endacakën po rriten?

Po, unë e shoh kështu. Turizmi nuk është opsional ose i tepërt. Një udhëtim është diçka që mund ta anuloni nëse keni pak para, por dëshira për të udhëtuar është praktikisht e vjetër sa njerëzimi dhe shumë njerëz nuk kanë udhëtuar për më shumë se një vit. Turizmi nuk është vetëm një biznes, por një fenomen shoqëror, një arritje kulturore dhe ka shumë efekte pozitive. Është një sektor që urgjentisht duhet të zgjerohet dhe optimizohet në Shqipëri. Fatkeqësisht, qeveria aktuale Rama ka arritur pak, vetëm shikoni rezultatet.

Kjo vlen edhe për pasuritë kulturore. Në sektorët kulturorë, qoftë në tokë apo në ujë, mund të shikohet politika e dështuar sikur përmes një lupë, pasuritë e rëndësishme kulturore kombëtare të klasës 1 dhe 2 po kalbëzohen dhe prishen. Këto pasuri kulturore do të ishin një magnet i vërtetë për turizmin e nivelit të lartë nga Evropa Veriore.

Dhe çfarë duhet të bëhet?

Ne nuk duhet të kemi koncepte lineare, por duhet të zbatojmë një politikë të re në shumë vende, paralelisht. Për shembull, ne duhet të zbatojmë një program 1000 kulme, një subvencion të synuar prej 50-80% të kostove totale, deri në një tavan fiks, për rinovimin e kulmeve dhe statikave të shtëpive të listuara në kategorinë 1 në Shqipëri. Kjo mbështetje do të shoqërohet me një detyrim për të siguruar që rehabilitimi i mbetur i ndërtesës, i përcaktuar paraprakisht me autoritetin e mbrojtjes së monumenteve, të kryhet gjithashtu. Për më tepër, duhet të ketë një komponent tatimor – në Gjermani, për shembull, ne kemi pasur përvojë shumë të mirë me një kredi tatimore që arrin në 10% të kostove totale të investimeve për ndërtesat e listuara. Një masë shumë efektive. Taksa nuk është një instrument për të gjeneruar të ardhura të shtetit, jo, taksat janë një instrument për të drejtuar, për të koordinuar. Me një taksë, shteti përpiqet të parandalojë ose neutralizojë zhvillime të caktuara. Ashtu siç duam të bëjmë tani në BE me taksën e Co2. Pra, ne duhet të ulim taksat nëse duam të promovojmë diçka.

Nëse kulmet janë me defekt, kjo ka një efekt në të gjithë statikën e ndërtesave dhe e vetmja gjë që u mbetet atyre të bëjnë është shkatërrimi i tyre. Pasoja është se pasuritë e rëndësishme kulturore humbin, përse turistët duhet të vijnë akoma?

Efekti i një mase të tillë do të ishte jo vetëm ruajtja e këtyre pasurive kulturore, jo, ato gjithashtu mund të përdorin këto pasuri kulturore për industrinë e turizmit dhe sektorët e ndërtimit dhe shërbimeve në rajone gjithashtu do të marrin pjesë në një masë shumë të konsiderueshme në këtë stimul ekonomik dhe programin e rindërtimit.

Pasuritë ekzistuese kulturore duhet gjithashtu të shihen shumë më tepër në kontekstin e turizmit, të promovohen dhe të integrohen në ekonominë e turizmit. Pasuritë kulturore dhe ekonomia nuk janë në kundërshtim me njëra-tjetrën, ato mund të plotësojnë në mënyrë efektive njëra-tjetrën.

Por, siç është përmendur tashmë, ky është vetëm një modul, nga shumë koncepte të tjera, gjithashtu rrugët, autostradat dhe rinovimi i të gjithë sistemit hekurudhor në Shqipëri janë elementare, për zhvillimin e mëtejshëm të Shqipërisë.

