VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Tufa i përgjigjet Brahos: Të ndërhyjë drejtësia që të mos ndodhë tragjedi. Braho i mbyllte të pafajshmit në çmendinë

By | April 2, 2019

Komentet

Intervista – Gëzim Alpion: Reforma zgjedhore dhe arsimi modern, këto e nxjerrin Shqipërinë nga kriza

Prof. Gëzim Alpion nga Departamenti i Sociologjisë në Universitetin e Birminghamit në Britaninë e Madhe, flet në një interviste ekskluzive për gazetën “Shekulli”. Prof. Alpion analizon krizën në të cilën ndodhet Shqipëria, diasporën, çështjen Brexit dhe krizën në familjen mbretërore

Erjon Dervishi

Britania e Madhe ka dalë përfundimisht nga Bashkimi Europian, por dilemat mbeten. Atje jeton dhe punon një emigracion i konsiderueshëm nga Shqipëria, të cilët do të preken drejtpërdrejtë nga ky proces. Gazeta “Shekulli”, ka realizuar një intervistë ekskluzive me Profesorin e njohur të Sociologjisë në Universitetin e Birminghamit në Britaninë e Madhe. Prof. Alpion shpjegon situatën në të cilën ndodhet Shqipëria, krizat e saj, e ardhmja sociale dhe niveli qesharak i klasës politike në vend, si dhe ikja e Agron Tufës nga Shqipëria. Prof. Alpion në korrik të këtij viti, do të botojë të plotë librin për humanisten e madhe shqiptare, Nënë Tereza.

Prof. Alpion, Shqipëria gjendet në një udhëkryq të madh. Nga njëra anë kemi sfidën e integrimit për në Bashkimin Europian, nga ana tjetër kemi krizën politike dhe sfidat sociale, të cilat prekin thellë ekonominë dhe shoqërinë shqiptare. Si e shikoni perspektivën e Shqipërisë në vitet që vijnë?

Shqipëria po përjeton një krizë identiteti. Shkaqet për amullinë e tre dekadave shpesh ja faturojmë kryesisht sistemit totalitar. Monizmi ka fajet e veta por rrënjët e kësaj situate duhen gjetur si në dekadat e fundit ashtu edhe në të kaluarën e largët. Ne kemi humbur kontakt me thelbin tonë, vetëdijen tonë, dhe gjenezën tonë.

Ndërsa popujt e tjerë e sajojnë me lloj-lloj mënyrash ‘lashtësinë’ e tyre, ne vazhdojmë ta shpërfillim dhe shpërdorojmë antikitetin tonë me indiferentizëm dhe papërgjegjshmëri të frikshme. Në 108 vitet e shtetit modern shqiptar shumë gjera duhej dhe mund të ishin bërë më mirë, por mbi të gjitha duhej të kishim punuar më shumë kryesisht për tu rilidhur me rrënjët tona.

Disa nga mangësitë që vihen re gjatë ekzistencës së shtetit shqiptar shpjegohen me mungesën e një elite kombëtare të përgjegjshme për fatet e vendit.

Faik Konica ka argumentuar se elitën tonë e shkatërruan otomanët. Kjo deri diku është e vërtetë.

Asnjë elitë nuk është e përjetshme. Çdo elitë ka ciklin e saj: ajo lind, lulëzon, venitet, shpërbëhet dhe zëvendësohet me një elitë tjetër me mendësi të re dhe vizion të ri. Ajo që çdo elitë ka të përbashkët është përgjegjësia ndaj fateve të vendit. Mjerë ai vend e popull që mbeten pa një elitë të tillë.

Pushtimi otoman pati kusuret e tij në zhvillimin ose më saktë në stanjacionin tonë kombëtar. Fantazma otomane akoma nuk është larguar nga trojet tona; ajo është rrishfaqur rrishtasi në formën e neo-otomanizmit, metastazat e të cilit po depërtojnë gjithmonë e më thellë në Shqipëri dhe veçanërisht në Maqedoni dhe Kosove ku, nën trysninë direkte të Ankarasë, janë edituar edhe tekstet e historisë për periudhën e pushtimit turk.

Sindroma e ‘fajtorizimit’ të pafund të faktorit të jashtëm është një tregues tjetër i tendencës tonë kolektive për të mos marrë përsipër fajet tona. Në 100 vitet e fundit vetë ne shqiptarët jemi shkaktarët kryesorë që kemi mbetur pa elitë. Për rrjedhojë, ne jemi bërë pre brezash-ofiqarësh, motivi kryesor i të cilëve është pasurimi nëpërmjet uzurpimit dhe monopolizimit të shtetit.

Dihet se si përfunduan një numër i madh i nënshkruesve të deklaratës së pavarësisë, këtyre vizionarëve të cilëve u detyrohemi aq shume. Fati i Nolit, Fishtës dhe Konicës dëshmon se sa e vështirë ka qene dhe mbetet për elitën shqiptare të ketë mundësi t’i shërbej vendit. Fakte të reja trishtuese kanë dalë në dritë se si u trajtua elita intelektuale nga Enver Hoxha. Komunizmi ishte një periudhë paradoksale: arsimimi masiv rezultoi në një inteligjencë inerte. Që intelektualët janë zëri më i mekur i shoqërisë shqiptare edhe në ‘demokraci’ duhet të na shqetësoj dhe tremb të gjithëve.

Një komb pa elitë është një turmë të cilës mund t’i servirësh lehtë idenë se nuk bën dot kurrë pa ‘faktorin’ e jashtëm. Kjo shpjegon se përse kemi kaq shume ‘vëllezër’ dhe ‘miq’ – turq, sllavë, italianë, gjermanë, sovjetikë, kinezë, amerikanë – të cilët i ndërrojmë si veshjet me ndërrimin e stinëve.

Ne na është krijuar bindja se nuk bëjmë dot pa një fuqi të huaj dhe për pasojë nuk përpiqemi të gjejmë forcën mes nesh. Aktualisht, çështjen e korrupsionit endemik qeveritar presim të na e zgjidhin amerikanët dhe BE-ja.

Ky inferioritet patologjik ndaj të huajve, vihet re qartë edhe në diskursin infantil në Shqipëri dhe Kosovë, për ‘ëndrrën Europiane’. Kjo nuk përbën ndonjë çudi po të kemi parasysh se personat që negociojnë anëtarësimin e këtyre dy trojeve shqiptare në BE zor se e dinë se, në lashtësi, fillimisht ‘Europë’ quhej vetëm gadishulli Ilirik.

Ne kemi kohë që jemi katandisur në nxënës të prapambetur që bëjmë detyra shtëpie me imponim që të na pëlqej Europa, por nuk e kuptojmë se reformat duhen bërë pikë së pari se janë të domosdoshme që Shqipëria dhe Kosova të funksionojnë si shtete normale. Ngërçi shtetëror që po përjeton Kosova diktohet edhe nga disa rrethana për të cilat nuk do të ndalem në këtë intervistë.

Situata në të cilën është katandisur shteti shqiptar me kryeministra që sillen dhe veprojnë si kapo dhe me një opozitë qesharake, është e pafalshme. Pra, në përgjigje të pyetjes tuaj, se si e shikoj unë perspektivën e Shqipërisë, mund të them se vetëm me konsolidimin e shtetit ligjor, ku të gjithë të jenë të barabartë para ligjit, vendi ynë do ingranohet me dinjitet në botën demokratike.

Cilat janë krizat që ju mendoni se klasa politike shqiptare duhet t’i tejkalojë në mënyrë që Shqipëria të ketë një model zhvillimi?

Në Shqipëri nuk ka ‘klasë politike’ por ‘kaste kulisash’. ‘Rekrutimi’ në të, përcaktohet nga shkalla dhe kohëzgjatja e ‘besnikërisë’ ndaj sekserit që shpërblen ‘mercenarët’ me kocka nga gostia e pafund në kurriz të pasurive të vendit. Sekserët e kësaj kaste që qeverisin me rotacion nuk dallohen për ndonjë filozofi politike. Ata janë njerëz të rëndomtë, me një arsimim të cunguar që mangësitë e formimit intelektual përpiqen t’i fshehin pas ‘titujve shkencorë’ që, si çdo gjë në jetë, i kanë të vjedhura.

Këta sekserë janë shkaktarët kryesorë për atë që Emile Durkheim i quan ‘anomie’ që ka kapërthyer jo vetëm ata por edhe nëpunësit e thjeshtë në çdo segment të shtetit qendror dhe lokal; pra, ata janë robër të obsesionit të pa kontrollueshëm për pasuri pa fund në një botë që nuk njeh asnjë rregull. Këta gjallesa banale kanë legjitimizuar përjetësinë e pushtetit nëpërmjet korruptimit të votës.

Pa një reformim rrënjësor të sistemit të zgjedhjeve lokale dhe kombëtare, dhe pa një arsim modern në çdo hallkë, nga ai parashkollor e deri në atë pasuniversitar, Shqipëria do të vazhdojë të zbukuroj fasadën pa rikonstruktuar thelbin.

Po kaq i rëndësishme është reformimi i partive politike që, tani për tani, janë shndërruar dhe funksionojnë kryesisht si biznese private.

Në Shqipëri nuk do të ketë zhvillime demokratike po qe se nuk funksionon opozita. Në ketë drejtim, Shqipëria është më keq se çdo vend tjetër që doli nga sistemi komunist. Edhe në kohën e monarkisë, në disa momente parlamenti shqiptar funksiononte në mënyrë më efikase.

Dhe së fundi, Shqipëria nuk mund të dalë nga ky ngërç pa angazhimin direkt të elitës së diasporës. Dyert e shtetit shqiptar për intelektualë të pavarur në diasporë, të cilët nuk i bëjnë temenara asnjë partie apo pushtetari por që kanë pasionin për t’i shërbyer vendit me përkushtim, vazhdojnë të jenë të mbyllura në Shqipëri.

Fjala e lire ka qenë pjesë e një debati të fundit ku në qendër të saj ka qenë shkrimtari i njohur Agron Tufa. Së fundmi ai ka dhënë dorëheqjen nga posti i Kryetarit të Institutit të Studimeve të Krimeve të Komunizmit dhe ka kërkuar strehim politik në Zvicër. Çfarë pasojash mund të ketë Shqipëria nga ky akt? A mundet që në një vend të lirë të ketë mungese të fjalës së lirë dhe besoni se kjo ndikon edhe në perceptimin e faktorit ndërkombëtar?

Dr. Tufa është një intelektual dhe krijues i spikatur i tre dekadave të fundit. Përpjekjet e tij për të zbardhur periudhën komuniste janë të admirueshme dhe duhej të kishin përkrahje shtetërore.

Historia që na është servirur për periudhën 1941-1991, është historia e ‘fitimtarit’ dhe për pasojë nuk mund të jetë as a plotë dhe as objektive. Megjithatë, në përpjekjet tona amatoreske për të rishikuar dhe rishkruar historinë nuk duhet të bëjmë gabimin e serbëve të cilët, siç argumenton Jelena Dureinoviç, në studimin e sapo botuar ‘Politika e Kujtesës së Luftës së Dytë Botërore në Serbinë e Sotme’, ka shndërruar në ‘heronj’ persona me një të kaluar të erret të dokumentuar.

Në historinë e shtetit shqiptar nuk ka engjëj; kjo është e vërtete për monarkinë, periudhën 1939-1944, regjimin komunist, dhe amulline ‘demokratike’ të tre dekadave te fundit.

Askush nuk ka të drejtë të hedhë poshtë Luftën Antifashiste Nacional Çlirimtare, apo të mohojë sakrificat e dëshmorëve. Është absurde të mendosh se ata që sakrifikuan pasurinë dhe veten gjatë luftës e bënë këtë vetëm ose kryesisht për partinë komuniste. Po kështu, ideja se vetëm komunistët e donin vendin është sa banale aq edhe qesharake. Përçarja kombëtare, që u kthye në sistem në komunizëm, është një nga mëkatet nga i cili po vuajmë edhe tani.

Ata që nuk janë dakord me Dr. Tufën për çështjet që ai trajton dhe mënyrën e trajtimit nuk kanë të drejtë ta kërcënojnë. Është për të ardhur keq që në parlamentin shqiptar diskutohet shpesh për gjëra ordinere me një vulgaritet që është bërë tipar thelbësor i këtij institucioni, por nuk debatohet me seriozitet për rëndësinë e garantimit dhe mbrojtjes me ligj të fjalës së lirë.

Rishikimi objektiv i historisë nuk është projekt shqetësues vetëm për Dr Tufen, Institutin që ai drejtonte apo viktimat e komunizmit. Kjo çështje, me rendësi vitale për kohezionin tonë si popull, duhet të na shqetësoj të gjithëve. Por ky rishikim duhet të drejtohet nga historianë të mirëfilltë që janë të çliruar nga çdo influencë politike.

Vitet e fundit Shqipëria është prekur nga një valë masive emigrimi. Kjo e lidhur me situatën politike në vend, mungesën e shpresës, krizën ekonomike apo edhe nivelin e lartë të krimit dhe korrupsionit. A mund të përbëjë kjo një emergjencë kombëtare për Shqipërinë?

Emigracioni masiv përbën një emergjencë kombëtare dhe kjo situatë kritike, po qe se nuk merren masa, mund të keqësohet. Njerëzit kanë humbur besimin se ata që janë në krye të shtetit kanë një vizion dhe, mbi të gjitha, karakterizohen nga përgjegjësia ndaj fateve të njeriut të thjeshtë.

Megjithatë, emigrimi ekonomik nuk duhet shikuar vetëm me nota negative. Është përgjegjësia e shtetit shqiptar që të hap vende të reja pune, dhe në pamundësi për ta bërë këtë në nivele të premtuara gjatë fushatave elektorale, të negociojë me vende të interesuara, në dhe jashtë BE-së, për një emigracion të organizuar sezonal. Pra, duhet shikuar mundësia e një emigracioni të rregulluar.

Ju që nga viti 1993 jetoni dhe punoni në Britaninë e Madhe. Kohët e fundit mediat në Britani kanë realizuar disa reportazhe por edhe lajme në lidhje me bandat kriminale shqiptare atje. A mund të themi se kriminialiteti shqiptar në Britani është rritur? Po historitë e suksesit cilat janë në Britani?

Emigracioni nuk është një ndër specializimet e mija si sociolog. Megjithatë, temën e trajtimit të Shqipërisë dhe shqiptarëve në mediat britanike e kam trajtuar në disa studime si dhe në krijimtarinë time letrare.

Në Britani kemi një komunitet që po integrohet vazhdimisht. Si në çdo vend tjetër, edhe këtu ka elemente kriminale dhe persona të papërgjegjshëm që, për përfitime personale, nxijnë gjithçka që ka të bëj me vendlindjen.

E vërteta është se imazhi negativ i Shqipërisë vjen kryesisht nga Shqipëria dhe jo diaspora. Krimi i organizuar shqiptar në perëndim nuk mund të përbëj një shqetësim kaq të madh po qe se nuk ka lidhje me zyrtarë të lartë në Tiranë.

Çështja e Brexit është një çështje shumë e nxehtë për Britaninë e Madhe. Më 31 janar Kryeministri i vendit, Boris Johnson nënshkroi marrëveshjen finale të divorcit me Bashkimin Europian. Si e shikoni perspektivën e Britanisë së Madhe në këtë aspekt si dhe faktin që aty jetojnë dhe punojnë shumë shqiptarë? Çfarë do të ndryshojë tani për shqiptarët pas Brexit?

Dalja e Britanisë nga BE-ja është një çështje e ndërlikuar që kërkon kohë të shtjellohet. Me pak fjalë, për këtë divorc fajtorë janë si Britania ashtu edhe BE-ja. Për mendimin tim, largimi i Britanisë nga BE-ja ishte një gabim i klasës politike britanike. Ky gabim duhet parë në kontekstin e së kaluarës imperiale të këtij vendi dhe të krenarisë për bashkë-ekzistencën prej një mijë vitesh të parlamentit dhe monarkisë. Megjithatë, të kërkosh të kesh sovranitet të plotë në një botë globale si kjo që jetojmë tani është ambicie utopike për çdo shtet, përfshirë edhe Britaninë.

Nga ana tjetër, BE-ja në Britani është shikuar gjithmonë si një ‘projekt’ Gjerman. Si në të kaluarën, edhe tani rivaliteti, here i hapur here i kamufluar, midis Britanisë, Gjermanisë dhe Francës është përcaktues për fatet e Europës.

Vetëm pas 31 Janarit 2020, kur Brexit-i u ratifikua nga parlamenti britanik, drejtuesit e BE-se pranuan se janë bërë ‘gabime’ nga ana e tyre. Gabimi më i madh, mendoj unë, është iluzioni që ushqen BE-ja se nocioni ‘komb’ nuk është më i rëndësishëm si më parë.

Le të shpresojmë që BE-ja do të nxjerre konkulzionet e duhura në këtë drejtim. BE-ja nuk është një klonim federalë i versionit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Kombi është dhe do të mbetet një tipar dallues i identitetit të popujve europian.

Pas Brexi-it, si çdo të huaj, edhe shqiptarët në Britani do të trajtohen sipas ligjit. Në ketë drejtim asgjë nuk ka ndryshuar dhe nuk do të ndryshoj.

Britania është një vend që i ka mirëpritur dhe do të vazhdoj të mirëpres të huajt që zbatojnë ligjet, integrohen dhe kontribuojnë në shoqërinë britanike.

Një tjetër çështje e nxehtë në Britaninë e Madhe është edhe kurora mbretërore. Prej disa javësh familja mbretërore ka filluar të përçahet. A mund të themi se sistemi tradicional britanik po lëkundet? Nga pikëpamja sociologjike si e shpjegoni faktin e largimit të Princ Harryt nga Buckingham Palace?

Pas dy dekadash relativisht të qeta që nga vdekja e Princeshës Diana, familja mbretërore britanike është përsëri objekt interesimi jo për arsye të mira, fillimisht përfshirja e Princ Andrew në skandalin Epstein; dhe së fundi largimi i Princ Harry-t me bashkëshorten e tij nga familja mbretërore për të filluar një jetë të pavarur financiare.

Familja mbretërore është tronditur nga këto ngjarje por vazhdon të mbetet një institucion i rëndësishëm. Vendimi i Mbretëreshës Elizabeth II për të lejuar nipin e saj Harry të jetojë i pavarur në Kanada por jo të lejoj të ketë funksionet ushtarake apo të flasë në emër të saj, tregon se asnjë anëtar i Familjes Windsor nuk është më i rëndësishëm se Monarkia dhe e ardhmja e saj.

