Vazhdojmë më tutje. Stalini shkarkon papritmas  si ministër të Punëve të Jashtëme të B. Sovjetik Maksim Litvinovin (me origjinë hebré), i cili e mbulonte atë post që nga viti 1930, dhe më 3 maj 1939 vendos në vëndin e tij Vjaçesllav Molotovin i cili më 23 gusht 1939 nënëshkruan së bashku me Joachim von Ribbentropin, (për palën gjermane), paktin e mos-sulmimit si edhe të zonave të ndikimit. Edhe me këtë rast shtrohet pyetja aspak retorike: Si e pritën aleatja e Gjermanisë naziste Italia, e nga ana tjetër edhe Anglia, kundërshtarja e saj, këtë marrëveshje? Mussolini e quajti  thik’e ngulur mbas shpinës së tij nga ana e Hitlerit kurse Chamberlaini e quajti nga ana e B.Sovjetik bërë Anglisë.

Gjatë Luftës së II-të botërore kush vriste qoft’edhe një ushtar gjerman konsiderohej atdhetar edhe hero nga ana e anglo – amerikanëve si edhe sovjetikëve. Pra, partizanët e Ushtrisë N.Ҫl. Shqiptare konsideroheshin heronj e si rrjedhojë, edhe komandantëte asaj lufte po ashtu, nga ALEATËT. Me të mbaruar lufta, aspak për altruizëm por së rishmi për ineresa thjeshtë të njëanëshme, po ata anglo – amerikanë filluan dhe mbështesnin forcat kundra-komuniste në Shqipëri. Pra ish aleatët u bënë objekt goditjeje të ndërsjellë.

Normalisht e krejtë logjikisht shtrohet pyetja përgjithësuese lidhur me faktet krahasuese të sjellë si shëmbuj:

A duhet konsideruar e vërtetë absolute gjykimi që jepnin Rusia apo Austro – Hungaria lidhur me vendimet e Konferencës së Ambasadorëve të Londrës?

Cila e drejta historike, gjykimi i Mussolinit ndaj Hitlerit, Chamberlainit ndaj Stalinit apo si duhen gjykuar pozicionimet ndërsjelltas të shkëmbyera?

Cili nga pozicionimet e aleatëve ndaj  drejtuesve të L. N. Ҫl. I drejtë: ai i para 29 Nëntorit1944 apo ai përgjatë vitit 1945 e në vazhdim? Si i u kundërvunë në gjykim njeritjetrit ish aleatët duke filluar që nga viti 1945 e në vazhdim.

PËRGJATË KËSAJ HULLIJE, DUKE E PËRQËNDRUAR MË SË FUNDI PIKËSYNIMIN TONË, NDALEMI TEK VARGU I PYETJEVE QË DUAN PËRGJIGJE TË DREJTPPESHUARA  DHE SHKENCORE E ME TO E MBYLLIM EDHE ANALIZËN TONË RRETH KOLABORACIONIZMIT SI EDHE KOLABORACIONISTËVE:

A  ësht’ e drejtë që nisur nga konsiderata të nxjerra mbështetur mbi fakte krejtë të njëanëshme, (kundruar përgjatë diktaturës komuniste), ose në vazhdim në përputhje me ideologjin’e saj nga historianë që nuk kanë se si t’i mohojnë ato që kanë shkruar përgjatë dhjetravjeçarësh, të vazhdohet e të jepen gjykime po prej tyre rreth historisë edhe sot?

Pa hyr’edhe gjykuar as anën karakteriale e as morale të historianëve që pëtgjatë 47 viteve e shkruan historinë ashtu si u a diktoi partia, ndonëse ata kishin aksés në FONDET E NDALUARATË ARKIVAVE, e pra i dinin të vërtetat historike, shtrohet pyetja:

A ësht’e drejtë të vazhdohet, edhe sot e kësaj dite në tekstet shkollore, të pasqyrohet historia e vëndit tonë mbi po ata binarë nga të njajtët autorë?

Si ka mundësi që lidhur me cakun gjuhësor KOLABORACIONIZËM si edhe TRADHËTI e gjithashtu cilësorin KOLABORACIONIST edhe TRADHËTAR merret pozicion zyrtar duke sjellë si shëmbull pohimin se të dy këta veprime e gjithë bota i ka dënuar? Sapo fillon e trazohet politika me historinë dalim tek thënia madhore por djallëzore e Andey Vyshnsky-t i cili, duke i u referuar një maksime të Mark Twain-it e citonte dëndur dhe me mburrje si sukses të politikës sovjetike:

“ …  Më së pari duhen mbledhur faktet e këta  pastaj i paraqesim  dhe i shfytyrojmë si të duam!”  Dhe e ndjej kënaqësinë t’ia bëj të ditur lexuesit i cili nuk e ka këtë inormacion, se Vyshinsky ka qenë Prokuror i Përgjithshëm i Bashkimit Sovjetik në vitet e krimeve të mëdha staliniane 1936 – 1938, e në vazhdim pastaj edhe ministër i Punëve të Jashtëme të B.S. Bazuar në pohimin e tij lidhur me shfytyrim faktesh dhe realiteti, shikojmë a gjëndet paralelizëm mes mësimeve të tij zbatuar në kushtet e Shqipërisë.