Edhe para krizës së koronës, kishte ankesa se turizmi kishte arritur kufijtë e tij dhe duhej rregulluar më mirë, qoftë në Venecia, në Majorka apo në Pragë. Njerëzit kanë folur për turistikën shtesë për disa vjet tani.

Po, kjo është shumë kurioze: unë dhe kolegët e mi jemi marrë me këtë fenomen për dekada, pa shumë ndikim në shoqëri dhe media.

Pastaj një bloger e quan atë turistik të mbinatyrshëm dhe të gjithë hidhen mbi të. Mirësevini në botën e re të mediave sociale. Ky fenomen adresohet automatikisht nga kriza e koronës. Nuk duhet të ketë më turma të tilla masive, sepse kjo do të ishte e papranueshme nga pikëpamja shëndetësore dhe në fund të fundit do të shkatërrojë edhe peisazhet, kështu që gjithçka duhet të jetë pak më ekskluzive dhe me cilësi të lartë. Evropianët janë të gatshëm ta paguajnë atë dhe të kenë paratë.

Sidomos në qytetet e mëdha mund ta shihni shumë mirë këtë problem. Infrastruktura në Tiranë dhe qytete të tjera është mbingarkuar plotësisht nga trafiku i turistëve. Asnjë park makinash shumëkatëshe nuk do të ndihmojë. Koncepte të tjera inteligjente duhet të zhvillohen për rajonin. Kjo kërkon më shumë kompetencë për konceptet e zhvillimit të zgjuar. Ajo që po japin ministrat e qeverisë Rama është zbavitëse, por nuk ndihmon çështjen në fjalë.

Çfarë do të ndodhë me turizmin e lundrimit?

Do të ketë ndryshime të rëndësishme edhe këtu. Industria ka pasur vite shumë të mira, është e fortë financiarisht. Vetëm, do të ketë një rimendim edhe këtu. Tani që porti në Durrës po zhvillohet në një pikë për turizmin e lundrimit, Shqipëria po vrapon pas një zhvillimi që tashmë ka kaluar kulmin, qeveria Rama fatkeqësisht ka qenë në gjumë këtu për 8 vjet të gjata dhe themeli i zakonshëm strategjik po mungon. Ky projekt tregon shumë mirë se nuk janë sipërmarrësit në Shqipëri ata që dështojnë, por qeveria Rama, prishja e infrastrukturës dhe mungesa e zhvillimit rajonal të industrisë së turizmit.

Dhe anijet ndoshta do të jenë në gjendje të marrin më pak pasagjerë në të ardhmen.

Po, do të jetë kështu. Por industria është tepër inovative. Tashmë ka shumë eksperimente me robotët për të lehtësuar ose zëvendësuar stafin. Kabinat e brendshme janë të pajisura me ballkone virtuale për të qenë në gjendje t’i tregtojnë ato më mirë etj. Digjitalizimi, unë e quaj atë ‘Lundrim 4.0’, do të jetë në gjendje të thithë shumë. Gjithashtu duhet të jetë e qartë në Shqipëri se vendi vështirë se mund të fitojë para me turizmin e lundrimit. Biznesi kryesor është bërë në anije, gjithçka tjetër është thërrime të vogla që mund të fitohen, dhe infrastruktura është e ngarkuar në mënyrë të konsiderueshme në anën tjetër. Në thelb një biznes minus për Shqipërinë. Edhe ky zhvillim duhet të rregullohet në mënyrë profesionale në mënyrë që Shqipëria, por edhe sipërmarrësit që punojnë në Dures, të jenë më të lumtur.

Po në lidhje me turizmin nën shenjën Korona në Shqipëri?