Monarkia Britanike do vazhdoj të luaj një rol të rëndësishëm në këtë vend. Zhvillimet e fundit tregojnë se, si çdo aspekt tjetër i jetës në Britani, edhe ky institucion nuk mund t’i shmanget modernizimit. Përkundrazi, ekzistenca e monarkisë varet nga aftësia e tij për t’u modernizuar në përputhje me rrethanat. Në këtë drejtim, monarkia ka treguar se është në gjendje të adaptohet.

Shqipëria me nëntë gjyqe në gjykatën e arbitrazhit. 1 miliardë e 356 milionë eurot dëmshpërblim që kërkojnë kompanitë e huaja, mes tyre biznesmeni Beccheti

Kompanitë e huaja që kanë paditur Shqipërinë në gjykatat e arbitrazhit kërkojnë 1 miliardë e 356 milionë euro dëmshpërblim.

Edhe pse avokatura e shtetit ka qenë hermetike për të bërë transparente paditë ndaj Shqipërisë, një audit i Kontrollit të lartë të shtetit ka nxjerr në dritë, batërdinë e arbitrazhit dhe humbjet e mëdha që rrezikon Shqipëria nga këto gjyqe.

Sipas auditit, aktualisht ndaj Shqipërisë ka 9 padi aktive në gjykatat e arbitrazhit, për të cilat pritet dhënia e vendimit. Dy prej tyre i përkasin kompanive të lidhura me biznesmenin italian Francesco Beccheti. Për njërën nga çështjet, Gjykata ndërkombëtare për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve të investimeve e ka dënuar shqipërinë 110 milionë euro. Por ky vendim nuk quhet ende përfundimtar pasi Shqipëria e ka ankimuar dhe procesi vazhdon.

Por veç dy padive nga kompanitë e italianit, kundër Shqipërisë janë edhe 7 gjyqe nga kompani të tjera. Pjesa dërrmuese e këtyre padive janë kundër ministrisë së energjisë dhe agjencive në varësi të saj.

Ndaj AlbPetrol dhe agjencisë kombëtare të burimeve natyrore janë dy padi aktive në arbitrazh, ku pretendimi i kompanive është për dëmshpërblim mbi 110 milionë euro. Autoriteti rrugor shqiptar është paditur në gjykatën e dhomës ndërkombëtare të tregtisë për 44 milionë euro, ndërsa OSHE dhe agjencia kombëtare e ujësjellës kanalizimeve janë paditur respektivisht me 5 dhe 20 milionë euro.

Kjo është hera e parë kur një dokument shtetëror zbulon biznesin gjigant të arbitrazhit, i cili rrezikon të trondis financat e shtetit për shkak të pakujdesive apo korrupsionit të institucioneve, që e kanë ekspozuar vendin përballë pretendimeve stratosferike./

TOP CHANNEL

Majlinda Keta: Sistemi po shkërmoqet, prirje korruptive

Ngërçi në sistemin arsimor

Voltiza Duro – Sistemi arsimor shqiptar duket se nuk po gjen qetësinë e duhur për të matur pjesën e pretenduar si reformë. Ligje që shkruhen e rishkruhen, ngërçe institucionale në dy nivelet e sistemit, parauniversitar dhe universitar, dukuri si ajo e denoncimit të herëpashershëm për dhunë ndaj fëmijëve apo rasti i abuzimit të mësuesit të shkollës së mesme në Fier që kanë përkeqësuar perceptimin publik ndaj institucioneve publike për të mos harruar edhe përplasjet qeveri studentë, ministri rektor i Universitetit të Tiranës apo ky i fundit me dekanë. Në një intervistë për ‘Gazeta Shqiptare’, pedagogia e Shkencave Sociale, njëkohësisht kryetare e Komisionit Institucional të Zgjedhjeve në Universitetin e Tiranës, Majlinda Keta shpjegon të gjithë faktorët që kanë ndikuar në ngërçin mes rektorit dhe 4 dekanëve të Universitetit të Tiranës.

Pse sistemi arsimor nuk po gjen qetësi, sidomos në pjesën e institucioneve publike?
Sistemi nuk ka si të gjejë qetësi për një arsye thelbësore dhe shumë të tjera. Së pari, sistemi arsimor shqiptar nuk ka të përcaktuar modelin e tij të zhvillimit që logjikisht vjen pas një modeli të përcaktuar ekonomik dhe social të vendit. Ai sot vijon të përbëjë një organizim anarkik që pretendohet të reformohet sa herë kemi rrotacione politike ku këto të fundit vetëm përkeqësojnë përplasjet mes kopjeve të këqija nga sisteme të ndryshme arsimore botërore në elementë të ndryshëm të tyre që vijnë nga këshilltarë që me këtë anarshi lënë pa frymë ministra mediokër të vënë nga Kryetari i Partisë dhe në mungesë totale të vizionit dhe të qenit asgjë, pa kurrfarë kontributi personal apo modeli udhëheqësie për këto 30 vite në arsim. Pra, sistemi, dëmin më të madh vijon ta marrë nga politika me ndërhyrjet e saj që vetëm oksigjenuar politizimin dhe mediokritetin e udhëheqësisë arsimore në çdo nivel. Në se ministri politik vetë është mediokër, në mungesë vizioni dhe artikulimi publik reformator, jashtë kontekstit shqiptar për 30 vite ndryshime në arsim, si mund të pretendojmë se do të prodhojë standarde për një udhëheqësi vizionare dhe frymëzuese për kolegët e tyre, në sistemin parauniversitar apo universitar qofshin. Dëmi më i madh sigurisht i shkaktohet sektorit publik arsimor por kjo ndikon edhe në liçensimin dhe mbarëvajtjet e sektorit jopublik, parauniversitar apo universitar qoftë, për të mos folur për zhvillim e kontribute të kërkimit shkencor në vend.

Pra, ju pohoni se politika qeverisëse ka ndikimin e vet në arsim dhe e formaton atë më së shumti jo drejt progresit?
Në këto 3 vitet e fundit mendoj se janë kulmimi i së keqes së politikës mbi arsimin pasi ka dalë jashtë binarëve të funksionalizmit parlamentarizmi shqiptar, mjedisi institucional ku mund të mendohej se mund të realizohej oponenca programore për strategji të miratuara si kombëtare për arsimin dhe shkencën; u bënë vite që sindikatat e arsimit janë të përçudnuara në aktivitetin e tyre; janë vitet ku fokusi i komunikimit qeverisës fyes për mësues e pedagogë me publikun shqiptar duket se kanë tronditur fuqishëm dinjitetin e mësuesit dhe pedagogut dhe besimin publik ndaj tyre; janë vitet kur rrogat e pedagogëve në universitetet publike shenjuan plot 15 vite të paindeksuara me rritjen e çmimeve në vend jo më të rriteshin, kur rrogat e parauniversitarit qysh nga 2013 -ta nuk vijuan indeksimin; janë vitet ku mungesa e transparencës dhe llogaridhënies për nivelin skandaloz për arsimin dhe kërkimin shkencor në PBP kanë bërë që të mos kontrollohen tendenca dhe shkollëza edhe antishqiptare nga materialet skandaloze në tekstet e Alterkorrupsionit deri tek mungesa e bashkërendimeve arsimore në hapësirën arsimore dhe mendonjëse shqiptare. Kur i rreshtoj këto nuk harroj që kërcënimi më i madh për arsimin mbetet e ardhmja e afërt ku auditoret tona nuk do të kenë më fëmijë dhe të rinj në banka pasi vijon vrullshëm shpopullimi i këtij vendi nga të rinjtë dhe familjet e reja drejt botës.

Përballë këtyre situatave kritike ku është mësuesi, pedagogu shqiptar baza e intelektualizmit apo elitarizmit shqiptar?
Hartuesit e kësaj lloj strategjie ndaj arsimit por dhe heshtanakëve që nuk luftojnë ku dhe si duhet kundër tij me mënyrën se si po e trajtojnë arsimin dhe arsimtarin, universitetin publik dhe pedagogun e tij ja kanë arritur të asfiksojnë dinjitetin e tyre, shpirtin e tyre kritik qytetar, shpirtin e tyre të rezistencës ideore dhe revoltës sindikaliste. Vetëm një gjë harrojnë këto shkatërrues të arsimit se dëmin më të madh kjo lloj sjellje qeverisëse e bën mbi fëmijët dhe të rinjtë e këtij vendi. Një trup arsimtarësh kur ti, politikani, ministri, politika pranuese me heshtjen e saj i çon mbi krye një të paaftë, pa lidhje me vizionin dhe shpirtin reformator që kërkon udhëheqësia në arsim dhe që për vlerë të vetme ka të qenit nga krahina e ministrit apo pjesë e shtabit elektoral të deputetit të zonës ti ja ke asfiksuar energjitë trupës pedagogjike, ja ke hequr mundësitë e frymëzimit për rezultate progresive nga vizioni i udhëheqësit, ja ke hequr burimin e besimit se çdo cilësi e kontribut i shtuar për vetëzhvillim e karrierë të mundësi të provosh projektet e tua zhvilluese në nivel kombëtar dhe personal lëndor, e depersonalizon personalisht dhe profesionalisht. Kjo është një simbiozë e mbjellë nga politika që prodhon çdo çast konfliktualitet me veten, profesionin dhe në rrafshin social për vetë burimet njerëzore të përfshira në sistem.

A mendoni se mësuesi apo pedagogu do jetë misionar i arsimit apo të ngrihet në cilësinë e një edukatori?
Harrojeni se ndodh kjo e fundit, realisht ndodh që sistemi çdo ditë vetëm shkërmoqet dhe ka prirje anarkiko-korruptive. Dhe dëmi më i madh është mbi fëmijët dhe të rinjtë humbin mundësinë e përfitimit nga modeli me ndikimin më jetëgjatë për secilin nga ne. Nga ana tjetër, këtij vendi po i vdes mundësia që zhvillimet dhe ngjarjet e mëdha ti prodhohen nga shtresa e mesme, intelektualët e saj.

Në një farë mënyre shpjegimi i mësipërm a vlen edhe për konfliktualitetin tashmë të njohur publikisht mes rektorit të Universitetit të Tiranës dhe dekanëve në 4 fakultete? Janë bërë të njohura në media një letër e rektorit drejtuar stafeve akademike për problematika jo ligjore nga asambletë e fakulteteve për zgjedhjen e Komisioneve të Doktoraturave në fakultetet e UT-së. Si qëndron sipas jush e vërteta dhe ku është roli i ministrisë në këtë konfliktualitet? A nuk është ky një shkak që t’ju ulen kreditet e besueshmërisë në opinionin publik?
Do ta filloja me qëmtimin tuaj të fundit por të ardhur si pyetje: “A nuk është shkak që UT-së t’i ulen kreditet e besueshmërisë në opinionin publik? Po, është një shkak jo pak i konsiderueshëm që ndikon mbi besueshmërinë e shqiptarëve në gjithë hapësirën shqipfolëse. Është një shkak që i bërë “publik” nga rektori kundër votës së akademikëve nga organi më i lartë në njësinë kryesore, fakultet, Asambletë shton dëshminë se UT-ja ka kohë që është në mungesë të frymës së udhëheqësisë dhe funksionalizmit ligjor me në krye rektorin. Është e papranueshme që autoritet drejtuese, rektori në këtë rast, të mos njohë e mbështesë funksionalitetin midis autoritetit dhe organeve kolegjiale, autoritetit dhe votës akademike, autoritetit rektor dhe organit drejtues rektorat ku bëjnë pjesë edhe këto 4 dekanë. Këtu nuk po ndalem në mungesën e etikës në komunikim mes autoritetit rektor dhe stafeve akademike, pa harruar që stafeve nuk i bëhen më dije edhe qëndrime të Ministres së Arsimit për problemin.

Historia e konflikteve që ju merrni në referencë është tregues së demokracia e brendshme e votës dhe e vendimmarrjeve kolegjiale në universitetet publike(pasi konfliktualitete njohim për të gjithë universitet publike) është e kërcënuar nga autoritarizmi shterpë, jo etik dhe injoranca juridike e drejtuesve. Kjo lloj “udhëheqësie” vetëm asfikson veprimtarinë akademike dhe kërkimore në fakultetet tona, prish kohezionin e stafeve, tregues ky që i nevojitet kërkimit pa harruar që nuk gjenerojnë progres dhe vetëzhvillim në karrierat e çdo akademiku dhe rrjetet kombëtare dhe ndërkombëtare ku duhet të jenë kontributorë. Uroj që llogaridhënia dhe transparenca të jetë pjesë e këtyre autoriteteve që janë në përfundim të mandatit dhe në prag të zgjedhjeve të reja të 8 majit 2020. Aty do marrin vlerësimin apo “gjyqin” nga stafet edhe nën këtë këndvështrim tuajin, dëmin publik për besueshmërinë publike tek UT-ja.

Intervista – Zef Mazi: Sa pranë bombës bërthamore iraniane ndodhet bota

Pak ditë më parë Zef Mazi, ish-ambasador i Shqipërisë pranë OSBE dhe në Britaninë e Madhe botoi një intervistë ku preku disa nga temat e nxehta të momentit.

Zoti Mazi analizonte në atë intervistë situatën e re në politikën bërthamore të Irani, të krijuar pasi Teherani dhe Uashingtoni hynë në një krizë të re. Sot jepen përgjigje dhe ide të reja mbi këtë temë therëse të aktualitetit ndërkombëtar.

Para disa javësh ju mora një intervistë për Iranin. Ka pasur interes nga lexues, edhe për të ditur dicka më shumë. Ju përmendët dy fabrika të pasurimit të uranit në Natanz e Fordoë. Flitet se pasurimi mund të bëhet edhe në pika të tjera, ndoshta sekrete. Si është kjo punë?

Në zbatim të çdo Marrëveshje Gjithëpërfshirëse për Garancitë, shtetet e IAEA-së deklarojnë zyrtarisht pikat ku ata kanë apo kryejnë veprimtari bërthamore. Pikat e deklaruara zyrtarisht inspektohen nga Agjensia Bërthamore. Zbatimi i marrëveshjes bërthamore të JCPOA e uli ndjeshëm punën në fabrikat e pasurimit të uranit, që ishin dhe janë zyrtarisht të deklaruara nga Irani. Mund të bëhet pyetja: a mundet të jenë përdorur këto qendra të deklaruara si një lloj “kurthi” ndaj perëndimoreve për të fshehur ndonjë qendër tjetër, sekrete, ku Irani do të bënte bën pasurim? Kjo më duket se shkon shumë larg. Këtë nuk mund ta them dhe nuk mund ta dij, ndonëse flitet se disa veprimtari serioze pasurimi mund të jenë kryer, apo të vazhdojnë, në ndonjë qendër tjetër, sekrete, që drejtohet nga Garda Revolucionare e Iranit. Shërbime të caktuara të specializuara ka disa vite që kanë folur për ekzistencën e një qendre sekrete të pasurimit që operohet nga ushtria dhe Garda Revolucionare, përveç atyre që janë të deklaruara.

Kjo është një çështje mjaft e komplikuar. Duhet të dihet qartë se çdo shtet tregon tepër kujdes kur vjen puna për informacione, lere pastaj, për të lejuar inspektime, lidhur me apo në qendrat e tyre ushtarake. Përvec pikave të deklaruara zyrtarisht, këto qendra ushtarake zakonisht nuk përfshihen në marrëveshje. Edhe marrëveshja e JCPOA nuk i përfshin këto qendra. Irani nuk ka pranuar që të kishte referenca në JCPOA për instalimet e tyre ushtarake dhe që ato të përfshihenshin në JAPOA. Kur negociohej JCPOA, mendimi i përgjithshëm ka qenë se është më mirë të kesh një marrëveshje sesa të mos kesh marrëveshje fare.

Për ta kuptuar më mirë, cfarë do të thotë kjo konkretisht, në këtë rast specifik?

Për sa i përket pasurimit të Iranit, JCPOA ka efekt veprues vetëm në ato qendra, apo fabrika, që janë deklaruar nga Irani, pra janë të njohura. Agjensia Berthamore monitoron dhe inspekton vetëm ato. Në këtë kontekst, Agjensia ka raportuar saktë, cdo tre muaj, se Irani i përmbahet kushteteve të marrëveshjes. Duhet shtuar këtu se, në kuadër te JCPOA, Irani ka pranuar që të ndërmarrë edhe disa hapa plotësuese, shtesë, në mënyrë vullnetare: ai ka lejuar inspektorët që të shohin edhe disa informacione të tjera dhe të vizitojë edhe disa qendra të tjera shtesë që IAEA gjykon se duhen parë dhe duhen inspektuar. A do të thotë kjo se në atë vend operon edhe ndonjë qendër tjetë pasurimi i uranit në nivele të larta, deri për përdorim për arme, në pika ushtarake që janë jashtë kontrollit të inspektorëve? Këtë nuk mund ta dij, prandaj as nuk mund ta them.

Nëse i ka ardhur “vdekja” JCPOA, cka ndoshta edhe mundet, pasi duket se ndodhemi tepër afër, pra, duhet ndjekur nga afër në javët në vijim, mendohet se Irani mund të rifillojë pasurimin e uranit në nivele të larta në Natanz. Si thashë edhe në intervistën e mepareshme, JCPOA është marrëveshje ndëërmjet shtatë nënshkruesëve dhe Iranit. Irani kufizohet në pasurimin e uranit jo vetem nga kuadri i JCPOA, por edhe nga Traktati i Mos-Përhapjes të armëve bërthamore (NPT), si firmëtar dhe ratifikues i këtij Traktatit, si gjithë shtetet firmëtare dhe ratifikuese të Traktatit.

Sipas NPT-se, Iranit i lejohet të pasurojë uran në nivele të ulëta thjeshtë për përdorime civile, për shembull, për të mbajtur në punë centralin bërthamor, si dhe një sasi të kufizuar në nivel fare pak më të lartë për të operuar reaktorin kërkimor që ka në Teheran. Cdo hap, sado i vogël, per t’i kaluar këto nivele të përcaktuara qartë është normale që ve në lëvizje menjëherë IAEA dhe, në fund të fundit, edhe Këshillin e Sigurimit të OKB-së.

Po sikur Irani të tërhiqet nga NPT, siç është dëgjuar në media se diplomatë iranianë kanë deklaruar se Irani mund të tërhiqet nga NPT. Mund të ndodhë kjo gjë?

