VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Klement Tinaj – rruga e suksesit në Hollivud

By | August 29, 2015

Komentet

Intervistë- Abelard Tahiri: Kosova i kërkon SHBA-së mbështetje për anëtarësim të plotë në Interpol

Keida Kostreci

Kosova i ka kërkuar Shteteve të Bashkuara mbështetje për anëtarësim me të drejta të plota në Interpol. Ministri i Drejtësisë së Kosovës, Abelard Tahiri pati një takim me Prokurorin e Përgjithshëm amerikan, Jeff Sessions në Uashington ku diskutoi për këtë dhe tema të tjera. Në një intervistë me Zërin e Amerikës, zoti Tahiri tha se Kosova dhe Serbia duhet të arrijnë një marrëveshje që t’i hapë rrugën perspektivës evropiane të dy vendeve.

Zëri i Amerikës: Zoti Tahiri, ju patët takim këtu në Shtetet e Bashkuara me Prokurorin e Përgjithshëm, Jeff Sessions. Cilat ishin temat që u diskutuan me zotin Sessions?

Abelard Tahiri: Për mua si ministër i drejtësisë së Kosovës ishte një takim shumë i rëndësishëm me zotin Sessions. Temat që kemi diskutuar me të kanë qenë fuqizimi i sundimit të ligjit edhe më tej në Kosovë, e kam informuar për reformat që kam ndërmarr tash e 14 muaj si ministër i drejtësisë, për angazhimin tim të përbashkët së bashku me agjencitë që janë prezente në Republikën e Kosovës nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, siç janë OBDAT, ICITAP, INL dhe një nga temat më të rëndësishme që kam kërkuar nga zoti Sessions ka qenë përkrahja e Shteteve të Bashkuara të Amerikës për Kosovën në agjendën e Interpol-it tani, pra më 20 nëntor do të mbahet takimi ku ne shpresojmë që do të jemi anëtarë me të drejta të plota si Kosovë dhe padyshim këtu kam marr një përkrahje të plotë nga zoti Sessions se SHBA do të vazhdojnë të punojnë fuqishëm edhe të sigurojnë vota tjera për Kosovën në mënyrë që të jemi anëtarë me të drejta të plota e kësaj organizate që është shumë e rëndësishme pra siç është Interpoli.

Zëri i Amerikës: Një nga sfidat kryesore të Kosovës është edhe Gjykata e Posaçme dhe ju para se të vinit këtu patët një takim me Prokurorin e Posaçëm, Jack Smith të cilit i premtuat përmbushje të të gjitha detyrimeve të Kosovës. Cilat janë këto detyrime dhe në ç’fazë është puna e kësaj gjykate?

Abelard Tahiri: Realisht Kosova ka përmbushur të gjitha obligimet e saj që dalin përballë kësaj republike deri më tani, pra ajo gjykatë është themeluar në bazë të ndryshimeve kushtetuese që kemi bërë dhe dy ligje që janë në fuqi. Ajo çfarë kam kërkuar nga zoti (Jack) Smith është që të sigurohemi që të respektohen plotësisht të drejtat e atyre që nesër mund të jenë të akuzuar nga kjo gjykatë e posaçme. Ajo që është shumë me rëndësi për ne është që qytetarët e Kosovës të trajtohen në bazë të konventave ndërkombëtare për të drejtat e njeriut në këtë rast që mund të jenë të akuzuar. Tashmë Kosova nuk ka asnjë obligim sa i përket kësaj çështjeje dhe ne do ta respektojmë gjithë atë që do të del nga kjo gjykatë dhe siç e dini deri më tani aktakuzat e para ende nuk kanë dalë nga kjo gjykatë dhe Kosova do të vazhdojë bashkëpunimin në bazë të këtyre ligjeve që i kemi në fuqi.

Zëri i Amerikës: A përbën shqetësim për Kosovën që nga puna kësaj gjykate mund të dalin emra të personave të njohur në sferën politike dhe publike të sotme të Kosovës?

Abelard Tahiri: Për ne si qeveri e Kosovës normalisht që është shumë e rëndësishme që njëherë e përgjithmonë t’i largojmë këto pretendime për krime lufte që janë kryer kundër popullatës civile serbe dhe siç e thash nuk dua të lëshohem në emra dhe efektin e saj se si mund të jetë apo çka do të ndodh sepse nuk dua të paragjykoj në asnjë rrethanë ajo se çfarë do të ndodh në të ardhmen mirëpo ne si Kosovë kemi treguar që nga paslufta përgjegjësi të lartë në bashkëpunim me institucionet ndërkombëtare të drejtësisë që i kemi pausr edhe në të kaluarën nga ish kryeministra dhe ish ministra të akuzuar për krime lufte dhe bashkëpunimi ynë ka qenë në një nivel jashtëzakonisht të mirë.

Zëri i Amerikës: Në fillim të tetorit ju lajmëruat dorëheqjen tuaj dhe me kërkesën e partisë e tërhoqët atë. Por cilat ishin arsyet që ju shtynë ta paraqisni këtë dorëheqje?

Abelard Tahiri: Unë e kam thënë edhe më herët se kam pasur disa shqetësimë që kanë të bëjnë në fushën e sundimit të ligjit, shqetësime të mija që i kam bërë të ditura edhe të kryeministri edhe te kryetari i partisë dhe normalisht që kërkesa e tyre ka qenë që unë të vazhdoj të drejtojë ministrinë e drejtësisë, një ministri tejet të rëndësishme dhe tashmë jemi në një periudhë shumë të rëndësishme me një numër shumë të madh të reformave që kemi ndërmarr dhe kjo është e tëra që mund të themë për këtë çështje.

Zëri i Amerikës: Një nga temat për të cilat u fol, ose më saktë një nga spekullimet ishte që ky veprim i juaji erdhi si pasojë e ndërhyrjeve, ose përpjekjeve për ndërhyrje politike. Nga kush vinin këto ndërhyrje?

Abelard Tahiri: Unë e kam theksuar edhe më herët, deri më tani sa i përket kësaj çështjeje nuk është se kam dhënë ndonjë deklaratë dhe ka pasur teori të ndryshme konspirative për mënyrën se pse kam ofruar dorëheqje nga pozita e ministrit të drejtësisë dhe meqenëse e kemi mbyllur dhe kërkesa e kryeministrit dhe i kryetarit të partisë sime Kadri Veseli ka qenë që të vazhdoj edhe më tutje të drejtojë ministrinë e drejtësisë dhe mendoj se çdo koment më tutje sa i përket kësaj teme është e tepërt.

Zëri i Amerikës: Domethënë ky kapitull është i mbyllur…

Abelard Tahiri: Padyshim.

Zëri i Amerikës: Kritikët thonë se partia juaj është në pushtet që në vitin 2007 dhe kontrollon sistemin e drejtësisë dhe është një system delikat. Si u përgjigjeni ju kritikave?

Abelard Tahiri: Normalisht që ka edhe vend për kritika sa i përket partisë sime dhe timen normalisht si ministër i drejtësisë mirëpo unë i ftoj të gjithë ata që janë pjesë e politikës dhe pjesë e parlamentit që të votojnë reformat që i kemi ndërmarr së bashku me partnerët tanë startegjikë siç Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Evropian. Kam arritur të bëj një reform të thellë në politikat penale pra në Kodin penal të Kosovës gjë që janë rritur dënimet për korrupsion, është rritur parashkrimi i afatit për veprat penale, kam arritur të bëj një reform të thellë në legjislacionin sa i përket konfiskimit të pasurisë së përfituar në mënyrë të paligjshme, poashtu projektligjin për informatorë, kam arritur të dërgoj në parlament një projektligj shumë të rëndësishëm siç është projektligji për parandalimin e konfliktit të interesit dhe kjo u pamundëson keqpërdorimin e disa individëve nëpër shumë pozita siç ka ndodhur në të kaluarën në Kosovë. Është një reform që nuk ka ndodhur për vite të tëra dhe jemi duke i dhënë një drejtim të ri, jemi duke fuqizuar gjyqësorin pra vota në favor të këtyre reformave do të thotë fuqizim i gjyqësorit dhe do të rris pavarësinë e gjyqësorit.

Zëri i Amerikës: Një nga marrëveshjet e fundit me Serbinë në kuadër të bisedimeve, ishte ajo për integrimin e institucioneve të drejtësisë në Veri. Ku qëndron ky proces?

Abelard Tahiri: Kjo është prej marrëveshjeve më të rëndësishme që Kosova ka arrit në kuadër të bisedimeve me Serbinë në Bruksel. Jam shumë i lumtur që në nëtorin e vitit të kaluar ne kemi arrit që të funksionalizojmë Gjykatën Themelore t Mitrovicës dhe tri degët e saja në Zveçan, Zubin Potok dhe Leposaviç, pra janë gjithsejt 42 gjyqtarë serb që kanë filluar punën në atë pjesë të Kosovës. Këtu janë edhe një pjesë e gjyqtarëve që vijnë nga komuniteti shqiptar poashtu janë edhe 13 prokurorë nga komuniteti serb që tashmë janë vendos në zyrat e tyre dhe tashmë është një proces pothuajse normal i funksionimit të këtyre gjykatave. Jam shumë i lumtur që tash së bashku me Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës me ndihmën e tyre kemi arritur t’i vendosim këto gjykata dhe tashmë edhe qytetarët e Kosovës që jetojnë në këtë pjesë të Kosovës e kanë mundësinë që t’u drejtohen gjykatave për çështje që ata mendojnë se duhet t’u drejtohen.

Zëri i Amerikës: Bisedimet në arenën politike në Kosovë dhe në arenën ndërkombëtare, a ndikojnë tek procesi i këtij integrimi dhe puna për institucionet e drejtësisë në Veri?

Abelard Tahiri: Mendoj që është shumë e rëndësishme që Kosova dhe Serbia duhet të fillojnë një fazë të re të bisedimeve që do të arrijnë në një marrëveshje përfundimtare sepse kështu e kërkon edhe strategjia e Bashkimit Evropian që u publikua në prill të këtij viti. Pra për ne si vend është shumë e rëndësishme sepse të dyja vendet do t’i hapin perspektivë evropiane vendeve dhe qytetarëve tanë. Pra është një moment shumë i rëndësishëm dhe nuk dua të paragjykoj se cili do të jetë epilogu i këtyre takimeve ose cila do të jetë marrëveshja sepse normalisht që këtë nuk e di askush dhe do të ndodh si proces i një dialogu ose takimeve që besoj që do të ndodhin ndërsa sa i përket asaj se sa mund të ndikojë në normalizimin e gjykatave edhe me tutje në veri të Kosovës unë nuk besoj që do të ketë ndonjë efekt negativ sepse tashmë kemi gjyqtarët serb dhe personelin e ndihmësit që janë pjesë e këtyre gjykatave dhe normalisht janë future edhe struktuart komunale që udhëheqin me këto komuna dhe besoj që nuk do të ketë së paku efekt negativ sa i përket funksionimit të këtyre gjykatave.

Zëri i Amerikës: Debati për ndryshimin e kufijve që nga Presidenti Thaçi është quajtur “korrigjim kufijsh”, ndërsa nga Serbia “vënie e kufirit” mes serbëve dhe shqiptarëve, po mbizotëron kjo lloj teme. Duke qenë një nga njerëzit e afërt me Presidentin Thaçi, si e shihni ju një ide të tillë?

Abelard Tahiri: Unë nuk dua të komentoj, është një ide e presidentit të Kosovës dhe secili ka të drejt që të ketë një agjendë të tij sa i përket kësaj çështjeje. Në këtë rast edhe presidenti e ka një agjendë të qartë për bisedimet me Serbinë pao më mirë të them fazës përfundimtare të dialogut. Ajo që është tejet e rëndësishme është që ne si Kosovë dhe si dy vende në Ballkanin Perëndimor, Kosova e Serbia kanë nevojë për një marrëveshje e cila do t’i hapte rrugë perspektivës të këtyre dyja vendeve. Tashmë jemi të bllokuara edhe ata (Serbia) e ka të bllokuar perspektivën evropiane, poashtu edhe ne hasim në shumë problem në fuqizimin e subjektivitetit ndërkombëtar, këto viteve të fundit kemi ngecur edhe në fushën e njohjeve edhe me anëtarësimin në organizata ndërkombëtare, pra ne si Kosovë po humbim energji të madhe në këto çështje dhe në anën tjetër fokusin më të madh duhet ta kemi në sundimin e ligjit, me politika që lidhen me shëndetësi, arsim dhe zhvillimin ekonomik dhe për këtë arsye mendoj se jemi në një periudhë që ne si Kosovë po ashtu edhe Serbia duhet ta përmbyllim këtë proces dhe fokusin e madh ta kemi tek problemet e mëdha me të cilat qytetarët tanë përballen çdo ditë.

Zëri i Amerikës: Ju jeni njeri i afërt me Presidentin Thaçi, por ndërkohë ju jeni ministër i një qeverie, kryeministri i së cilës është kundër kësaj ideje. A krijon kjo një farë friksioni apo tensioni?

Abelard Tahiri: Unë mendoj që kjo nuk është thjeshtë një agjendë politike e një personi të caktuar, normalisht kryeministri, presidenti, kryetarët e partive mund të dalin me ide dhe me përcaktime të tyre sa i përket fazës përfundimtare të dialogur kjo thjeshtë nuk është një agjendë e thjeshtë e një individi qoftë të presidentin qoftë të kryeministrit kjo është agjendë e gjithë klasës politike në Kosovë dhe padyshim që një gjë e tillë nuk ndikon në punën tonë në qeveri dhe deri më tani nuk ka nffikuar. Normalisht mendoj që është jahstëzakonisht e mirë dhe e favorshme që udhëheqësit tanë presidenti, kryetari i parlamentit, kryeministri të kenë një përcaktim të qartë se cilat janë temat që ne duhet t’i shtrojmë si Kosovë në fazën përfundimtare të dialogut me Serbinë.

“Drekat në restorante luksoze”, Pëllumb Xhufi: Si Greqia dhe Serbia financojnë media e politikanë shqiptarë-(E PLOTE)

ARISTIR LUMEZI/ Historiani i njohur Pëllumb Xhufi e sheh një rast të izoluar ngjarjen e Bularatit, ku mbeti i vrarë minoritari grek Konstantinos Kaçifas.

 

Në një intervistë për “Panorama”, Xhufi e cilëson sjelljen e tij ekstremiste të ndikuar dhe nga qarqet nacionaliste, që duket se frekuenton në Athinë.

Sipas Xhufit, në Greqi ka një patologji antishqiptare. Historiani shpreh shqetësimin se varrezat masive të ushtarëve grekë të rënë në Luftën e Dytë Botërore mund të kthehen në vend pelegrinazhi, me rrezik provokime të rënda.

Incidentin e Bularatit duhet ta marrim si një rast sporadik të provokuar nga një person me probleme mendore apo si një provokacion i paramenduar, nëse analizojmë faktin se kush përfiton prej tij?

Nuk dua t’i qasem problemit të personit, nëse ishte me probleme mendore, depresiv etj.. Dua të them atë që duhet thënë në të tilla raste, që ndiej keqardhje për humbjen e një jete njeriu, cilado qoftë kombësia apo shtetësia e tij, një bir nëne dhe në fund të ditës, ajo që duhet të ndiejmë është keqardhje për ngjarjen që ndodhi.

Përsa u përket rrethanave, arsyeve për shkak se ngjarjet në marrëdhëniet tona me Greqinë politizohen, mund të them se kjo është një ngjarje si shumë të tjera që ndodhin për fat të keq në Shqipëri. Ka ndodhur edhe aty afër Bularatit, përplasje të forcave të rendit me individë që thyejnë ligjin, me kriminelë, trafikantë e vrasës dhe kanë përfunduar dhe me viktima nga forcat e rendit. Në Lazarat u vra një anëtar i forcave speciale, sepse u qëllua nga një bandit shqiptar i atij fshati gjatë një aksioni policor.

Nga i riu Konstantinos Kaçifas, anëtar i minoritetit grek, pati një qëndrim ekstremist, i cili binte ndesh edhe me zhvillimet që kishin ndodhur në 28 tetor në Bularat. Aty pati një ceremoni normale përkujtimore për të rënët, ekzekutim himnesh, shqiptar dhe ai grek, me pjesëmarrjen e personaliteteve si shqiptare edhe greke, u kënduan këngë dhe u recituan vjersha dhe në një moment të caktuar, ky i ri, i cili kishte ardhur nga Greqia, ndoshta edhe i ngarkuar nga mjediset ekstremiste që frekuenton, siç duket dhe në faqen e tij në “Facebook”, ka bërë një veprim të rrezikshëm, ka përdorur armët kundër forcave të rendit, është ngjitur mbi fshat dhe ka rrezikuar jetë njerëzish.

Kam informacion që në dy raste, forcat tona speciale, të cilat për fat të mirë kanë pajisje moderne, u kanë shpëtuar plumbave të Kaçifas nga jeleku antiplumb dhe helmeta. Por për fat të keq, ndodhi eliminimi i të riut Kaçifas, i cili ndërmori një veprim të palogjikshëm.

Si i vlerësoni reagimet politike që erdhën menjëherë nga Ministria e Jashtme greke?