E pranojmë për një çast se përzgjedhja e të gjithë plejadës së atdhetarëve që e vunë në lojë të shkuarën e tyre thellësisht atdhetare si edhe personalitetin e tyre duke menduar se kolaboracionizmi i tyre u shërbente interesave kombëtare, ishte në dëmin ë vëndit e kësisoji që nga Mustafa Kruja e Hasan Dosti, Ernest Koliqi e Tahir Kolgjini me shokë, që u dënuan me vdekje në mungesë, duke vazhduar më Patër Anton Harapin e Lef Nosin , si edhe Kol Tromarën, Bahri Omarin, Terenc Toçin, Fejzi Alizotin, Maliq Bushatin, gjeneral Aqif Përmetin, Beqir Valterin, Shyqyri Borshin, Ismail Golemin, Daut Ҫarçanin  e Javer Hurshitin me shokë që u dënuan dhe u ekzekutuan, e paguan përzgjedhjen e gabuar me kokat e tyre! E theksoj këtë moment sepse jo vetëm atëherë, në vitet e para të marrjes së pushtetit, por edhe sot e kësaj dite historianët e periudhës diktaturës komuniste, vazhdojnë  dhe i quajnë kolaboracionistë me kuptimin e keq të fjalës. Këtu marrim shkas t’u a sjellim parasysh lexuesve të këtyre radhëve dy replika të ndërsjella pëtgjatë Gjyqit Special të prillit 1945 që mund të qëmtohen edhe sot në protokollin e atij gjyqi. Prokurori Bedri Spahiu: “Të pandehur, veprimtaria juaj e këtyre viteve ka përbërë tradhëtí ndaj fateve të popullit dhe atdheut duke e njollosur emrin tuaj me atë të tradhëtarit”.I pandehuri Kol Tromara i replikon flakë për flakë: “Se kush është tradhëtar këtë do t’a mësojë populli heret a vonë”. Në fakt kryetari i atij trupi gjykues, Koçi Xoxeja, u dënua me vdekje dhe u pushkatua si tradhëtar, e gjithashtu si tradhëtar u dënua edhe prokurori Bedri Spahiu që si i tillë u kalb burgjeve). Krejt e natyrëshme pyetja: Kush u a vuri cilësorin tradhëtarë këtyre dy personaliteteve të drejtësisë komuniste shqiptare? Përgjigja ësht’ e qartë si drita e diellit, vetë Enver Hoxha, po ai që i pati ngjitur  në ata poste të larta prej të cilave dënuan me pushkatim e me qindra e mijëra vite burgim, të mbledhura bashkë, pikërisht ajkën e atdhetarís edhe të imtelektualizmit shqiptar!

Mirëpo ekzistonte edhe një palë tjetër e cila, me që konsiderohej fatlume përzgjedhja e aleancës kundra fuqive fashiste, ata u bënë kok’e këmbë me idetë antifashiste. Është një varg i pambarim i tyre, duke filluar që nga ideologët e atij pozicionimi. Zaj Fundua me gjithë Zef Malën e Sejfulla Malëshovën, të ndjekur përgjatë ideologjisë tyre komuniste nga ata që dolën maleve për t’a lufuar fashizmin si Koço Tashkua me shokët e tjerë Islam Radovickën, Riza Danin, Shefqet Bejën, Sheh Karbunarën, profesor Gjergj Kokoshin, dr.Enver Sazanin, Kolë Kuqalin e Irfan Majunin me shokë. Po këta si u quajtën nga Enver Hoxha dhe P.K.Sh.? I gjithë vargu i tyre i pambarim në vijim u quajt edhe ai TRADHËTARË TË PARTISË DHE TË POPULLIT!

Nuk Ka si të harrohet çasti kur në sallën e gjyqit, i akuzuar si komplotist zv/Kryetari  i F.D.SH. si edhe deputeti i Durrësit Shefqet Beja, e shqeu këmishën dhe tregoi para trupit gjykues si edhe të pranishmëve në  sallë, djegjet me hekur të skuqur në zjarr që i ishin bërë në kraharorin e tij nga hetuesit që të pranonte se kishin krijuar grupazh antiparti !(???)  (I kujtojmë lexuesit se Kryetar i F.D.Sh. ishte vetë Enver Hoxha).