Unë mendoj se kjo verë do të jetë pak më e suksesshme, ne do të shohim se çfarë do të ndodhë në javët në vijim. Problemi është se qeveria aktualisht nuk ka asnjë koncept se si do të merret me valën e 4-të në vjeshtë/dimër. Për më tepër, populli shqiptar është pajisur me vaksina nga Kina dhe Rusia, të cilat nga njëra anë nuk janë të çertifikuara dhe nga ana tjetër nuk janë aspak efektive dhe nuk kanë asnjë përgjigje fare ndaj mutantëve. Nevojitet edhe më shumë profesionalizëm këtu, Ministrja shqiptare e Shëndetësisë ka dështuar plotësisht.

Shqipëria ka zgjedhur një parlament të ri në 25 prill 2021, ju jeni i mendimit se ka pasur manipulime elektorale strukturore dhe masive dhe për këtë arsye një koalicion i madh i përkohshëm, ju e quani atë një qeveri të unitetit kombëtar, duhet të organizohet deri në zgjedhje të reja, pse?

Kjo është një pyetje komplekse që nuk mund të përgjigjet me një po ose jo të thjeshtë. Zgjedhjet e lira janë një element themelor i rendit tonë shoqëror demokratik. Politika është luftë e organizuar për pushtet. Në ditën e zgjedhjeve, pra, votuesit në shtetet demokratike kushtetuese vendosin për shpërndarjen e ardhshme të pushtetit. Sipas kushtetutës, liria dhe barazia para ligjit duhet të mbizotërojnë në demokracinë shqiptare. Përjashtohet një diktaturë, d.m.th. një autokraci. Çdo vendosje e një autokracie është një shkelje thelbësore e kushtetutës, e cila, nëse është e nevojshme, duhet të eliminohet nga e drejta e qytetarëve për vetëmbrojtje.

Në Shqipëri, megjithatë, duhet të jetë rasti që vetë njerëzit duhet të përcaktojnë në mënyrë paqësore se kush duhet t’i qeverisë ata në zgjedhjet e rregullta të përgjithshme. Ata duhet të kenë një zgjedhje midis palëve konkurruese. Kushdo që merr shumicën e votave elektorale do të vendosë – por vetëm për një periudhë të caktuar kohe. Për demokracinë është rregull vetëm për një kohë të kufizuar. Sipas kushtetutës shqiptare, sapo një parti të jetë në krye, ajo duhet të jetë në gjendje të votohet përsëri. Kjo kërkon një ligj zgjedhor demokratik të mbështetur në një standard ndërkombëtar dhe zgjedhje sipas parimeve demokratike.

Një ligj elektoral demokratik nuk ekziston në Shqipëri, siç e shohin SHBA/BE, kështu që qeveria Rama nuk mund dhe nuk do të votohet de facto jashtë zyrës tani ose në të ardhmen nëse diçka nuk ndryshon thelbësisht në Shqipëri. Të pretendosh të kundërtën do të thotë të gjykosh keq realitetin në Shqipëri.

Qeveria dhe parlamenti jofunksional nuk iu bindën marrëveshjes së ligjit zgjedhor të datës 05 qershor 2019, të vërtetuar nga përfaqësuesit e SHBA dhe BE, ata e prishën këtë marrëveshje 10 ditë më vonë.

Për më tepër, OSBE, Komisioni i Venecias dhe BE kanë marrë një qëndrim mbi ligjin zgjedhor dhe u desh të konkludonin se ky ligj zgjedhor nuk i plotëson standardet ndërkombëtare.

Në këtë drejtim, nuk kishte zgjedhje demokratike në Shqipëri për këto arsye formale, pasi nuk ka një ligj zgjedhor demokratik.

Për më tepër, kishte manipulime të përhapura strukturore dhe ad hoc të zgjedhjeve në Shqipëri. Dega ekzekutive është përpjekur masivisht të ushtrojë ndikim indirekt me grante monetare të situatës ndaj sovranit dhe komunave në Mars/Prill 2021, me përfshirjen e parave të ndihmës ndërkombëtare.