Mund të ndodhë; kjo gjë ka ndodhur në rastin e Koresë të Veriut, që u tërhoq nga NPT që nga viti 2009. Irani teknikisht nuk përjashtohet që mund ta marrë atë rrugë. Theksoj se se shtetet palë në NPT janë të detyruara nga ai Traktat që të nënshkruajnë Marrëveshje Gjithëpërfshirëse të Garancive me Agjensinë Bërthamore. Tërheqja nga NPT mund të thotë hapje e dritës jeshile për të mos bashkëpunuar as me Agensinë Bërthamore, pasi nuk do të kishte më një Traktat që do ta impononte një shtet jo palë që të nënshkruante Marrëveshje Gjithëpërfshirëse të Garancive me IAEA. Si pasojë, kjo do të sillte vendimin që të largoheshin inspektorët e IAEA nga Irani, përfshirë edhe mjete të tjera të verifikimit dhe inspektimit në distance, pra të mos kishte më asnjë rregjim verifikimi dhe inspektimi në Iran. A mund te ndodhe dhe a do ishte kjo gjë në interesin e Iranit?

Unë mendoj se tërheqja nga NPT, edhe sikur të ndodhte, nuk e “shvesh” Iranin nga obligimet. Shtoj se ka edhe një resolutë tjetër të Këshillit të Sigurimit (1540) që do ta lejonte komunitetin ndërkombëtar ta etiketonte prodhimin e uranit të pasuruar në nivele për armë si “kërcënim për paqen dhe sigurinë ndërkombëtare”, sipas Kapuitllit të VII të Kartës të OKB-së. Ndaj atij vendi do të merreshin më pas veprimet përkatese. E thënë më qartë, në Natanz, për shembull, Irani nuk mund të prodhojë uran në nivel pasurimi për armë as në mënyrë legale dhe as sekrete. Për ta arritur këtë nivel pasurimi do të nevojiteshin qendra të tjera dhe sekrete.

Ka kohe që diskutohet se sa kohë do t’i duhej atij vendi për të prodhuar uran të pasuruar në atë nivel dhe sasi që mund të përdoret për armë në fabrikat e njohura! Ndoshta kjo përqasje do ta largonte vëmëndjen nga diçka dhe do ta përqëndronte atë pikërisht te kjo çështje dhe tek ato fabrika të njohura. Po të ishte e vërtetë kjo, dhe po të mund të vërtetohet se është kështu, marrëveshja JCPOA, megjithë cka ajo ka arritur dhe ka realizuar, me gjithë meritat e arritjes diplomatiko-politike të saj, do të diltë se ajo mund të mos ketë qëlluar në shenjë, ndoshta që nga koha e konceptimit të saj.

Përsëris, nëse do të ishte kështu dhe nëse do të vërtetohej kjo gjë, marrëveshja kësisoj do të dilte se ka qenë një masë e përkohëshme për të ndaluar Iranin të ecë në këtë rrugë, të ketë apo të prodhojë armë të tilla. Nëse do të ishte kështu ose ndryshe, kjo do të mund të shihet më qartë kur të ketë më shumë dritë, më shumë kthjellim në horizont, në javët dhe muajt e ardhshëm.

Duhet thënë, në fund, se megjithë çka thuhet dhe bëhet nga ana e Iranit, e kam fjalën për uljen e zbatimit nga ana e tij të dispozitave të JCPOA, është fakt se bashkëpunimi i tij me IAEA vazhdon si më parë, inspektimet dhe verifikimet vazhdojnë, inspektorët janë në terren. Por shqetësimi për ndryshim të mundshëm të këtij kursi është i madh.

Intervistoi: Skender Minxhozi

/ dita

Halim Kosova zbulon nismën e nisur me ambasadën e SHBA brenda PD-së, flet dhe si mjek: Si të ndalet largimi masiv

Halim Kosova, ish-deputet i Partisë Demokratike të Shqipërisë dhe mjek i njohur obstetër-gjinekolog, thotë se partia ku ai bën pjesë po i kushton rëndësi etikës dhe pastërtisë së figurës të njerëzve të saj.

Në një intervistë me Zërin e Amerikës, Dr. Kosova flet për rëndësinë e ideve të reja që Partia Demokratike ka për të nesërmen dhe propozon zgjidhje për kujdesin shëndetësor në Shqipëri në kushtet kur shumë mjekë dhe infermierë vazhdojnë të largohen nga vendi. Ai ishte në Uashington për të marrë pjesë në ceremoninë e Mëngjesit të Lutjeve.

Ku është PD sot, a e kanë humbur njerëzit besimin?
Të jem i sinqertë unë nuk kam një letër e kalem, që të fiksoj të metat te PD. Unë në çdo minutë mendoj si t’ia rris reputacionin PD dhe si të rris besimin e njerëzve te PD, por edhe t’ia rris reputacionin asaj në popullatë.

Ka një perceptim që krerët e opozitës nuk kanë ndryshim, si mund të arrini të vendosni një standard më të lartë për t’i shpëtuar këtij perceptimi?
Shqipëria është vend i vogël dhe njerëzit njihen shumë njëri me tjetrin. Besimi në një forcë politike vjen në radhë të parë nga njerëzit që e përfaqësojnë këtë forcë politike, qoftë PD, qoftë opozitën. Duke e ditur mirë PD këtë, ka disa kohë që ka ngritur Komisionin e Etikës dhe Pastërtisë së Figurës brenda PD.

Nuk është sekret ta them, që ambasada amerikane në Tiranë më ka ndihmuar jashtëzakonisht shumë për ta nxitur këtë projekt, pasi nuk kisha ndonjë ide për t’ia nisur punës, por ata janë shumë të gatshëm kur bëhet diçka e mirë për të parandaluar korrupsionin. Kemi ndërtuar një pyetësor, që do të thoja perfekt, se si të përzgjidhen njerëzit, që do të hyjnë nesër në PD apo që janë edhe brenda PD, dhe që janë figurat e ardhshme të marrjes së pushtetit apo pozicioneve shumë të rëndësishme në qeverisjen e vendit.

Çdo institucion nesër, që PD do të marrë, kur të marrë pushtetin, do njeriun perfekt, që të bëjë punën, njeriun me figurë të pastër, por edhe me ide të shëndosha. Dekriminalizimi është i përshkruar me hollësi, që nuk ka mundësi asnjë t’i shpëtojë këtij lloj vaksinimi kundër të keqes nesër ose pasnesër.

Udhëheqja e PD sot ka një apati, si do vazhdohet
Unë nuk hyj në atë grupin që vendos nëse do bëhet apo jo protestë. Unë mendoj se përmes protestave të dhunshme asnjëherë nuk mund të vish në pushtet. Më e rëndësishme se protestat është ajo se çfarë premton PD dhe me çfarë njerëzish përballet apo për të nesërmen. Pra, nëse njerëzit shohin se një ide shumë të mirë të PD e thotë një njeri që s’ka derdhur djersë asnjëherë në jetën e vet dhe që nuk është i besueshëm si figurë, kuptohet që kjo e cenon reputacionin e PD.

A ka nevojë PD për një lloj procesi demokratizimi të brendshëm?
Demokratizimi është një rrugëtim pa fund. Sa më i madh e përparuar të jetë, aq më mirë është për vendet dhe për PD vetë. Nuk mund të themi që demokratizimi duhet të shkojë deri në një pikë dhe mjaft. Demokratizimi duhet të vazhdojë pafundësisht.

Ç’mund të thuhet për gjendjen e kujdesit shëndetësor në Shqipëri, meqë jeni mjek, nga ana tjetër ka një largim në masë të mjekëve drejt vendeve të tjera, si mund të zgjidhet kjo situatë?
Sa i takon nënës dhe fëmijës, ku kam punuar për 40 vjet, kam marrë iniciativën dhe kam nisur një tur me një personel të vogël mjekësor nëpër të gjitha zonat, ku mungon ky shërbim kaq i rëndësishëm. Ideja ka qenë e thjeshtë, sa të vijnë 40 gra nga një zonë shumë e thellë dhe me vështirësi ekonomike në Tiranë, po marr unë pajisjet dhe po shkoj atje e po iu shërbej. Të jeni i sigurt se unë pas vizitës në disa qytete do të ndërtoj një strategji se si gjithë armata e mjekëve, që janë aktualisht në kryeqytet, të mos rrinë të mbyllur në spital, po si ta organizojmë këtë punë nëpër gjithë Shqipërinë.

Do bëhet falas?
Po, unë e bëj falas dhe në mënyrë vullnetare, por të gjithë mjekët duhet ta bëjnë në mënyrë të detyrueshme nga qeveria. Sot, ekzistojnë shumë zona, ku nuk ka asnjë lloj bluze të bardhë. Në një zonë ku ikin mjekët, mësuesit… do të ikë dhe gjithë popullata.

(BalkanWeb)

Me dashuri për Shqipërinë, nga Melburni i largët- Intervistë me z. Fritz Radovani – Nga Entela Binjaku

Australia është një vend i largët dhe i pazbuluar në mjaft drejtime për shumë prej nesh që nuk kanë pasur mundësinë ta vizitojnë apo të takohen me njerëz që jetojnë atje. Sot me lehtësirat që ka krijuar teknologjia, kufijtë janë thjesht imagjinarë dhe njerëzit ndjehen më afër se ndonjeherë. Biseda me zotin Radovani nisi falë shqetësimit mbi zjarret që pushtuan shumë nga zonat e Australisë, por dëshira për ta intervistuar ka qenë e kahershme. Kërkesën time ai e pranoi dhe teksa lexoja përgjigjet, më shtohej edhe më shumë admirimi për personalitetin e tij, për gjuhën e përdorur, kujtesën e cmuar dhe informacionin e pasur, që duke ma besuar, më dha mundësinë ta ndaja me lexuesit.

Ndiqeni në vijim intervistën me Fritz Radovani.

z. Radovani prej sa vitesh jeni në Australi dhe cila ka qenë rruga juaj deri tani?

E Nderueme zj. Entela,

Së pari Ju falnderoj per dëshiren Tuej per një komunikim direkt dhe me zemer të hapun. Kjo asht meritë e Jueja!

U bane në Dhjetorin që shkoi plot 20 vjet që jam në Australi. Kur kam ardhë këtu, tue mos dijtë anglishten ishe po ai jetim që mbeta mbas bombardimit të 13 Tetorit 1943… Dyert e shkollave të hapuna per ne, ishin një mrekulli e madhe per me kuptue ku jemi e nga erdhëm?

Australia njihej pak e aspak prej meje. Pritja nga Kryetari i Komunitetit Shqiptar z. Sezar Jakupi dhe Kryetari i Shoqnisë Katolike të qytetit të Melbournit z. Lekë Ndreka, ishin një ngrohje shpirtnore e pakufi.

Sa i lidhur ndjeheni me Shqipërinë dhe me cilën pjesë të saj e gjeni më shumë këtë lidhje?

Lidhja me Shqipninë ishte e përditëshme, sepse nuk mungonin as vizitat nga shqiptarët e larguem prej Atdheut që nga vitet 1946 – 47, të cilët vinin me më takue sikur i kishe njerzit e mij të dashtun, edhe pse asnjëherë nuk i kisha njohë as komunikue me Ata, që fatkeqsisht si zonja Lezina Vata, si dhe zotni Pjeter Gjoni tashti nuk jetojnë ma.       Ata ishin për mue miq aq të dashtun sa nuk u zëvendsuen kurrma…

Si e morët vendimin për tu vendosur kaq larg?

Largimi nga Shqipnia nuk ishte dëshira ime. Ai ishte një imponim i dhunshem me kërcnim jete dhe, vetëm i Ndjeri Ferdinand Temali e ka përjetue me mue atë kohë, mbasi Ai dhe vetëm Ai.., më shpetoi jeten. Ardhja në Australi për mue ishte ma afer se Zalli i Kirit…E, Rrëmaji!

Si do të jua përshkruanit lexuesve tanë vendin ku jetoni?

Vendi ku jetoj asht një nga mrekullitë e Shek. XX, dhe per me dashtë me e kuptue kush asht Melbourne, Sidnej apo Adelajde e kësaj bote të panjohun për ne shqiptarët, vetem me pa zhvillimet e kampionateve të tenisit nder këta vende, apo në koncertet që jepen për Krishtlindje dhe Festa nacionale, dhe garat e kuajve të dashtun të kontinentinentit… Vetem atëherë mërrinë me njoh edukatën dhe qytetnimin e mërrijtun nga jeta demokratike dhe liria e plotë e mendimit të australianëve. Kudo e gjithshka asht në shërbimin e së ardhmes per një jetë ma të lumtun!

Shpesh në shkrimet tuaja zë vend e kaluara, historia me njerëz dhe fakte. Si arrini ti ruani kaq mirë në kujtesë disa prej tyre?         Si dokumentoheni për artikujt tuaj përkujtimorë?

Unë kam pasë fatin me njoh njerzit ma të nderuem të Shkodrës gjatë gjithë kohës që jetova atje dhe u bana 60 vjeç, tue fillue nga mësuesit, ku nuk harroj edukaten që kemi marrë nga profesorat e Elbasanit, kur ishe në shkollen e mesme Pedagogjike e deri tek Liceu Artistik me korespondencë në Tiranë, kuptohet shumë i rij me moshë. Profesorat e vizatimit Luigj Sheldija, Simon Rrota dhe Vladimir Jani, ku mora disa nga virtytet e jetes së Tyne si piktor, e deri tek Prof. Zef Shoshi në Tiranë, ishin dhe mbetën përjetsisht të daltuem në formimin tim Shpirtnuer!

Ndersa, gjithmonë jam krenue e krenohem me kenjen time “nxanës i një prej burrave ma të nderuem të Elbasanit, Pedagogut Gani Daiu, ish Drejtor i Shkollës Pedagogjike të Shkodres, dhe Prof. Ndriqim Gjates,  po nga Elbasani, që më la “një porosi” para transferimit nga Shkodra…” Ata më siguruene perfundimin e shkollës dhe fillimin e jetes… Tue mos harrue asnjëherë Prof. Roza Bebi, Dedë Shala, Arta Franja etj…  Persa I perket kujtimeve të mija ata fillojnë me Prof. Sadedin Hotin e Shkodres.

Artikujt përkujtimor janë pjesa e pashlyeshme e atyne kujtimeve që sot më bajnë me kenë krenar i Asaj Shkoder ku linda dhe u bana Njeri. Një meritë per këte ka nana ime, që nuk e harronte kurr rrugën e jetës, sado e vështirë kjoftë ajo: “Brinjë kaçubave me ferra dalin vjollcat e bukra…”


Kleri katolik sipas jush çfarë vendi ka zënë në historinë tonë?

Historia e popullit shqiptar ka një fillim të shkruem nga i Madhi Imzot Pal Engjulli, në të parët e fisit tim. Vazhdimi i rrugës së Tij deri në ditët tona nga mbasardhësit e nderuem, dhe hapja e shkollës së Shirokës në shtëpinë e gjyshit tim Tomë Radovanit, nga Don Zef Ashta në 1874,     që me qellim “harrohet”, tregon se Kleri Katolik Shqiptar e ka ngritë dhe e ka sterngritë monumentin e vet të atdhetarizmit dhe të lavdisë së Tij. Ndersa axha i Nanës sime, At Mati Prennushi ishte Ai që i dorzoi nga gjoksi i vet Dedë Gjo’ Lulit Flamurin e Shqipnisë, që u ngrit në Deçiq në vitin 1911. Gjyshja ime, nana e babës Kolë, Gjystja Gurakuqi ishte bash vajza e axhës e të Madhit Luigj Gurakuqi, që po e persëris thanjen time: “Po mos t’ ishte nji ky burrë, kurr në Shqipni s’ u ngrit Flamur!”

Pa i mbushë 10 vjetët, këta Visare të Shenjta, ishin mësimet që më brumosi daja i im në Dajç të Bregut të Bunës, Don Kolec Prennushi…

Çfarë ju mundon më shumë kur është fjala për Shqipërinë?

Ajo që më mundon ma shumë asht “gjymtimi i shkollave Shqiptare”! Nuk mund të kuptoj sesi perjashtohen njerzit ma të mëdhaj të historisë, tue fillue nga Herojt e Atdheut që dhane jeten per Liri e Perparim, e tue vazhdue me figurat e nderueme të letersisë, artit dhe të kultures sonë kombtare Shqiptare. Po ndiqet rruga ma e shemtueme e tradhtisë ndaj Atdheut, drejt humbjes së Lirisë dhe Pamvarsisë fitueme me gjak…  E kjo bahet per me i sherbye fqinjëve të njohun prej sa vitesh në sa e sa dokumenta historike të Esad Pashë Toptanit me Malin e Zi.., të Ahmet Zogut me Pashiqin, Enver Hoxhës, Ramiz Alisë dhe deri tek fundi i koshit…”rilindasi” Edi Rama, me serbë, rusë, grekë, kinez, turq, italian’e kush ti mbushin xhepat.., per veprat tradhtare kunder Shqipnisë së të Madhit Gjergj Kastrioti – Skenderbeu e deri tek e Madhja Nana Tereze…

A ka rrugëdalje për problemet e shqiptarëve në të dy shtetet tona në Ballkan? Sipas jush ku gabojmë ne që gjendja është kjo që është?

Rruga e vetme e daljes nga balta shekullore asht vetem NJË:
Shkatrrimi deri në themel i “Murit Shkumbinit”… Unifikimi i Gjuhës Shqipe dhe studimi i Shkrimtarëve Shqiptar nga Rinia Shqiptare, ku duhet të perfshihen Trojet tona dhe shkollat nder shtete të hueja.

Duhet medoemos me ripunue tekstet e Historisë, Gjuhës dhe Letersisë mbi bazat shkencore të dijetarve Shqiptarë, që mendonin per Atdheun e Lirë dhe të Pavarun, me baza demokratike e jo anadollake. Shqipnia dhe Shqiptarët I perkasin vetem Europës dhe VETEM Asaj!

A ka një mesazh që e keni më për zemër ta ndani me lexuesit tanë?

Mesazhi im asht vetem ky: “Vllaznim  e vetem vllaznim! Luftoni e mos hezitoni me zhdukë fanatizmin nder organet drejtuese Shtetnore kudo kjofshin ata. Kerkoni me Ju drejtue njerzit e Kultures Europjane! Ata i keni në mesin Tuej… Vetem zgjidhni nga prejardhja e Tyne, nga Ajo gurrë e pashueme e Vllaznimit, Bashkimit kombtar dhe e Lirisë së Shqipnisë Kastriotit..,në këte vit 2020-të, Perkujtimor t’ At Fishtës!