Me Greqinë ka një problem të madh në marrëdhëniet me Shqipërinë dhe jo vetëm me Shqipërinë. Në Greqi ekziston një patologji antishqiptare, kjo është një e dhënë historike me të cilët për fat të keq, duhet të jetojmë. Mjafton të shohim momentet kryesore të historisë që na kanë lidhur me këtë vend. Reagimet nga opinioni grek ishin të pritshme për atë opinion që e gjen veten në radhët e Agimit të Artë, të egra, jocivile për një vend si Greqia me një traditë demokratike të hershme, por dhe për një histori gati 30-vjeçare bashkëjetese me shqiptarët aty. Por kemi qëndrime ekstreme edhe në qeverinë greke, siç është ministri i Mbrojtjes Kamenos, i cili përfaqëson një parti të ekstremit të djathtë. Në këtë kuptim, them se deklarata e Ministrisë së Jashtme greke ishte e matur, ku shprehej keqardhja për humbjen e jetës së Kaçifas dhe kërkoheshin shpjegime për rrethanat e ngjarjes. Kjo më dukej normale. Përkundrazi, më pëlqeu deklarata e ministres greke të Kulturës, zonja Zorba, e cila jepte pasqyrën e saktë të ngjarjes për shkak të prezencës së saj në Bularat. Ajo e përshkruan si një festë dinjitoze, që nuk legjitimonte daljen e një të riu me armë kundër forcave të rendit, i cili mesa duket kishte ardhur pikërisht për këtë qëllim dhe që është mesa duket i irrituar pikërisht nga mbarëvajtja e këtij manifestimi. Edhe në një nga mesazhet e tij në “Facebook”, Kaçifas shprehej kundër frymës së bashkëpunimit që po ndërtojnë Kryeministrat Rama dhe Tsipras. Madje, ai nuk ishte i kënaqur dhe me organizimin e këtyre festimeve të përbashkëta mes dy vendeve, sepse mesa duket, ai i konsideron marrëdhëniet mes dy vendeve si marrëdhënie në situatë lufte, pra në mendjen e tij ligji i luftës mes dy vendeve është në fuqi. Unë mendoj se këtu duhet të mbarojë kjo histori dhe pse ai do të përcillet sipas zakonit edhe nën shoqërinë e periferisë ekstremiste greke, por jam i bindur se opinioni grek nuk do të ishte dakord që kjo ngjarje të politizohej, të ekstremizohej.

Në opinionin mediatik grek, deklarata e Kryeministrit Rama është cilësuar jo e përshtatshme, i cili e quan Kaçifan një marrëzi ekstremiste.

Unë e kam thënë dhe herë të tjera që zoti Rama me daljet e tij në rrjetet sociale, nuk më duket një gjë e menduar mirë prej tij sepse një dalje e një Kryeministri, që është niveli i lartë i qeverisë, për çështje dhe banale, krijon probleme aty ku nuk ekziston problemi. Ne shohim që edhe Presidenti amerikan Trump gjen belanë shpeshherë nga postimet e tij në rrjetet sociale. Zoti Rama do të ishte mirë që të aktivizonte ushtrinë e madhe të nëpunësve, as ministrin e Jashtëm jo, ka zëdhënësa që të jepnin një qëndrim zyrtar. Megjithatë, mua nuk m’u duk se mesazhi i tij ishte provokativ apo shprehte ndonjë nacionalizëm. Ai shprehte keqardhjen e humbjes së jetës së një njeriu, por njëkohësisht dhe kënaqësinë që nuk u humbën jetë të tjera civile prej autorit, gjë që mund të ndodhte.

Ngritja e këtyre varrezave, ju e keni thënë dhe më parë, përbën një lloj provokimi për incidente të tilla?

E kam thënë këtë që kur qeveritë greke e kishin vënë si prioritet hapjen e varrezave të ushtarëve grekë të rënë në Shqipëri. Këto varreza në këtë formë dhe në këtë vijë gjeografike, që përfshin të ashtuquajturin Vorio- Epir, bëhet me një nëntekst të caktuar politik dhe rivendikues. Ngritja e varrezave masive bëhet e dyshimtë nga momenti që lufta italo-greke e vitit 1940 në atë kohë nga qeveritë greke, por dhe nga shumë qeveri greke të pasluftës, është konsideruar si një luftë e Greqisë me Shqipërinë për të justifikuar mbajtjen në fuqi të ligjit të luftës, madje në vazhdim për të justifikuar pretendimet territoriale ndaj Shqipërisë.

Unë kujtoj gjithmonë që presidenti grek në vitin 1999, gjatë vizitës së sikletshme të Presidentit Klinton në Athinë, ku pati trazira të mëdha për shkak të frymës antiamerikane dhe antishqiptare në Greqi, në atë vizitë, Presidenti Stefanopulos ka folur jo për luftë italo-greke, por për luftë greko-shqiptare. Ajo ishte një deklaratë me përmbajtje ekstremiste nacionaliste, që tregon se politika greke mbetet në disa steriotipe nacionaliste dhe e ka të vështirë të dalë prej tyre.

Prandaj, këto varreza, të cilat ngrihen edhe me një qëllim pretendues territorial ndaj Shqipërisë për të treguar se këtu është kufiri i Greqisë me Shqipërinë, do të bëheshin, thoshim ne në atë kohë, një vatër tensionesh e provokimesh. Sot ndodhi një ngjarje e izoluar, ku edhe banorët e Bularatit, minoriteti grek mori pjesë në mënyrë masive te festimet përkujtimore për të rënët dhe nuk e shoqëroi Kaçifan në këtë aksion të vetmuar dhe alogjik. Por nesër, kush e garanton se ata mund të vijnë të organizuar, të veshur jo me uniforma ushtarake, por me kostume për të provokuar një incident me përmasa shumë më të gjëra. Prandaj ne kemi qenë për ngritjen e një memoriali, të njëjtë si ato të ushtarëve të vendeve aleate që kanë ardhur realisht në Luftën e Dytë Botërore për të ndihmuar në çlirimin e Shqipërisë dhe jo për të pushtuar jugun e Shqipërisë, siç ishin forcat greke.

Të mos harrojmë se grekët në 1940 vendosën në Shqipëri një administratë ushtarake, e cila, po të kishte qëndruar edhe disa muaj, hapi i parë që do të bënte do të ishte dëbimi i popullsisë shqiptare nga e gjithë kjo zonë, siç kishin bërë në vitin 1913-1914. Mirëpo, qeveria e Berishës e 2008-s e bëri marrëveshjen me Greqinë për këto varreza, gjë që qeveritë socialiste nuk kishin pranuar ta nënshkruanin deri atëherë. Më e keqja është se kjo marrëveshje nuk përmban nene të veçanta për menaxhimin e ngjarjeve të tilla siç është 28 tetori, ku i gjithë jugu i Shqipërisë, nga Korça e deri në Bularat, do të kthehet në vend pelegrinazhi për grekët. Unë do të thosha se kjo marrëveshje duhet rishikuar dhe duhen përcaktuar rregulla strikte që të disiplinojnë ardhjen e flukseve nga Greqia në këtë datë.

Debati i fundit në qeverinë greke, që solli dhe dorëheqjen e ministrit të Jashtëm Kotzias, lidhet me fondet sekrete për individë dhe media për promovimin e Greqisë ose mbylljen e gojëve kritike ndaj saj. Si i shikoni këto fonde, a kanë ndikuar në Shqipëri?

Unë e kam parë dhe në mënyrë praktike kur më është mohuar rasti që edhe të shprehem për çështje që lidhen me Greqinë nga media të caktuara. Kur kam dashur të them diçka, që e kam parë me interes publik, nuk më është lejuar ose në rastin më të mirë, emisioni nuk është bërë për shkak të mungesës së palës tjetër që duhet të më kundërshtonte. Më kanë ndodhur edhe raste që t’i shoh në restorante të mira gazetarë dhe përfaqësues të mediave të drekojnë me përfaqësues të shtetit grek, me një konsull etj..

Nuk është e ndaluar të takosh apo drekosh me një diplomat të huaj..

Më bënte përshtypje fakti se kisha një precedent me ato media, ku emisioni im dështonte apo deklarata ime censurohej ose kalohej e shkurtuar dhe unë nuk kuptoja se përse për një çështje me Greqinë kjo media nuk shprehet. P.sh. e imagjinoni dot që për ngjarjen e djeshme të Bularatit, kjo media të mos shkruante fare ose të godiste qeverinë shqiptare duke mbajtur anën e Agimit të Artë?! Kjo ka ndodhur në të shkuarën. Në këtë rast, unë do të mendoja që media x është e financuar nga fondet sekrete të Ministrisë së Jashtme greke. Financimet sekrete të vendeve të huaja ne i kemi hipotezuar, por deklaratat nga vetë përfaqësues të qeverive të tyre e tregojnë hapur këtë gjë. Millosheviçi e tha hapur në Parlamentin serb se kishte përdorur 10 milionë dollarë për të influencuar në Shqipëri. Këto janë gjëra që bëhen nga shtetet dhe ne duhet të kemi shtetarët tanë që t’i luftojnë dhe kontrollojnë këto fenomene dhe jo të jenë ata vetë përfitues të këtyre fondeve. Prandaj, unë them se duhet një veting edhe në media, edhe në shkencë, në politikë po e po. Duhen parë cilët politikanë bëjnë pushime në Greqi, me kë i bëjnë, kush ka vilë në ishujt grekë, cilët gazetarë financohen për pushime në Greqi, cilët ushtarakë po ashtu. Të gjithë zullumet i kanë bërë. Politikanët shqiptarë mund të jenë shitur dhe për një vizë apo për një trajtim mjekësor jashtë shtetit. Kjo ka ndodhur me Greqinë, me vendet e BE-së, me Turqinë dhe me SHBA-të etj.. Çdo shtet e bën, këtë mund ta kemi bërë edhe ne kur kemi qenë dikur shtet, kur është punuar për interes të shtetit. Kjo kërkon një shtet juridik të konsoliduar. Ne kemi pasur politikanë që janë mburrur që jam mik i kësaj ambasade dhe atij shteti, sa nuk kanë thënë që jam bashkëpunëtor i atij vendi.

Pasioni i jetës sime -Intervistë me mësuesin dhe gazetarin e njohur Fran Gjoka-

   

Në foto: Fran Gjoka

 

         

Fran Gjoka, mësues dhe gazetar i njohur shqiptar, që në bankat e shkollës e deri sot që po afron të 70-tat, jetën dhe veprimtarinë krijuese ai ia ka kushtuar arsimit dhe gazetarisë. Lexuesi ka në duar qindra artikuj të Franit, që rrokin tema dhe probleme me përmbajtje të thellë ideore, atdhetare, kulturore, letrare  dhe artistike. Ato dallojnë edhe për mendimin e thellë dhe të mençur, për vizionin e qartë dhe të përparuar, për bukurinë e shprehjes dhe formën artistike, për fjalorin  pasur dhe standardin e lartë gjuhësor e letrar.

      

              

Artikujt e këtij mësuesi gazetar janë të panumërueshëm, janë me qindra. Ato zënë faqe të tëra, veçanërisht të gazetave apo revistave brenda dhe jashtë vendit: “Mësuesi”, “Nacional”,   “Koha Jonë”, “Tirana Observer”, “Republika”, “Lisalba”, ”Prishtina Press”,   “Kuvendi” Miçigan,   “Dituria” Suedi, por edhe faqet e portaleve të internetit: “Fjala e lirë”, “Zemra shqiptare”, “Albemigrant”, “Tribuna shqiptare”“Voal”, “Albstrit”,”Bota sot”… Për Franin, për personalitetin, figurën dhe veprimtarinë e tij shkruajnë emra të njohur të vendit, mes tyre akademikë, profesorë të fushave të ndryshme, poetë dhe shkrimtarë, mësues, drejtues shkollash, specialistë e deri njerëz të thjeshtë të punës, cilët shprehin vlerësime dhe konsiderata të veçanta për këtë mësues dhe gazetar të pasionuar të letrave shqipe.

  1. Fran, mund të na thoni diçka për veten tuaj?

-Kam lindur më 24 qershor 1949 në Ishullin Lezhë. Prindërit e mi, Dod Prek Gjoka dhe Gjyste Gjoka janë me origjinë nga Malësia e Madhe. Të parët e  mi janë vendosur këtu rreth dy shekuj më parë. Kur isha i vogël mbaj mend se ishim familje e madhe e përbërë prej afro 20 vetë, më pas familja u shpërbë në familje të vogla. Fëmijërinë dhe rininë i kam kaluar këtu në “Ishull Lezhë”, po këtu kam mbaruar shkollën 7-vjeçare, kurse shkollën e mesme në Pedagogjiken “Shejnaze Juka”, Shkodër. Jam diplomuar në Universitetin ”Luigj Gurakuqi” në degën Gjuhë – Letërsi Shqipe. Sot jetoj këtu në “Ishull-Lezhë” me familjen time, me bashkëshorten dhe me vajzën e vogël Benedetën, kurse dy vajza të tjera Ortenca dhe Tilda kanë krijuar familjet e  tyre në emigracion, në Itali. Gjatë jetës sime kam kryer detyrën mësues i gjuhës dhe i leximit letrar, kurse 10 vitet e fundit, para daljes në pension, në DAR Lezhë.

-Çfarë mbani mend nga fëmijëria dhe rinia juaj?

-Pavarësisht kufizimeve të kohës, prindërit tanë kujdeseshin që të ushqeheshim mirë, të rriteshim fëmijë të shëndetshëm, por ata kishin merak dhe kujdeseshin edhe për sjelljen dhe pamjen tonë të jashtme. Për shembull mbaj mend që të dy prindërit më donin të veshur me kostum të ri për festat që bëheshin atëherë, edhe për festat fetare, të cilat lejoheshin deri në vitin 1966, edhe për festën e pavarësisë, të çlirimit, të Vitit të Ri etj. Por ata dëshironin që, ne, ndonëse të vegjël, duhej të njihnim zakonet e mira dhe t`i zbatonim ato. Për shembull të respektonim të rriturit, t`i përshëndetnim banorët e fshatit kur i takonim në rrugë, të mos grindeshim me fëmijët e tjerë, por ta donim njëri-tjetrin, të mos përvetësonim apo dëmtonim pronën e fqinjit. Kur rastiste të  gjenim diçka në rrugë, shkonim dhe e dorëzonim menjëherë, pra, edhe sipas porosive të prindërve dhe shkollës, por edhe vet, ne të vegjlit shfaqeshim fëmijë të edukuar mirë, të sjellshëm dhe të mbarë.

Mund të na tregosh diçka të veçantë nga jeta jote këtu në Ishull-Lezhë?

-Këtu kam shumë kujtime. Mbaj mend isha vetëm njëzet vjeç  kur u zgjodha Kryetar i Këshillit të Ishull-Lezhës. Banorët më donin dhe më respektonin. Këtu mësova shumë nga jeta, nga shoqëria, por dhe nga komunikimi me shumë njerëz, veçanërisht në shkollë ku punoja mësues, por dhe  në marrëdhëniet mësues-nxënës, mësues-mësues dhe nxënës-nxënës, marrëdhënie këto që më pas nisa t`i pasqyroja e t`i shprehja edhe në artikujt e mi. Ndonëse në atë periudhe shtypi konceptohej jo vetëm si veprimtari shoqërore, por më së shumti politike, nuk rrash në batakun e politikës së kohës, por e orientova veten si njeri profesional e shkencor veçanërisht në fushën e arsimit. Nuk mund të them se jam  “disident” i asaj kohe, por u përpoq që të thellohesha brenda nevojave dhe domosdoshmërisë që kishte arsimi. Në këtë mënyrë arrita ta krijoj fizionominë time gazetareske, duke mos i lejuar vetës “ngjyrime” politike, pasi ato ishin profesionale e shkencore.

-Kur dhe ku ke filluar punë si mësues për herë të parë. Çfarë mban mend nga ajo kohë?

-Mësuesinë  e kam filluar në shtator të vitit 1970 në fshatin Tresh të Lezhës dhe, pas një viti mësimor, kam ardhur në shkollën 8-vjeçare Manati. Në tetor të vitit 1972 u transferova në vendlindjen time “Ishull Lezhë”, përsëri mësues i i ciklit të ulët dhe pastaj i gjuhës dhe  leximit deri në viti 2006. Nga viti 2006 e derisa dola në pension punova në DAR- Lezhë.

-Kur i keni shkruar dhe botuar artikujt e parë? Mund të na tregoni ndonjë mbresë të veçantë? Po për  vendin që zë tek ju pasioni për të shkruar e botuar?

-Qysh në vitet e para të mësuesisë, duke lexuar gazetën “Mësuesi” në shkollë, po ashtu dhe revistën pedagogjike, revistat “Pionieri”, ”Horizonti” etj., duke lexuar artikujt e tyre, si dhe krijimet artistike, më lindi natyrshëm pyetja: -Pse të mos shkruaja edhe unë? Të isha edhe unë një nga emrat që shfaqeshin në ato gazeta dhe revista, të cilat për hir të së vërtetës më tërhiqnin dhe zgjonin interesimin tim..Kështu, kujtoj se një ditë, shkuam me nxënësit e klasës së tetë në fabrikën e letrës në Lezhë. Teksa dëgjoja inxhinierin që na shpjegonte proceset e prodhimit të letrës dhe shihja kureshtjen dhe interesimin e nxënësve, më lindi dëshira ta përshkruaja atë proces prodhimi por edhe reagimet dhe përshtypjet e nxënësve të mi. Në fillim, të shkruarit  m`u duk punë e lehtë, por kur e lexoja me zë atë që kisha shkruar, shihja që s`kisha arritur të shprehja atë që duhej. Kështu, shkruaj e prish, pas disa orëve të asaj ditë dhe, ditën tjetër, mu duk se e realizova artikullin. E dërgova dhe prisja me ankth botimin. Kur artikulli doli, fluturoja nga gëzimi, isha i lumtur tej mase dhe, pas atij artikulli, mu rrit besimi se edhe unë mund të shkruaja. Ja, kështu nisi ajo rrugë e gjatë e shkrimeve që më përfshinë edhe sot e gjithë ditën dhe që do ta kem pasion deri në fund të jetës sime. 

Artikujt që shkruaje atëherë ishin të natyrës bardh e zi,pra ti si dhe të tjerë i bëje jehonë direktivave të partisë-shtet?