Pra në vazhdim, qëndrimi ndaj atyre që e orientuan popullin me mish e me shpirt në kampin kundërshtar të foqive fashiste, dhe që në masën më të madhe u pushkatuan ose u kalbën burgjeve si tradhëtarë si edhe kolaboracionistët e ashtuquajtur të mirëfilltë, a nuk përbën ky një qëndrim tamam jo vetëm gjakatar por edhe paradoksal të Enver Hoxhës dhe partisë tij, të nënështruar totalisht interesave të tij personale? U quajtën tradhëtarë kolaboracionistët e gjithashtu tradhëtarë edhe antifashistët, mbështetësit e L.N.Ҫl. ( Rikujtojmë replikat e ndërsjella të Bedri Spahiut në rolin e prokurorit si edhe të Kol Tromarës në atë të të pandehurit). Pra, me logjikën më të thjeshtë matematike, në mes dy palëve me pozicionime dialimetralisht të kundërta, jo vetëm që u dashka vënë shënja e barazimit, por ky drejtim politik djallëzor i E. Hoxhës mbahet akoma i gjallë dhe në forma disi të maskuara vazhdon e mbështetet nga historianët e atëhershëm akoma aktivë, si edhe nga dishepujt e tyre që ndjekin endé postulatin e Vyshinskyt!

Pa u zgjatur më, por ama edhe pa dashur të mos përfill  zërin e historisë të viteve të diktaturës komuniste në Shqipëri që na tregon se si mbas qindra tradhëtarëve, duke filluar që me themelimin e P.K.SH., në vazhdim me deputetët dhe grupin e tyre imagjinar, duke vazhduar me gjeneralët e ushtrisë, drejtuesit tradhëtarë të ekonomisë e së fundi edhe Kryeministrin e 27 viteve me radhë si edhe disa zv/kryeministra e gjithashtu edhe ministra të Punëve të Brëndëshme, duhet pranuar se Enver Hoxha e drejtoi vëndin nëpër një rrugëtë drejt’e parimore shumë atdhetare për dyzet vite me radhë veç i rrethuar prej tradhëtarësh të atdheut!  Kjo logjika që duan t’u trashëgojnë brezave historianët e diktatorit, ata që përgjatë dyzet vitesh dridheshin e veç sipas mësimeve të partisë edhe të diktatorit mendonin si edhe vepronin duke i shkruar veprat si edhe disertacionet e tyre. Kurse sot e kësaj dite, të trimëruar se shtetarë jo më vëndi diktatorial, por të lirë të thon’e të shkruajnë sa e si të duan sepse nuk i pret më arrestimi e tortura, siç bënte pusht-shteti i tyre, vazhdojn’ e duan t’a mbajnë të shtrembëruar historinë si dikur … sepse veprat e tyre shkencore, shkruar e publikuar përgjatë diktaturës komuniste, nuk i lenë të flasin ndryshe! E në vazhdim, pikërisht nisur nga pyetje te shtruara që presin jo vetëm përgjigje por kërkojn’ edhe masa të themelta  e të pa vonesë,, e gjithashtu komkretisht sa duhet të mbështetemi tek gjykimet e botës, u sollën shëmbujt e gjallë dhe ulëritës të historisë si duhen gjykuar veprimet e Sir Edward Greyt, pakti Ribbentrop – Molotov, qëndrimet ndaj luftëtarëve të U.N.Ҫl. si edhe ndaj LUFTËTARËVE TË NJËSIVE TË ARMATOSURA KUNDRAKOMUNISTE të trajtuar përgjatë gjithë periudhës diktatoriale me përbuzje si DIVERSANTË, si  edhe e gjithë  veprmtaria  herë kolsboracioniste e në vazhdim kundërshtare e Enver Hoxhës ndaj miq-armiqvetë tij, paçin qenë ata shtete edhe sisteme ose edhe persona të veçantë, e kam të madhe shpresën që studjuesit e ardhshëm, por ama edhe të prirur ndershmërisht ndaj zbulimit të të vërtetave historike mbështetur në materialet arkivore, nuk do t’a kenë të pamundur vënien në vënd të shtrembërimeve historike bërë me qëllime të caktuara keqdashëse qoftë përgjatë viteve të diktarurës komuniste si edhe në vazhdim. Nga ana tjetër jam i mbushur me shpresë se po kjo kategori studjuesish do të dijnë t’i analizojnë tingujt e të dyja këmbanave, pra edhe të fituesve të Luftës II-Botërore (Sh.B.A.-të si edhe Anglia qenë aleatë interesash të çastit me B.S. dhe me të mbaruar lufta u bënë së rishmi armiq për vdekje, siç kishin qëmë edhe para lufte),e gjithashtu edhe t’i interpretojnë siç duhet dokumentat arkivore! Vetëm një analiz’e kësaj natyre, e bërë me vullnetin e mir’ e të ndershëm  të shkencëtarëve të pa anshëm, do t’i vendosë pikat mbi “J”lidhur me Kolaboracionizmin në të mirë të Atdheut, në kushte te pushtimit të huaj, si edhe atij plotësues egosh personale dhe në dëmin e Atdheut, në kushtet e Shqipërisë së çliruar, FAKTUAR KËTO ME GJËNDJEN EKONOMIKE TË VËNDIT MBAS SHKËRMOQJES SË DIKTATURËS KOMUNISTE!