Ju uroj një Shqipni të Lirë dhe Ju falemnderes që më keni kujtue!

Me shumë respekt, Fritz Radovani. Melbourne, 2 Shkurt 2020.

Intervista – Albin Kurti: Nuk pres ndonjë dialog thelbësor e as rezultate të shpejta derisa edhe Serbia është në prag të zgjedhjeve

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, në një intervistë për Zërin e Amerikës, tha se qeveria e tij synon që të heqë tarifat ndaj mallrave serbe, pasi të vendosen masat e reciprocitetit me Serbinë, duke vlerësuar se edhe marrëdhëniet ndërkombëtare sot në botë, ndërtohen mbi këtë parim. Në intervistën dhënë korrespondenti tonë në Prishtinë, Leonat Shehu, në të cilën flet edhe për përparësitë e punës së qeverisë së tij, kryeministri Kurti thotë se nuk është e pamundur që të arrihet një marrëveshje me Serbinë brenda këtij viti, por nuk pret ndonjë dialog thelbësor e as rezultate të shpejta derisa edhe Serbia është në prag të zgjedhjeve.

Zëri i Amerikës: Zoti kryeministër, ju paralajmëruat zëvendësimin e tarifave ndaj mallrave serbe me masa të reciprocitetit të plotë ndaj Serbisë. Si mendoni ta realizoni këtë?

Albin Kurti: Ekziston një rezolutë e Kuvendit të Republikës së Kosovës për reciprocitet të plotë politik, ekonomik dhe tregtar me Serbinë, e datës shtatë dhjetor 2011 dhe ne dëshirojmë që ta kemi këtë reciprocitet si parim normal të marrëdhënieve të mira fqinjësore e bilaterale, dhe dëshirojmë që me këtë rast ta zëvendësojmë tarifën 100 për qind. Ajo i ka dy aspekte: aspektin politik dhe ekonomik. Aspekti politik më shumë i korrespondon shkakut dhe shkasit. Shkaku ishte fushata agresive e Serbisë në arenën ndërkombëtare kundër Kosovës, ndërkaq shkasi ishte mos anëtarësimi i Kosovës në INTERPOL, madje edhe shumë faktorë ndërkombëtarë e theksojnë që Serbia duhet ta pushojë fushatën kundër njohjeve të Kosovës. Ndërkaq, është edhe aspekti ekonomik me ç’rast, meqenëse ajo tarifë u vendos shpejt e shpejt, me siguri që bëhet fjalë për një mungesë përfitimi për prodhuesit vendës, ashtu që sot ekonomikisht nga tarifa 100 për qind ndaj Serbisë më së shumti kanë përfituar disa shtete të rajonit, prandaj unë dëshiroj që të mbaj një takim me komunitetin e biznesmenëve prodhues në Kosovë dhe ta diskutojmë edhe aspektin ekonomik të kësaj tarife e jo vetëm atë politik.

Zëri i Amerikës: A do të shkoni së pari me reciprocitet pastaj me largimin e tarifave apo si do të veproni?

Albin Kurti: Ashtu kemi deklaruar në fushatën zgjedhore sepse ashtu kemi menduar e besuar dhe ne me ato deklarime e qëndrime kemi fituar dhe natyrisht që tash duhet t’i dalim zot qytetarëve për mbështetjen e tyre. Ne duam që tarifën njëqind për qind ta zëvendësojmë, pra të mos kemi situatë në të cilën nuk e kemi as tarifën as reciprocitetin.

Zëri i Amerikës: Kur mendoni ta bëni këtë? A ka ndonjë afat kohor për një gjë të tillë?

Albin Kurti: Do të dëshironim sa më shpejt që të jetë e mundur, mirëpo unë sot mezi kam arritur që ta përfundoj në ditën e tretë të punës vizitën e stafit në ndërtesën e kryeministrisë, ka shumë zyra e shumë dyer këtu dhe këtë javë kisha një mbledhje ceremoniale solemne, do të vazhdoj me mbledhjen e radhës e kemi projektligjin për buxhetin e vitit 2020, programin qeverisës, e kemi planin e punës së qeverisë, e kemi shqyrtimin e një morie të vendimeve pas dorëheqjes së ish kryeministrit në korrik të vitit të shkuar. Natyrisht që kjo është ndër prioritetet tona, mirëpo ne ende nuk jemi vendosur në qeveri tamam dhe do të na nevojitet ca kohë, do të përpiqemi më shpejt mirëpo jo gjithçka varet tash prej nesh.

Zëri i Amerikës: Ka pasur thirrje edhe nga diplomatët perëndimorë, ambasadori amerikan Grennell, shefi i politikës së jashtme evropiane zoti Borell që tarifat të hiqen menjëherë, a do të ndikojnë thirrjet e tilla që të përshpejtohet kjo gjë?

Albin Kurti: Ne kemi vizionin tonë, edhe lëvizja Vetëvendosje edhe Lidhja Demokratike e Kosovës, si dy partitë më të mëdha në Republikën tonë që i  kanë fituar zgjedhjet me qëndrimin për reciprocitet karshi Serbisë. Pra ne nuk duam hakmarrje, ne duam drejtësi, reciprociteti është korrektësi, është një qasje fer, është në regjistrin e drejtësisë dhe unë e di që në njërën prej deklarimeve të tij edhe presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, zoti Donald Trump, e ka përmendur reciprocitetin si vlerë e si koncept që ai e ka përzemër, pra marrëdhëniet ndërkombëtare sot në botë ndërtohen me këtë parim. Nuk kemi pse ne ta anashkalojmë vetveten, ne nuk dëshirojmë që të hakmerremi ndaj Serbisë, mirëpo ka shumë gjëra të papranueshme që i bën ajo karshi nesh e neve na nevojitet që minimalisht të mbrohemi, pra reciprociteti nuk është fare ofensiv, fushata e Serbisë është ofensive, reciprociteti është mbrojtje, është defansiv, është minimumi për një lloj dinjiteti dhe integriteti të subjektivitetit tonë si shtet në aspektin e jashtëm.

Zëri i Amerikës: Sipas jush a mund të bëhet kjo deri në pranverë?

Albin Kurti: Ne do të përpiqemi sa më shpejt, mirëpo unë nuk mund të jap një datë tash pa i filluar mbledhjet e qeverisë, pa e vendosur këtë në kabinetin tim dhe natyrisht pa e takuar edhe komunitetin e biznesit. Unë besoj që kur është vendosur tarifa 100 për qind në vjeshtën e vitit 2018, është bërë gabim që nuk i kanë takuar biznesmenët tanë e posaçërisht prodhuesit, mirëpo jemi ku jemi tash dhe neve na duhet ta shqyrtojmë edhe aspektin ekonomik të kësaj çështje. Jo vetëm Vetëvendosja dhe Lidhja Demokratike që kanë fituar numrin më të madh të votave duke e përfshirë reciprocitetin në prioritetet e fushatës, por edhe shumica dërmuese e opozitës që tash është pakicë në kuvend e do reciprocitetin, nëse i pyesni edhe votuesit e opozitës e duan reciprocitetin sepse është gjëja më normale e madje do të thosha edhe më njerëzore civilizuese në botën demokratike.

Zëri i Amerikës: Zoti kryeministër një pjesë e opozitës që edhe e përmendët ka kundërshtuar heqjen e tarifave duke thënë se reciprociteti nuk është i efektshëm sa tarifat. Madje sot ish kryeministri zoti Ramush Haradinaj ju ka shkruar një letër të hapur ku ju bën thirrje që të mos i hiqni tarifat. Si ju përgjigjeni?

Albin Kurti: Unë qysh në fillim kam deklaruar që tarifat nuk janë në kuadër të vizionit të lëvizjes Vetëvendosje, edhe atëherë kur isha në opozitë. Këtë e kam përsëritur në fushatë, ne kemi insistuar në parimin e reciprocitetit i cili nuk e kuantifikon raportin me Serbinë, por paraqet një kualitet të ri për shtetin e Kosovës. Në këtë kuptim, unë nuk kam preferuar që të themi se nëse kjo shishe ujë bën një euro kur vije nga Serbia është në rregull të vijë nëse bën dy euro, pra ne nuk kemi qenë brenda një logjike të kuantifikimit material, por të subjektivitetit, integritetit, dinjitetit dhe për mua reciprociteti nuk është vetëm tregtar, është edhe shtetëror. Ta zëmë, maunet tona kur kanë kaluar në Serbi kanë pasur gjobitje për shkak se nuk janë pranuar lejet e vozitjes së shoferëve tanë, ose një vajzë ose djalë që ka mbaruar universitetin në Prishtinë, nuk mund të punësohet dot në Bujanoc, Preshevë apo Medvegjë e të tjera, certifikata e mallit tonë për shkak se shkruan Republika e Kosovës nuk pranohet në Serbi. Nëse duam marrëdhënie të mira fqinjësore, nëse duam normalizim, atëherë do të duhej të sillemi në mënyrë normale e kjo do të thotë ta respektojmë edhe tjetrin e jo vetëm ta dashurojmë vetveten. Prandaj mendoj që Serbia do të duhej që ta ndryshojë qasjen karshi Kosovës, sepse për një normalizim që e kërkojmë të gjithë, edhe ne edhe faktori ndërkombëtar, besoj që shumë më tepër duhet të ndryshojë Serbia sesa Kosova.

Zëri i Amerikës: Serbia ka pezulluar bisedimet me Kosovën shkaku i tarifave ndaj mallrave serbe. A pritni që pas heqjes së tarifave këto bisedime të rifillojnë?

Albin Kurti: Në një farë mënyre bisedimet nuk janë ndalur asnjëherë për shkak se nëpër tryeza e konferenca të ndryshme ndërkombëtare janë takuar qeveritarët, liderët e Kosovës me ata të Serbisë, kjo do të vazhdojë edhe më tutje. Unë mendoj që tash kur ne ende nuk kemi arritur ta bëjmë fuzionimin e ministrive tona nga 21 në 15 sepse do ca kohë kjo, ndërkaq që në anën tjetër ka filluar që të vlojë fushata për zgjedhjet në Serbi, nuk mendoj që mund të pritet ndonjë dialog substancial i menjëhershëm dhe rezultate të shpejta. Unë nuk jam që të vonohemi por nuk jam as që të ngutemi.

Zëri i Amerikës: Si e mendoni dialogun. Ju keni thënë që jeni të gatshëm që të merrni përsipër udhëheqjen e tij?

Albin Kurti: Padyshim, në bazë të Kushtetutës së Republikës së Kosovës dhe një aktgjykimi nga pranvera e vitit të kaluar është vulosur se është kryeministri i Republikës së Kosovës ai që udhëheq bisedimet me Serbinë, unë do të krijoj ekipin tim edhe në aspektin politik edhe në atë profesional, ndërkohë që do ta trajtojmë çështjen e atyre tridhjetë e ca marrëveshjeve të deritanishme me Serbinë, cili ka qenë zbatimi i tyre, sa është ndikimi i tyre, pse diçka ka ngelur pa zbatuar dhe në këtë mënyrë do të mund të ecim përpara më sigurt. Nga takimi që kemi pasur me përfaqësuesin e lartë për politikë të jashtme dhe siguri të Bashkimit Evropian me zotin Borrell, i cili është edhe zëvendëspresident i Komisionit Evropian jemi dakorduar që dialogu të përgatitet mirë, nuk e kemi komoditetin edhe për një dështim të radhës. Pra nuk jam kundër dialogut në parim, por jam për dialog të përgatitur e me parime.

Zëri i Amerikës: Si do të mund të përgatitej një dialog i tillë, nëpërmjet një konference të madhe apo nëpërmjet takimeve të herë pas hershme?

Albin Kurti: Besoj që Brukseli si kryeqytet i Bashkimit Evropian me atë çfarë simbolizon në kuptimin e vlerave dhe standardeve evropiane të paqes, të zhvillimit dhe demokracisë, do të duhej të ishte korniza e organizimit dhe mbarëvajtjes së këtyre bisedimeve. Pra na nevojitet diskutim me Brukselin për dialog me Beogradin. Në këtë kuptim, qeveria e Kosovës do të jetë e përgatitur, kjo duhet të kalojë edhe nëpërmjet një vlerësimi paraprak të marrëveshjeve të deritanishme sepse nuk është se na mungojnë marrëveshjet me Serbinë, halli është se ato ose nuk zbatohen ose nuk kanë efekt.

Zëri i Amerikës: Zoti Kryeministër, si i keni parë përfshirjen e ambasadorit Richard Grenell, që është edhe i dërguar i posaçëm i presidentit Trump për bisedimet Kosovë-Serbi dhe a ka dallime në mes të dy qendrave Washingtonit e Brukselit?

Albin Kurti: Kam përshtypjen që mund të kenë dallime por nuk janë të patejkalueshme dhe besoj që kemi kontribute nga kënde të ndryshme. Në këtë kuptim, ambasadori amerikan në Berlin i ka dhënë energji dialogut të ardhshëm midis Kosovës e Serbisë dhe është për t’u vlerësuar dinamizimi që ka bërë në kohën kur kemi një lloj stepje rrotull, një lloj hutie e cila sigurisht që nuk është pozitive dhe unë dua që të bashkëpunoj me ambasadorin Grenell në këtë aspekt, por duhet që paralelisht me rëndësinë e kohës që ja japim lidhjeve të marrëveshjeve në të ardhmen, ta përqendrojmë vëmendjen edhe te përmbajtja e tyre dhe deri te procesi se si do të arrijmë deri te marrëveshja, meqenëse po e ritheksoj, ne nuk e kemi komoditetin edhe për një dështim të radhës.

Zëri i Amerikës: Zoti Kryeministër si i keni parë marrëveshjen për linjën ajrore ndërmjet Kosovës e Serbisë e lehtësuar nga ambasadori amerikan Richard Grenell dhe fillimin e diskutimeve edhe për çështjen e hekurudhave?

Albin Kurti: Ne e kemi lexuar atë shprehje të interesit, që është publikuar dhe natyrisht që do ta trajtojmë si qeveri e Republikës së Kosovës edhe me autoritetet përkatëse, sepse në këtë aspekt këtu hyjnë edhe Agjencia e Aviacionit Civil në Kosovë, Aeroporti ndërkombëtar i Prishtinës, KFOR-i, etj, dhe pas një analize që do t’ia bëjmë kësaj me siguri do të shohim se si mund të ecim më së miri përpara. Por ajo çka është e rëndësishme për Republikën e Kosovës është që gjithçka ta bëjë në mënyrë transparente, demokratike, me një qeveri si e jona që është e përgjegjshme dhe do të marrë përgjegjësi.

Zëri i Amerikës: Duke parë përfshirjen më të madhe të ambasadorit Grenell, a mund të arrihet një marrëveshje gjatë këtij viti?

Albin Kurti: Është e mundshme, mirëpo unë nuk do të mund të parashikoja një gjë të tillë tani. Tani mund të shpreh vullnetin tim për dialog, për bashkëbisedim të hapur e parimor dhe besoj që nuk do të duhej që duke e vënë marrëveshjen para dialogut ta dëmtojmë dialogun dhe ta pamundësojmë marrëveshjen si të tillë.

Zëri i Amerikës: A po zbehet roli i Bashkimit Evropian në këto bisedime?

Albin Kurti: Mund të jetë dukur ashtu në të kaluarën, mendoj se tash me iniciativën e zoti Borrell i cili do të përcaktojë edhe një emisar të posaçëm për raportet midis Kosovës e Serbisë, do të kemi një riaktivizim të Bashkimit Evropian që unë e konsideroj pozitiv.

Zëri i Amerikës: Zoti kryeministër sa ishit në opozitë, ishit të zëshëm për problemet në sistemin e drejtësisë, për shkallën e lartë të korrupsionit dhe krimit të organizuar. Kur do të mund të shohin qytetarët e Kosovës rezultate konkrete nga qeveria juaj në këtë drejtim?

Albin Kurti: Ne do ta çlirojmë prokurorinë dhe gjyqësorin nga ekzekutivi, do të fillojmë përgatitjet për procesin e Vetingut dhe me siguri që hapat e parë dhe të arriturat e para do t’i shihni në këtë vit. Por nuk do të mund të thosha një datë në këtë vit por le të mos harrojmë që i kam dy ditë e gjysmë punë si kryeministër, ende nuk janë bërë tri ditë punë.

Zëri i Amerikës: Si do të veproni, do të shkarkoni edhe zyrtarë të institucioneve?

Albin Kurti: Gjithçka brenda kushtetutës dhe ligjit por nuk do të tolerojmë korrupsionin në institucione e do ta luftojmë edhe në shoqëri çdo herë e kudo.

Zëri i Amerikës: Në ditën kur u zgjodhët kryeministër i Kosovës, në parlament jeni përballur me shumë kritika nga partitë opozitare për qëndrimet tuaja nëpër kohë, përfshirë edhe idetë për bashkim kombëtar. Ka ndryshuar zoti Kurti nëpër kohë, apo kohët kanë ndryshuar?

Albin Kurti: Unë besoj që gjatë aktivitetit tim politik shumë vjeçar mund tëkem ndryshuar mënyra e strategji, mirëpo jo koncept e qëllim dhe në seancën kur u zgjodha kryeministër mund të them që më pak dëgjova kritika, më shumë sharje e ofendime. Por, sido që të jetë, unë dua ta respektoj opozitën dhe më shumë se kaq dua të bashkëpunoj me ta sepse ka gjëra që na dallojnë, mirëpo e përbashkëta jonë për shtetin e pavarur të Kosovës si Republikë sovrane e demokratike në njërën anë dhe raportet me çështjen e bashkimit të shqiptarëve si faktorizim i tyre në Ballkan dhe karshi Serbisë e cila asnjëherë nuk po e ndal aktivitetin kundër nesh, nuk janë çështje që të na bëjnë të dallojmë me njëri tjetrin, as në Kuvendin e Republikës dhe as gjetiu në jetën tonë politike, shoqërore, institucionale.