-Jo, kjo do të ishte një mënyrë që nuk ia dëshiroja vetes, por unë i përqendrova të gjitha energjitë në respektin ndaj figurës së mësuesit dhe shkollës,ndaj metodave të mësimdhënies, të përgjithësimit të shembullit të përparuar në punën e mësuesisë, duke shkruar dhe portretizuar figura mësuesish dhe kolektivash të dalluar, por dhe për lidhjen e mësimit me jetën, në luftën e të mësuarit mekanik, në ndikimin e edukimit në jetën sociale etj. Disa nga këto tema ishin lexuar e komentuar në çdo anë të Shqipërisë, pasi gazeta “Mësuesi” ku unë shkruaja më shpesh, ishte gazetë kombëtare. Ishin ata artikuj që më bënë me plot miq e shokë, me njerëz të shquar të arsimit dhe edukimit, miqësi që e ka ruajtur deri më sot

Kur nisi demokracia, cilat ishin disa nga temat dhe problematikat që përbënin boshtin e shkrimeve dhe artikujve tuaj?

-Me ardhjen e demokracisë, edhe shkolla shqiptare u çlirua nga pushteti i politikës dhe politizimet. Shkolla filloi një proces të ri reformimi dhe standardizimi sipas përvojave të shkollave më të mira evropiane. Natyrisht që edhe gazetaria duhej të paraqiste një fytyrë të re.

-Cilët nga penat e trevës lezhjane do të veçoje më shumë?

-Lezhë është  një truall i begatë dhe vend i kuvendeve të mëdha dhe njerëzve të mëdhenj. Është vendi i Kuvendit të  Madh Historik që u mblodh më 2 mars 1444, ku morën pjesë princat e famshëm shqiptarë, që krijuan   “Lidhjen shqiptare” me kryetar Gjergj Kastriotin; vendi i Kuvendit të Arbrit (Koncili i Arbrit)  të mbledhur në vitin 1703 në fshatin Mërqi, me nismën e Papa Klementit XI Albani, Papë i njohur me origjinë shqiptare. Por edhe vendi i Frang Bardhit (1606-1643), që ishte ipeshkëv, shkrimtar, leksikograf, etnograf dhe folklorist; vend i poetit Pjetër Zarishi (1806 – 1866), Nikollë Gazullit albanolog, gjuhëtar, historian(1895- 1946), vendlindja e Gjergj Fishtës (1871-1940).

Në mes:Ndoc Gjetja.

Anash Viron Kona, Fran Gjoka.                            Në foto: Frani,Bendeta(vajza) dhe prof.Mark Vuji

                                                                                            

Kurse, nga bashkëkohësit, veçoj poetin Ndoc Gjetja, i cili, për nga vlerat artistike dhe përmasat, i kalon kufijtë e një rrethi, ai është një poet kombëtar. Pastaj, janë edhe shumë të tjerë personalitete të letërsisë dhe të kulturës: Prec Zogaj, Rudolf Marku, Agim Isaku, Nikoll Lesi, Aleksandër Frangaj, Agim Isaku (me veprimtari në Lezhë), Kujtim Dashi, Ndue Dragusha, Shpresa Rama (Kapisyzi), Remzi Lani, Tonin Çobani, piktorët  Pashk Përvathi, Ymer Metaliaj etj. Edhe nëpër kohë, edhe sot Lezha ka njerëz të mirë dhe të ditur, të kulturuar dhe të qytetëruar, e që udhëhiqen nga parime të shenjta të lirisë dhe demokracisë, kështu që kjo trevë kaq e begatë, doemos që është shumë frymëzuese edhe për mua…

 

-Te shumë njerëz është përshtypja se ju keni qenë ndër redaktorët e gazetës “Mësuesi”, pse është kjo përshtypje?

-Edhe të tjerë ma kanë shprehur këtë mendim. Në fakt, unë s`kam qenë asnjëherë punonjës shtetëror i redaksisë, por bashkëpunëtor i saj. Mendimi është krijuar si rrjedhojë e shkrimeve të shpeshta dhe të vazhdueshme në gazetën “Mësuesi”. Përfitoj nga rasti t`i falënderoj ata që më kanë nxitur dhe vlerësuar në punën time shkrimore për të pasqyruar veçanërisht çështje të arsimit, të cilat i kam shumë për zemër. Unë nuk rri dot pa shkruar dhe pa botuar…

-Çfarë ndjenje ju  ka shkaktuar mbyllja  e gazetës “Mësuesi”?

-U ndjeva shumë keq. S`kam pushuar së kërkuari që ajo të çelet përsëri pasi është e nevojshme dhe e dashur për mësuesit. Duket se po lodhem kot, por gjithsesi nuk ndalem…

-Shpreson?

-Shpresa “vdes” e fundit.

Artikujt i shkruan nga zyra,nga shtëpia…?

-Nuk mund të shkruhen artikujt nga zyra sepse as zyrtarëve nuk do t`u vlenin. Thuajse i kam shkelur me këmbë të gjitha shkollat e  Lezhës, kam kontaktuar dhe njohë shumicën e mësuesve dhe të drejtuesve, por njohë dhe problemet e tyre dhe të vetë shkollave. Edhe godinat, edhe kushtet etj, por edhe bazën didaktike, e, sidomos, aftësimin dhe zotësinë profesionale të mësuesve për të kryer sa më mirë detyrën,në mënyrë të ndërgjegjshme dhe të kualifikuar. Njerëzit dhe mësuesi në rastin konkret s`duan teori dhe llafe boshe, por problematika që u interesojnë dhe përfshijnë jetën e tyre në shkollë, sigurisht ata kërkojnë edhe vizione të reja e rrugëzgjidhje…

-Krahas pasionit të gazetarisë, keni dhe ndonjë pasion tjetër të veçantë?

-Tan që jam në pension  jam futur punës së fermerit, merrem me blegtori dhe me bujqësi, natyrisht në një zonë të kufizuar rreth e qark shtëpisë. Por e kam me pasion dhe përpiqem të bëj diçka edhe në këto fusha, ku po shohë se paskam ca aftësi që edhe vetes nuk ia kam njohur më parë…

-Disa nga miqtë tuaj, që duket se ju njohin mirë, thonë se për Franin nuk ka pengesa që nuk i kapërcen.

-Mendoj se çelësi i gjithçkaje është puna me pasion, me vullnet dhe këmbëngulje. Unë respektoj shumë punën, por dhe njerëzit e punës.

-Keni pasur një miqësi të veçantë me Prof. Mark Vujin dhe me Prof. Shefik Osmanin. Ku konsistonte kjo lidhje dhe miqësi?

-Me Prof. Mark Vujin kam qenë pranë kurdoherë. Ishte si një vëlla më i madh për mua, në ditë të mira dhe në ditë të vështira. Më rrinte pranë, më nxiste dhe më mbështeste në vizionet dhe nismat e mia shkrimore. Mendoj se Mark Vuji është Kryemësuesi i Lezhës. Ai njeri, që gjithë jetën iu përkushtua arsimit, meriton doemos një bust apo një shtatore këtu në Lezhë. Edhe një shkollë duhet të mbaj emrin e  tij.

-Kam qenë mik i afërt edhe me Prof. Shefik Osmanin. Ishte një mësues dhe pedagog i madh, njeri me parime të larta, një prej didaktëve më në zë të arsimit shqiptar, udhëheqës i disa brezave të fushës mësimdhënies, ideator i disa eksperimenteve, autor i shumë  librave me karakter historikë, didaktikë, mësimorë, autor i qindra shkrimeve në gazeta e revista shkencore  dhe kulturore, orator në dhjetëra konferenca e simpoziume shkencore e arsimore të mbajtura brenda dhe jashtë vendit, bashkëbisedues i pasionuar i problemeve  dhe ardhmërisë  se arsimit dhe pedagogjisë.

Ju keni edhe shumë miq nga diasporë, cilët do të dëshironit të përmendnit në këtë intervistë?

-Po, kam shumë miq në diasporë, disa i takoj, me të tjerë këmbej mesazhe të vazhdueshme.

Sadulla Zendeli-Daja dhe Fran Gjoka

Tiranë 2016

 

Nuk i harroj asnjëherë takimet me leksikografin, poetin dhe atdhetarin Sadulla Zendeli-Daja dhe poetin dhe përkthyesin Sokol Demaku, që banojnë dhe punojnë në Suedi. Gjithashtu dhe me Hazir Mehmetin në Austri. Të tre këta shqiptarë, i konsideroj edhe miq të mi.

-Kur ju shkruani prisni mirënjohje dhe shpërblim nga shoqëria dhe shteti?

-Unë në gjithçka shpreh vetveten dhe asgjë nuk e kam bërë dhe nuk e bëj që të përfitoj diçka në këmbim.

-Çfarë bënë sot Frani që është në pension? Mund të na përshkruash një ditë tuajën?

-Në pamje të parë duket se jemi një familje e vogël: unë bashkëshortja dhe vajza e vogël Benedeta, por në mendje gjatë gjithë kohës kemi dhe dy vajzat Ortencën dhe Tildën, të cilat sot banojnë me familjet e tyre në Itali. Gjatë verës, kur edhe dy vajzat me bashkëshortët dhe fëmijët, vijnë këtu, atëherë jemi e tërë familja. Gjithsesi po  i përgjigjem pyetjes suaj, se si e kaloj ditën: Ngrihem në mëngjes, përcjellë bashkëshorten dhe vajzën në shkollë dhe vetë sillem nëpër shtëpi e oborr duke parë dhe duke u marrë me kafshët dhe shpendët. U hedh ushqim, kujdesem për ta, pastaj bëj diçka me bimët e kopshtit, gjithnjë sipas stinës, qejf kam të merrem më gjatë me pemët, shegët, rrushin, mollët, portokajtë, mandarinat… Natyra ime është se i dua gjërat të bukura në pamje, por edhe që të jenë funksionale. Pasi shoh mirë e mirë gjithçka, dalë në xhade dhe me mjete rrethanore shkoi në Lezhë. Vendi i parë është kioska  gazetave, ku blej ato ku kam dërguar artikuj, por edhe të tjera i shikoj sepse dua të marrë informacion se çfarë ndodh në vend, por edhe të shohë veçanërisht ndonjë artikull të veçantë që tërheq vëmendjen e  ditës. Prej këtej shkoj në internet, hap faqen time, shohë mesazhet dhe komunikojë me shokë e miq. Ndërkaq dërgoj mesazhe dhe artikuj të rinj në gazeta dhe revista, brenda dhe jashtë vendit, pi kafe me ndonjë shokë në Lezhë, bëj ndopak pazar dhe kthehem në shtëpi, në pritje që të kthehen nga shkolla bashkëshortja (që është mësues) dhe vajza, Benedeta, e cila vazhdon klasën e pestë. Vijojmë jetën normalisht, ndërkohë që përfytyrojmë çdo çast dy vajzat që jetojnë dhe punojnë familjarisht në Itali dhe që, thuajse çdo ditë, herë njëra dhe herë tjetra, na marrin në telefon…

Intervistoi Viron Kona

ARKIV: Gjeneral Sandër Lleshi: Atdheu është në rrezik nga Arben Imami

Pas emërmit të Gjeneral Sandër Lleshi si Ministër i Brendshëm, voal.ch po sjell nga arkivi ngjarje që lidhen me karierën dhe personalitetin e Gjeneralit

Gjenerali paralajmëron katastrofën në Ministrinë e Mbrojtjes. Pse foli, e shkarkuan

Bisedoi: Lindita Çela

Një njeri që ka rrëmbyer tankun për të sulmuar institucionet sigurisht që duhet të ketë një urrejtje patologjike ndaj tyre. Ky nuk është rasti i Sandër Lleshit, gjeneralit që është betuar në mbrojtje të tyre që kur ishte 15 vjeç.

Civil, Sandër Lleshi është më i lirë për të folur për shkarkimin, një rresht letër të Presidentit, e për katastrofën që Arben Imami po shkakton në Ministrinë e Mbrojtjes. Në një intervistë për TemA-n, Sandër Lleshi rrëfen arsyet e shkarkimit të tij. Uzurpimi i institucionit nga Imami duket se është beteja e humbur e gjeneralit.

Z. Gjeneral, dje u vumë ne dijeni se ekziston një dekret i Presidentit që bën me dije shkarkimin tuaj, por në fakt, dekreti nuk është publikuar deri në mesditë e ju nuk jeni njoftuar zyrtarisht. Cili është pozicioni juaj? Ju jeni liruar nga detyra e zv/shefit të Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura të Shqipërisë?

Është e vërtetë që kam marrë dijeni në një rrugë gjysëm zyrtare, për një dekret të Presidentit të Republikës, që flet për lirimin tim nga detyra dhe nga Forcat e Armatosura. Them gjysmë zyrtare, sepse unë kam në dorë dy fotokopje vendimesh që flasin për lirimin tim: një dokument është dekreti i Presidentit të Republikës dhe tjetri është një urdhër i ministrit të Mbrojtjes, i cili thotë se brenda datës 29 maj duhet të dorëzoj detyrën time. Megjithatë, edhe pse nuk kam ende një njoftim zyrtar, unë e konsideroj të mbyllur këtë çështje. Sot jam i liruar nga detyra e zv/shefit të Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura.

Z. Lleshi, a ka ndonjë motiv ligjor mbi të cilën është argumentuar lirimi juaj nga funksionet drejtuese dhe nga Forcat e Armatosura?

Fatkeqësisht nuk ka asnjë motiv dhe asnjë bazë ligjore. Dekreti që urdhëron lirimin tim është një rresht e gjysëm tekst. Urdhërohet lirimi, por nuk jepet asnjë motivacion dhe arsye. Me aq sa pashë, me trishtim konstatoj se dekreti është krejtësisht i pambështetur në ligj. Nuk duhet shumë kohë e as ekspertizë ligjore apo profesionale për të kuptuar se dekreti është më shumë se i gjymtë. I gjymtuar në thelbin e tij, dekreti nuk i referohet as formalisht ligjit për gradën dhe karrierën e Forcave të Armatosura të Shqipërisë, ligj i cili rregullon gjithë detajet, gjithë ciklin e jetës së një ushtaraku në Forcat e Armatosura, nga momenti i rekrutimit e deri në daljen e tij në pension. Ky dekret lirimi, jo vetëm që nuk përputhet në asnjë germë të tij me këtë ligj, por Presidenti as nuk i referohet, të paktën formalisht.

Z. Gjeneral, shkarkimi juaj thuajse është i papritur. Pak ditë më parë ju ishit ideatorë të një aktiviteti të rëndësishëm në kuadër të aderimit të Shqipërisë në NATO. Dukej se karriera juaj vazhdonte normalisht. Sipas gjykimit tuaj, përse vendosi t’ju shkarkonte nga detyra Presidenti i Republikës?

Kjo është një pse e madhe, e cila më mundon dhe mua. Do më duhet pak kohë për ta kuptuar psenë. Normalisht përgjigjen e saj duhet ta kishin dhënë ata persona që kanë vendosur lirimin tim nga detyra, që është një veprim i madh dhe i rëndësishëm. Këtu nuk bëhet fjalë për mua si individ. Dekreti ka rëndësi sepse janë liruar nga detyra tre gjeneralë, që në një farë mënyre janë 30 përqind e gjeneralëve të Forcave të Armatosura, ose kupola drejtuese e saj. Arsyen unë nuk e di. Por duke mos pasur një arsye zyrtare, kuptohet që njeriu do gjykojë mbi deduksionin se kush mund të jetë arsyeja e vërtetë, apo se kush qëndron pas rreshtave të dekretit. Duke qenë se dekreti është i jashtëligjshëm, dhe arsyet për të duhen gjetur jashtë ligjit. Kjo për arsyen e thjeshtë se ligji e ka përcaktuar në mënyrë taksative kur një ushtarak largohet nga Forcat e Armatosura. Asnjë prej tyre nuk besoj se plotëson largimin ndaj më lë të kuptoj se bëhet fjalë për një arsye përtej ligjores. Unë mendoj, dhe jam i bindur, se gjithçka ka lidhje me qëndrimet e mia, me profilin tim, me identitetin tim profesional në karrierën time, por kryesisht ka lidhje me qëndrimet e mia, të cilat janë artikuluar në mënyrë konstante gjatë viteve që isha në atë detyrë. Qëndrime, të cilat mund të them se jo rrallëherë, por shpeshherë, kanë rënë ndesh me qëndrimet e ministrit të Mbrojtjes dhe shefit të Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura. Bëhet fjalë për qëndrime që trajtojnë parimet të mëdha të funksionimit dhe drejtimit të Forcave të Armatosura. Unë këto i kam thënë zyrtarisht. Gjithçka që them sot, e sidomos ato që do të them nesër publikisht, unë i kam thënë zyrtarisht. Kam kënaqësinë dhe krenarinë të mos them gjëra që janë post factum, pra mbas lirimit, por ajo që do të bëj është thjesht se do të sjellë edhe në vëmendjen e opinionit publik problematikën që i kam thënë zyrtarisht. Fakte dhe problematika, të cilat ia kam drejtuar zyrtarisht Presidentit të Republikës, Kryeministrit të vendit, Kuvendit të Shqipërisë, ministrit të Mbrojtjes dhe shefit të Shtabit të Përgjithshëm. Në kohën ku unë kam pritur përgjigje, reagime, korrigjim kursi në lidhje me problematikat që unë kam evidentuar, unë marr këtë dekret. Si duket zgjidhja është gjetur tek largimi im.

Z. Gjeneral, teksa ju thoni se për problematikat e konstatuara keni vënë në dijeni institucionet më të larta të vendit, kujtoj se të njëjtën gjë ka bërë edhe ish- shefi i Shtabit të Përgjithshëm, Luan Hoxha, para se të ndodhet tragjedia e Gërdecit. Ekzistojnë dhjetëra dokumente që z.Hoxha i përcillte Presidentit, Kryeministrit dhe Kuvendit, Ministrit, për problematikat, ku mos reagimi shkaktoi 26 të vrarë e disa fshatra të rrafshuara. Mos jemi sërish në të njëjtën situatë?

Nuk mund të them se sërish jemi përballë një tragjedie apo katastrofe sa ishte tragjedia e Gërdecit. Por them me bindje se jemi përballë problemeve serioze, të cilat kërkojnë zgjidhje të menjëhershme dhe jo dekrete shkarkimi.