FUND

Në këtë pikë të trajtimit problemit mendoj se i erdhi çasti edhe një pohimi madhor të mendimtarit të madh dhe njërit prej personaliteteve nga më të shquarit e Kombit Shqiptar, i cili gjithashtu nga propaganda e kuqe qé cilësuar tradhëtar dhe kriminel, Baba Rexheb-it, i cili thoshte edhe përsëriste: “  …Krimet e përbindëshme të dhjetvjeçarëve të parë, lufta e paprincip ndaj besimeve fetare si edhe ngritja në kulte bindjes së verbër ndaj udhëheqjes personale të diktatorit, janë tre faktorët shkatërrues të moralit të kombit tonë. Po humbi ndjenja e moralit u hapet ruga gjithë të këqijave të kësaj bote!”

Përgjatë vazhdës së fakteve të paraqitura deri më tashti, mendojmë t’i hedhimm dritë njërës prej figurave nga më kundërthënëset e viteve 40-të të shekullit të kaluar. Personalisht Enver Hoxha si dhe P.K.Sh. e akuzonin si kolaboracionist e tradhëtar të Atdheut të Nderuarin Patër Anton Harapi. Ndën peshën e këtyre akuzave ai u torturua çnjerëzisht dhe im vëlla Genci, (dëshmitar i gjallë i asaj kohe në burgun e Tiranës), pohon se me torturën e shkarkesave elektrike i a kishin çpuar njerin nga timpanët e veshëve Patër Anton Harapit duke i a humbur thuajse tërësisht dëgjimin në tortur’e sipër!E në fund Patër Anton Harapin e dënuan me vdekje edhe e pushkatuan!

Për t’u ardhur në ndihmë lexuesve të këtyre radhëve në vazhdim, që në bazë faktesh e vetëm faktesh fatkeqësisht të fshehur nga historianët e periudhës diktaturës, duke e patur ata mundësinë t’i qëmtojnë edhe t’i lexojnë vetë në dokumenta arkivi të dhënat  që sot po u përcjellim, u hapet një dritare e gjerë të gjykojnë me mëndjet e tyre dhe të krijojnë bindje të themelta rreth shtrembërimeve që i janë bërë historisë sonë kombëtare e që vazhdojnë t’u trashëgohen brezave të rinj nëpërmjet të historisë sot e kësaj dite.

Po i radhisim një varg faktesh

a-Patër Anton Harapit i propozohet të pranojë të jetë kandidat për t’u zgjedhur anëtar i Këshillit të Lartë të Regjencës. Patër Antoni nuk pranon duke e kushtëzuar mospranimin me qënien e Tij klerik.

b-I drejtohet atëbotë kërkesë, nga ana e Parlamentit Shqiptar nëpërmjet Shtetit të Vatikanit, Papës atëhershëm Piusit të XII-të, (Papa Gjiovanni Pacelli). Ai e miratoi kërkesën duke lejuar që Patër Anton Harapi t’a zinte postin shtetëror.

c-I bëhet e ditur Patër Anton Harapit leja e dhënë  nga udhëheqësi i Vatikanit dhe Ai, (Patër Antoni – shënim M.K.) parashtron kushtin e Tij: “Edhe  bâ me pranue un me kênë njêni misash të Këshillit Naltë të Regjencës, duhet t’a dini se un nuk pranoj me miratue asnji vêndim Gjykate të Naltë lidhun me vêndime dënimi me vdekje. Pra t’a dini se un nuk e vêndoj nênshkrimin t’êm ndër aso rasa!”

d-Patër Anton Harapi , mbas pranimit të postit të lartë, nuk ka marrë asnjë rrogë që i takonte për të gjithë periudhën e qënies së Tij anëtar i atij Këshilli, dhe nga ana tjetër vazhdoi të banojë në qelën e tij tek kisha ku banonte edhe përparandej!