Me sa duket, partia në pushtet, në shkelje të ligjeve për mbrojtjen e të dhënave, përpiloi sasi masive të të dhënave shtetërore për kundërshtarët e saj zgjedhorë dhe i përdori ato për të manipuluar zgjedhjet. Shqiptarët nga jashtë u ndaluan të merrnin pjesë në zgjedhje, fletët e votimit dhe legjitimimi u falsifikuan. Mund të vazhdoja dhe vazhdoja për këto incidente, por do të shkonin shumë larg. Zgjedhjet nuk mund të përshkruhen si zgjedhje demokratike, madje as në mënyrën e kryerjes së tyre.

Për dy arsyet e përmendura më lart, zgjedhjet jo vetëm që janë të paligjshme nga pikëpamja jonë, por janë të pavlefshme. Pra, de jure, nuk ka asnjë rezultat zgjedhor.

Ky është një problem i veçantë politik dhe kushtetues dhe mund të zgjidhet në thelb vetëm nga një qeveri kalimtare e partive qeverisëse dhe opozitare, nëse shqiptarët ende duan të kenë një demokraci dhe një shtet kushtetues dhe akoma duan të bëhen anëtarë të BE.

Nëse jo, ata mund të shfuqizojnë zgjedhjet, një shtet i tillë ekzistonte në Shqipëri para vitit 1991, atëherë zgjedhjet në Shqipëri nuk do të kishin më nevojë të manipuloheshin, gjithçka do të ishte më pak e komplikuar, manipulimet kushtonin shumë para.

Pra, nuk ka më zgjedhje në Shqipëri?

Nuk dua të kuptohem kështu. Unë jam një demokrat konservator.

Shqipëria po përballet me pesë probleme themelore:

  1. Buxheti i shtetit është në një çekuilibër masiv, strukturor.
  1. Ekonomia është shembur; përveç kësaj, gjithnjë e më shumë të rinj, shqiptarë të mirëkualifikuar po emigrojnë; atyre u mungojnë familjet, por edhe ekonomia.
  1. Nuk ka asnjë ligj zgjedhor demokratik dhe zgjedhjet parlamentare 2017/2021 u manipuluan masivisht dhe gjerësisht.
  2. Covid 19 nuk është mundur në Shqipëri, mutantët po përhapen masivisht, vala e 4-të do të shpërthejë në Shqipëri më së voni në Gusht/Shtator dhe do të mbingarkojë sistemin.
  1. Shumë shqiptarë janë larguar nga vendi dhe shumë më tepër shqiptarë duan të largohen nga vendi tani.
  2. Shqipëria ka rënë në varësi të politikës së jashtme në një masë të madhe nën qeverinë Rama. Kjo është pjesërisht për shkak të situatës së shkretë ekonomike, por edhe për shkak të rritjes së krimit të bazuar në narkotikë. Vetëm anëtarësimi në BE do të mundësojë që Shqipëria të rimarrë sovranitetin e politikës së jashtme përmes strukturës së saj të bazuar në rregulla. Shqipëria duhet t’i përkasë shqiptarëve, është një shtet i pavarur dhe nuk ka pse u thuhet vazhdimisht nga ambasadorët se si të organizohet vendi.

Politika duhet të reagojë së bashku ndaj këtyre problemeve strukturore, kështu që nuk është më çështja të kesh të drejtë, d.m.th. Z. Rama ose Z. Basha të kesh të drejtë, dhe diskutimet e përjetshme dhe debatet pa përfundime se kush ka tani të drejtë. Kjo nuk ka sjellë asgjë në Shqipëri në vitet e fundit dhe nuk është inovative. Vetëm përshkallëzon kaosin.

A doni të ju tregoj cili është problemi themelor në Shqipëri?

Po me thuaj?

Problemi themelor në Shqipëri është se politikanët, por edhe përfaqësuesit e BE-së dhe SHBA-së, në komunikimin e tyre, por për fat të keq edhe në analizën e tyre të situatës, gjithmonë shkojnë më shumë nga dëshirat sesa nga faktet.