Që janë?

Unë nuk jam sot i gatshëm të merrem me detajet e këtyre probleme, por i premtoj publikut se në një kohë shumë të shpejtë do t’i bëj me dije. Por mund të them se janë probleme që mua më kanë shqetësuar vazhdimisht e që kanë të bëjnë me raportet me NATO-n, me nevojën për një thellim të reformave të transformimit të Forcave të Armatosura, si forcë e një vendi anëtar të NATO-s. Kam pasur dhe vazhdoj të kem shqetësim të madh mbështetjen me buxhet të Forcave të Armatosura. Probleme këto, të cilat kanë pësuar tronditje të thellë dhe që janë në kundërshtim me premtimet tona zyrtare në aderimin në NATO. Janë probleme që kanë të bëjmë me trajtimin e njerëzve me uniformë, të atyre njerëzve që mbajnë në këmbë Forcat tona të Armatosura. Janë probleme që kanë të bëjnë me menaxhimin e personelit ku janë evidentuar në vijueshmëri probleme të mëdha. Janë probleme të përqendrimit absurd dhe absolut të të gjitha kompetencave në një dorë, në nivelin politik të drejtimit, pra tek ministri i Mbrojtjes. Kompetencat administrative kurrsesi nuk duhet të plotësohen tek kompetencat politike, duhet të ketë një ndarje të qartë mes tyre. Marrja e të gjitha kompetencave në një dorë hap të gjitha dyert.

Z. Gjeneral për këto arsye kemi një ushtri që është në dispozicion të z. Imami dhe në fushatën e tij elektorale?

Unë e them me trishtim, me dhimbje, që kjo është e vërtetë. I jam drejtuar me shkrim dhe i kam kërkuar zyrtarisht ministrit Imami që të heqë dorë në keqpërdorimin e Forcave të Armatosura jashtë funksionit të tyre. Në kohën e përshtatshme do i bëj publike dhe këto. I kam kërkuar zyrtarisht, profesionalisht dhe me një ndjenjë qytetare dhe patriote ministrit që të mos përdorë asetet ushtarake, të cilat janë të destinuara për të përballuar emergjencat civile, atëherë kur vendi ka nevojë për to, por jo në kushtet jashtë emergjencës. Në fakt po ndodh e kundërta. Po përdoren asetet e parashikuara për emergjenca civile në kushte normale.

Z. Gjeneral, mos ndoshta këto kundërshti tuajat kanë iniciuar edhe nismën e ministrit Imami për shkarkimin tuaj?

Patjetër që po. Presidenti ka vepruar në përgjigje të propozimit të Ministrit të Mbrojtjes.

Z. Lleshi, tashmë Shqipëria është një vend anëtar i NATO-s. Janë disa reklama të qeverisë që e trumbetojnë fortë këtë si një sukses, por shkarkime të tilla, të jashtëligjshme si dhe ju thoni, në nivelin drejtues së ushtrisë, a ndodhin në vendet e kësaj aleance?

Jo. Kurrsesi. Dhe për këtë ju garantoj. Kam kaluar vite jashtë vendit, një pjesë të madhe të karrierës e kam kaluar në këto vende, jam familjarizuar me praktikat e tyre të funksionimit të ushtrisë, ndaj ju them me kompetence se kjo nuk mund të ndodhë. E them me të madhe. Nuk mund të lirohet numri dy i Forcave të Armatosura pa një kontakt sy më sy me Presidentin, me Kryeministrin e Ministrin e tij. Pa një protokoll, pa një ceremonial. Në shtetet normale dhe ligjore organizohen dhe parade ajrore apo tokësore, dhe kjo nuk bëhet për personin, por për respektin që shteti ka ndaj pozicionit dhe institucioneve. Por ne jemi, për fat të keq, vite drite larg. Unë thjesht ndjej një trishtim të thellë që Komandanti i Përgjithshëm i Forcave të Armatosura të Shqipërisë ka hedhur firmën në një dekret, i cili nuk ka asnjë mbështetje në ligjet e këtij vendi dhe as në parimet në të cilat mbështet aleanca në të cilën ne aderojmë.

Atëherë ju e keni krejtësisht të lehtë për të fituar betejën ligjore me Presidentin e Republikës?

Procesi ligjor është gjëja më e thjeshtë. Aktualisht, Presidenti i Republikës ka mbi tavolinë katër dekrete të rrëzuara për shkarkimin e gjeneralëve në mënyrë të jashtëligjshme nga Forcat e Armatosura. Çështja ime është më e thellë dhe më alarmante.

Aq alarmante sa të shkaktojë dhe reagimin e strukturave të partnerëve tanë?

Që kjo do të mbahet shënim, nuk ka asnjë pikë diskutimi. Por nuk besoj se do të ketë një reagim zyrtar sepse shtetet dhe strukturat kur ne aderojmë respektojnë sovranitetin e një shteti. Në një vend të lirë reagimet bëhen nga institucionet. Nëqoftëse institucionet e këtij vendi gjykojnë që nuk kanë nevojë më për kontributin tim, personalisht nuk kam asnjë problem. Por nëqoftëse institucionet e këtij vendit ia lejojnë luksin çdokujt për të shkelur ligjet në mënyrë brutale, atëherë do të ketë pasoja. Unë po ju them, me përgjegjësi të plotë, që për shkak të vendimeve të paligjshme të marra nga ministri i Mbrojtjes, shteti shqiptar paguan dëmshpërblim ndaj personave të dëmtuar padrejtësisht nga autoritetet e ministrisë një faturë miliona dollarë. Është fatura që e paguajnë qytetarët shqiptarë për shkak të qëndrimeve dhe vendimeve të papërgjegjshme, aspak profesionale dhe arbitrare të drejtuesit të Ministrisë së Mbrojtjes.

E keni fjalën për z. Imami?

Kjo faturë është agravuar në mënyrë eksponenciale gjatë viteve të fundit, sidomos në periudhën që drejton z.Imami. Rasti im është një grimcë e papërfillshme në morinë e shkeljeve dhe problematikave që ka ky institucion, dhe pse ka një peshë specifike të caktuar.

Z. Gjeneral, nisur qoftë dhe nga përditshmëria juaj, a gjeni tek vetja ndonjë veprim që ka rënë ndesh me detyrën apo betimit që ju keni kryer?

Kjo është çështja më e thjeshtë për mua. Jo në çdo sekondë, por që nga data 1 shtator e vitit 1978 e deri më sot, pra që në moshën 15- vjeçare e deri më tani, nuk ka asnjë nanogram apo asnjë veprim që bie ndesh me betimin tim ndaj Flamurit dhe ligjit. Përkundrazi. Është një karrierë e vlerësuar në çdo aspekt, qoftë brenda apo dhe jashtë vendit. Nuk kam shkelur kurrë ligjet e shtetit tim. Betimi që kam dhënë është një vendim i pacenueshëm. Në shërbim të këtij betimi vjen dhe fjala ime. Po ju rrëfej një thënie që qarkullon shpesh mes nesh. Nëse një gjeneral flet me zë të lartë, për të trajtuar problemet e Forcave të Armatosura të sigurisë dhe të atdheut, ai rrezikon karrierën, familjen apo dhe të ardhmen e tij. Por nëse ai hesht, rrezikon atdheun e tij. Tani përballë këtyre dy rreziqeve, unë po zgjedh të flasë.

Atdheu unë është në rrezik?

Unë kam zgjedhur për të folur. Dhe jo sot. Sot po flas publikisht. Kam kohë që flas në mënyrë institucionale.

Në mënyrë institucionale foli edhe ish- Gjeneral Luan Hoxha, por ndodhi tragjedia e Gërdecit?

Unë them që Gërdeci tërhoqi tragjikisht vëmendjen ndaj Forcave të Armatosura, dhe duhej të ndodhte ajo katastrofë për të kuptuar shumë gjëra që nuk shkonin në Forcat e Armatosura, por unë nuk dua të flas për këto tani. Unë dua të them që drejtimi aktual i Ministrisë së Mbrojtjes ka evidentuar probleme të mëdha, probleme të cilat kanë konfliktuar ministrinë me opinionin publik.

Z. Lleshi, ju keni 36 vite që i shërbeni vendit. Keni një karrierë të admirueshme, e cila pritet në mes me një dekret të Presidentit. Sot jeni i veshur civil, si ndiheni?

Është një ndjenjë komplekse. Nuk mund ta përcaktojë atë që ndjej. Ndiej gjithçka. Ndihem krenar, i plotësuar, i rrethuar nga shumë miq. Por gjithashtu ndjej trishtimin, ndjej boshllëkun. Kam një jetë të tërë ushtarak e nuk gjejë fjalë për ta përshkruar. Vetëm ai që e ka përjetuar e di se çfarë është përgjegjësia dhe jeta e një ushtaraku, mund ta kuptojë se si ndihem sot. Është diçka e cila nuk mund të shprehet. Mund të më kuptojnë ata që e kanë veshur uniformën për 30 vjet. Ata që i kanë hequr vetes lirinë për t’i shërbyer vendit. Duhet ca kohë për t’u kuptuar kjo. Uroj të ndodhë.

Ministrja e Kulturës nuk ka uruar ende! Bujar Alimani rrëfehet pas triumfit në Varshavë: Çmimi, shpërblimi im për Tanin që s’jeton më

Regjisori Bujar Alimani rrëfen për kamerën e “Report Tv” emocionet e para për “Çmimin e madh” në Festivalin e Filmit në Varshavë. Subjekti i filmit që u vlerësua në festivalin e kategorisë A, ka në qendër ish-të persekutuarit politikë shqiptarë. Në Tiranë filmi prezantohet në fillim të nëntorit.

 

“Ky skenar nisi nga një regjisor, i cili tani nuk jeton më! Ne na bie kjo barrë e vështirë, për ta çuar amanetin e tij deri në fund. Jam shumë i emocionuar, por njëkohësisht edhe shumë krenar, që përballë veprës së Tanit do të punojmë të gjithë së bashku, që ta realizojmë këtë film me sukses. Kërkoj ndihmën tuaj! Jemi këtu për të bërë një punë fisnike, deri në fund. Fillim të mbarë…”. Këto ishin fjalët që regjisori Bujar Alimani mes emocioneve, tha në çak-un e parë të filmit “Delegacioni” në sheshin e xhirimeve në Mullez të Qafëmollës . Ne e takojmë sërish për kamerën e “Report Tv” kësaj here, si fitues të “çmimit të madh” në edicionin e 34-të të filmit në Varshavë.

Mendoj se ky triumf është shpërblimi më i mirë, që mund t’i bëj një koleg një kolegu tjetër, i cili tashmë nuk jeton më. Ky projekt përfundoi me shumë sukses. Ishte një gjë e jashtëzakonshme, nuk dija asgjë për çmimin, thjesht më telefonuan edhe më thanë se duhet që të shkoja direkt në Varshavë. Me një gëzim shumë të madh dhe me një ankth shumë të madh, se çfarë do të ishte ky çmim. Ishte e paimagjinueshme që të shkoja deri tek çmimi i madh, por anëtarët e jurisë ishin unanimisht për këtë film. Gjithë mënyra e trajtimit të kësaj teme i ka bindur ata. Mendoj se është një ngjarje e madhe për të gjithë ne, është një kthim koke, se kinemaja shqiptare ekziston edhe ekziston shumë e mirë.

Bujar Alimani, regjizor

Filmi ka në qendër ish të persekutuarit, por i flet edhe realitetit të sotëm…

Sigurisht që ne i jemi rikthyer skenarit, nisëm që ta qëmtonim, duke e bërë shumë më njerëzor, nisëm që të kërkonim se çfarë do të ishte më e mirë për të folur sot. Është pjesa e para ’90, edhe të rinjtë e lindur pas ’90-ës,që s’kanë asnjë lidhje me atë periudhë. Por unë mendoj se gjëja më evidente është mesazhi aktual që ka filmi. Kemi të bëjmë me një intelektual, që nuk bëhet vegël  pushtetit, por reziston deri në sakrificën kapitale. Mesa duket kjo flet. Përderisa populli vazhdon edhe jeton, nuk vdes as inteligjenca.

A vazhdojnë intelektualët shqiptarë, që të jenë të persekutuar?

E mendoj këtë! Duke biseduar me miqtë, pas ’90-ës një tenor i operës apo një aktor nuk kishin se çfarë të bënin. Prandaj inteligjenca jonë pas ’90 doli pothuajse jashtë loje, u desh pothuajse një periudhë e gjatë që ta rimerrte veten. Fakti që ne punojmë me buxhete kaq të pakta edhe arrijmë suksese kaq të mëdha, besoj akoma se inteligjenca shqiptare ekziston, nuk ka vdekur.

A është bërë sa duhet për këta ish të persekutuar?

Në planet e mija të filmit mbizotërojnë sekuenca ku të gjithë janë bashkë, në këtë mënyrë apo në tjetër jemi brenda dosjeve. Por mendoja që në vitin 1991 se kasta e të përndjekurve politikë do të merrte një rol shumë dominues në ecuritë sociale-politike, por nuk ndodhi kështu, ajo vazhdoi sërish që të jetë një elitë e persekutuar edhe e lënë në harresë, mendoj sërish se vazhdon që të jetë një kastë e persekutuar.

Pas çdo filmi është edhe bashkëshortja e Alimanit, por si producente..

Pas çdo projekti është producentja Tefta Bejko (bashkëshortja e regjisorit), mes nesh ka shumë diskutime, sepse është shumë kërkuese për filmin.

Si e ka ndihmuar Amerika, Bujar Alimanin, në punën si kineast?

Mendoj se më shumë ka ndihmuar vajzën tonë, e cila studion për regji. Ndërsa, ne vazhdojmë që të jemi emigrantë, nuk ka ndryshuar asgjë, përpiqemi që të kemi lidhje gjithnjë me Shqipërinë dhe me ëndrrat që kemi lënë. Vazhdojmë që të jemi emigrantë. Me Shqipërinë ruaj kontaktet, se këtu është nëna ime. Nëna është atdheu. Gjëja e parë që doja të bëja dje, ishte që të shkoja në Patos. Prandaj marrëdhëniet e mia me Shqipërinë, është mbi të gjitha marrëdhënia ime me nënën time.

E kur ministrja e Kulturës dhe Sporteve të Greqisë, Myrsini Zorba uron regjisorin Alimani për suksesin e tij në këtë festival të kategorisë A, ende nuk ka asnjë reagim nga ministrja jonë e Kulturës…

Kjo mbetet për të dëshiruar, sepse unë mendoj se për të qenë i vërtetë edhe për të mos u fshehur pas gishtit, mendoj se duke qenë aktiv në kauzën për mosshembjen e Teatrit Kombëtar ka ndikuar në këtë lloj ngrice mes meje edhe institucioneve përkatëse. Por kam pasur mbështetjen e jashtëzakonshme të Qendrës Kombëtare të Kinematografisë dhe të zotit Ilir Butka, i cili ka qenë gjithmonë në takimet që kemi pasur. Prandaj, çështja e institucioneve nëse të gjenden krah apo jo, nuk përbën ndonjë problem, se unë do ta vazhdoj që të bëj filma, qeveritë do të ndërrohen. Këto janë punët tona, unë kam rrugën time, ata kanë rrugën e tyre.

Por, cilat janë kërkesat për udhëtimin pasardhës të Bujar Alimanit?

Këto çmime të vënë edhe në një rrezik të madh, është e vështirë që të mbash stekën lartë, por qetësia edhe lumturia ime është që bind veten se: “Jam mirë deri tani”. Nuk kam rënë në një nivel që është shumë e lehtë që të biesh. Uroj që të mos ndodh! Shpresoj që të kem energji dhe të vazhdoj që të punoj.

Subjekti i filmit

Tetor 1990, regjimi komunist në Shqipëri po përpiqet të mbajë pushtetin. Një delegacion evropian vjen në Tiranë për të monitoruar zbatimin e reformave të qeverisë – një parakusht i madh që Shqipëria të pranohet në OSBE. Leo është marrë fshehurazi nga një burg i largët dhe është sjellë në kryeqytet. Ai ka qenë një i burgosur politik për 15 vjet. Tani ai është bërë jashtëzakonisht i vlefshëm për qeverinë. Delegacioni evropian udhëhiqet nga një shok i shkollës së vjetër të Leo’s. Detyra e tij është të kontrollojë progresin e të drejtave të njeriut në Shqipëri. Leo mund ta bindë atë se gjithçka është në rregull. Por asgjë nuk shkon siç është planifikuar.

Premiera e filmit “Delegacioni” do të jetë në muajin nëntor në Festivalin e Filmit në Tiranë ( TIFF).

ke.mu./b.ha.

Intervista – Aktay: “Khashoggi dëshironte që bota islame të arrijë qeverisje demokratike”

Këshilltari i kryetarit të përgjithshëm të Partisë për Drejtësi dhe Zhvillim (Partia AK), Yasin Aktay, në një prononcim për Anadolu Agency (AA) rrëfen se kush është gazetari saudit Jamal Khashoggi i vrarë në mënyrë brutale në Konsullatën e Arabisë Saudite në Stamboll më 2 tetor.

“Kush është gazetari Jamal Khashoggi për të cilin është kuptuar se është vrarë brutalisht pasi hyri më 2 tetor në Konsullatën e Arabisë Saudite në Stamboll për të marrë një dokument zyrtar dhe për të cilin që nga ajo ditë nuk ka patur më asnjë lajm nga ai? Këtë çështje e ndjekin pyetjet se pse është vrarë Khashoggi? Përse është vendosur në objektiv një gazetar i larguar nga vendi i tij dhe që ishte në përpjekje për të krijuar një jetë të re mes SHBA-ve dhe Turqisë? Me sa duket mendimet e tij kanë qenë arsyet e vrasjes, mendimet të cilat i ndau me botën dhe të cilat shqetësuan qeverinë e Arabisë Saudite”.