Vazhdojmë tashti me disa pjesë nxjerrë nga fjala e mbajtur nga Patër Anton Harapi para Parlamentit Shqiptar dhe Qeverisë Shqiptare me 13 Janar 1944.[1]

Parimisht Patër Antoni shtron pyetjen: “  … A me anarkista për të bâ gjak , ase me hjekun dorë prej çashtjes kombtare. Dhe mbasi shpirti nuk m’a tha të bâj as njênën,  as tjetrën, qeshë i shtrënguem të zgjedhi njênën dysh: a të bâj nji marrí tue e pranue këtë zyrë, ase të tregoj nji dobësí tue u largue. Vendova mâ mirë të bâj nji marrí: ase – sikurse thonë ata shqiptarë që duan gjoja të ruhen të pastër – desha të koprometohem. Ja arsyeja  për të cilën pranova të marr pjesë n’auktoritetin shqiptar: pse nuk mujta t’a shoh Shqipnin n’anarki!  Ose në vazhdim Patër Antonin veç kush nuk do t’a ndigjojë  e doemos  edhe nuk do t’a kuptojë sepse pohimi i tij nuk lé mëdyshje kur thotë: “ … Pse , vall, komunistat veshen e ngjeshen me zellin atdhetar, kurse atyne mbi të gjitha u intereson doktrina dhe jo atdheu? Masat terroristike, mandej, vllavrasja, lidhnija e ngushtë deri në dependancë të plotë prej dorës së huej, dhe përdorimi i çdo mjeti për qëllim personal, nuk i lânë vênd dyshimit. More me kobure në gjoks nuk bâhet kush as vllá, as shoq por ja skllav, ja mizuer apo hipokrit. Gjithmonë tue rrenue, nuk ndërtohet” Dhe Patër Antoni e  mbylli fjalimin e Tij me pohimin madhor: “Sod që jemi më kufí të përmbysemi me t’egër e me të butë, në këtë përmbytje të fundit, për ne nuk do të ketë germanofila, anglofila, italofila; s’ka njerëz të djeshëm e të nesërm, sot do të jemi shqiptarë e vetëm shqiptarë, të zot të çveshemi e të harrojmë gjithshkafen, vetëm e vetëm për të shpëtue komb, shtet e popull. Urrah të bashkohemi, se mbaruem: Të prâjnë fjalët e arsyetimet. T’a  bâjmë monumentin kombëtar: bashkimin e shqiptarve!

DISA KONSIDERATA RRETH FAKTEVE TË TRAJTUARA – Nga që thelbi i trajtimit është caku gjuhësor KOLABORACION si edhe cilësori KOLABORACIONIST; të përdorur mbas Luftës së II-të Botërore me nënkuptim gjithmonë fyes dhe asgjësues personaliteti ndaj personit q’e ushtroi bashkëpunimin, duhet të vendosim një emërues të përbashkët që vetë veprimet si edhe personazhet të mund të gjykohen nga konsiderata të bashkë dhe drejtëpeshuara. Me që jemi në fushën e historisë, pa hyrë fare konsiderata të mirëfillta ligjesh fizike karakteri relativistik të Einsteinit e as në ato hapësinore të Minkowskit, por duke nxjerrë mësimet e duhura nga ato ligje nuk kemi se si mos t’a marrim FILLIMISHT  parasysh konsideratën e parë dhe themelore së cilës nuk i shmangen dot as shkenca historike sipas së cilës:

LIDHUR ME ҪDO  NGJARJE, KOORDINATAT HAPSINORE EDHE ATO KOHORE, JANË TË LIDHURA MES TYRE NË VARTËSI TË ҪVENDOSJES SË VROJTUESIT.

Prandaj si pasojë, për të qenë né sa më objektivë në gjykimin e ngjarjeve, duhet të cvendosemi në kohë dhe t’i shikojmë e doemos edhe t’i gjykojmë zhvillimet historike nga shkalla e njohjes e atëherëshme kur zhvilloheshin ngjarjet që marrim në kundrim. Kjo nënkupòton të shmanget pikërisht faktori OPORTUNIZËM POLITIK, ( i trajtuar përparandej tek u trajtuan “përkufizimet”) Kjo e para si edhe më e rëndësishmja. Kusht i dytë i pakontestueshëm është nevoja e të gjykuarit të fakteve mbasi të jenë mbledhur sa më shumë dokumenta kohore si edhe dëshmí rreth ngjarjeve që merren në kundrim.pikërisht nisur nga këto parakushte, mbështetur në të gjitha faktet si edhe dokumentet e parashtruar deri më tashti, ku ne u munduam të sjellim fakte që përgjatë periudhës diktaturës ose kanë qenë fshehur krejtësisht ose shpërfytyruar dukshëm sipas orientimeve ideologjike komuniste, do të mundohemi të nxjerrim përfundime sa më të drejtpeshuara që të vërtetat historike të thuhen e pòastaj t’u trashëgohen brezave pasues ashtu si kanë qenë.