Zëri i Amerikës: Kohëve të fundit, marrëdhëniet, nëse mund të them, janë ftohur ndërmjet Kosovës dhe Shqipërisë zyrtare rreth nismës për atë që është quajtur mini shëngeni Ballkanik. Ju thatë atëbotë se kryeministri Edi Rama do të duhej të priste të paktën deri në formimin e qeverisë së re. Tash kur vendi është me qeveri si do t’i qaseni kësaj nisme?

Albin Kurti: Unë synoj që javën e ardhshme të vizitoj Tiranën dhe të zhvilloj takime me liderët institucional atje, me kryeministrin Rama, me presidentin Meta, me kryeparlamentarin Ruçi, me kryetarin e opozitës Basha dhe në këtë mënyrë t’i diskutojmë së bashku këto çështje. Unë nuk jam kundër iniciativave për bashkëpunim rajonal, mirëpo aty duhet të jetë parimi i reciprocitetit dhe përderisa Republika e Shqipërisë i njeh më mirë fqinjët tanë jugor dhe perëndimor, është Republika e Kosovës ajo që i njeh më mirë fqinjët tanë lindor dhe veriorë dhe në këtë aspekt ne mund të jemi komplementar.

Boks 1

Ne nuk dëshirojmë që të hakmerremi ndaj Serbisë, mirëpo ka shumë gjëra të papranueshme që i bën ajo karshi nesh e neve na nevojitet që minimalisht të mbrohemi, pra reciprociteti nuk është fare ofensiv, fushata e Serbisë është ofensive, reciprociteti është mbrojtje, është defansiv, është minimumi për një lloj dinjiteti dhe integriteti të subjektivitetit tonë si shtet në aspektin e jashtëm.

Boks 2

Ambasadori amerikan në Berlin i ka dhënë energji dialogut të ardhshëm midis Kosovës e Serbisë dhe është për t’u vlerësuar dinamizimi që ka bërë në kohën kur kemi një lloj stepje rrotull, një lloj hutie e cila sigurisht që nuk është pozitive

Boks 3

E përbashkëta jonë për shtetin e pavarur të Kosovës si Republikë sovrane e demokratike në njërën anë dhe raportet me çështjen e bashkimit të shqiptarëve si faktorizim i tyre në Ballkan dhe karshi Serbisë e cila asnjëherë nuk po e ndal aktivitetin kundër nesh, nuk janë çështje që të na bëjnë të dallojmë me njëri tjetrin, as në Kuvendin e Republikës dhe as gjetiu në jetën tonë politike, shoqërore, institucionale.

Intervista – Klvana: Ditë e keqe për Kushtetutën amerikane

Valona Tela

Tomas Klvana, analist nga Instituti Aspen, me seli në Pragë, thotë se shfajësimi i presidentit amerikan, Donald Trump, nga akuzat për abuzim të detyrës dhe pengim të punës së Kongresit, ka krijuar një precedent në politikën amerikane, i cili do të mund të shfrytëzohet edhe nga presidentë të ardhshëm për të “manipuluar” Kushtetutën e këtij vendi.

Duke folur për Radion Evropa e Lirë, Klvana kujton se gjatë gjykimit të presidentit Trump në Senatin amerikan nuk janë shqyrtuar provat, as nuk janë lejuar dëshmitarët. Klvana pret që hetimet kundër Trumpit të vazhdojnë, sidomos pas publikimit të librit të ish-këshilltarit për Siguri Kombëtare të Shtëpisë së Bardhë, John Bolton.

Trump është përballur me hetime – procedurë që në anglisht njihet si “impeachment” – tash e sa muaj. Dhoma e Përfaqësuesve – e udhëhequr nga demokratët – i ka ngritur akuzat formale kundër tij në muajin dhjetor, ndërsa Senati, i udhëhequr nga Partia e tij Republikane, e ka shpallur të pafajshëm më 5 shkurt.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Klvana, procesi i njohur si “impeachment” tashmë ka përfunduar dhe presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, është liruar nga akuzat, ashtu siç edhe pritej. Kush është dëmtuar nga ky proces?

Tomas Klvana: Mendoj se Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara është dëmtuar goxha rëndë, sepse, derisa kemi shikuar gjykimin dhe procedurat në Dhomën e Përfaqësuesve, ka qenë e qartë se rasti është serioz. Demokratët kanë sjellë shumë prova, por republikanët në Dhomën e Përfaqësuesve, e pastaj edhe në Senat, kanë refuzuar t’i shqyrtojnë ato. Siç e dimë, ata kanë refuzuar t’i lejojnë edhe dëshmitarët të marrin pjesë në gjykim. Andaj, mendoj se humbësja më e madhe në këtë proces është Kushtetuta e Shteteve të Bashkuara.

Radio Evropa e Lirë: Trump do të jetë presidenti i parë në historinë e Shteteve të Bashkuara që do të përballet me votuesit, pasi është gjykuar dhe shpallur i pafajshëm. Çfarë prisni të ndodhë gjatë këtyre nëntë muajve, sa kanë mbetur deri te mbajtja e zgjedhjeve?

Tomas Klvana: Sa i përket procesit të “impeachment”-it, besohet se ai nuk do ta dëmtojë Trumpin, por nuk do t’i dëmtojë as demokratët. Ka pasur frikë se njëra palë mund të humbë pikë politike gjatë fushatës zgjedhore. Unë mendoj se nëse demokratët dhe kandidati i tyre për president luajnë mençur me kartën e “impeachment”-it, ata mund të fitojnë pikë, sepse ne kemi dëgjuar shumë informacione për keqbërjet e zotit Trump, sa i përket Ukrainës dhe presidentit të saj (Volodymir) Zelensky.

Pra, nëse demokratët luajnë mençur, ata mund të fitojnë pikë në mesin e votuesve të pavarur. Ndoshta 8 për qind të elektoratit. Do të ishte vendimtare në zgjedhjet e vjeshtës. Por, kjo është një “nëse” e madhe.

Radio Evropa e Lirë: Kandidati i demokratëve për president nuk dihet ende. Por, si do ta ndikojë “impeachment”-i Joe Bidenin, të cilin disa sondazhe e nxjerrin favorit, por, në anën tjetër, ai ka qenë në qendër të procedurave për shkarkimin e presidentit?

Tomas Klvana: Druaj se Joe Biden është dëmtuar vërtet nga “impeachment”-i. E kemi parë këtë edhe në votimet në Ajoa. Të gjitha informacionet për keqbërjet e supozuara të tij dhe informacionet për djalin e tij, Hunter – se është paguar 50,000 dollarë në muaj nga një kompani e Ukrainës – thjesht nuk janë të mira për Joe Bidenin. Dhe, e kemi parë në votimet në Ajoa se këto informacione kanë luajtur rol dhe se ato kanë ndikuar te disa votues që do të mund të votonin për Bidenin, por kanë vendosur të votojnë kundër tij. Pra, mendoj se Biden del i dëmtuar nga ky proces.

Radio Evropa e Lirë: Çfarë prisni të bëjnë demokratët tani që procesi i “impeachment”-it ka përfunduar?

Tomas Klvana: Mendoj se do të përqendrohen në procesin e zgjedhjeve paraprake. Ata duhet të gjejnë se kush është kandidati më i fuqishëm për president. Një mundësi të madhe këtu ka Michael Bloomberg, ish-kryetar i Nju Jorkut. Ai është miliarder dhe po e financon fushatën e tij me para të veta. Ai po del gjithnjë e më mirë në sondazhet kombëtare dhe do të shohim nëse ka shanse në elektoratin e demokratëve.

Radio Evropa e Lirë: Disa media amerikane shkruajnë se “impeachment”-i ka marrë fund, porse hetimet kundër presidentit do të vazhdojnë. Si mendoni ju?

Tomas Klvana: Mendoj se hetimet duhet të vazhdojnë, sepse ne kemi dëgjuar, për shembull, shumë informacione për marrëveshjet e tij në Rusi apo për lidhjet e çuditshme të disa njerëzve të tij, si avokati Rudy Guliani, me njerëz në Ukrainë që janë të afërt me krimin e organizuar. Pra, mendoj se hetimet duhet të vazhdojnë. Kujtoj këtu se edhe libri i John Boltonit (ish-këshilltarit të Shtëpisë së Bardhë për Siguri Kombëtare) do të publikohet në mars dhe do të sjellë informacione të tjera. Pra, ky rast është larg fundit. Është e mundshme që në Dhomën e Përfaqësuesve të nisë edhe një procedurë e “impeachment”-it, por unë nuk pres që kjo të ndodhë.

Radio Evropa e Lirë: Dhe, a do ta ndajnë këto gjëra edhe më shumë shoqërinë amerikane?

Tomas Klvana: Kam frikë që po. Mendoj se amerikanët do të përçahen edhe më shumë në muajt që do të vijnë. Kjo situatë është përkeqësuar pjesërisht edhe nga mediat, sepse ato janë gjithnjë e më të ndara. Ka shumë votues, sidomos nga tabori i djathtë, që ushqehen me propagandë dhe jo me informacione. Kjo është diçka fatkeqe dhe nuk mendoj se do të ndryshojë shpejt.

Radio Evropa e Lirë: Dhe, për fund, çfarë precedenti ka krijuar në politikën amerikane ky rast i “impeachment”-it?

Tomas Klvana: Siç e thashë edhe në fillim, është një ditë e keqe për Kushtetutën amerikane. Nuk e di se si pas këtij “impeachment”-i – i cili ka dëshmuar qartë se presidenti Trump ka abuzuar me pushtetin për përfitime politike personale dhe është shfajësuar – do të mund të fajësohej, për çkado, ndonjë president tjetër në të ardhmen. Ky rast ka krijuar një precedent që na tregon se fuqia e presidencës, fuqia e ekzekutivit është fuqia më e rëndësishme. Këtë e kanë argumentuar republikanët dhe ekipi ligjor i presidentit Trump gjatë “impeachment”-it dhe kanë fituar.

Ne do të duhet të jetojmë me pasojat e atij vendimi kushtetues, që do ta ribalancojë gjithë rendin kushtetues në Shtetet e Bashkuara dhe do t’ua mundësojë presidentëve të ardhshëm, që mund të jenë më joparimorë se presidenti Trump, të manipulojnë me sistemin kushtetues për përfitimet e veta.

Intervista – Haradinaj: Qeveria e re t’i përmbahet interesit kombëtar

Duke reaguar për formimin e qeverisë së re të Kosovës, ish-kryeministri Ramush Haradinaj, i ftuar në studion e Zërit të Amerikës, tha se ky është lajm i mirë për Kosovën. Ai tha se qeverinë e presin plot sfida dhe kryesorja është “të ruajë parametrat që ka vendosur qeveria përpara saj në temat e interesit kombëtar”. Në intervistën me kolegun Ilir Ikonomi, zoti Haradinaj foli për çështjen e taksës 100 për qind ndaj mallrave serbe dhe tha se taksa nuk duhet të hiqet por të ndërlidhet me njohjen, jo me reciprocitetin. Zoti Haradinaj ndodhet në SHBA për të marrë pjesë në dy forume për çështjet e sigurisë si dhe për një takim në Departamentin e Shtetit.


Zëri i Amerikës: Sapo dëgjuam reagimet (e analistëve), zoti Haradinaj. Pati kritika të tërthorta ndaj jush. Në fakt çfarë prisni, cilat janë pritshmëritë tuaja nga qeveria e re?

Ramush Haradinaj: Është pak servilizëm i ditur kur fillon një qeveri. Shumica e tyre fillojnë joshjen ose ofertimin për atë qeveri. Dhe mu dukën disa prej diskutimeve të tilla pra. Mirëpo demokracia jonë meriton vërtet respektin e madh. Kemi bërë zgjedhjet më të mira të mundshme në rajon dhe në Kosovë se ndonjëherë më parë. Dje u implementua edhe rezultati i zgjedhjeve. Pra, kemi qeverinë e re. Është lajm i mirë për Kosovën. E presin plot sfida qeverinë e re. Sfida kryesore është të ruajë parametrat që ka vendosur një qeveri përpara saj në temat e interesit kombëtar – qeveria që kam patur nderin të udhëheq.

Zëri i Amerikës: Ndër punët më të vështira që e presin qeverinë e re, natyrisht është procesi i bisedimeve me Serbinë që u pezullua për shkak të tarifave që u vendosën nga ju në nëntor të 2018-tës. Ambasadori Grenell tha sot se qeveria e re duhet të heqë menjëherë tarifat dhe se në takimet që ka patur me drejtuesit e partive, ata të gjithë pa përjashtim, kanë rënë dakort për heqjen e tarifave. Kryeministri Kurti tha dje në parlament se do të vendosë masat e reciprocitetit të plotë me Serbinë, siç i quajti ai. A do të thotë kjo zëvendësim të tarifave me këto masa reciprociteti?

Ramush Haradinaj: E para, nuk është ndërprerë dialogu për shkak të tarifës, ose taksave ndaj Serbisë. Serbia ka mbajtur një qasje të dyfishtë dhe është ulur në tavolinë me idenë që të na joshë deri në ndarjen e Kosovës. Ndërsa në të njëjtën kohë, ka vazhduar intensivisht ta dobësojë Kosovën në planin ndërkombëtar, pra ta sulmojë. Njëkohësisht edhe të na rrezikojë në planin e brendshëm. Tarifa ka qenë si masë mbrojtëse ndaj veprimeve agresive të Serbisë që kanë rrezikuar deri edhe tërësinë territoriale, sovranitetin e Kosovës. Për fat të mirë, Kosova është shumë më e fortë sot. Ka ushtrinë e vet. Ka sistemin e sigurisë të konsoliduar dhe ka rend dhe ligj në të gjithë vendin. Është gabim ofertimi i zotit Kurti dhe i zonjës Osmani për të hequr taksën, për shkak se Serbia është grykëse. Nuk do të ngihet me këtë. Pra kur heqim atë taksë, nuk është se Serbia ka për ta kthyer me një gjest të mirë. Do të vazhdojë të kërkojë. Dhe kur të vijmë tek momenti kulmor që shpresojnë shumë edhe Presidenti Trump edhe ambasadori Grenell se do të na ndihmojë që gjatë këtij viti të kemi një marrëveshje për njohje reciproke obligative ligjore Kosovë-Serbi, Serbia do të kërkojë diçka tjetër. I kisha lutur mos ta bëjnë këtë gabim. Mos ta heqin taksën, por ta ndërlidhin taksën me njohjen, jo me reciprocitetin. Është gabim logjika e tyre e reciprocitetit.

Zëri i Amerikës: Sipas jush është një shkallë më e ulët?

Ramush Haradinaj: Jo. Është gabim. Këta po shkojnë me formulë të gabuar. Kanë bërë ofertë të gabuar. Është më mirë të tërhiqen nga ajo ofertë që u kanë dhënë palëve të huaja. E panevojshme ka qenë realisht.

Zëri i Amerikës: Zoti Haradinaj, siç dihet, muaji i kaluar shënoi një angazhim më të madh të Shteteve të Bashkuara në favor të procesit të normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë, me marrëveshjen për linjën ajrore Prishtinë – Beograd dhe hapjen e diskutimeve për linjën hekurudhore. Sipas jush, sa rëndësi kanë këto hapa?

Ramush Haradinaj: Janë të dobishme. Janë të duhura. Ne kemi një qarkullim shumë të madh përmes Serbisë, sepse të gjithë qytetarët e Kosovës kur shkojnë në Evropë nuk kanë shumë rrugë alternative. Pra, nëse vijnë nga Shqipëria, nuk ka rrugë tokësore. Por, duhet të hipin në traget etj.

Zëri i Amerikës: Dakord, por për procesin e normalizimit e kam fjalën…

Ramush Haradinaj: Pra, për ne kanë interes të madh. Janë tema me interes. Ndihmojnë. Nuk është se do ta ndryshojnë vendimin politik. Pra, mund ta afrojnë një vendim të caktuar politik. Ajo për të cilën doja t’i bëja thirrje ambasadorit Grenell, në këtë rast, është që atë energji që ka, për këto tema ekonomike, t’ja shtojë edhe aspektit politik. Pra, nuk e është e pamundur të përgatitet një kontratë-marrëveshje për njohje Kosovë-Serbi. Amerika e ka njohur Kosovën. Nuk na ka vënë kushte në njohje. Ne nuk kemi arsye përse të pranojmë kusht për njohje nga cilido shtet tjetër. Pra, nëse Amerika na ka njohur kështu siç jemi, ne presim nga Serbia të bëjë një gjë të tillë. Edhe për Amerikën është shumë më e lehtë t’ja kërkojë njohjen Serbisë për Kosovën, sepse Amerika na ka njohur.

Zëri i Amerikës: Zoti Haradinaj, rezistenca juaj për të pezulluar, ose për të hequr tarifat nxiti një lloj shqetësimi, shkaktoi mjaft shqetësime për marrëdhëniet e Kosovës me aleatët perëndimorë. Gjithnjë e kemi diskutuar këtë temë. A mendoni se janë prekur realisht këto marrëdhënie?

Ramush Haradinaj: Kurrë nuk i ka patur Kosova më të mira marrëdhëniet, p.sh. me Amerikën. Ne p.sh. punojmë në rrugë dypalëshe në planin e sigurisë. Edhe sot u përmend që e vetmja është Kosova që nuk ka investime kineze, ruse, pra që nuk rrezikohet; që nuk janë pranuar ofertat e Huaweit. Jemi prej vendeve unikë në botë. Pra, marrëdhënia Kosovë-Amerikë është e veçantë. Është rritur. Është intensifikuar shumë bashkëpunimi në planin e sigurisë. Ka bashkëpunim në planin ekonomik. Ka bashkëpunim edhe në plane të tjera. Nuk ka qenë kurrë më e mirë.

Zëri i Amerikës: Zgjedhjet në Kosovë pasuan dorëheqjen tuaj pas thirrjes suaj në Hagë, siç dihet. Por, për disa vëzhgues ishte pikërisht këmbëngulja juaj për mos heqjen e tarifave që përkeqësoi marrëdhëniet me partnerët e qeverisë dhe çoi deri në dorëheqjen tuaj? A jeni dakort me këtë version të ngjarjeve?