Çfarë ishin këto ide të Jamal Khashoggit që shqetësuan familjen saudite dhe që çuan deri në vrasjen e tij mizore? Pyetjet tona ia drejtuam sociologut dhe politikanit Yasin Aktay, i cili në Turqi është një nga personat që e njeh më mirë Jamal Khashoggin dhe mendimet e tij. Pra, shpresat e Jamal Khashoggit për demokraci dhe liri që filluan me “Pranverën Arabe” ishin mendimet intelektuale që e çuan atë në vdekje.

PYETJE: Jamal Khashoggi për qytetarët turq që shikojnë televizionin për ditë të tëra është përshkruar si një “gazetar saudit”. U kuptua se Khashoggi u zhduk nga Konsullata e Përgjithshme e Arabisë Saudite në Stamboll dhe u vra më vonë. Sauditët e kanë pranuar këtë. Kush ishte Jamal Khashoggi për një qytetar të mesëm turk?

Aktay: “Për një qytetar të mesëm turk, Jamal Khashoggi në të vërtetë nuk ishte një emër i njohur përpara se të ndodhnin këto ngjarje. Duke u përmendur kaq shumë, njerëzit mund të kenë menduar se ‘nga doli ky emër?’. Sepse, Jamal Khashoggi nuk ishte një emër që përmendej shumë në mediat turke, nuk ishte një emër që fliste turqisht, por nga origjina ai ishte turk. Nëse do të kemi parasysh lëvizjet e popullatës brenda kufijve të përcaktuara në vitet e Luftës së Parë Botërore ai ishte nip i një familjeje turke e mbetur në pjesën e Arabisë Saudite, e cila ka qenë pjesë e territorit të Shtetit Osman. Familja e tij i ka rrënjët të bazuara nga qyteti Kayseri. Familja e tij e ka ndjerë veten turke përsa kohë që ka jetuar në Arabinë Saudite. Ai është nga Arabia Saudite, por në të njëjtën kohë është turk. Për këtë arsye Khashoggi i ka kushtuar rëndësi gjithmonë marrëdhënieve Turqi-Arabi Saudite”.

PYETJE: A e ndante me ju që ndjehej turk?

Aktay: “Sigurisht. Në ambientet ku ndodhej ai e paraqiste në një masë se ishte turk. Ka një gjë të çudtishme ku përmes një shembulli dëshiroj të shprehë se shpesh herë kemi vizituar Arabinë Saudite dhe pozitat e vjetra gjeografike Osmane, ku ka dhe jemi njohur me shumë njerëz që e ndjejnë veten turq. Ku gjithkush vë në dukje me rëndësi se ka lidhje me Turqinë apo ndonjë farefisni me turqit. Kjo nuk ndodh vetëm me Arabinë Saudite, por edhe në Siri, Liban madje edhe në Egjipt, Tunizi dhe Algjeri. Shohim se e kaluara Osmane përket me periudhën para 100 viteve në kohën kur të gjithë bashkë kanë qenë osmanë. Pra, ne u ndamë në pozita gjeografike të ndryshme kur kufijtë u përcaktuan njëqind vjet më parë. Në një mënyrë jemi shpërbërë. Ku si pasojë gjithmonë kemi patur një pjesë mangut. Kohët e fundit përballemi shpesh herë me këto skena që kur ‘globalizimi’ ka nisur të na e bëjë më të lehtë qasjen, takimin. Kjo është diçka që e kemi parë shumë qartë, veçanërisht në Egjipt. Shumë njerëz që kemi njohur në Egjipt e bënin të qartë se halla, tezja, gjyshi apo gjyshja ishin turq dhe ishin krenarë për këtë”.

PYETJE: Khashoggi pasi u largua nga Arabia Saudite filloi të jetonte në SHBA, por, e vizitonte edhe Turqinë. Çfarë ishin arsyset e vizitave të tij?

Aktay: “Ndoshta të gjithë jemi të vetëdijshëm se Turqia ka një veçori që është një prej qendrave të rëndësishme të botës dhe botës islame. Ku shumë takime në lidhje me botën islame zhvillohen tashmë në Stamboll. Një pjesë e madhe e takimeve, konferencave në lidhje me të ardhmen e botës islame, takimet politike, tregtare, akademike dhe intelektuale zhvillohen në Turqi. Kjo situatë e bën Turqinë një prej qendrave më të rëndësishme. Për shembull një grup aktivistësh për të drejtat e njeriut nga e gjithë bota u mblodhën dhe vendosën që të zhvillojnë çdo vit organizimin e çmimit për një vend në lidhje me çështjet politike dhe ndihmat humanitare. Si çmim të parë të organizimit për vitin 2018 ata shpallën ‘Stambolli kryeqytet i njerëzisë’. Gjithashtu kanë filluar përgatitjet për vitin e mëpasshëm. Turqia në këtë drejtim ka qenë një pikë reference, pikë fillestare. Në këtë kuptim Turqia është një qendër intelektuale dhe politike. Turqia në pretendimin e saj për t’u bërë fuqi rajonale nuk bazohet vetëm në ide të thjeshta por në të vërteta dhe mbi një bazë. Aktualisht ka një bazë ndëkombëtare sociologjike. Nëse shkoni në të gjitha hotelet në Stamboll dhe do të shikoni profilet e përgjithshme të mbledhjeve të zhvilluara do ta shikoni qartë këtë. Pra, nuk është për t’u habitur që Stambolli të ketë qenë një pikë e vizituar shpesh nga Khashoggi. Gazetari Khashoggi dhe për emra të tjerë të përzgjedhur si Khashoggi janë emra që janë të parët që vijnë ndërmend për mbledhje të tilla”.

PYETJE: A vinte çdo muaj Khashoggi”

Aktay: “Në Turqi zhvillohen aktivitete, mbledhje takime apo konferenca që mund të jenë arsye për të ardhur çdo muaj. Jo vetëm ai, por çdo intelektual vjen shpesh herë në Turqi, ku nëse më thoni një emër ju them se sa shpesh vjen në Turqi. Aktualisht mund të them se nuk ka mbetur ansjë intelektual pa kaluar në Turqi. Gjithashtu edhe në Stamboll nuk ka ansjë emër intelektuali, aktivisti dhe sidomos nga bota islame që të mos ketë kaluar nga Stambolli. Sigurisht që Khashoggi ka një situatë të veçantë. Pas largimit nga Arabia Saudite, ai filloi të jetonte në Washington deri para 1-1,5 vitesh. Lidhjet e tij me Turqinë u formuan edhe për shkak të një afrimi njerëzor. Filluan të planifikonin një martesë me një zonjë. Mendoj se kjo ka qenë edhe arsyeja që ka vizituar më shpesh Stambollin, ku ai kishte blerë një shtëpi dhe kishte filluar përgatitjet në mënyrë të shpejtë për një martesë”.

PYETJE: Atëherë kishte vendosur të jetonte në Turqi?

Aktay: “Në të vërtetë ai mendonte të jetojë në Turqi dhe në Washington. Zonja Hatice nuk kishte përfunduar ende shkollën, vazhdonte masterin, por gjithashtu ai dëshironte të kishte lidhje edhe me Turqinë, sepse kishte dashuri ndaj Turqisë. Mendonte se herët apo vonë do të kthehej në Turqi, gjë të cilën ia shprehte edhe zonjës Hatice, por edhe mua dhe shokëve. Në Turqi ai gjente ngrohtësi, gjente vetveten”.

PYETJE: “Jemi në dijeni për fjalimet e tij se e shihte Turqinë si një qendër të botës islame. Si ishte qasja e tij në këtë çështje?

Aktay: “Sigurisht kështu është. Ai gëzohej dhe kënaqej për përparimin e Turqisë në periudhën e qeverisjes së Partisë AK, nga performanca e treguar në pikën e zhvillimit, me rrugën që ka bërë në demokratizim dhe që përbënte një model shumë të mirë për botën arabe, ku dhe ai theksonte se në fund edhe bota arabe do të arrinte diku duke u ndikuar nga ky model. Sigurisht që ishte i vetëdijshëm se asnjë model nuk mund të zbatohej plotësisht në një vend. Por, me një frymëzim, një ndikim i tillë, ai ishte i vetëdijshëm se ky fllad që frynte nga Turqia do të krijonte një jehonë. Ai këtë e ndjente. Për shembull në lëvizjet e ‘Pranverës Arabe’ ai e shihte se po formohej domosdoshmërisht një paralelizëm. Kishte një entuziazëm të madh gjatë ‘Pranverës Arabe’. Edhe pse nuk ishte kundërshtar i vendit të tij, ai në lëvizjet e ‘Pranverës Arabe’ kishte ide të kundërta me vendin e tij. Këto mendime të kundërta nuk e bënin atë që të ishte një person që duhej të bëhej të heshtte, të përndiqej në vendin e tij. Natyrisht, ai ishte i pakënaqur me kontributin e vendit të tij në ‘Pranverën Arabe’. Ai përshkruhet si një gazetar kundërshtar, por ajo mbeti një shprehje që e kishte mbërthyer atë në 1.5 vitet e fundit. Ai kishte marrëdhënie të mira më parë. Ai bënte rolin e opozitës, kritikonte dhe nuk ngurronte të bënte kritika të cilat edhe kur i bënte ishin shumë të vërteta. Ai nuk po kërkonte një alternativë. Me fjalë të tjera, nuk ishte në kërkim të asnjë dinastie tjetër, të asnjë mbreti apo të një familjeje tjetër përveç familjes saudite”.

PYETJE: Çfarë kërkonte plotësisht?

Aktay: Por, kishte një mendim që mbretëria në vendin e tij të kishte qeverisje më të mirë, më demokratike, më respektuese për të drejtat e njeriut, si ajo në Britani. Për të, politikat e reformës së shpallur nga mbreti Salman bin Abdul Aziz, që pasoi mbretin Abdullah pas vdekjes, i dhanë atij shpresë të madhe. Dhe, bëri deklarata shumë të favorshme për të. Madje, nuk kundërshtonte ndërhyrjen për të eliminuar kaosin në Jemen, për të cilën në fillim nuk ishte kundër”.

PYETJE: Ju keni shkruar një shkrim. Çfarë ishte faji i Khashoggit? Atje ju keni shtruar pyetjen çfarë ishte në të vërtetë faji i Khashoggit. Përse u vendos në objektiv?

Aktay: “Ajo që kam thënë unë se pse ka vdekur Jamal Khashoggi në këtë ngjarje, se çfarë gabimi ka bërë është që ai besoi. I besoi shumë vendit të tij. Besoi shumë se njeriu i vendit të tij nuk do t’i bënte një të keqe të tillë atij. I besoi Turqisë. Besoi se nuk do të kryhej një ngjarje e tillë brenda Turqisë. Për shkak se Turqia është një shtet i fuqishëm ligjor, shtet i drejtësisë, një vend ku fuqia dhe aftësia e forcave të policisë është shumë e mirë. Prandaj, ai mendonte se këtu ndaj tij nuk mund të kishte ndonjë vrasje apo rrëmbim. Dhe, sigurisht ai besoi se nuk do të ndodhë një gjë e tillë në konsullatë. Besoi në gjënë më të thjeshtë që njerëzit e zakonshëm mund të kishin besim, gjë e cila u dëmtua. Kjo ngjarje solli në mendje mundësinë se një njeri nuk duhet t’i besojë konullatës së tij kur ai shkon atje. Kjo është një ngjarje e tmerrshme. Çfarë do të thotë që një njeri të mos i besojë konsullatës së tij. Çdo njeri jashtë vendit rastis që të ketë punë në konsullatën e vendit të tij. Nuk jep siguri tek njerëzit nëse konsullatat janë vende ku mund të kryhen lehtësisht krimet dhe të mbulohen ato. Bota moderne, a nuk është një botë e përcaktuar nga fakti se ndjenja e besimit dhe e realitetit janë shumë të zhvilluara? Sigurisht nëse nuk ka ndonjë krim të referuar nga vendi i tij. Nëse faji i tij është për shkak të opozitarit ai ka qenë edhe më parë si i tillë. Ai ka bërë rolin e opozitarit herë gjatë ‘Prenverës Arabe’ dhe herë kundër vendit të tij, por askush nuk i tha që ‘përse bën opozitën’. Këtë herë filloi të kishte vëzhgimet me kundërshtimet ndaj një numri arrestimesh, zbulimit të shkeljeve të rënda të të drejtave të njeriut pas daljes nga kontrolli të punëve pas ndërhyrjes në Jemen të cilën në fillim e kishte mbështetur, si dhe për faktin se prania e Arabisë Saudite thellonte edhe më shumë, sesa zgjidhte krizën e Jemenit. Aktualisht, ne të gjithë kemi këto vëzhgime. Tani, të gjithë vëzhguesit objektivë e dinë se Arabisë Saudite nuk i ka mbetur më misioni për të zgjidhur problemin në Jemen dhe se veçanërisht Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabia Saudite, së bashku me Iranin, janë duke thelluar krizën në Jemen. Këto tre vende nuk e lënë Jemenin në Jemen. E njëjta gjë ndodh edhe në Siri, Libi dhe Egjipt. Khashoggi e thoshte hapur se vendi i tij, Arabia Saudite në vend të zgjidhjes së problemit luante një rol që thellonte edhe më shumë problemin. Këto kritika bëhen, këto mund të jenë shqetësuese, por a mund të jetë një arsye për vrasjen, a kërkon urrejtje të mjaftueshme ndaj një personi sa të arrijë deri në eliminim? Mendoj se ka patur arsye të tjera, më shumë arsye për këtë. Nga administrata e tanishme e Arabisë Saudite, Jamal Khashoggi nuk konsiderohej vetëm si gazetar i opozitës, por edhe si truri i aftë për të organizuar opozitën. Atij i ishte atribuuar një rol i tillë, teksa ai kurrë nuk ia kishte përshtatur vetes së tij një rol të tillë, ku ai thoshte ‘Nuk do të mund të kem një rol të tillë. Aktualisht është e pamundur të bëhet një gjë e tillë në Arabinë Saudite’. Por, në anën tjetër kishte një dyshim të tillë. Nga buroi ky dyshim? Unë mendoj se ky dyshim ka ardhur pak nga frika, paranoja, nga paranoja e pushtetit”.

PYETJE: Veçanërisht pas ‘Pranverës Arabe’, tek të gjithë ne u krijua opinioni se në botën arabe kishte filluar një epokë e re në të cilën demokracia kishte lulëzuar, të drejtat e njeriut do të zbatoheshin më gjerësisht, liria e shprehjes do të zhvillohej në të gjithë botën arabe dhe njerëzit do të vinin në pushtet përmes sistemit të lirë zgjedhor. Menjëherë pas kësaj erdhi në rend dite çështja e Vëllazërisë Muslimane (Ihvan). Në këtë kuptim kishte frikë të madhe nga Vëllazëria Muslimane në rajonin e Gjirit. Dëshiroj të bëni një vlerësim edhe për paranojën në Gji për Vëllazërinë Muslimane, si dhe këndvështrimin e Jamal Khashoggi ndaj Ihvanëve.

Aktay: “Nën frikën ndaj Ihvanëve në të vërtetë qëndron frika për demokracinë. Kjo është shumë e hapur dhe e qartë. Ihvan deri më tani në asnjë vend të botës nuk ka ndjekur një rrugë për të ardhur në pushtet përmes ndonjë rruge jashtë demokracisë. Nuk ka një plan, një program të tillë. Nëse do t’i kundërshtojmë nga pikëpamja e botës së tyre të mendimit, Ihvanët kanë një mendim që është më i hapur ndaj kriritkave, kanë një qasje që është më i përshtatshëm për t’u modernizuar dhe që përbrenda saj përmban shumëllojshmërinë. Gjithashtu mbështet edhe demokracinë. Në çdo vend të botës ku janë të përhapur janë të hapur që në pushtet të vijnë me rrugë demokratike. Asnjëherë nuk kanë aplikuar dhunë dhe asnjëherë dhunën nuk e kanë bërë pjesë të programeve të tyre. Cili grup i Ihvanëve, në cilin vend të botës ka vepruar kështu? Nëse nuk ka një gjë të tillë, çfarë ndodhi në Egjipt? Erdhi në pushtet me zgjedhje dhe u largua me puç. Ata që erdhën në pushtet nuk përdorën asnjë lloj forme të dhunës, ndërsa ata që i përmbysën përdorën dhunën më të pamëshirshme duke masakruar 3.000 njerëz të pambrojtur. Ndërkohë edhe grupet Selefi të mbështetur nga vendet e Gjirit pavarësisht masakrave e kanë mbështetur puçin ushtarak. (Sigurisht nuk kanë qenë të tillë të gjithë grupet Selefi, ku në Egjipt ka patur edhe grupe Selefi që e kanë kundërshtuar grusht shtetin, madje ka patur edhe grupe liberale nga të cilët këto dolën kundër puçit). Është e qartë se Vëllazëria Muslimane ka qenë viktimë e kësaj. Ajo gjithmonë ka qenë viktimë dhe jo autore e ndonjë akti të dhunshëm. Është e pakuptimtë që gjëra të tilla t’i ngarkohen. Në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe në Arabinë Saudite ka një propagandë intensive për të djallëzuaar dhe tjetërsuar Ihvanët. Në këtë drejtim ndiqet një retorikë dhe zhvillohen lobime duke shpenzuar shumë para. Në SHBA, Britani bëhen përpjekje për t’i lançuar Ihvanët si organizatë terroriste. Por, a e kemi ne detyrë të mbrojmë Ihvanët? Jo nuk kemi. A jemi ne Ihvanë?Jo nuk jemi? A kemi ne ndonjë lidhje me Ihanët? Sigurisht që jo. Ne Ihvanët i shohim si një pjesë të rëndësishme të pozitës gjeografike islame. Unë jam sociolog dhe si i tillë interesohem shumë pak me çdo anë të botës islame. Aktualisht në botën islame nuk ka ndonjë grup më të fuqishëm dhe më të organizuar se Ihvanët me të cilët mund të bashkëpunojmë dhe për të cilët mund të themi që janë miq të demokracisë apo të përshtatshëm me demokracinë, të cilët si në Sudan, Libi, Jemen apo në Irak dëshirojnë të punojnë me demokraci dhe japin përpjekje me rrugë demokrratike. Për këtë arsye më shumë se armiqësi ndaj Ihvanëve mund të ketë armiqësi kundër demokracisë. Ihvanët nuk kanë bërë grusht shteti dhe nuk kanë aplikuar dhunë në asnjë vend. Përkundrazi, kanë një qasje që përpiqet ta gjejë të arsyeshme kudo”.