Duket se qeveria shqiptare beson gjithnjë e më shumë në propagandën e saj dhe përfaqësuesit e BE/SHBA besojnë të ashtuquajturat raportet e tyre të progresit, të cilat në thelb janë raporte dëshirash dhe nuk kanë asnjë lidhje me situatën reale në Shqipëri.

Përkundrazi, korrupsioni, trafiku i drogës, pastrimi i parave dhe trafikimi i qenieve njerëzore janë rritur ndjeshëm vitet e fundit dhe njerëzit janë larguar masivisht nga vendi për shkak të mungesës së perspektivave në Shqipëri.

Zgjedhjet në fund të fundit?

Sipas mendimit tonë, zgjedhjet demokratike janë garancia e suksesit për të ardhmen ekonomike dhe shoqërore të Shqipërisë.

Në teori, zgjedhjet legjitimojnë sundimin politik, ato kontrollojnë ata që janë në pushtet dhe garantojnë që politika të jetë e lidhur me mendimet e të qeverisurve. Qeveria mbetet e përgjegjshme politikisht para elektoratit përmes zgjedhjeve.

Për shkak të rregullsisë së zgjedhjeve të lira, sipas teorisë, politika gjithmonë duhet të faktorizojë në aspektin e sundimit për një periudhë kohe.

Liderët politikë, nëse duan të rizgjidhen, duhet të marrin parasysh formimin e mendimit dhe vullnetin e elektoratit. Kjo është e vërtetë pavarësisht nëse bilanci i pushtetit ndryshon ose jo si rezultat i kryqëzimeve në fletën e votimit.

Kështu, në teori, mundësitë e qytetarëve për të ndikuar në politikë janë më gjithëpërfshirëse dhe afatgjata se sa do të sugjeronte akti i shkurtër i votimit – me kusht që persona, parti dhe programe të ndryshme të jenë në të vërtetë për zgjedhje dhe të ekzistojë një ligj zgjedhor demokratik, si dhe zhvillohen zgjedhje demokratike.

Në demokracitë, partitë dhe politikanët reagojnë ndaj tendencave të opinionit publik dhe marrin parasysh pritjet dhe reagimet e atyre që i zgjodhën ato në vendimet e tyre.

Karl Popper e përshkroi me vend këtë lidhje: “Çdo qeveri që mund të shpëtojë ka një nxitje të fortë për t’u sjellë në një mënyrë të tillë që njerëzit të jenë të kënaqur me të. Dhe ky stimul bie kur qeveria e di që ju nuk mund ta heqni qafe atë kështu që lehtësisht”.

Ky stimul aktualisht mungon në Shqipëri, është një problem ekzistencial.

Në teori, qytetarët jo vetëm që vendosin për shpërndarjen e pushtetit politik për një periudhë të caktuar kohe, por ata gjithashtu e legjitimojnë atë.

Si rrjedhojë, qeverisja mund të jetë e ligjshme në Shqipëri nëse bazohet në një formë të pëlqimit nga të qeverisurit.

Zgjedhjet legjitimojnë sundimin politik, kontrollojnë ata që qeverisin dhe garantojnë që politika është e lidhur me mendimet e të qeverisurve. Qeveria mbetet e përgjegjshme politikisht para elektoratit përmes zgjedhjeve.

Zgjedhjet dhe demokracia janë të lidhura ngushtë: Pa zgjedhje demokratike për institucionet e pushtetit politik, nuk ka demokraci në Shqipëri në kuptimin themelor perëndimor.

Ajo që nënkuptohet me këtë është njohja e sundimit, e cila, megjithatë, kontrollohet nga ndarja e pushteteve, vlefshmëria e të drejtave të njeriut dhe mundësia që opozita të marrë pushtetin përmes zgjedhjeve të lira.

Akti i votimit është një pjesëmarrje aktive në procesin e vendimmarrjes politike. Kjo është ajo që mungon në zgjedhjet e 25 Prillit 2021, siç ishin në vitin 2017, në Shqipëri.