Ramush Haradinaj: Është me shumë rëndësi që Kosova e ka penguar diskutimin ose debatin për ndarjen e vetvetes. Është shpallje lufte. Është agresion. Kushdo që flet për ndarjen e vendit tim, në rastin konkret, kushdo që ma përmend ndarjen, ai po i shpall luftë vendit tim. Kjo temë ka kaluar. I kemi kaluar edhe disa tema të tjera. A jemi të nënshtrueshëm, a jemi të shantazhueshëm? A mundet dikush t’i marrë Kosovës me zor? Është e pamundur t’i merret Kosovës me zor. Mundesh ta respektosh Kosovën, mundesh ta ftosh si palë; mundet të kthehet në palë të respektuar nga të gjithë. Por, një tendencë që ka ekzistuar nga Brukseli, për të na trajtuar si të pabarabartë në rajon, mendoj që ka kaluar. Uashingtoni zyrtar asnjëherë nuk e ka patur këtë tendencë. Uashingtoni zyrtar e ka trajtuar Kosovën me respektin më të madh duke e njohur. Por, në BE për shkak të mosnjohjes së pesëshes, ka qenë një qasje nënshtruese dhe diskriminuese Kosovë-Serbi.

“Edi Rama ishte i fejuar me Matilda Makoçin, vinte në xhirime, por…”- Regjisori rrëfen prapaskenat e filmit “Hijet që mbetën pas”: Çfarë ndodhi në zyrën e Ramiz Alisë

“Ç’të them më parë për Xhevdet Ferrin? Ka kaq shumë për të treguar, por dhimbja i merr frymën fjalës. Xhoda kishte ende shumë për të dhënë… “. 16 janari i këtij viti i mori kinematografisë shqiptare një nga aktorët më të mirë, që jetësoi më shumë se 30 role, dy prej të cilave si protagonist në filmat e Esat Musliut.

Kineasti sot, ndërsa tregon heroin e “Hije që mbeten pas” dhe “Vitet e pritjes”, herë pas here kapërdin lotët, për aktorin që sipas tij diti më së pari të jetë njeri. E kujton ende sot Xhevdet Ferrin në fillimet e tij, kur i kishte tërhequr vëmendjen me lojën në “Vëllezër e shokë” të Dhimitër Anagnostit për portretin meditativ, lojën interpretative e të qenit fotozhenik. Veti këto, që do të bënin që Musliu t’i propozonte rolin kryesor të gjykatësit në “Hije që mbeten pas”. Nga takimi me të në qytetin e Durrësit, ku Xhoda jetonte, ai zbulon një djalosh të vëmendshëm e me aftësi të jashtëzakonshme për të dëgjuar. Pas leximit të skenarit, realizuar nga Musliu dhe Diana Çuli, aktorit do t’i pëlqente roli, por kishte për regjisorin një dëshirë të veçantë, që deri diku do ta linte kineastin të befasuar: Duhej që kërkesën që Xhoda të merrte pjesë në film t’ia parashtronte dhe babait të tij. Regjisori tregon për “Panoramën” takimin me të atin e aktorit në shtëpinë përdhese të qytetit bregdetar, për një film i cili do të ishte nën vëzhgimin e veçantë të instancave për temën delikate që trajtonte: korrupsionin.

Ai e kujton sot Xhevdet Ferrin në sheshxhirim si një aktor tepër korrekt e të vëmendshëm, gjithmonë në kërkim të detajeve artistike. “Ishte i veçantë, fliste pak e dëgjonte shumë. Një fjalor anglishteje në xhepin e tij tregon edhe zellin e tij, largpamësinë”. Në “Hije që mbeten pas”, Musliu tregon se trupa e aktorëve me Reshat Arbanën, Demir Hyskjan, Tinka Kurtin, Eva Alikajn etj., ia bënë punën më të lehtë. “Asnjëherë nuk m’u desh të bëja më shumë se dy dubla. Masandej, interpretimi i Xhevdetit dhe Matildës ishte i jashtëzakonshëm”.

Për herë të parë në një rol protagonist e me një lojë kurajoze me Xhevdet Ferrin, Musliu e veçon Matildën si një nga talentet e jashtëzakonshme që ka pasur kinemaja jonë. “Në këtë film ajo ka treguar gjithë potencialin e saj, sa keq që u shkëput aq herët nga kinematografia…”, thotë regjisori. Musliu kujton se në ’85-ën, gjatë xhirimeve të “Hije që mbeten pas”, Makoçi, e fejuar me Edi Ramën, shoqërohej shpesh nga ky i fundit. Kryeministri ka qenë prezent dhe në episodin e fundit, të cilin regjisori e veçon si nga më të vështirët, ku frikën e territ të natës ia shtonte edhe valixhja me paratë e vërteta, me të cilën duhet të realizonte skenën finale mes Matildës dhe Xhevdetit.

Një film që duket se nuk u ka shpëtuar ndërhyrjeve të Partisë e instancave që në fillime, kur ministri i korruptuar në skenar, me urdhër nga lart zëvendësohet me një drejtor drejtorie. Tensioni do të shoqëronte Musliun edhe pas realizimit të tij, kur për pak kohë filmi ndenji i bllokuar e pa u shfaqur. Pas kësaj, një takim zyrtar me Ramiz Alinë duket se u jep fund mëdyshjeve. Musliu tregon të gjitha prapaskenat e “Hije që mbeten pas”… një rrëfim që ka në fokus aktorin Xhevdet Ferri.

Ai flet gjithashtu për filmin “Vitet e pritjes”, ku përkrah Xhodës kërkoi edhe bashkëshorten e tij aktore, Rozetën, për një histori sa më reale dashurie, që zhvillohet mes dramës së emigrimit. Por Musliu e vlerëson Xhevdet Ferrin edhe në punën e bërë gjatë pozicioneve në Qendrën Kinematografike të Filmit, ku sipas tij, me të si drejtor u realizuan filmat më të mirë.

Po ashtu, ai flet me superlativa për periudhën në të cilën u angazhua në Teatrin Kombëtar si drejtues dhe përfshirjen për një periudhë të shkurtër në politikë si deputet. Gjurmë të bardha ka lënë, sipas tij, edhe me angazhimin në platforma televizive, por për të gjitha këto ka vetëm një keqardhje: Çdo detyrë e realizoi me dinjitet, pa dyshim. Më vjen keq vetëm për faktin se nga kjo kohë do t’i kishte dhënë edhe më shumë kinemasë sonë si aktor… Roli i tij i fundit, ku interpretoi si Asllani militant te “Delegacioni”, tregoi sipas kineastit protagonizmin që ai diti t’i japë çdo roli dhe faktin se mund të luante edhe dhjetëra role të tjera, duke i komunikuar publikut përsëri e përsëri memorien e pashlyeshme të personazheve të Xhodës…

Zoti Musliu, 10 ditë më parë u nda nga jeta aktori Xhevdet Ferri, të cilin ju e keni pasur si protagonist në dy nga filmat tuaj, “Hije që mbeten pas” dhe “Vitet e pritjes”. Për ta risjellë përmes kinemasë, donim të ndanit me ne disa nga kujtimet tuaja. Si u njohët me të?

E kam parë Xhevdetin për herë të parë në filmin “Vëllezër dhe shokë” të Dhimitër Anagnostit. Aty nuk kishte një rol të madh, megjithatë më befasoi me interpretimin e tij e veçanërisht me portretin tepër fotozhenik. Kishte dy sy të mëdhenj e një portret meditativ, që tërhiqte lehtësisht vëmendje. Përpos kësaj, nëse aktorët, veçanërisht në ditët e sotme, kanë maninë e të folurit e një dinamikë të jashtme, hera-herës të pajustifikueshme, ai ishte i gjithmonë i qetë, me atë aftësinë e jashtëzakonshme për të dëgjuar. Dhe një aktor që di të dëgjojë, do të thotë që di të komunikojë, çka është një “armë” tepër e fortë në aktrim.

E kujtoni çastin kur i propozuat të interpretonte rolin e Agronit në “Hije që mbeten pas”, si e priti?

E kujtoj si të ishte sot. Xhevdeti kishte mbaruar studimet dhe ishte emëruar në Teatrin e Durrësit, aty jetonte me familjen. U nisa posaçërisht për ta takuar dhe u ulëm të pinim kafe. Gjatë bisedës, unë isha tepër i vëmendshëm, e dëgjoja, shikoja portretin e tij. E kisha menduar për rolin e Agronit, një gjykatësi që di të arsyetojë, të vendosë drejt… Për këtë personazh më duhej një njeri tepër i vëmendshëm dhe Xhevdeti ishte i tillë. Ai fliste pak dhe dëgjonte shumë. I tregova në mënyrë të përmbledhur subjektin e skenarit dhe i propozova që të luante në filmin tim. Ai nuk më dha përgjigje në vend, por më tha: “Ti e ke skenarin, të lutem ma sill ta lexoj”. Dhe kështu u bë. Pas disa ditësh ia çova dhe pasi e lexoi, u ritakuam. Më tha shkurt: “Skenari më pëlqen dhe pranoj të aktivizohem me ju, veçse kam një dëshirë: Të vish të takosh babanë tim, e kemi si rregull familjar. Këtë kërkesë që ma bëre mua, përsëritja edhe atij”. Të jem i sinqertë, në fillim u befasova, s’kisha hasur më parë në të tillë kërkesë, mirëpo vendosa ta dëgjoj e t’i shkoja në shtëpi.

Çfarë ndodhi më pas, e takuat babanë e zotit Ferri?

Unë shkova në shtëpi. Xhevdeti jetonte në një shtëpi përdhese me disa dhoma, ku së bashku me të ëmën më priti jashtëzakonisht mirë. Më pas, ai më ftoi të takoja të atin në dhomën ngjitur. Hyra dhe pashë një burrë trupmadh, që dridhte me qetësi cigaren. Nuk u çua siç ndodh zakonisht për të pritur një mik, megjithatë më ftoi të ulesha. Ndenji pak dhe më pyeti:

“Si është puna?”

I tregova për planin për të aktivizuar Xhevdetin në film dhe ai u interesua më tej.

“Çfarë roli do të luajë?” – më tha.

Pasi i shpjegova se do të luajë rolin e një gjykatësi, ai më pyeti: “Çfarë bën ky gjykatës?” I tregova se është një gjykatës që duhet të marrë vendime dhe është i fejuar me një vajzë, babai i së cilës është një njeri i korruptuar.

Mirëpo, flasim për sistemin komunist dhe fjala korrupsion asokohe tingëllonte shumë e padëgjuar. Ligjet dhe rregullat e asaj kohe ishin të tilla që mund të përmendej fjala vjedhje, por jo korrupsion, sepse përfshinte diçka më madhore.

I sqarova më tej se xhirimet bëheshin në Tiranë dhe ne do ta merrnim dhe do ta sillnim Xhevdetin me makinë.

Pas kësaj, ai kthehu kokën nga Xhevdeti e më pyeti:

“A është dakord ky?”

-Xhevdeti ka mendimin tuaj, do të bëjë siç ta vendosni ju, – iu përgjigja.

-Mirë. Mund të shkosh,- i tha më në fund të birit.

U ngrita, i dhashë dorën dhe e falënderova.

Kur Xhevdeti më përcolli te dera, e pyeta:

Po ç’ishte e gjitha kjo?

-Është rregull familjar, – më tha.

Dhe unë brenda mentalitetit tim e pranova.

Pra, Xhevdetin e keni përzgjedhur për rolin e personazhit kryesor pa kinoprova?

Unë kryesisht nuk kam bërë kinoprova për aktorët që kam marrë në filmat e mi. E kam zgjedhur dhe puna që kam bërë më tej është ndërtimi i figurës artistike; mënyrën si do grimohet, mbajtja e flokëve, kostumet. Bënim një punë të madhe me gjithë stafin, përfshirë piktorin e filmit. Njëkohësisht i flisja Xhevdetit për skenarin dhe personazhin, të cilin ai duket se e kishte pëlqyer shumë. E kishte pëlqyer në mënyrën e heshtur që ai njihte, jo me patetizmin që shfaqin ndonjëherë aktorët.

Si partnere në film kishit menduar aktoren Matilda Makoçi, e cila kishte një rol mjaft të vështirë… Matilda ishte një aktore e mrekullueshme, që me “Hije që mbeten pas” debutonte për herë të parë në një rol kryesor. Kishte një kurajë në interpretim, një shprehi të admirueshme. Në këtë film ajo është shpërfaqur plotësisht, duke përmbushur çdo pritshmëri. Jam shumë i keqardhur që Matilda u tërhoq nga kinemaja… Largimi i saj nga filmi është një humbje shumë e madhe për kinemanë tonë. Ka treguar një potencial të jashtëzakonshëm. Po kështu, kam mbetur tepër i kënaqur edhe me aktorët e tjerë, nisur nga Xhevdeti, Ndriçim Xhepa, Eva Alikaj etj. Falë tyre, unë realizova gjithçka kisha në mendje për këtë film.

Kur flas për vështirësinë e rolit të Matildës apo të aktorit Reshat Arbana (në film Adnan Kodra), e lidh edhe me çështjen delikate të korrupsionit që ju përmendët. Një skenar i tillë, në atë kohë kërkonte guxim…

Është e vërtetë, tema që trajtohet në këtë film për kohën ishte mjaft delikate. Skenari bazohet në një roman të Diana Çulit dhe e kam punuar bashkë me të. Për herë të parë në atë skenar hidhej ideja që edhe në shtetin komunist ka korrupsion dhe ky fenomen mund të shkatërrojë dhe vetë sistemin. Mbaj mend se qysh pa filluar filmin, kur e kam çuar skenarin për aprovim në instancat përkatëse, pati disa ngërçe. Unë personazhin kryesor e kisha menduar ministër dhe ata më thanë: “Ule, ule pak!”. Atëherë, unë propozova ta lëmë personazhin zëvendësministër. “Ule akoma”, – m’u përgjigjën.

-Epo, drejtor drejtorie do të jetë, se një nëpunës i thjeshtë nuk ka asgjë në dorë, – shtova më tej. Edhe kështu ndodhi, ma lanë drejtor.

Si ishte puna në sheshxhirim, kishit vështirësi me protagonistët apo me ndonjë nga aktorët e tjerë?

Për sa i përket Xhevdetit, ai ishte pa dyshim një aktor shumë i përgatitur. Nuk kam pasur kurrë probleme, qoftë me dublat, tekstin apo mizaskenën… Me Xhodën ndodhi ajo që ne i themi në gjuhën e regjisë së filmit, “iu dorëzua regjisorit”. Brilant ka qenë dhe interpretimi i Matildës dhe i pjesës tjetër të trupës. Pata fatin të punoja me aktorë të mrekullueshëm, duke filluar nga Tinka Kurti, Reshat Arbana, Demir Hyskja, Eva Alikaj, Antoneta Papapavli etj. Mandej, Ndriçim Xhepa kishte një personazh krejt të kundërt me atë të Xhevdetit. Zbulon degradimin e familjes dhe ngrihet kundër saj, duke demaskuar të atin dhe hipokrizinë familjare. Ka disa shpërthime të mrekullueshme dhe po për këtë film mori edhe kupën e festivalit

Cilin do të veçonit si momentin më të fuqishëm të këtij filmi në aspektin artistik?

Mund të përmend episodin tek Amfiteatri i Liqenit, unë e konsideroj si momentin më brilant të këtij filmi. Është një skenë e ndërtuar mirë, së cilës i vumë në dispozicion të gjithë ndriçimin e Kinostudios. Pastaj, nata krijon atë atmosferën e qetësisë dhe lejon komunikimin e pastër. Janë momente filmike të punuara me shumë dashuri edhe falë dy aktorëve të mrekullueshëm, me të cilët punoja. Matilda dhe Xhevdeti i kishin detyrat aktoreske shumë të qarta dhe unë punoja vetëm me mizaskenën. Skenat e filmit janë realizuar me një, ose maksimumi dy dubla.

Ka pasur ndonjë skenë veçanërisht të vështirë për t’u realizuar?

Veçoj një skenë, për të cilën mund të kem edhe ndonjë vërejtje. Bëhet fjalë për momentin kur Matilda Makoçi tenton të korruptojë të fejuarin e saj. Ajo i lutet ta mbyllë këtë çështje duke i ofruar edhe para. Kur xhiroja me gjithë ato para me vete, natyrisht që kisha një lloj frike se mos dikush mund t’i rrëmbente. Unë për realizimin e skenës kisha marrë të gjitha lekët e llogarisë sonë, me mirëkuptim kuptohet. Ishin mijëshe, pesëqindëshe, të cilat mezi mbaheshin në dorë. Frika ishte e madhe edhe për faktin se ne xhironim në errësirë te “Zogu i Zi”. Kisha zgjedhur ta xhiroja aty, pasi ishte i vetmi vend me semafor, element që më nevojitej për atë episod, pasi kisha krijuar një lloj paralelizmi mes ngjyrave të semaforit, të cilat ndryshonin sipas gjendjes shpirtërore të personazheve. Në atë episod, pavarësisht se aktorët i kisha të mrekullueshëm, me një lojë tepër të mirë, ndriçimi nuk ishte i mjaftueshëm. Përpos kësaj, do të ishte mirë që të ndihej edhe dinamika e lëvizjes së automjeteve, megjithatë duke pasur parasysh rrethanat, përsëri jam shumë i kënaqur… Xhevdeti e ka përballuar më së miri peshën e kësaj drame të madhe, kjo është reflektuar në sytë e tij, në heshtjet e në pauzat që krijonte..

Si sillej Xhevdeti jashtë momenteve të xhirimeve me ekipin, ishte i tërhequr apo miqësor?

Çuditërisht, aq sa ishte korrekt e i saktë, aq i dashur ishte me aktorët e tjerë. Ishte një atmosferë e jashtëzakonshme, bënin humor, kishte gjallëri. Kujtoj se aktorët krijonin një grup paksa të mënjanuar nga pjesa tjetër e ekipit, ku përfshihen teknicienët, grimierët etj. Jashtë xhirimeve, mes tyre vërehej një komunikim miqësor.

Flasim për vitin ’85, periudhë kur aktorja Matilda Makoçi ka qenë e fejuar me Kryeministrin Edi Rama. Si ishte qasja e Matildës ndaj kolegëve dhe a ka asistuar ndonjëherë Rama në xhirime?

Matilda, përveçse një aktore jashtëzakonisht e talentuar, ishte një vajzë shumë e komunikueshme. Është e vërtetë, asokohe ishte e fejuar me Edi Ramën dhe ai vinte shpesh në xhirime, por rrinte i mënjanuar, nuk përzihej me ekipin e filmit. Priste Matildën disi i distancuar sa mbaronte xhirimet, pastaj e merrte dhe largoheshin bashkë. Unë me të s’kam pasur asnjë lloj komunikimi, as dorën s’ma ka dhënë, as më ka pyetur se si po shkojnë xhirimet apo diçka tjetër. Kryesisht rrinte mënjanë i ulur diku, qoftë në dritë apo në errësirë. Kujtoj se ka qenë i pranishëm edhe gjatë episodit të fundit me paratë, sepse xhirohej natën. Mirëpo, nuk ndërhynte, shikonte marrëdhënien e vet me Matildën, komunikonte vetëm me të.