PYETJE: Khashoggi ishte gjithashtu aktiv në mediat sociale. A ishte një burim frymëzimi me idetë e tij?

Aktay: “Kishte rreth 2 milionë ndjekës. Ishte një person që kur postonte një tweet apo një deklaratë, brenda një ore mund të kishte reagime nga qindra, madje edhe mijëra persona. Kjo veçori me sa duket shqetësonte disa persona në Arabinë Saudite”.

PYETJE: Khashoggi kishte një mendim prej Ihvani? Kjo është arsyeja pse ai dukej i rrezikshëm në rajonin e Gjirit? Khashoggi mendonte se Ihvan ishte një strukturë që mbronte demokracinë në rajon?

Aktay: Ndoshta Khashoggi ishte i njohur për shumë intelektualë në botën islame dhe ashtu sikur kishte marrëdhënie të ngushta me shumë qarqe islamike ose politike, ai kishte marrëdhënie të ngushta edhe me qarqe të Ihvanëve. Ndoshta mund të ketë patur ndonjë bashkëveprim me ta, por nuk është e drejtë që ai të vendoset në një linjë të pastër të Ihvanëve. Ai ishte një njeri që kishte marrëdhënie shumë të mira me shumë shtresa të ndryshme edhe me liberalë. Ishte një njeri që kishte bashkëveprim dhe një marrëdhënie të afërt me njerëzit liberalë të krahut të majtë edhe të Egjiptit edhe të gjeografisë islame. Por, ai ishte një njeri besimtar. Jamal Khashoggi nuk kishte një praktikë politike ose lidhje me organizata. Nuk ishte pjesë e ndonjë strukture të organizuar brenda Arabisë Saudite. Nuk kishte ndërmarrë ndonjë rol organik brenda lëvizjes Ihvan. Por, ndoshta mund të vërehet afërsi nga pikëpamja e ideve. Ai gjithmonë mbronte demokracinë, hapjen demokratike. Po ashtu ishte një person që mendonte për Turqinë, e ndiqte nga afër se çfarë ndodhte në Turqi dhe po ashtu shprehte mendimet e tij. Po ashtu edhe për Egjiptin. Kishte mendime se si e gjithë bota islame gjatë ‘Pranverës Arabe’ të arrinte sërish qeverisje demokratike. Në lidhje me këtë ishte shumë aktiv. Ku madje edhe në takimet ku merrte pjesë fliste për këto çështje. Sigurisht që fliste edhe nëse Arabia Saudite mund t’i lejonte, nuk i lejonte, apo hezitonte madje edhe për pengesat që kryente. Dhe, kjo e bënte atë më interesant. Mund të them këtë se ka shumë pak njerëz nga Arabia Saudite që mund të flasin kaq hapur dhe që kanë një horizont kaq të gjerë. Edhe sikur të ketë është vështirë të gjesh njerëz që mund të shprehin kaq qartë veten e tyre. Ai mund të shprehte veten e tij edhe në anglisht edhe në arabisht. Për këtë arsye unë them se ai ishte një nga personat që ngjallte interes se çfarë do të shpreh në takime të tilla”.

PYETJE: Shumë intelektualë nga bota arabe kryesisht jetojnë në Turqi, në Evropë. Atentati ndaj Khashoggit për ata a do të ketë një ndikim nxitës për rrugën drejt demokracisë apo një ndikim frikësues?

Aktay: “Askush të mos mendojë se ngjarja që i ka ndodhur Khashoggit do të frikësojë të gjithë intelektualët. Unë mendoj se mënyra e vdekjes apo e vrasjes e ka kurorëzuar me martirizim jetën që ka jetuar. Ka jetuar një jetë me një qëndrim krenar dhe luftarak. Nuk është tërhequr asnjëherë për të thënë atë që ka patur për të shprehur. Disa mund ta kritikojnë për qëndrimin që ka patur afër me Arabinë Saudite në të kaluarën, por përse kjo duhet të jetë çështje diskutimi? Njerëzit nuk janë gjithmonë të detyruar të jenë opozitarë të vendit të tyre. E rëndësishme është ajo që të mos hezitojë të kritikojë dhe të rregullojë ato gjëra që i sheh si të gabuara absolute. Ai kritikoi publikisht vendin e tij në ‘Pranverën Arabe’, mbajti një qëndrim ndryshe nga vendi i tij. Ndërsa në çështjen e Katarit tregoi një qëndrim ndryshe. Një njeri që ka qenë i detyruar të largohej nga vendi i tij për të mos mbetur i detyruar të mbrojë gjërat që nuk beson. Ishte një njeri që ka provuar mërgimin me dhimbjen, por me idenë se shpjegimi i kësaj jete me dhimbje ndoshta mund të përbëjnë një model. Por, si rezultat ata që e kanë vrarë, që kanë urdhëruar apo kanë lidhje me këtë e mallkojnë këtë moment, sepse kanë marrë një famë të keqe. Sepse ato që janë përfshirë në këtë edhe kanë marrë një famë të keqe, edhe do të marrin ndëshkimin e kësaj. Ata nuk do të shpëtojnë së gjykuari nga ndërgjegjja ndëkombëtare. Martirizimi i tij ishte i rëndësishëm në një ngjarje të tillë. Kjo ngjarje ka krijuar një model të gjallë për njerëzit që të mendojnë lirisht, të kurorëzojnë atë që mendojnë me sjellje dhe kosto. Ndoshta ai tregoi se mendimi i lirë mund të ketë një çmim. Njerëzit janë më të prirur të thonë: ‘Le të mendojmë të lirë, por mos të na ndodhë asgjë’. Nuk ka një botë të tillë. Bota që nga krijimi i saj është një vend ku njerëzit që mendojnë të lirë duhet të paguajnë një çmim”.

Intervista – Pavel Felgenhauer: Përgatituni për një ″luftë të re të ftohtë″

Presidenti Trump i bëri një favor Presidentit Putin duke braktisur një marrëveshje që kufizonte disa armë bërthamore, i thotë një analist i Rusisë DW. Botës mund t’i duhet të përgatitet për një luftë të re të ftohtë.

Pavel Felgenhauer është një analist i pavarur ushtarak dhe politik në Moskë.

DW: Sa serioz është për sigurinë globale vendimi i SHBA për ta braktisur marrëveshjen bërthamore të forcave me rreze të mesme veprimi (intermediate-range nuclear forces, INF)?

Pavel Felgenhauer: Është si kthim pas në vitin 1983. Atëherë dukej se lufta bërthamore mund të niste në çdo çast dhe në fakt mund të niste. Ne pak a shumë jemi kthyer në nivelin e parë të kësaj.

Këto marrëveshje (INF dhe marrëveshjet e tjera të çarmatimit) ndodhën në fund të Luftës së Ftohtë dhe i dhanë një kuadër ligjor situatës, që u paraqit në fund të Luftës së Ftohtë, kur pësoi kolaps rendi komunist në Rusi dhe kur pësoi kolaps Traktati i Varshavës.

Sowjetunion 1988 US-Präsident Ronald Reagan & Präsident Michail Gorbatschow (picture-alliance/dpa/AFP)

Tani ne kemi një Luftë të re të Ftohtë, kështu që marrëveshjet, që u dhanë fund atyre të mëparshme janë të parëndësishme, sepse i referohen një situate krejtësisht tjetër. Kjo do të thotë se ka shumë gjasa që ato të prishen.

Shtetet e Bashkuara kanë lënë të kuptohet se ato do të shqyrtojnë rinegociimin e marrëveshjes, nëse ajo zgjerohet që të përfshijë edhe Kinën. A është ky një opsion realist?

Putini foli publikisht për këtë në tetori 2007, kur tha se Rusia do ta braktisë marrëveshjen, po nuk ndihmoi Amerika që ajo të bëhet ndërkombëtare, sepse Rusia dhe Kina nuk i kanë këto raketa — por Kina i ka. Tani, i njëti pretekst po përdoret nga amerikanët me Kinën.

Nëntëdhjetë përqind e raketave të Kinës preken nga marrëveshja INF, kështu që nëse bëhen pjesë e marrëveshjes, do t’u duhet të shkatërrojnë 90 përqind të raketave të tyre, gjë që kanë refuzuar ta bëjnë dhe refuzojnë ta bëjnë. Kështu që ky nuk është opsion.

Moskau Roter Platz Siegesparade mit Raketen S-300 (picture-alliance/Itar-Tass/G. Sysoyev)

A e ka Rusia interes për një marrëveshje të re INF?

Në një të ardhme të afërt, Amerika nuk çfarë të fitojë ushtarakisht duke e denoncuar INF, por Rusia ka shumë ç’të humbasë. Rusia ka zhvilluar dhe me sa duket ka stacionuar raketa kryqëzori me koka shpërthyese të bazuara në lëshues të modifikuar, megjithëse ato nuk janë testuar duke u lëshuar nga toka. Ne i kemi testuar dhe jemi të gatshëm t’i stacionojmë ato sapo të mos jetë më e vlefshme marrëveshja bërthamore për forcat me rreze të mesme veprimi. Amerikanët nuk kanë se çfarë të stacionojnë, të ndaluar nga marrëveshja. Në të ardhmen, SHBA mund të nisin të zhvillojnë sisteme të reja raketash, por kjo do të kërkojë vite për t’u realizuar.

Rusia ka stacionuar tashmë të njëjtin tip raketash në fregata, në kryqëzorë, në korveta dhe në nëndetëse, por nëse INF merr fund, ajo do të jetë në gjendje t’i vendosë ato në automjete. Dhe një kamion është më i lirë se një raketë dhe mund të fshihet më kollaj. Për Rusinë ka shumë kuptim braktisja e INF. Putini dhe gjeneralët rusë e kanë denoncuar atë që në vitin 2007.

Presidenti i SHBA Donald Trump i bëri Rusisë dhe Presidentit rus Vladimir Putin një favor tjetër, duke e marrë mbi vete turpin e denoncimit të INF.

Intervistën e zhvilloi Emily Claire Sherwin.

Intervista – David Phillips*: Debati për ndarjen e Kosovës krijon konfuzion të madh

Prof. David L. Phillips, i cili së fundi u tërhoq nga pozicioni si këshilltar i qeverisë së Kosovës, për DW flet mbi opcionin e ndryshimit të kufijve dhe stadin në raportet e dialogut Kosovë-Serbi.

Deutsche Welle: Proferos Phillips, kush i merr sot vendimet për Kosovën?

David Phillips: Nuk është e qartë kush është përgjegjës në Kosovë për dialogun me Serbinë. A është presidenti Hashim Thaçi? A ka plane për një ekip të përbashkët ku të marrë pjesë edhe qeveria? Të gjitha këto janë çështje të hapura. Megjithëse unë e kam monitoruar nga afër dialogun, unë nuk e di kush është direkt përgjegjës. Sipas asaj që kam kuptuar unë nga Hashim Thaçi, ai është autoriteti më i lartë.

Kjo pyetje mund t’i drejtohet edhe qeverisë amerikane. Çfarë roli luan qeveria amerikane në këtë dialog. Dhe cilat janë politikat e administratës së Trumpit për çështje të caktuara të dialogut, si për shembull rregullimet e kufirit. Deklaratat e John Bolton-it dhe të tjerëve janë të paqarta. Edhe ato duhen sqaruar.

Deutsche Welle: Kush duhet t’ i sqarojë?

David Phillips: Njerëzit në Kosovë duhet të vendosin për strukturën e negociatave dhe përgjegjësit e tyre. Dhe zyrtarët amerikanë duhet të sqarojnë, cili do të jetë roli i SHBA, dhe cili është qëndrimi amerikan në çështje specifike.

Deutsche Welle: Ju mendoni se këto vendime nuk janë marrë ende? Apo janë marrë dhe mbahen të fshehta?

David Phillips: Nuk e di. Nëse janë vendosur, vendimi nuk është i qartë për mua. Nëse nuk është i qartë për mua, nuk është i qartë edhe për të tjerët. Dhe nëse vendimi është marrë, atëherë është e domosdoshme mbështetja nga shoqëria civile. Prandaj është e rëndësishme të krijohet transparenca dhe qartësia sa i përket roleve dhe përgjegjësisë.

Deutsche Welle: Që nga muaji gusht, gati përditë vijnë lajme të reja për dialogun, e megjithatë është e vështirë për ne të kuptojmë të gjithën çfarë po ndodh. E reja e fundit është që Zonja Mogherini është pro ndarjes së Kosovës. Si mund të ndërmjetësohen bisedimet kur ke qëndrim të njëanshëm?

David Phillips: Askush nuk ka qenë i pranishëm në takimet midis Vuçiqit, Thaçit dhe Mogherinit. Kështu që ne nuk e dimë çfarë diskutojnë ata. Ne nuk mund të themi që Mogherini është duke punuar me një plan për ndarjen, sepse ajo nuk e ka thënë këtë. Ajo që duhet arritur është më shumë transparencë dhe qasje më e madhe, kështu që popullsia që preket direkt nga bisedime të informohet më mirë.

Deutsche Welle: Tani në lojë duket se është futur edhe presidenti francez Macron. Çfarë do të thotë kjo?

David Phillips: Duket se Franca është më e hapur për korrigjim kufijsh se sa anëtarët e tjerë të pesçes. Por ne nuk e dimë tamam. Edhe Macron duhet të bëjë deklaratë të qartë për këtë gjë. Në fakt, të gjithë anëtarët e pesçes duhet të qartësojnë çfarë presin prej bisedimeve, dhe cilat janë qëndrimet e tyre. Pesçja është Italia, Franca, Gjermania, Mbretëria e Bashkuar, dhe Shtetet e Bashkuara.

Deutsche Welle: Herën e fundit që kemi folur për Kosovën ishte në muajn gusht kur u dëgjuan idetë e para për ndryshime kufijsh, territoresh, korrigjimesh, etj. Në atë kohë kërkush nuk bëri deklaratë të qartë. Tani, tre muaj më vonë, asgjë nuk ka ndryshuar. A duhet ta kuptojmë këtë si një strategji? Apo, duhet të përdorim teoritë e konspiracionit për të kuptuar më shumë?

David Phillips: Ekziston edhe një tjetër mundësi e tretë, që të mos jetë marrë asnjë vendim. Nuk ekziston ndonjë detaj për këto idera. Nuk ka asnjë dosje. Ka më shumë mundësi që kjo të jetë më e vërtetë, se sa dy skenarët që përmendët ju. „Është diskutuar”, është një formulim shumë i paqartë, që nuk ka të bëjë me ndonjë politikë apo marrëveshje të caktuar. Unë kam pyetur për ndonjë dokument, që të flasë për detajet dhe mua më është thënë se nuk ekziston ndonjë dokument i tillë. Ndoshta ekziston dhe nuk mu dha mua. Mbase ajo që dëgjojmë është që secili thotë atë që i vjen në mendje.

Deutsche Welle: Kjo situatë e paqartë ju bëri ju të merrni vendimin që të hiqni dorë nga këshillimi i qeverisë së Kosovës në çështjet e dialogut?

David Phillips: Unë i dorëzova dorëheqjen qeverisë së Kosovës. Qeveria nuk ka kthyer ende përgjigje. Por unë nuk mund të marrë pjesë në negociata që punojnë për ndarjen e vendit. Unë nuk mendoj se kjo është një strategji efektive. Dhe nuk mendoj se Kosova mund të arrijë synimet e saj, njohjen nga Serbia, njohjen nga pesë vendet europiane, që nuk e kanë njohur ende, dhe heqjen dorë nga Rusia dhe Kina prej vetos në Këshillin e Sigurimit. Rregullimi kufitar për mua është një ide që nuk sjell normalizimin e dëshiruar të marrëdhënieve.

Deutsche Welle: Ju sapo keni shkruar një artikull që ofron si alternativë ndaj ndarjes, decentralizimin. Problemi që ka Kosova nuk është problem i të drejtave të njeriut, është problem i statusit.

David Phillips: Problemi i Kosovës është Serbia. Serbia refuzon të pranojë që e ka humbur Kosovën, që Kosova është e pavarur dhe sovrane. Kosova nuk do të kthehet më kurrë nën kontrollin e Serbisë. Serbia është duke bllokuar gjithçka. Serbia është duke e penguar Kosovën në përpjekjet që të marrë njohje më të madhe në botë. Dhe sa kohë që Serbia vazhdon të pengojë, do mbetet vetë jashtë BE-së. Sepse kapitulli 35, kërkon normalizim të marrëdhënieve midis Serbisë dhe Kosovës, para se Serbia të përparojë me kandidaturën e saj për tu pranuar në BE.

Deutsche Welle: Serbia është fqinji ynë. Dhe unë e kuptoj që BE dëshiron ta ketë edhe Serbinë në gjirin e saj. Dhe për këtë duhen bërë mbase edhe disa kompromise. Ka ky kompromisi të bëjë me marrjen e një pjese të Kosovës? Kjo është ajo çfarë është duke kërkuar Serbia? Po kërkon të marrë një pjesë të Kosovës që t’i thotë “Po” futjes në BE?