Të gjitha faktet e paraqitura deri më tashti, për vetë mundësinë praktike me morín’ e mundësive që arkivat e hapura paraqesin sot duke mos i a penguar qëmtimin e dokumentave asnjë studjuesi, janë thjeshtë orientuese në kuadrin e kësaj analize. Kjo ësht’ e qartë. Nga ana tjetër duhet patur parasysh se pilësynimi është t’i bëhet e qartë publikut të gjerë se si kolaboracioni i kryer dhe ushtruar nga atdhetarët, intelektualë paçin qenë ose jo, të emërtuar Nacionalistë Shqiptarë, me Italinë Fashiste ose Gjermaninë Naziste, në kushtet e pranísë së këmbës ushtarit të huaj në tokën tonë, KA QENË KOLABORACION PËRGJITHËSISHT NË TË MIRË TË SHQIPËRISË. Kurse kolaboracioni komunist fillimisht me Jugosllavinë, në vazhdim me Bashkimin Sovjetik e së fundi me Kinën, pa qenë Shqipëria e shkelur nga këmba e ushtarit të huaj, kanë qenë kolaboracione me NËNËSHTRIM TOTAL  INTERESASH  SHQIPTARE NDAJ TË HUAJVE  dhe fatkeqësisht  me përfitim  interesash egoistike thjeshtë PERSONALE të Enver Hoxhës!  Kjo e përgjithëshmja. Vazhdojmë më tutje.

Një tregues tejet kuptimplotë objektiv për lexuesin e këtyre radhëve mendoj  se e përbën paraqitja krahasuese e dy fakteve kohore me të dhëna statistikore:

Qeveritë Shqiptare mbas 7 prillit 1939 deri ditën e vendosjes së diktaturës komuniste, kanë qenë shtatë pra, me një  kohëzgjatje mesatare në pushtetprej më pak se një vit. Kurse Enver Hoxha qëndroi Kryetar i Këshillit të Ministrave përgjatë dhjetë viteve në vazhdim, (23 tetor 1944 deri më 19 korrik 1954, duke patur edhe postin e Sekretarit të Parë  të K.Q. të P.P.Sh.-së), e pastaj edhe për tridhjetë vite të tjera ka vazhduar si Sekretar i Parë i K.Q. të P.P.Sh.-së, pra udhëheqës absolut i vëndit. Natyrshëm vjen në mëndje përfundimi logjik se sado  vëtëqendërzues të kenë qenë shtatë kryeministrat e periudhës pushtimit dhe sado etje për pushtet të kenë patur ata, vetë kohëzgjatja e tyre në krye të shtetit nuk u a lejonte zbatimin e planeve sado egoistike të kenë qenë ata.

Kurse për Enver Hoxhën, i cili qëndroi  në krye të shtetit për pothuajse plot 40 vite, asnjë studjues, sado mirëdashës të dojë të jetë ndaj tij, nuk mundet t’a mjegullojë atë etje të tijën të pashembulltë për pushtet! Të ishte me kaq, do të kishte qenë mirë. Mirëpo rgoizmi i tij i skajshëm nuk kishte se si t’ia hapte rrugën atij mos të ishte i mbështetur edhe nga paranoja e tij e cila e bëri që veç kundërshtarëve politikë, i mbështetur edhe nga shpirti i tij gjakësor, të zhdukte në masën mbi 50% edhe bashkëpuntorët më t’afërt si dhe mbështetësit e tij verbërisht besnikë ndaj tij! Këto qenë edhe arsyet që i a blatuan nderin të zinte vëndin e merituar në mesin e “NJËQIND’E NJË PËRBINDËSHAVE TË HISTORISË BOTËRORE” (Vepër e historianit britanik Simon Sebag Montefiore), ku 101 figurat e përzgjedhura nga historia botërore janë qëmtuar e përzgjedhur përgjatë një laku kohor 3.000 vjeçar!

Si kohëzgjatje të qëni pushtet – mbajtës absolut, Enver Hoxha ndaj tiranëve të tjerë, trajtuar nga autori në librin e lartpërmëndur, pa u larguar nga rrethi i më të njohurve nga ana e lexuesit, rradhitet si vijon:

Enver Hoxha ……………………….. 39 vite udhëheqës absolut

Josif Stalini …………………………. 29         –     “   –           –   “     –

Mao Ce Duni……………………….. 26         –     “   –           –    “    –

Adolf Hitleri ………………………… 12         –     “    –           –    “    –

Benito Mussolini ………………….. 12         –     “   –           –    “    –

Vladimir Lenini ……………………….7         –     “    –          –     “   –

Sa për t’i a sqaruar lexuesit kuadrin e të përzgjedhurve në librin e sipër përmendur, po ju kujtojmë se në listën e këtyre personazheve që autori trajton, e fillon që nga Attila i Hunëve dhe vazhdon me Adolf Hitlerin, ç’prej Lucrezia Borgia-s e tek Ivani i Tmerrshëm, nga Josif Stalini tek Saddam Husejni, nga perandori i par’i Kinës e tek Mao Ce Duni dh cilësorët me të cilët i shquan këta udhëheqës kriminalë janë: TIRANË DHE DIKTATORË, KANIBALË DHE VRASËS SERIALË, TORTURUES DHE PSIKOPATË, UDHËHEQËS USHTARAKË DHE PUSHTUES, TË PËRDALA DHE TRADHËTARË !