Pas përfundimit të xhirimeve, si shkoi më tej filmi, pati probleme për t’u shfaqur?

Në fakt, fillimisht, pasi mbaruam xhirimet dhe montazhin, filmi qëndroi pak kohë i bllokuar, për shkak të problemeve që ngrinte. Ka qenë viti 1985, sapo kishte vdekur Enver Hoxha dhe diçka çalonte me shtetin tradicional komunist. Pra, filmi duhet të kalonte e të aprovohej nga të gjitha instancat. Në atë periudhë kam qenë në stres, mendoja se mos na hapej ndonjë telash, po nga ana tjetër Diana më inkurajonte. Mund të them se ka qenë një shkrimtare tepër e guximshme. Ndodhi që filmi hallkë pas hallke do të shikohej nga Ramiz Alia, fill pas kësaj më erdhi në shtëpi Viktor Gjika, që asokohe ishte drejtor i Kinostudios dhe më thotë: “Duhet të vish me mua, na pret Ramiz Alia”. Unë u tremba fillimisht, me thënë të drejtën, mendova se kaq e pata! Viktorin, pavarësisht frikës që kisha, e shikoja disi të gjallëruar, e pyesja se çfarë kishte ndodhur, por ai nuk më tregonte për arsyen e vërtetë të këtij takimi. Derisa i shkuam në zyrë Ramiz Alisë… Aty ai ma shtrëngoi dorën e më tha: “Filmi ishte shumë i mirë. Është kjo ajo që ne kërkojmë, të thuhet e vërteta në çdo rrethanë”. Mandej u interesua për punët e Kinostudios dhe udhëzonte Viktor Gjikën për rrugën që duhet të ndiqte. Nga këto biseda, unë ndieja se diçka kishte ndryshuar në botën e filmit, së paku në konceptin tim intelektual, kjo ndoshta lidhej edhe me reformat që po bënte Gorbaçovi e që ndiheshin edhe në vendet e tjera socialiste.

Si u prit filmi nga publiku?

Filmi është pritur jashtëzakonisht mirë, theu rekordin e spektatorëve me 650 mijë shikues si asnjëherë më parë. Pati dyndje të jashtëzakonshme nga spektatorët shqiptarë. Ne bënim dhe takime me publikun, bisedonim në lidhje me filmin dhe vinim re që pritej me shumë kënaqësi kuraja jonë për të demaskuar korrupsionin, që faktikisht ekzistonte dhe në atë periudhë, por që akoma nuk flitej për të. Po ashtu, filmi u shfaq në disa festivale botërore, në disa prej të cilave kam qenë edhe unë i pranishëm. Madje, për “Hije që mbeten pas” ka shkruar edhe shtypi i huaj. Kujtoj titujt e artikujve të natyrës “Fortesa e fundit e komunizmit, po fryjnë erërat gorbaçoviane”, të cilat i ruaj ende sot. Në disa media, ndërsa analizonin personazhin kryesor të filmit, që është nëpunësi i lartë i shtetit, i cili vjedh, përvetëson apo favorizon pa meritë, shkruanin: “Për herë të parë, Shqipëria nxjerr një gjykatës, i cili mban qëndrim, dënon këtë korrupsion… Dhe kjo është figura qendrore e së ardhmes së këtij shteti komunist”. Filmi qarkulloi shumë edhe jashtë dhe në Shqipëri mori çmimin “Aleksandër Moisiu”. Po kështu, me “Hije që mbeten pas” unë u dekorova me Urdhrin “Naim Frashëri”, ndërsa Ndriçim Xhepa mori kupën e festivalit si aktor.

4 vite më vonë nga realizimi i këtij filmi në vitin 1989, ju do të realizoni “Vitet e pritjes”, një film i fortë që prek temën e emigrimit. Përse zgjodhët përsëri Xhevdet Ferrin si protagonist në rolin e Gjon Kodrit?

Zgjodha Xhevdetin sepse më duhej një personazh meditativ, i aftë për të bërë analiza psikanalitike të asaj që lë në Shqipëri. Gjon Kodri shkon në Amerikë 10 vjeç dhe kthehet në një moshë të pjekur. Ai mbart në largim një botë, e gjen një tjetër. Po ashtu, edhe në kohën e kthimit përjeton drama shumë të mëdha. Unë i kërkova Xhevdetit një personazh hermetik, që përbrenda përjeton drama të mëdha, por që nuk e shfaq. Ai kthehet nga Amerika si një njeri me botë e jo një punëtor krahu i rëndomtë… mirëpo, gjen një familje të shkatërruar. Të gjithë këtë peshë Xhevdeti e përballoi në mënyrë të jashtëzakonshme. Po ashtu edhe lojën me Helenën, fëmijën me të cilën ishin rritur e kishin luajtur të vegjël.

Helena interpretohet nga Rozeta, bashkëshortja e aktorit Xhevdet Ferri. Përse vendosët që t’i zgjidhnit të dy për të luajtur këtë histori dramatike, që ka në mes edhe dashurinë e tyre?

Mendimi im ishte se asnjë aktore tjetër s’do t’i luante aq natyrshëm skenat intime mes të dyve apo s’do ta shprehte me aq forcë dashurinë që kishin që prej fëmijërisë. Një dashuri e lënë në embrion, të cilën Rozeta, në rolin e Helenës, e ruante me shumë ndjenjë, duke shprehur atë mall të madh që personazhi kishte. Kështu që, i mora me kënaqësi të dy, ata asokohe ishin të martuar, por ende s’kishin fëmijë. Pata pak probleme me Rozetën se kishte prerë flokët shkurt e na u desh që në një kohë shumë të shkurtër t’i përshtatnim një paruke. Mandej, të gjitha skenat dyshe që ka pasur Xhevdeti me Rozetën kanë shkuar jashtëzakonisht mirë. Puna për mua u bë shumë e lehtë se kisha dy personazhe që komunikonin shumë lirshëm me njëri-tjetrin.

Si ndiheni tani 3 dekada më pas, pasi e shikoni atë film?

Mbushem me emocione, veçanërisht në skenën kur Gjon Kodri gjen shtëpinë e mbyllur e shkul dërrasat e mbërthyera për të hapur dritaret. Më pas fryn një erë e fuqishme nga jashtë e dëgjohen cicërimat e zogjve. Ka një detaj mes së tjerësh, vatra është e fikur, por aty qëndron një çengel që varen kusitë. Përmes atij çengeli, që është një metaforë e jashtëzakonshme, e cila tregon se aty është varur familja e tij, unë xhiroja fytyrën e Gjon Kodrit që vajton shtëpinë e vet. Sytë e Xhevdet Ferrit, portreti i tij, flasin përmes dhimbjes. Si çdo rol, edhe këtë Xhevdeti e ka përjetuar në çdo qelizë

Zëri i Amerikës – Junçaj: SPAK-u do t’ua bëjë të vështirë zyrtarëve të përfshihen në korrupsion (video)

Gjon Junçaj, prokurori federal amerikan që ndihmoi në kryerjen e reformës në drejtësi në Shqipëri, thotë se strukturat reja anti-korrupsion, si SPAK-u dhe Byroja Kombëtare e Hetimit, do ta bëjnë shumë të vështirë për zyrtarët e lartë që të përfshihen në akte korrupsioni. Në intervistën me kolegen Menada Zaimi, Zoti Junçaj u përgjigjet pyetjeve mbi rolin që duhet të luajë SPAK-u në raport me disa nga dosjet më të bujshme në Shqipëri, të mbyllura ose në proces hetimi.

 

Zëri i Amerikës: Z. Junçaj, në korrik 2016 Shqipëria ndryshoi Kushtetutën duke i hapur rrugë reformës në drejtësi. Rreth tre vite e gjysmë më vonë, a mendoni se janë përmbushur pritshmëritë?

Gjon Juncaj: Mendoj se të gjithë e kuptuan kur u miratua reforma, se do të ishte një rrugë e gjatë. Kurdoherë që bëhen reforma e ndryshime aq të thella në një sistem juridik, duhet kohë që reforma të kryhet në mënyrën e duhur e me kujdes. Kjo po merr kohë, por gjëja e rëndësishme është se jemi drej asaj rruge.

Zëri i Amerikës: Sot vendi është pa Gjykatë të Lartë. Gjykata Kushtetuese nuk funksionon dhe presidenti e parlamenti akuzojnë njëri-tjetrin për shkelje të Kushtetutës, për shkak të mënyrës se si i kanë zgjedhur anëtarët e rinj të Gjykatës Kushtetuese. Opozita nga ana tjetër akuzon qeverinë socialiste për “kapje” të sistemit të ri të drejtësisë. Kjo situatë nuk duket sikur flet për një sistem të ri e të besuar drejtësie. Cili është mendimi juaj?

Gjon Junçaj: Kur reforma u miratua dhe u hartuan ligjet sikurse janë tani, u tregua kujdes që të kishte drejtësi, si në shembullin e Gjykatës Kushtetuese, që Presidenti, Këshilli i Emërimeve në Drejtësi dhe Parlamenti, secili të kishte një radhë për të emëruar dikë. Padyshim që ky është një problem, që Gjykata Kushtetuese nuk po funksionon aktualisht. Por gjëja e rëndësishme është që Presidenti, Parlamenti të gjithë ata që janë të përfshirë, të gjejnë një mënyrë për të zgjidhur këtë çështje, të mos shkaktojnë probleme të reja, apo t’i bëjnë ato edhe më keq, por të bashkëpunojnë e të arrijnë konsensus dhe në një farë mënyre ta çojnë përpara reformën.

Zëri i Amerikës: Si mund të arrihet konsensusi?

Gjon Junçaj: Këtë duhet ta vendosin ata. Ajo çfarë është inkurajuese për mua aktualisht është se Shtetet e Bashkuara e kanë përforcuar misionin e tyre duke dërguar ambasadoren Kim në Shqipëri. Jam i sigurt se ambasada e SHBA-së do të vazhdojë me përpjekjet e saj për të përkrahur dialogun mes të gjitha palëve dhe individëve që janë të përfshirë në këto çështje, për të gjetur një zgjidhje rreth kësaj apo çështjeve të tjera që mund të dalin.

Zëri i Amerikës: Disa javë më parë, Shqipëria krijoi Strukturën Speciale Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, SPAK-un. Publiku pret që ajo “të pastrojë shtëpinë”. Presioni mbi të është i lartë. A mendoni se do t’i përmbushë pritshmëritë?

Gjon Junçaj: Le të jemi të qartë për diçka. Ajo që ka nisur nga puna është zyra e Prokurorit të Posaçëm. SPAK-u është më shumë se kaq. Ne kemi gjithashtu nevojë për Byronë Kombëtare të Hetimit, krahu hetues i SPAK-ut, si dhe gjykatat e SPAK-ut. Ky është SPAK-u! Nuk është vetëm tetë apo 10 prokurorë, është më shumë se kaq. Mendoj se ky është një hap i parë i rëndësishëm, për të cilin u desh shumë kohë për të arritur deri këtu. Por po aq e rëndësishme mendoj është, nëse pyesni prokurorët në Shtetet e Bashkuara ose në Shqipëri, ata do t’ju thonë se kemi nevojë për këta hetues dhe ky është hapi tjetër që duhet të presim. Shtetet e Bashkuara, Departamenti i Drejtësisë në bashkëpunim me Departamentin e Shtetit do të jenë atje për të ndihmuar në këtë proces.

Zëri i Amerikës: Po thoni se SPAK-u nuk mund të punojë pa BKH-në?

Gjon Junçaj: Mund të funksionojë, por ne presim që ajo të funksionojë më mirë me të sapo trajnuarit, hetuesit e rinj që do të bëhen pjesë e BKH-së. Sigurisht që mund të funksionojë. Duhet të kemi parasysh gjithashtu se kjo është një strukturë e re që trashëgoi të gjitha rastet që kishte Prokuroria e Krimeve të Rënda, pra ata nuk po fillojnë gjithçka nga e para. Ata gjithashtu duhet të zbatojnë rregullat e tyre të brendshme, duhet të kuptojnë se si të veprojnë më mirë si një strukturë e re prokurorie. Jam i sigurt që populli shqiptar do të donte të shihte rezultate që në ditët e para, por pritshmëritë duhet të jenë që në planin afatgjatë, në muajt dhe vitet në vazhdim, ata do të kenë një zyrë prokurorie që do t’u shërbejë atyre më mirë sesa ajo që ishte më parë.

Zëri i Amerikës: A prisni që këto struktura të krijohen së shpejti?

Gjon Junçaj: Di që po kërkojnë prokurorë të rinj dhe mendoj se afati po afrohet. Drejtuesi i ri i SPAK-ut ose Prokurorisë së Posaçme z. Kraja duhet të zgjedhë me të tjerë, kreun e ri të BKH-së. Pra këto hapa po hidhen dhe natyrisht është e lehtë të thuhet, le të presim! Duhet të presim dhe t’i japim kohë që të ngrihet.

Zëri i Amerikës: Sipas organizatës ndërkombëtare “Transparency International”, korrupsioni në Shqipëri është përkeqësuar gjatë 4 viteve të fundit. Ju keni punuar atje për disa vite dhe mund të supozohet se keni informacione të brendshme. Sa i përhapur është korrupsioni në Shqipëri? Njerëzit mendojnë se të gjithë politikanët janë të korruptuar. A është ky një mit?

Gjon Junçaj: Kam biseduar me qytetarët atje, e natyrisht që ata kanë arsye të shqetësohen për mënyrën se si vendi i tyre është drejtuar 30 vitet e fundit dhe padyshim përpara kësaj, gjatë periudhës së komunizmit. Pra ata janë shumë të pakënaqur. Informacioni më i rëndësishëm që unë kam marrë, ka ardhur nga vetë njerëzit atje. Por jo çdo fjalë në rrugë, nëse mund të shprehem kështu, është e vërtetë. Mirëpo, në kushtet kur rinia shqiptare largohet nga vendi, në një shkallë që është më e lartë se në çdo vend tjetër në Evropë, kjo në vetëvetë thotë gjithçka që ju duhet të dini, se cilat janë problemet në rrënjë. Dhe mendoj se ato të çojnë gjithmonë tek politika dhe sistemi i drejtësisë që nuk u ka shërbyer qytetarëve ashtu siç duhej. Kështu që shpresoj se po ecim përpara. Ndërsa reforma përparon, Shtetet e Bashkuara dhe partnerët e tyre në Bashkimin Evropian do të ndihmojnë që ajo të kryhet ashtu siç duhet, që gjërat të përmirësohen.

Zëri i Amerikës: A mendoni se strukturat e reja të drejtësisë kanë burimet e nevojshme financiare apo kapitalin e duhur njerëzor për t’u përballur me krimin e organizuar dhe korrupsionin?

Gjon Junçaj: Shtetet e Bashkuara përmes Departamentit të Shtetit dhe Departamentit të Drejtësisë do të investojnë miliona dollarë në trajnime dhe sigurimin e burimeve teknike për SPAK-un. Do të ketë gjithashtu ekspertë të Departamentit të Drejtësisë atje për t’i ndihmuar. Kështu që ata do të kenë aftësinë për të bërë punën që duhet të bëjnë. Natyrisht që prova e vërtetë dhe që presim është nëse puna do të bëhet. Dhe mendoj se populli shqiptar pret që kjo të ndodhë. Prokurorët e rinj, kryeprokurori i ri dhe të gjithë prokurorët dhe hetuesit e tjerë u vetofruan dhe e pranuan vetë atë përgjegjësi dhe njerëzit duhet të presin që ata ta bëjnë këtë. Ata duhet t’i përmbahen atij standardi që kanë pranuar.

Zëri i Amerikës: Së fundmi Partia Demokratike në Shqipëri ka akuzuar kreun e SPAK-ut mbi një çështje të njohur, që lidhet me blerjen dhe manipulimin e votave, që opozita dyshon se përfshin përfaqësues të Partisë Socialiste dhe zyrtarë të qeverisë. SPAK-u ia riktheu çështjen zyrës lokale të prokurorisë, por Partia Demokratike mendon se ky rast duhet të hetohet nga SPAK-u, sepse ai përfshin zyrtarë të lartë. Si mendoni ju, a është kjo mënyra se si duhet të funksionojë SPAK? Çështja e blerjes së votës ka qenë në themel të krizës politike në Shqipëri.

Gjon Junçaj: Pa komentuar këtë rast të veçantë, nuk duhet të harrojmë se SPAK-u nuk është e vetmja zyrë prokurorie në Shqipëri. Mandati i SPAK-ut është të shkojë pas krimit të organizuar dhe korrupsionit. Dhe në këtë hetim të veçantë, nëse ka pretendime dhe indicie për korrupsion në nivelin politik, atëherë sigurisht që SPAK-u duhet ta ndjekë këtë, kjo nuk do të thotë që nëse rasti i transferohet një zyre më të ulët të prokurorisë ky është domosdoshmërisht një veprim i gabuar. Nuk e di përgjigjen nëse duhet të ishte bërë apo jo. Por ajo që është e rëndësishme është se prokuroria dhe çdo qytet tjetër, pavarësisht nëse është Dibra, Durrësi apo të gjithë ata prokurorë nën drejtimin e Prokurorit të ri të Përgjithshëm z. Çela, edhe ata kanë një punë për të bërë. Të mos harrojmë se çështjet nuk fillojnë gjithmonë në një zyrë të nivelit të lartë të prokurorisë. Mund të jetë një çështje lokale në Dibër, në Shkodër….ku është hetuar për shpërdorim detyre ose për një rast mashtrimi financiar dhe ndërsa hetimi përparon ata e kuptojnë se kemi të bëjmë me rast korrupsioni dhe këto raste janë menduar të transferohen në SPAK. Pra gjithçka që mund të them është, pa e komentuar rastin në fjalë, sepse nuk e njoh, nuk është vetëm SPAK-u që duhet të bëjë punën e vet, por janë të gjitha zyrat e tjera të prokurorive lokale. Në fund të ditës, ata duhet të punojnë së bashku.