David Phillips: Politika zyrtare e Serbisë kundrejt Kosovës, e shikon Kosovën si provincë të Serbisë. Serbia nuk e pranon realitetin. Ne nuk e dimë nga ka ardhur kjo ideja për ndryshim kufijsh. Ka ardhur nga Beogradi, nga Prishtina, nga Tirana? Kush e mbështet këtë ide? Ne nuk e dimë. Ne nuk dimë as nëse Vuçiq e përkrah këtë ide. Ne dimë se pjesa më e madhe e serbëve të Kosovës, përfshirë priftin Sava, e kanë refuzuar. Sepse ndryshimi i kufijve do të margjinalizonte serbët e Kosovës dhe do të çonte në lëvizje masive të popullsisë, mund të shkaktonte dhunë dhe dëme për serbët e Kosovës. Nuk e dimë kush e mbështet këtë ide. I vetmi njeri që ne dimë se e mbështet këtë ide është Hashim Thaçi.

Deutsche Welle: Disa gazeta kanë shkruar se ideja është bërë publike pas një takimi të Dacicit me Jared Kushner…

David Phillips: Askush nuk ka qenë prezent në takimin e Kushnerit me Dacicin dhe Brnabiçin. Ne nuk e dimë çfarë kanë diskutuar ata. Ajo që dimë ne është se Dacic bëri një deklaratë pas takimit se „të gjitha obsionet janë të hapura”. Ndarja e Kosovës ka qenë gjithnjë në tavolinë. Ideja e ndarjes së Kosovës e ka origjinën tek Dobrica Ćosić dhe Akademia serbe e shkencave sociale. Vuk Drašković e mbështeti idenë kur ishte ministër i Jashtëm. Ne nuk e dimë nëse ky tai është një propozim real, apo është ideja e vjetër që riqarkullon sërish.

Deutsche Welle: Po çfarë kërkon Serbia atëherë?

David Phillips: Serbia është duke kërkuar territorin në veri të Kosovës, kompesime për investime dhe pasuri në Kosovë, mbrojtje të veçantë për minoritetet dhe kulturën ortodokse. Unë nuk kam parë ndonjë dokument të shkruar nga Serbia, ku të propozohet kjo. Unë kam parë vetëm disa shënime për takime të bëra, por gjërat janë të paqarta. Çfarë merr Kosova si shpërblim për të dhënë 20 përqind të vendit? Njohjen nga Serbia? A do bënte Serbia ndryshimet kushtetuese për të mundësuar njohjen e Kosovës? A mund të sjellë njohjen nga vendet e BE, që nuk e kanë njohur? Edhe njohjen e Spanjës, që është problematike? Moska nuk merr urdhëra nga Beogradi. Çfarë do të ndodhë me Këshillin e Sigurimit? Nuk e dimë. Ajo që di unë është se negociatat nuk mund të bazohen tek ëndërrat. Negociatat duhet të bazohen tek realitetet. Ato duhet të mundësohen nga mediatorë ndërkombëtarë, duhen monitoruar për zbatimin, përfshirë masat që merren për t’i prerë rrugën ankesave të palës tjetër. Mua nuk më duket, që dialogu Kosovë-Serbi po ndjek këto rregulla.

Deutsche Welle: Do të thotë kjo që Kosova është sot, si një ditë pas ditës së pavarësisë?

David Phillips: Debati për ndarje shkakton në Kosovë konfuzion të madh. Asnjë vend tjetër plus nuk do e njohë Kosovën, sa kohë që ky diskutim nuk ka marrë fund. Kosova ka punë përpara punë serioze: të përmirësojë shërbimet e qeverisjes, përfshirë luftimin e korrupsionit. Debati për ndarjen është largim nga punët e qeverisjes. Kjo nuk mund të vazhdojë gjatë. Kanë kaluar shumë vite dhe Kosova duhet të integrohet plotësisht në sistemin ndërkombëtar. Duhet të bëhet pjesë e institucioneve euro-atlantike, përfshirë Interpolin. Duhet të ketë liberalizimin e vizave.

Deutsche Welle: Kosova është duke krijuar ushtrinë. A mund të bëhet Kosova pjesë e NATO-s pa pasur statusin?

David Phillips: Sigurisht që Kosova duhet të ketë ushtrinë kombëtare. Ushtria kombëtare është për sigurimin e kufijve dhe mbrojtjen nga agresionet e mundshme. Serbia ka blerë armë të sofistikuara nga Rusia, përfshirë aeroplanë sulmues MIG. Rusia ka krijuar një bazë spiunazhi në Nish. Kosova ka nevojë të jetë në gjendje të mbrojë veten dhe të mbrojë sovranitetin e saj. Këshilli i Atlantikut Verior duhet të veprojë nëpërmjet programit PfP, dhe të përshpejtojë anëtarësimin e Kosovës në NATO. NATO nuk është vetëm aleancë për çështjet e sigurisë. NATO është koalicion i vendeve që ndajnë të njëjtat vlera. Kosova duhet të forcojë përpjekjet për demokraci dhe angazhimin për të drejtat e njeriut, nëse kërkon të lidhet më fort me NATO-n.

David L. Phillips është drejtor i programit për krijimin e paqes dhe të drejtat në Institutin për të drejtat e njeriut të Universitetit Columbia në Nju Jork. Prof. Phillips ka 30 vjet që punon për pavarësinë e Kosovës, kur ka qenë zyrtar i qeverisë amerikane në Capitoll Hill, kur ka qenë në grupe pune si ai i Këshillit për Marrëdhëniet me Jashtë dhe si studiues në Universitetin Columbia.

Intervista – Kastrati: FSK-së i duhen edhe shtatë vjet për tu bërë ushtri

Ish-komandanti i Forcave të Sigurisë së Kosovës, Kadri Kastrati, thotë se kalimi në Kuvend i tri projektligjeve është lajmi më i mirë për Kosovën që nga shpallja e pavarësisë. Kastrati thotë se FSK-së i duhen shtatë vite për tu bërë ushtri. Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, Kastrati thotë se Ushtria e Kosovës nuk do të pajiset me armatim të rëndë, mirëpo do të jenë në gjendje të kryejë detyrat e saj me të cilat obligohet me ligj.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Kastrati, Kuvendi i Kosovës miratoi në parim tri projektligjet për FSK-në. Nëse do të krahasonit propozimin e mëparshëm për Ligjin për Forcat e Armatosura të Kosovës dhe këto tri projektligje, cilat dallime i shihni në këtë transformim?

Kadri Kastrati

Kadri Kastrati

Kadri Kastrati: Dallimi është vetëm që emri i Forcës së Sigurisë mbetet, për arsye se nuk ka ndryshime kushtetuese. Tjera dallime nuk ka. Kjo është një ngjarje kryesore pas shpalljes së pavarësisë së Republikës së Kosovës më 17 shkurt 2008, për arsye se më këto tri projektligje po kompletohet infrastruktura apo arkitektura e mbrojtjes dhe sigurisë në Kosovë dhe kjo është një ngjarje që i ka gëzuar jo vetëm pjesëtarët e Forcës së Sigurisë, por të gjithë qytetarët e Republikës së Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Vitin e kaluar NATO kishte kërkuar që ushtria e Kosovës, të bëhet me ndryshime kushtetuese. Sivjet NATO nuk ka përmendur deri më tani këto ndryshime. Cili është mendimi i juaj, pse ka ardhur deri te ky, nëse mund ta quajmë, evaluim i qëndrimit të Aleancës Veriatlantike?

Kadri Kastrati: Edhe ne kemi dëshiruar që të kemi ndryshime kushtetuese dhe kjo të shkojë në mënyrë të rregullt, mirëpo duke pas parasysh dhe duke parë që politika e Beogradit nëpërmes përfaqësuesve të tyre, Lista Serbe këtu në Kosovë, nuk kanë dashur asnjëherë të dëgjojnë apo të ulen të bisedojnë për ndryshime kushtetuese dhe për të ecur përpara Kosova me këtë proces, të transformimit të Forcës së Sigurisë në Forca të Armatosura, atëherë edhe NATO e ka parë që koha po skadon, koha po ecë, Kosova është shtet i pavarur dhe sovran, e ka të drejtën e formimit të Forcave të Armatosura dhe në një mënyrë, heshturazi ka thënë që ecni tutje, është çështje e juaja dhe formoni ushtrinë.

Radio Evropa e Lirë: Sa shihni ju rrezik nga rishikimi i pozicionit të NATO-s karshi FSK-së pas ndryshimeve ligjore që u bën në Kuvend rreth kapaciteteve dhe mandatit të FSK-së?

Kadri Kastrati: Nuk ka asnjë rrezik. Normal që NATO-ja do ta rishikon mandatin e vetë këtu në Kosovë. Unë pres që Këshilli Veriatlantik i NATO-s që është organi më i lartë i NATO-s, të ulet dhe të rishikojë në të ardhmen mandatin e saj, për arsye se dy ushtri nuk mund të qëndrojnë në një shet. Mirëpo, ne duhet ta kemi parasysh një gjë, që Kosova nuk do ta ketë ushtrinë së paku për 7 vitet e ardhshme, për arsye se Kosovës apo Forcës së Sigurisë së Kosovës, i nevojiten shtatë vite, minimumi deri në dhjetë për t’i ngritur kapacitetet ushtarake të mjaftueshme për të kryer detyrat bazuar në misionin që do ta ketë në bazë të ligjit që është miratuar në Parlamentin e Republikës së Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: A shihni ju përplasje të përgjegjësive mes FSK-së së transformuar dhe KFOR-it në Kosovë?

Kadri Kastrati: Jo. KFOR-i do të ndihmojë ashtu si ka ndihmuar deri më tani Forcën e Sigurisë, që të ecë më tutje në ngritjen e kapaciteteve ushtarake. Unë dua të iu them që KFRO-i që nga fillimi e deri më tash ka ndihmuar Forcën e Sigurisë, ka qenë brenda Forcës së Sigurisë, për ta ndihmuar këtë forcë të zhvillohet, të ngritët në kapacitetet e saja operacionale, dhe unë mund të iu them lirisht që Forca e Sigurisë së Kosovës i ka të gjitha standardet e plotësuara, bazuar në standardet e NATO-s, dhe kjo duke iu falënderuar KFOR-it dhe partnerëve tanë strategjik, kuptohet edhe vendore, mirëpo barrën kryesore për këtë çështje ku jemi deri më tani, e bartë NATO-ja nëpërmes KFOR-it këtu në Kosovë.

Radio Evropa e Lirë: Bazuar në ligjet e reja të miratuara në parim por edhe në bazë të pikëpamjeve tuaja, çfarë lloj armatimi i duhet Ushtrisë së Kosovës dhe cili do të jetë kalibri më i madh i armatimit?

Kadri Kastrati: Nga 2012 deri më 2014, është bërë një rishikim strategjik i sektorit të sigurisë në përgjithësi në Kosovë, e në veçanti për Forcën e Armatosura të Republikës së Kosovës dhe është paraparë që Ushtria e Kosovës do të pajiset me armatim mbrojtës. Kjo do të thotë që nuk do të ketë tanke, nuk do të ketë aeroplanë luftarakë, nuk do të ketë asnjë armatim sulmues, për arsye se ne edhe sipas Kushtetutës se Republikës së Kosovës nuk kemi pretendime të territoreve të vendeve fqinje dhe nuk kemi nevojë që Ushtria e Kosovës në të ardhmen të armatoset me armatim ofanziv (sulmues).

Video: Rruga e gjatë për ta bërë ushtrinë

Ne si Kosovë, Forcën e Sigurisë apo Forcën Ushtarake, do ta armatosim me armatim mbrojtës që do të jetë e gatshme që të kryejë detyrat bazuar në misionin që do ta ketë. Mbrojta e sovranitetit dhe integritetit territorial të Kosovës, mbështetja e autoriteteve qendrore dhe lokale, mbrojtja e jetëve dhe pronave të qytetarëve të Republikës së Kosovës, dhe pjesëmarrjen në operacionet paqeruajtëse me NATO-n. Kalibri më i madh që është paraparë për Ushtrinë e Kosovës, do të jenë topat deri në 105 milimetra, minahedhës deri 120 milimetra, mbrojtje kundërajrore, helikopterë dhe të gjithë armatimin nën këtë kalibër që është i mjaftueshëm dhe i nevojshëm për të kryer të gjitha këto detyra që dalin nga misioni i ardhshëm i Ushtrisë së Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Në cilën fazë do të armatoset me armatim të rëndë FSK apo ushtria e ardhshme e Kosovës?

Kadri Kastrati: Gjatë viteve 2012-2014, kur është bërë rishikimi strategjik i sektorit të sigurisë, është bërë edhe plani i ngritjes së kësaj force, apo plani i veprimit që është paraparë në atë kohë 10 vjet, por unë rekomandoj fuqishëm institucionet e Kosovës pasi që ne jemi vonuar katër vite, që ky plan të zvogëlohet në shtatë vjet. Ko është paraparë me faza. Faza e parë, është ngritja apo shndërrimi i Ministrisë së Forcës së Sigurisë në Ministri të Mbrojtjes, riorganizimi i saj. Pastaj është ngritja e doktrinave, rregulloreve, i gjithë ai dokumentacion që duhet të adoptohet bazuar në ligjet që tashmë kanë kaluar në Parlament dhe ristrukturimi i strukturës të ushtrisë që do të jetë më ndryshe.

Një vit ose një vit e gjysmë, kjo forcë do të punoj vetëm në ristrukturim dhe në përpilim të këtyre dokumenteve, dhe pastaj do të shkohet çdo vit me blerjen e armatimeve, pajisjeve shtesë, dhe ngritjen e kapaciteteve njerëzore, duhet të jenë edhe 2500 pjesëtarë të rinj dhe 3 mijë rezervë sa janë paraparë në forcën ushtarake.

Radio Evropa e Lirë: Në bazë të NATO-s, secili vend anëtar duhet të shpenzojë 2.5 për qind të GDP-së, a do jetë rasti i njëjtë edhe me Kosovën?

Kadri Kastrati: Deri në 2.5 është e paraparë me standarde të NATO-s. Ne e kemi më pak se 1 për qind. Unë jam shumë i bindur se buxheti i Republikës së Kosovës nuk do të ngarkohet me ngritjen e kapaciteteve ushtarake, dhe unë pres që qeveria, ashtu siç është paraparë, në rishikimi strategjik të sektorit të sigurisë, buxheti aktual sa është i Forcës së Sigurisë, të ngritët edhe për 5 milionë euro çdo vit, që do të mjaftonin për ta ngritur këtë forcë e cila do t’i kryente detyrat bazuar në mision e vet.

Radio Evropa e Lirë: Sa do të jetë e madhe kjo ushtri nëse krahasohet me vendet fqinje të Kosovës?

Kadri Kastrati: Përafërsisht është një balancim. Kjo forcë është e paraparë që t’i ketë 8 mijë pjesëtarë, 5 mijë aktivë dhe 3 mijë rezervë. Ne kemi bërë një studim në atë kohë dhe kemi bërë edhe skenarë të mundshëm se sa i nevojitet Kosovës forcë ushtarake nëse kërcënohet nga jashtë, për t’i plotësuar të gjitha këto detyrime dhe obligime që dalin nga misioni, dhe ne kemi ardhur deri tek një përfundim të atij studimi që Kosovës nuk i nevojiten më tepër se 8 mijë pjesëtarë, të cilët do të jenë të trajnuar, të pajisur me standarde të NATO-s për t’i kryer të gjitha këto detyra.

Unë pres që në këto shtatë vitet e ardhshme, Kosova t’i ngritë këto kapacitete ushtarake për t’i dalë përballë të gjitha detyrimeve të veta që i ka përpara bazuar në ligj dhe bazuar në obligimet që do t’i ketë.

Intervista – Vermeulen: Kosova mund të shkojë drejt krizës fiskale

Shefi i Fondit Monetar për Kosovë, Ruud Vermeulen

“Buxheti i Kosovës nuk mund të përballojë një rritje aq të shpejtë të shpenzimeve për skemat sociale. Të mos i përmendim skemat e tjera pensionale që janë duke u shqyrtuar. Po që se do të zbatoheshin edhe ato, shpenzimet do të rriteshin në shkallë të paqëndrueshme”, thotë ndër të tjera në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, shefi i Fondit Monetar për Kosovë, Ruud Vermeulen.

Radio Evropa e Lirë: Më shume se 350 mijë qytetarë të Kosovës marrin para nga skemat sociale dhe pensionale, ky numër mund të rritet. Qeveria e Kosovës paguan 370 milionë euro për këto skema. A do ta sjell kjo në krizë buxhetin?

Ruud Vermeulen: Tingëllon shumë alarmuese të flasim për një krizë në këtë pikë. Megjithatë, nëse shikojmë trendet dhe presionin në rritje për të futur në zbatim skema të reja të pakuptimta kategorike sociale- qoftë për mësimdhënësit, policët, minatorët e Trepçës, e kështu me radhë – Kosova mund të jetë në rrugën e krijimit të një krize fiskale. Kjo është natyrisht diçka që ne do të donim ta shmangnim.

Vitin e kaluar, Kosova shpenzoi diku 383 milionë euro për skemat sociale, 30 për qind më shumë se në vitin 2015. Dy të tretat e kësaj rritje kanë ardhur vetëm për shkak të skemës për pensionet e veteranëve të luftës, derisa 13,300 veteranë të luftës kanë nisur të marrin pensione në pjesën e fundit të 2015-ës (më shumë se sa 12,000 që parashiheshin në fillim) dhe ky numër shkoi pastaj në 36,000 në fund të vitit të kaluar.

Këtë vit, parashihet që shpenzimet për skema sociale të shkojnë deri në mbi 400 milionë euro, një rritje prej më shumë se 10 për qind krahasuar me vitin e kaluar. Rreth një e treta e kësaj rritje vjen sërish për shkak të skemës për veteranët e luftës meqë mbi 2000 përfitues të rinj janë shtuar këtë vit.

Nëse shohim përpara, buxheti i Kosovës nuk mund të përballojë një rritje aq të shpejtë të shpenzimeve për skemat sociale. Të mos i përmendim skemat e tjera pensionale që janë duke u shqyrtuar. Po që se do të zbatoheshin edhe ato, shpenzimet do të rriteshin në shkallë të paqëndrueshme.