Pa dalë nga tema, nuk mundem të mos e ze në gojë edhe një fakt. Kur Nikita Hrushovi  në fjalën e tij drejtuar Kongresit të XXII-të të B.S, në tetorin e vitit 1961, duke theksuarse tashmë udhëheqësit e Shqipërisë Enver Hoxha me shokë duhet t’u a linin vëndet drejtuesve të rinj të partisë dhe shtetit, as e përfytyronte dot se synimet egoiste madhore të Enver Hoxhës do t’a mbanin atë në krye të Shqipërisë edhe për 19 vite të ardhëshme! E atij gjithashtu as i shkonte dot ndërmënd se si vetë do të shkarkohej në vitin 1964 si Sekretar i Përgjithshëm i P.K.(b) të B.S.!

E KALUARA HISTORIKE, KURRË NË HARRESË

Sa herë drejtues vëndesh të ndryshëm nuk e kanë përfillur të kaluarën historike, vëndet e tyre i kanë paguar shtrenjtë këto mospërfillje nga ana e udhëheqësve të tyre. Po kujtojmë disa momente kyçe nga historia e popullit tonë.

Pa shkuar më thellë në kohë, u rikthehemi  20 viteve të fundit të shekullit XIX-të. Kombi i ynë ose më saktë, popullata shqiptare, vazndonte të ishte e shpërndarë në gjithë gadishullin Ballkanik doemose inkuadruar brënda Perandorisë Osmane.

Më 1875 – 76 shpërthyen kryengritjet sllave për pavarësi. Turqia ishte gati të ndërhynte. Kurse Anglia provokoi Protokollin e Londrës. Kush përfitoi më shumë? Bullgaria, së cilës i u dhanë me përparësi toka turke (por banuar kryesisht nga popullsi shqiptare dhe jo turke), Të pakënaqur, Sërbia, Mali i Zi, si edhe Rusia që i ndihmonte këta, i ranë Turqisë dhe rrufeshëm e thyen. Ҫ’lindi nga ato rrethana? Traktati i emërtuar i Shën Stefanit (3 Mars 1878) që fituesve u dha edhe më toka turke, (të gjitha populluar nga shqiptarë)! Ҫ’i thonë kësaj ? Zemërgjërësi sllave me nëpërkëmbje totale të interesave të drejta shqiptare! I vinte ndokuj keq se nëpërkëmbeshin  kaq egër dhe padrejtësisht interesat e kombit tonë? Aspak. Po pse atëbotë  e çfuqizuan traktatin e Shën Stefanit dhe Bismarku  organizoi më 13 Qersgor1878 thirrjen e Kongresit të Berlinit? Sepse donin  të ulej pa një e pa dy ndikimi i Rusisë në Ballkan! Kjo e gjitha. Përfundimi i pakëndshëm qé se shqiptarët së rishmi u ngushtuan territorialisht duke mbetur prap pré e Turqisë së zvogëluar për vete.

Përgjatë atyre dhjetvjeçarëve, Fuqit’e Mëdha bënin sehir duarkryq shitjen e interesave shqiptare, për hir të barazpeshës  ndërkombëtare, në viset ballkanike! Për t’a ndiçuar këtë fakt, mbas shpalljes së pavarësisë Shqipërisë, Konferenca e Londrës e ambasadorëve, (21 dhjetor 1912 – 23 mars 1913)  periudha më kuptimzez’e asaj konference për shqiptarët), qé ajo që u dha  sllavëve troje të banuar vetëm nga shqiptarë! E sa për t’a nënvizuar këtë SKANDAL, t’a mësojë lexuesi se vetëm Sërbia mori 20.000 km/katror troje shqiptare, (kur e gjithë Shqipëria sot numuron 28.748 km/katror!? Edhe me Greqinë po i njëjti kuadër. Në territorin e Ҫamërisë u masakruan, u vranë, u dhunuan dhe u deportuan nga 55,000 banorë 400.000 prej tyre (shqiptarë autoktonë) vetëm e vetëm për hir të 80.000 grekëve! Ministri i Jashtëm i Anglisë, Sir Edward Grey në ato rrethana pohonte:  “ … Objektivi kryesor i konferencës, ruajtja e marrëveshjes  dhe mirëkuptimit mes Fuqive të Mëdha, u arrit …”!Ndërsa historia provoi se ajo, me gjithë nëpërkëmbjen që u bëri interesave shqiptare, nuk i a arriti fare barazpeshës që gjoja kishte si pikësynim. Ҫ’e provon këtë pohim ? Vetë shpërthimi i Luftës së I-rë botërore! Pra Konferenca e Londrës vetëm se ballafaqoi e kundërvuri projektet kolonialiste sërbo – greke ndaj projektit etnik shqiptar. Veç Austro – Hungarisë, interesa kundraruse të së cilës bënë që ajo t’i mbështeste interesat shqiptare, askush tjetër nuk i mbronte sepse interesat e fqinjëve tonë territorialë mbështeteshin nga Rusia!