Zëri i Amerikës: Edhe kur prokuroria lokale thotë se nuk mund të hetojë këtë rast duke shpallur moskompencën për ta bërë atë dhe ia ka kthyer çështjen SPAK-ut?

Gjon Junçaj: Nuk dua t’i gjykoj vendimet e prokurorëve, janë ata që vendosin, se ku duhet të shkojë një çështje. Por gjëja më e rëndësishme është që zyra e prokurorit dhe hetuesit duhet të bëjnë përpara me çdo hetim ku ekzistojnë pretendime të ligjshme për krim, nëse bëhet fjalë për blerje votash apo gjëra të tjera.

Zëri i Amerikës: Zoti Junçaj, a mendoni se qeveria aktuale ka vullnetin të luftojë korrupsionin? Ditët e fundit, autoritetet rrëzuan disa prej akuzave më të rënda kundër kompanisë “DH Albania”, një kompani fiktive, që kishte falsifikuar dokumentet me të cilat u regjistrua në shtetin Delaware, kishte falsifikuar firmën e sekretarit të këtij shteti. Është pothuajse e sigurt se pas “DH Albania”, qëndron një nga biznesmenët më të pasur në Shqipëri me lidhje të ngushta me qeverinë, e megjithatë nuk shohim që autoritetet t’i shkojnë pas, ose pas zyrtarëve që u dhanë kontratën me vlerë 30 milionë. Një rast i dytë ishte mbyllja e një çështjeje tjetër të bujshme, hetimet ndaj “CEZ-it”. Çfarë do të thotë kjo sipas jush?

Gjon Junçaj: Siç e thashë përpara, transferimi i të gjitha çështjeve në SPAK ishte diçka që e priste Prokurorinë e Posaçme. Nuk mund të ofroj një mendim nëse ai ishte një vendim i duhur, apo i gabuar nga prokuroria për t’i mbyllur apo tranferuar ato, sikurse shembujt që ju dhatë më parë. Padyshim që gjykimi i prokurorit që e ka dosjen në dorë, është më i rëndësishmi dhe nëse ai është vendimi i duhur apo i gabuar, u takon të tjerëve ta gjykojnë. Por patjetër për fat të keq, ka pasur raste që tashmë ishin në këtë prokurori që nuk kishin përfunduar. Do të ketë raste të tjera të reja që ecin përpara. Mendoj se shqiptarët duhet të presin, pasi do të duhet kohë që këto gjëra të zbatohen e të bëhet përpara. Mendoj se do të jetë më mirë të gjykosh suksesin e Prokurorisë së Posaçme në të ardhmen. Kjo nuk do të thotë që ju nuk mund të vini në dyshim se çfarë po bëjnë ata sot, por ajo që është më e rëndësishme është që kjo gjë të bëhet hapur e me transparencë, dhe pastaj ky diskutim duhet të bëhet mes prokurorëve dhe publikut, mendimi i të cilit natyrisht është i rëndësishëm gjithashtu.

Zëri i Amerikës: Në intervistën e fundit që dhatë në Shqipëri ju thatë se nuk është e rëndësishme vetëm të hetohesh, por të kryhet një hetim i plotë. Po u jepnit një këshillë specifike prokurorëve?

Gjon Junçaj: Kjo vlen për çdo rast, sigurisht. Një hetim nuk është të lëvizësh vetëm një gur, nëse mund të shprehem kështu, por të lëvizësh gjithë gurët e mundshëm. Për të gjitha rastet, hetimet e plota janë jetike, sigurisht.

Zëri i Amerikës: Z. Junçaj, ju keni qenë në Shqipëri për tre vjet si këshilltar ligjor dhe e njihni kulturën e vendit. Sa e vështirë është që një prokuror të punojë në një mjedis ku njerëzit të gjithë e njohin njëri tjetrin dhe sekretet dalin lehtë?

Gjon Junçaj: Është padyshim një vend shumë më i vogël sesa Shtetet e Bashkuara dhe njerëzit kanë më pak distancë mes tyre. Këto janë gjëra të vështira për t’u trajtuar. Por ne duhet të kujtojmë se për sa i takon Prokurorisë së Posaçme këta njerëz, që u ofruan me dëshirë, vendosën emrin e tyre për t’u zgjedhur si anëtarë të SPAK-ut, Prokurorisë së Posaçme. Shpresojmë e presim që ata e bënë këtë gjë sepse besojnë në një qëllim më të lartë për t’i shërbyer të ardhmes së Shqipërisë. Ata e dinë që pas kësaj zgjedhjeje do të ketë presion, pritshmëri të mëdha. Dhe shpresa jonë në Departamentin e Drejtësisë është që ata po e bëjnë këtë për arsyet e duhura. Ne jemi aty për t’i mbështetur dhe kjo është e rëndësishme, shqiptarët duhet ta dinë se Shtetet e Bashkuara përmes Departamentit të Shtetit dhe Departamentit të Drejtësisë do të jenë atje në çdo hap për t’i ndihmuar ata të jenë më të mirët si zyrë e Prokurorisë së Posaçme.

Zëri i Amerikës: A do ta monitoroni punën që do të kryejë SPAK-u apo Byroja Kombëtare e Hetimit?

Gjon Junçaj: Nuk do të përdorja termin monitorim. Do të jemi atje për t’i ndihmuar në punën e tyre. Synimi nuk është të trajnojmë e të largohemi. Departamenti i Drejtësisë përmes OPDAT-it dhe Departamenti i Shtetit përmes burimeve të tjera të financimit kanë ndihmuar për shumë vite dhe do të vazhdojnë për shumë vite të tjera të ndihmojnë zhvillimin e sistemit gjyqësor shqiptar. Pra monitorimi nuk është fjala e duhur, por mbështetja është një fjalë e mirë për t’u përdorur, duke i ndihmuar ata përmes trajnimeve. Ka ekspertë dhe prokurorë shumë me përvojë aktualisht atje tani, do të ketë të tjerë në të ardhmen për t’i ndihmuar që ata të bëjnë punën më të mirë të mundshme. Kjo do të vazhdojë, sigurisht.

Zëri i Amerikës: Në intervistën tuaj përpara se të largoheshit nga Shqipëria thatë se “ajo që dëshiron të shohë populli shqiptar është se kur ka indicie të veprimtarisë kriminale në nivelet më të larta të qeverisë, prokurorët do ta hetojnë atë”. Ju përmendët hetimin e ish-Ministrit të Brendshëm dhe Prokurorin e Përgjithshëm. Çfarë mendoni për këto dy raste tani?

Gjon Junçaj: Di që ish-ministri i Brendshëm u dënua, nuk u dënua me afat burgimi. Por mendoj se është një gjë e rëndësishme në kuptimin që kjo do të jetë një njollë që do ta ndjekë ish-ministrin kudo. Mendoj se dërgon edhe një mesazh në një mjedis shumë të vështirë. Duhet të keni parasysh sigurisht që kjo ndodhi para SPAK-ut ose gjykatës së SPAK-ut, pra prokurorët ishin të gatshëm ta hetonin atë duke bindur gjykatën se ai ishte fajtor për krimin për të cilin ishte akuzuar. Jam i sigurt se kjo dërgon një mesazh edhe tek njerëzit e tjerë, politikanët e tjerë dhe njerëzit në qeveri që duan të ndjekin një rrugë të ngjashme. Mendoj se ajo që duhet të presin ata tani është se do të jetë më e vështirë të kryhen krime kur të jenë një post zyrtar. Ajo që i pret ata në të ardhmen, do të jetë një zyrë e Prokurorit të Posaçëm dhe hetuesish që do të vazhdojnë të kenë mbështetjen e Shteteve të Bashkuara e partnerëve të tjerë për të bërë një punë më të mirë se sa deri tani. Shpresoj se do të bëhet më e vështirë që kjo lloj veprimtarie kriminale të ndodhë në të ardhmen.

Zëri i Amerikës: Me lejoni t’ju përmend se çfarë tha ambasada amerikane lidhur me dënimin e ish-ministrit të Brendshëm. Ndërsa dënimi i zotit Tahiri lidhur me akuza për shpërdorim detyre jep një sinjal të rëndësishëm për të ecur përpara, dënimi i tij është shkurajues nisur nga serioziteti i akuzave. A do të vazhdojë të ndodhë kështu në Shqipëri? Hetime, akuza dhe në fund shpëtojnë pa vuajtur dënimin?

Gjon Junçaj: Por ata po largohen me njollë. Sigurisht, mendoj se çdo prokuror do t’ju thotë se ku ka një dënim sidomos për shpërdorim detyre, ose korrupsion, ose lloje të tjera të krimeve si mashtrimi, ne presim një dënim që përfshin burgosjen ose diçka tjetër, që është e përshtatshme. Mendoj se ajo me të cilën populli shqiptar është më shumë i irrituar deri tani është se ka shumë njerëz që shkojnë në burg, por gjithnjë janë njerëz të rangjeve të ulta, janë njerëzit që nuk kanë mbrojtje politike. Shqiptarët kanë të drejtë të shpresojnë, apo të presin në të ardhmen që njerëzit vërtet të ndëshkohen, pavarësisht se cilët janë. Kështu që mendoj që ky është një hap i parë i rëndësishëm, por nëse do të isha një politikan shqiptar dhe do të isha i përfshirë në korrupsion në Shqipëri, nuk do t’i bëja më llogaritë duke shpresuar për të njëjtin rezultat në të ardhmen. Mendoj se kjo u dërgon një mesazh politikanëve dhe kriminelëve të tjerë, që gjërat do të ndryshojnë në të ardhmen, kjo është ajo që populli shqiptar pret dhe Shtetet e Bashkuara do të ndihmojnë për përgatitjen e prokurorëve dhe hetuesve, që të kryejnë një punë më të mirë.

Zëri i Amerikës: Zoti Junçaj a besoni që ka ardhur koha t’i jepet fund kulturës së pandëshkueshmërisë në Shqipëri?

Gjon Junçaj: Besoj që populli shqiptar e meriton. Ne si SHBA jemi krah për krah me popullin shqiptar gjithmonë, prej ditës së pavarësisë më shumë se 100 vite më pare e deri sot, dhe në vitet që do vijnë gjithmonë do të jemi krah për krah me popullin shqiptar. Ne presim që premtimi që u dha në 2016, për sa i takon reformës në drejtësi, të mbahet. Ne si SHBA jemi gati për të ndihmuar me zbatimin e këtij premtimi, jemi krah për krah me popullin shqiptar dhe presim që ky premtim të përmbushet.

Intervista – Alon Ben-Meir: Dëbimi i qytetarëve turq nga Shqipëria, shkelje e të drejtave të njeriut

Keida Kostreci

Një profesor i Universitetit të Nju Jorkut thotë se dëbimi i qytetarëve turq nga Shqipëria bie ndesh me parimet e Bashkimit Evropian për të drejtat e njeriut. Alon Ben-Meir, një studiues në Qendrën për Çështje Globale të këtij Universitetit tha në një intervistë për Zërin e Amerikës se udhëheqësit e vendeve të Ballkanit duhet të vendosin se në ç’kamp e shohin veten pas 10-15 vjetësh, por nga ana tjetër pranoi se është gabim nga ana e BE-së që të mos u hapë dyert këtyre vendeve. Në intervistën me Zërin e Amerikës, Prof. Ben-Meir tha gjithashtu se Serbia duhet të pranojë faktin që Kosova është e pavarur dhe Kosova të heqë tarifat.

Zëri i Amerikës: Le të fillojmë me një pyetje nga Shqipëria dhe konkretisht me dëbimin e shtetasit turk Harun Çelik. Duket se vetë ligjet e Shqipërisë nuk u respektuan, kur iu mohua azili dhe ankimimi. Cili është mendimi juaj?

Alon Ben-Meir: Mendoj se është për të ardhur keq që kjo po ndodh në Shqipëri. Në parim, të dëbosh dikë që po kërkon azil, është një shkelje e rëndë e të drejtave të njeriut. Këta njerëz po ikin nga Turqia, sepse po përballen me një persekutim të ashpër në vendin e tyre, kështuqë po përpiqen për një jetë të re diku tjetër dhe kur ekstradohen kjo shkakton stres të jashtëzakonshëm, dhimbje, agoni tek familjet, të tjerë dhe të mos përmendim faktin që Shqipëria do që të bëhet anëtare e Bashkimit Evropian dhe në këtë rast kemi një vend që po shkel një nga parimet më bazë për të respektuar të drejtat e njeriut dhe kjo nuk është gjë e mirë për Shqipërinë.

Zëri i Amerikës: Ky nuk është rasti i parë që ndodh një gjë e tillë. Si i shpjegoni këto veprime?

Alon Ben-Meir: Mendoj se Erdogani është mjeshtër në ushtrimin e presionit ndaj këtyre vendeve shumë më të vogla, që në një farë mase kanë nevojë për mbështetje në disa fusha, kështuqë ai po ushtron presion të jashtëzakonshëm ndaj tyre, duke thënë ‘nëse i dorëzoni këta njerëz, do merrni këtë ose atë nga ana jonë si këmbim’. Dhe mendoj se ky është problem. Dhe ata (udhëheqësit e këtyre vendeve) duhet të mendojnë se cila është strategjia e tyre, ku duan ta shohin veten 10-15, madje dhe pesë vjet më pas. Duhet të marrin vendimin nëse do të bashkohen me kampin turk apo të BE-së, dhe duhet ta bëjnë këtë zgjedhje parimisht. Nëse duan të bëhen anëtarë të BE-së, duhet të fillojnë të respektojnë të gjitha këto parime të BE-së, dhe të drejtat e njeriut janë parim themelor për t’u anëtarësuar në BE.

Zëri i Amerikës: Meqë po flasim për Bashkimin Evropian, si do t’i përgjigjeshit argumentit se BE-ja vetë nuk po tregon vullnetin për t’u hapur dyert vendeve si Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut, dhe këta udhëheqës mund të thonë që kanë nevojë për partneritete strategjike që BE-ja nuk po i ofron?

Alon Ben-Meir: Është një gjë të kesh dëshirë të bëhesh anëtar i Bashkimit Evropian dhe tjetër gjë të shkelësh të drejtat e njeriut. Por përsa i takon këtij vendimi, BE-ja po gabon. Procesi i integrimit është shumë i gjatë, po flasim për mbi 30 kapituj për t’u negociuar. Do të duhen vite të arrihet në atë pikë. Pa dyshim që BE-ja ka probleme të brendshme, si për shembull Brexit. Procesi i vendimmarrjes së BE-së, është jashtëzakonisht i ngadaltë dhe i papranueshëm. (Presidenti francez Emmanuel) Macron për shembull, po thotë: ‘le të rregullojmë punët tona më parë’. Dhe përgjigjia ime është ‘në rregull, këto reforma brenda institucioneve janë të nevojshme, por ndërkohë mund të fillojë procesi për këto vende që duan aq shumë të anëtarësohen’. Ky proces do të dojë vite të tëra përpara se ata të integrohen në BE. Dhe ky është gabimi, që nuk e fillojnë procesin që do t’u jepte shpresën që një ditë do të anëtarësohen vendeve si Shqipëria, Kosova dhe Maqedonia e Veriut.

Zëri i Amerikës: Përfaqësuesi i posaçëm i Shtëpisë së Bardhë për bisedimet Kosovë-Serbi, Rick Grenell bëri thirrje për heqjen e tarifave nga Kosova dhe nga ana tjetër që Serbia të ndalë fushatën e tërheqjes së njohjeve. Sa realiste është një gjë e tillë dhe si e shihni situatën që e bën rifillimin e bisedimeve të vështirë?

Alon Ben-Meir: Serbia duhet të arrijë një përfundim të thjeshtë, bazë: Kosova është një fakt i jetës, është një vend i pavarur. E kanë njohur afro 100 vende. Rreth 15 vende e kanë tërhequr njohjen, për shkak të presionit të Serbisë. Serbia duhet t’i japë fund kësaj fushate. Nga ana tjetër Kosova duhet të heqë tarifën 100 për qind ndaj importeve të Serbisë. Rifilimi i fluturimeve, që u realizua me mbështetjen e Shteteve të Bashkuara, është një fillim i mbarë. Ky është këndvështrimi që duhet të ketë Kosova. Të dyja palët duhet t’i ndërmarrin këto hapa, duke e njohur realitetin. Janë fqinjë, duhet të marrin e japin me njëri-tjetrin. Duhet ta pranojnë se disa realitete në terren që ata nuk mund t’i ndryshojnë. Dhe kur të arrijnë në atë pikë, veçanërisht Serbia, mendoj se do të ketë përparim.

Zëri i Amerikës: Kosova po përjeton edhe një ngecje politike, pasi nuk ka ende një marrëveshje për qeverinë. Si e shihni gjendjen?

Alon Ben-Meir: Mendoj se është diçka e keqe. Populli votoi për atë që donte, që kërkonte: një qeveri të pastër, që do t’i bënte gjërat ndryshe. Dhe kanë kaluar tre-katër muaj dhe nuk ka ende qeveri. Është thjesht e papranueshme. Duhet të vendosin se çfarë duhet të bëjnë. Dhe diskutimet mes dy palëve nuk janë as për politika, janë më shumë për çështje personaliteti dhe është për të ardhur keq. Duhet t’i lënë mënjanë mosmarrëveshjet personale. Mendoj se populli i Kosovës do që të shohë që t’i jepet fund këtij bllokimi, sepse duan të vazhdojnë jetën e tyre, duan një qeveri funksionale, një qeveri të pastër dhe është e drejta e qytetarëve që ta kërkojnë një gjë të tillë dhe nëse nuk e arrijnë këtë, duhet të shpallin zgjedhje të reja.

Zëri i Amerikës: Si e shihni rolin e Shteteve të Bashkuara në rajon? Me emërimin e ambassadorit Grenell, duket se angazhimi amerikan është rritur…

Alon Ben-Meir: Mendoj se është e rëndësishme që Shtetet e Bashkuara të vazhdojnë angazhimin e tyre. Nuk dua të nënvlerësoj atë që po bën BE-ja, madje duhet të bëjë më shumë se Shtetet e Bashkuara, por përpjekjet amerikane janë të rëndësishme. Ata e shohin Amerikën si fuqinë më të madhe dhe kanë më shumë afërsi me të, edhe sesa me Evropën. Amerika duhet të vazhdojë të luajë këtë rol për të çuar përpara interesat e saj, si edhe marrëdhëniet mes Shteteve të Bashkuara dhe Balkanit në tërësi nga perspektiva e sigurisë.