Çfarë do të thotë kjo për situatën aktuale politike?

Kuptimi themelor liberal perëndimor shprehet në demokracinë përfaqësuese. Kjo formë e demokracisë është shfaqur në një proces shekullor si urdhri i duhur për një shtet kushtetues demokratik. Baza e tij është teoria konkurruese e demokracisë. Kjo i referohet njohjes dhe legjitimitetit të interesave të ndryshëm në një komunitet politik.

Formimi i vullnetit dhe mendimit politik bëhet përmes shkëmbimit konfliktual të interesave heterogjenë në zgjedhje. Kjo është gjithashtu baza e BE-së dhe NATO-s.

Parakushti për këtë është që një minimum i bindjeve themelore të zakonshme ekzistojnë në shoqëri. Kjo përfshin njohjen e parimit të shumicës si bazë për vendimmarrje. Parimi i shumicës përshkruan një parim ligjor sipas të cilit një pakicë – domethënë ata që munden në një votë – duhet t’i nënshtrohen vendimit të shumicës. Megjithëse kjo kufizon vetëvendosjen e lirë të individëve, vendimet nuk mund të merreshin në një shoqëri pluraliste pa parimin e shumicës. Të mundurit pritet të respektojnë dhe njohin këtë vendim, nëse zgjedhjet ishin demokratike.

Parimi i shumicës qëndron gjithashtu në themel të ligjit zgjedhor shqiptar, i cili kërkon njohjen e shumicës politike.

Sidoqoftë, në mënyrë që të parandalohet që kjo të bëhet një tirani e shumicës që mbizotëron të drejtat e patjetërsueshme të njeriut, parimi i shumicës duhet të plotësohet me mbrojtjen e pakicave.

Vlefshmëria e rregullit të shumicës është e kushtëzuar nga respektimi i të drejtave të njeriut, i cili natyrisht përfshin një ligj zgjedhor demokratik dhe zgjedhje.

Sipas kuptimit të kushtetutës shqiptare, vendimet e shumicës janë të pranueshme vetëm nëse sigurohet e drejta e pakicës politike. Por me çfarë mjeti? Së pari, duke garantuar shanse të barabarta fillestare për të pohuar mendimin e tyre në konkurrencën politike, në zgjedhje.

Zgjedhjet janë të përshtatshme për këtë, sepse ato legjitimojnë rregullin vetëm për një kohë të kufizuar. Asnjë grupim nuk vendos rregullisht në përjetësi. Elementet demokratike të shumicës legjitimohen vetëm përmes zgjedhjeve demokratike.

Për demokracinë nuk është vetëm rregull për një periudhë të kufizuar kohore, por edhe rregull me pëlqimin e njerëzve. Populli shqiptar është bartës i pushtetit shtetëror. Sovraniteti popullor në këtë kontekst nënkupton një formë qeverisjeje të legjitimuar nga zgjedhjet me pëlqimin periodik të rregulluar me kushtetutë të popullit. Fatkeqësisht, kjo ka munguar që nga viti 2017.

Çfarë pason nga kjo, sipas mendimit të tyre?

Partitë kryesore politike duhet të punojnë së bashku, mendjet më të mira në vend, për të përcaktuar mundësitë e kombit dhe për t’i përqendruar ato. Në këtë situatë emergjente në të cilën ndodhet fatkeqësisht Shqipëria, kjo mund të bëhet vetëm në një qeveri të përkohshme të përbashkët për një periudhë të kufizuar kohore, situata në Shqipëri është shumë e rëndë, nuk ka më kohë për lojëra të mëtejshme midis qeverisë dhe opozitës, është koha për një koalicion të madh midis partisë në pushtet dhe PD. Është koha të mos shikojmë hijet e së kaluarës, por në dritë, në të ardhmen. Vetëm ju mund të ecni përpara shpejt, por së bashku do të shkoni shumë larg.

Përgatiti: Erjon Dervishi 


blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
Send this to a friend