Më lejoni të theksoj se kjo nuk është vetëm shqetësuese për shkak të kostos fiskale dhe diversionit të parasë së taksapaguesve që do të ishte në dispozicion për shpenzime më produktive në edukim, shëndetësi dhe infrastrukturë, por është shqetësuese edhe për shkak të ndikimit në tregun e punës.

Benefitet e skemave pensionale që janë gjeneroze dhe mund të krahasohen me pagat minimale dhe mesatare dhe që kërkojnë që përfituesit të mos jenë në marrëdhënie pune mund të lënë jashtë tregut të punës një numër tepër të madh të kosovarëve që janë të aftë për punë dhe po ashtu mund të dekurajojnë përfituesit për të gjetur punë (duke fryrë në këtë mënyrë të ashtuquajturat pagat e rezervimit) . Kjo lëndon konkurrencën dhe rritjen ekonomike të Kosovës.

Riklasifikimi i veteranëve të luftës është dashur të ndodhte shumë më parë

Radio Evropa e Lirë: Prokuroria e Kosovës, ka filluar hetimet për të gjithë ata që janë regjistruar si veteranë lufte, po që asnjëherë nuk kane marrë pjesë në luftë. Ju e keni kritikuar këtë proces qe nga fillimi se nuk është bërë në mënyrë të duhur. A jeni të kënaqur me atë se çfarë po bëjnë autoritetet tani?

Ruud Vermeulen: Ne kemi avokuar dhe vazhdojmë të avokojmë për verifikimin dhe riklasifikimin e veteranëve të luftës, i cili është dashur të ndodhte shumë më parë, në përputhje me ligjin e amendamentuar mbi veteranët e luftës që hyri në fuqi në prill të vitit të kaluar.

Ky proces i riklasifikimit të veteranëve sipas kohës së shërbimit të tyre dhe duke rregulluar pensionet në përputhje me këtë shërbim, sikurse duke ndalur dhe kthyer pagesat për pensione nga ata që nuk kanë kërkuar këto benefite në mënyrë legjitime, ishte dashur të mbaronte tashmë për të siguruar që shpenzimet totale të mos tejkalonin 0.7 për qind të Bruto produktit Vendor, siç parashihej me ligj.

Për fat të keq, ky proces nuk është iniciuar ende. Si rezultat, këtë vit shpenzimet për pensionet e veteranëve të luftës pritet të tejkalojnë 0.5 për qind të Bruto Produktit Vendor. Kjo është baras me më shumë se 30 milionë euro të cilat do të mund të përdoreshin për të investuar në përmirësimin e infrastrukturës, shëndetësisë dhe edukimit.

FMN: Rritja ekonomike në vitin 2018 parashihet rreth 4 për qind

Radio Evropa e Lirë: Cilat janë parashikimet e FMN-së për rritjen e ekonomike më 2018? Çka po e shtynë këtë rritje? Pavarësisht rritjes së ekonomisë, varfëria dhe papunësia akoma janë të larta. Çfarë duhet të bëjë Kosova në mënyrë që të rrisëpunësimin dhe të zvogëloj varfërinë.

Ruud Vermeulen: Ne presim që rritja ekonomike të jetë rreth 4 për qind këtë vit, kryesisht në linjë me shkallët e rritjes që kemi parë në vitet e fundit, por ne do ta rishikojmë këtë çështje në misionin tonë të ardhshëm konsultativ mbi Artikullin IV.

Aktiviteti ekonomik ende dominohet nga konsumi privat, i cili financohet në masë të madhe nga të hyrat e remitencave, pastaj nga investimet. Krahasuar me vitin 2017, kontributi nga eksportet kaloi në negativ për shkak të rritjes në importit dhe rënies në eksporte e që pjesërisht ka të bëjë me ndalimin e përkohshëm të prodhimit të Ferronikelit, eksportuesit më të madh të Kosovës.

Derisa rritja është e lartë krahasuar me vendet e rajonit, nuk mjafton të ngushtohet boshllëku i madh i të hyrave me vendet e tjera në rajon apo BE, ose të gjenerohen vende pune për të ulur shkallën e papunësisë.

Për ta zmadhuar rritjen ekonomike të Kosovës, politik-bërësit duhet të dizajnojnë një model tjetër duke kaluar nga modeli aktual i rritjes ekonomike që bazohet në konsumin e financuar nga remitancat dhe investimet në sektorë jo-tregtues drejt një modeli që do të bazohej në investimet në sektorë tregtues dhe eksporte.

Investimet në kapitalin human dhe fizik janë të nevojshme për të nxitur zhvillimin dhe rritjen e sektorit privat. Kjo duhet të shkojë paralelisht me reformat që forcojnë klimën e biznesit e që përfshijnë sundimin e ligjit. Sektori privat dhe jo sektori publik do të duhej të ishte motori i rritjes së ardhshme ekonomike dhe i krijimit të vendeve të reja të punës.

Radio Evropa e Lirë: A ka ndonjë plan për një program të ri ndërmjet Kosovës dhe FMN-se?

Ruud Vermeulen: Ne jemi të gatshëm të diskutojmë për një program të ri të mbështetu nga fondet me kërkesë të autoriteteve. Deri më tani nuk kemi marrë një kërkesë të tillë.

Rritja e shpejtë e kredive në disa segmente mund të ngërthejë në vetë riske të mëdha

Radio Evropa e Lirë: A është sektori financiar i qëndrueshëm?

Ruud Vermeulen: Me kapitalin e lartë, mbulesat e larta të likuditetit dhe një nivel të ulët të kredive me probleme (NLP) me dispozita të tërësishme, bankat e Kosovës janë të pajisura mirë për të përballuar goditje të mëdha. Pas krizës globale financiare që nuk e preku aq shumë Kosovën, bankat dhe mbikëqyrësit e tyre në të gjithë botën, por edhe në Kosovë, forcuan menaxhimin e rreziqeve, rrjetet e sigurisë financiare, dhe mbikëqyrjen mikro- e makro- prudenciale. ]

Kjo ndihmoi sigurimin dhe forcimin e stabilitetit financiar. Rritja e kredisë reflekton pjesërisht thellimin financiar meqë më shumë amvisëri dhe firma kanë qasje në financimin nga bankat. Megjithatë, ne tërheqim vëmendjen nga përqendrimi tek rritja e statistikave për rritjen e kredive duke marrë parasysh që rritja e shpejtë në disa segmente mund të ngërthejë në vetë rriske të mëdha.

Për shembull, rritja e shpejtë në huamarrjen nga konsumatorët e pasiguruar që përdorët për të financuar blerjen e pronave mund të jetë shqetësuese nëse kalon në furnizim të tepërt. Andaj, mbetet e rëndësishme për mbikëqyrësit që të monitorojnë kësi lloj dobësish. Jashtë sektorit bankar, është inkurajuese të shohim se Banka Qendrore ka ndërmarrë poashtu masa për të përmirësuar kushtet në sektorin e sigurimeve.

Radio Evropa e Lirë: Kosova tashmë ka shpenzuar pothuajse të gjithë fondin e rezervave – emergjencave kryesisht për evente folklorike. A është kjo mënyra e duhur për tu shpenzuar ky fond?

Ruud Vermeulen: Sipas nesh, një rezervë e dizajnuar mirë për paparashikueshmërinë duhet të jetë një balancë ndërmjet fleksibilitetit buxhetor dhe disiplinës fiskale. Shumë shtete kanë rezerva të tilla në buxhetin e tyre për të mbuluar shpenzimet urgjente, të paparapara dhe të pashmangshme brenda vitit fiskal pa i dëmtuar targetet buxhetore si për shembull shpenzimet që vijnë si pasojë e katastrofave natyrore.

Buxheti i Kosovës përmban gjithashtu një rezervë të vogël për shpenzime të tilla. Në praktikë, ka një presion të madh për ta përdorur këtë rezervë për financimin e iniciativave të reja shpenzuese e, në këtë mënyrë, ai e humb kuptimin. Natyrisht se disa nga gjërat për të cilat është përdorur kjo rezervë nuk ishin të parapara. Në këtë kontekst, për të ecur përpara ne mendojmë se është e rëndësishme të kufizohet përdorimi i kësaj rezerve dhe të përdoret vetëm për shpenzime urgjente dhe të paparashikuara.

Kosova duhet të forcojë luftën kundër ekonomisë joformale

Radio Evropa e Lirë: Kosova ka pranuar para nga donatorët e jashtëm me shumë se secili shtet ne rajon. Pse akoma është shteti me i varfër ne Ballkan? Kush duhet të fajësohet?

Ruud Vermeulen: Më lejoni që fillimisht të them se krahasimi ndërmjet shteteve vetëm se pasqyron pjesërisht tërë pamjen. Sfidat për zhvillimin e Kosovës ishin dhe janë ende të vështira. Konflikti 1998-1999 ka lënë rezervat edhe ashtu të ulëta të Kosovës virtualisht të zbrazëta, ndërsa për shkak të neglizhencës disa-vjeçare para konfliktit kjo është reflektuar edhe në bazën e nënzhvilluar prodhuese, shkolla, rrugë dhe infrastrukturë tjetër jetike.

Duke e marrë parasysh këtë, regjistrimi i rritjes që nga pavarësia është modest por do të mund të ishte më i mirë gjithashtu duke marrë parasysh shkallën e lartë të papunësisë dhe shkallët e joaktivitetit që i përmenda më herët. Që nga pavarësia, resurse të limituara janë shndërruar në shpenzime joproduktive për pagat në sektorin publik dhe benefitet sociale, derisa investimet në sektorin publik nuk janë dedikuar domosdoshmërish për projektet me kthimin më të lartë ekonomik.

Me mbledhjen e taksave që janë më të ulëta se mesatarja në rajon, Kosova duhet të forcojë luftën kundër ekonomisë joformale, të mbyll boshllëqet e mëdha të taksave, dhe të zgjerojë bazën tatimore, duke u siguruar se paratë e taksapaguesve shpenzohen si duhet.

Andaj, autoritetet duhet të fokusohen në përmirësimin e mëtejmë të përbërjes së buxhetit dhe në efektshmërinë e shpenzimeve për të krijuar më shumë hapësirë për shpenzime që kanë për qëllim rritjen ekonomike në fushat që i përmenda më herët.

Përshpejtimi i reformave për të fuqizuar prokurimin publik, menaxhimin e investimeve publike, performimin dhe mbikëqyrjen e ndërmarrjeve publike, do të jetë o rëndësishëm jo vetëm për të përmirësuar efektshmërinë e shpenzimeve, por edhe për të rritur transparencën dhe llogaridhënien. Pra, për të pasur një rritje kuptimplotë ekonomike reforma të tilla të financave publike duhet të plotësohen nga reforma të tjera për të forcuar klimën e biznesit.

Intervista – Zhelko Komshiq: “Kosova është shtet i pavarur”

“Nuk duhet të ketë krizë në Bosnjë-Hercegovinë”, thotë në intervistën ekskluzive për Deutsche Wellen, anëtarit kroat në Presidencën e këtij vendi, Zhelko Komshiq. Komshiq flet edhe për njohjen e Kosovës.

Deutsche Welle: Zoti Komshiq, a jemi në prag të një krize të thellë në Bosnjë-Hercegovinë, siç thonë shumë analistë?

Komshiq: Mendoj se jo, të paktën unë nuk shoh asnjë shkak pse të ketë krizë, nëse dikush nuk do qëllimisht të shkaktojë këtë krizë. Por këtë pyetje duhet t’ua drejtoni atyre që e duan këtë krizë. Rezultatet e zgjedhjeve janë këto që janë. Zgjedhjet janë zbatuar sipas rregullave nga vitit 1996. Çështje tjetër është nëse dikush është i kënaqur apo jo me rezultatet e zgjedhjeve. Kjo është pra çështje politike nëse dikush i pranon rezultatet e zgjedhjeve apo jo.

Ju angazhoheni për një opsion qytetar në Bosnjë-Hercegovinë. Por në Presidencë përfaqësohen tri entitete, tri kombe. Si e shikoni ju këtë pozitë në Presidencë?

Pozita ime është e vështirë. Nuk ka qenë e lehtë as në dy mandatet e kaluara. Nëse kandidon me një opsion qytetar, duhet të ketë një masë të mjaftueshme zgjedhësish që e votojnë këtë opsion, por kjo masë nuk e liron askend nga përgjegjësia që të bëj hapin e parë në këtë drejtim. Dua të jetoj si ju në Gjermani, ku të gjithë njerëzit janë të barabartë, pavarësisht prejardhjes dhe origjinës së tyre. Fakti që Bosnjë-Hercegovina është ashtu siç është, nuk do të thotë se duhet të mbetet e këtillë.

Bosnien Herzegowina Wahlen 2018 Zeljko Komsic (Getty Images/AFP)

Në Presidencë nuk do ta keni fare lehtë, sepse aty do të jetë edhe anëtari i zgjedhur nga serbët, Milorad Dodik, i cili punon në shkatërrimin e vendit. Si e paramendoni bashkëpunimin në Presidencë?

Në Kushtetutën tonë nuk flitet për përfaqësuesit e kombeve në Presidencë, por vetëm për pjesëtarët e tri kombeve. Legjimiteti i përfaqësuesve buron pra jo nga populli si kolektiv, por nga qytetarët, zgjedhësit në B-H. Sa i përket Presidencës së B-H, unë edhe më parë në dy mandate kam qenë në Presidencë, ku ishte edhe Nebojsha Radmanoviq, nga partia e Dodikut. Kemi pasur bashkëpunim solid. E si do të pozicionohet Milorad Dodiku nuk e di. Por do të ishte më mirë sikur të sillej racionalisht, sepse çdo bllokadë e Presidencës mund të kthehet si bumerang. Nuk e di si do të punojë Dodiku, por që tani e di se nëse fillon me bllokada, ky do të jetë problem i madh edhe për te dhe Republikën Serpska.

Dodiku ka thënë se nuk do të lejojë futjen e Bosnjë-Hercegovinës në NATO. Si do të arrini kompromis me te për këtë çështje?

Dodiku nuk ka ndonjë superfuqi. Vendimi për NATO-n është miratuar dhe kurrë nuk ka ndryshuar. E gjitha që mund të bëjë Dodiku është të kërkojë ndryshimin e këtij vendimi, por për këtë nuk do të ketë miratimin e dy anëtarëve tjerë të Presidencës. Vendimi pro anëtarësimit në NATO pra ekziston.

Në dy mandatet e kaluara keni qenë shumë të ashpër në qëndrimet ndaj Serbisë. Cili do të jetë raporti juaj në këtë mandat ndaj Serbisë?

I njëjti si ndaj Kroacisë. Pra ato do të respektohen deri sa këto vende i respektojnë standardet e raporteve të mira fqinjësore mes vendeve – që vlenë për të gjithë, Bosnjë-Hercegovinën, Sebinë dhe Kroacinë. Ky është një pozicion normal i të gjithë atyre që quhen shef i një shteti.

A jeni të gatshëm për raporte të mira edhe me Vuçiqin?

Unë jam i gatshëm për bashkëpunim të mirë me të gjithë, pra edhe presidenten e Kroacisë dhe presidenin e Serbisë, e natyrisht edhe Malit të Zi. Por kërkoj që të dihet qartë se ku janë kufijtë e Bosnjë-Hercegovinës dhe duhet të sillemi mbi këtë bazë.

Kur jemi tek kufijtë – muajt e fundit ka pasur iniciativa në rajon për ndryshimin dhe korrigjimin e tyre. Cili është qëndrimi juaj?

Mendoj se kufiri i Biosnjë-Hërcegovinës nuk duhet të ndryshojë, nuk duhet të preket dhe nuk duhet të ketë shkëmbime territoresh, sepse kështu krijohen precedente të rrezikshme. Kufijtë e B-H janë përcaktuar dhe këtë e ka konfirmuar edhe i ashtuquajturi Komisioni i Badinterit. Shkëmbimi i territoreve nuk vjen në konsiderim, sepse do të ishte një precedent i rrezikshëm.

A vlenë ky qëndrim edhe për Serbinë dhe Kosovën?

Unë nuk mund të flas në emër të Serbisë dhe Kosovës.

Bosnien und Herzegowina Zeljko Komsic (picture-alliance/AA/S. Yordamovic)

Po ju pyes, sepse shumëkush bën paralele mes ndryshimit eventual të kufijëve atje me B-H?

Shumëkush mund t’i ndërlidhë këto gjëra me B-H, por kjo nuk do të lejohet në këtë vend. Kjo nuk ka lidhje me B-H. Se çfarë do të bëjnë Serbia dhe Kosova, kjo është çështje e tyre dhe do të ishte shumë e pahijshme të përzihemi në këto punë. Unë kam mendimin tim për këtë çështje, por ky është mendim privat.

Cili është ky mendim?

Po ju them: Ky është mendim privat. Unë vërtet mendoj që raportet mes Serbisë dhe Kosovës duhet të zgjidhen si raporte mes dy shteteve fqinje dhe miqsore. E si do të zgjidhen ato, kjo është çështje e tyre. Unë nuk kam kurfarë dileme se Kosova është shtet i pavarur. Por duhet ta dini – ky është mendimi im privat.

Cila do të jetë pozita juaj në këtë mandat për njohjen e pavarësisë së Kosovës? 

Pozita ime është absolutisht e qartë. Ju thash që Kosova është shtet i pavarur dhe do të ishte e mençur sikur ta njihte edhe Bosnjë-Hercegovina, por me Miloradom Dodikun në Presidencë, dyshoj se do të merret një vendim i tillë. Pra unë nuk e fsheh qëndrimin tim: Kosova është shtet i pavarur.

Zhelko Komshiq, nga Fronti Demokratik, është zgjedhur anëtar i Presidencës, si pjesëtar i popullit kroat. Koshiq ka qenë dy herë më parë, para Dragan Çoviqit, anëtar i Presidencës së B-H.

Video – Xhisiela Maloku rrëfehet ekskluzivisht në “Open” të gazetares Eni Vasili

Xhisiela Malokut në Top-Channel, në emisionin “Open” të gazetares Eni Vasili.