Me pak fjalë, historikisht asnjë prej shteteve të mëdha nuk i ka mbrojtur interesat e të vegjëlve po të mos u përputheshin ato interesave të tyre, Kjo edhe përgjatë shekullit të shkuar. Përfundimi? Mbas Luftës II – rë Botërore Bashkimi Sovjetik as që e kishte në llogari Shqipërinë dhe marrëdhëniet me ne, deri në 28 qershorin e 1948, kalonin nëpërmjet Jugosllavisë, (deri para rezolutës Informbyrosë). Këtu edhe filli i lëmshit të asaj nyje gordiane ku, krahas aleancave ndërthuren edhe kolaboracionet. Ndonëse Sërbia na i mori 20.000 km/katror, Enver Hoxha, i nisur thjeshtë nga egoizmi i tij i skajshëm, jo që ai fakt nuk i a lëkundi drejtimin shtegut të tij kolaboracionist me Jugosllavinë por, mbasi i a dhuroi asaj Kosovën, në vazhdim,( i a rikujtoj lexuesit), më 15 Dhjetor të vitit 1947 në mbledhjen e Byrosë Politike të K.Q.P.K.Sh., në pranín’ e të dërguarit të Mareshallit Tito, Sava Zllatiçit, Enver Hoxha deklaroi, (proçes – verbali i asaj mbledhjeje ruhet në Arkivin e Shtetit-shënim i M.K.)

“… Tani që e likujduam këtë pengesë,(Nako Spirun – shënim M.K.)duhet t’a fitojmë kohën e humbur e të bëjmë sa më shpejtë bashkimin DE FaCTO të Shqipërisë me Jugosllavinë në të gjitha fushat, (parti, ekonomi, ushtri, et.) se Shqipëria nuk mund të qëndrojë si shtet i pavarur dhe aq më pak të ndërtojë Socializmin , PA U BASHKUAR ME JUGOSLLAVINË….”!

Në vazhdim tashti, ndjekim fillin e lëmshit nyjes gordiane  duke analizuar gjithë faktet e sjella përparandej fakt mbas fakti lidhur me pikësynimet q’e udhëhoqën Enver Hoxhën në vazhdim lidhur me marrëdhëniet që krijoi me B. Sovjetik, pastaj me Kinën e së fundi, përgjatë  vet’izolimit total q’i bëri vëndit, kohë në të cilën egërsia e tij në akuzimin dhe zhdukjen e bashkëpuntorëve nga më të ngushtit qenë vazhdim i përpiktë i vijës së tij kriminale ndjekur që nga koha e ilegalitetit të tij e deri ditën që vdiq edhe vetë! Këtu tashti  së rishmi i drejtohemi për ndihmë konsideratës së dytë themelore të shkencave fizike relative që, lidhur me shkencat historike, konkretizon: LIDHUR ME ҪDO NGJARJE, KOORDINATAT HAPSINORE SI EDHE ATO KOHORE, JANË TË LIDHURA MES TYRE NË VARTËSI TË ҪVENDOSJES SË VROJTUESIT SË PARI, DHE NË VAZHDIM, GJYKIMET E DHËNA NGA VROJTUESI JANË NË VARTËSI TË VETË POZICIONIMIT AS HAPSINOR DHE AS KOHOR POR INTERESASH TË VETË VROJTUESIT, SË DYTI. Mbështetur në këtë postulat shkencor bëjmë një hap përpara lidhur me dhënie gjykimi historik, nisur nga premisa krejtësisht të pa anëshme si edhe mbështetur në faktet e dokumentuar të paraqitur, drejtë hedhjes dritë dhe interpretimit të konceptit kolaboracionizëm, koncept ky i keqpërdorur që nga mbarimi i Luftës së II-të Botërore. Si pikë krahasimi historike, pa patur asnjë nevojë stërhollimi, shtrojmë pyetjen aspak retorike: Si e konsideroi Rusia, nga njera anë, dhe si e konsideroi Austro – Hungatia, nga ana e saj, vendimin e Konferencës së Ambasadorëve të Londrës (21 Dhjetor 1912 – 23 mars 1914) simbas të cilit i u dhanë Sërbisë 20.000 km/katror, toka populluar nga popullsi mbi 90% shqiptare? Mbas pyetjes doemos duhet shtuar                                                                                                                                                                                                                                                    edhe një fakt i pakontestueshëm: Rusia nisej nga premisa prosllave  kurse Austro – Hungaria nga interesat e saja kundra-ruse!

[1] Kush dëshiron e gjen të plotë fjalimin e sipërpërmendur tek adresa elektronike  ëëë.albanovaonline.com  duke kërkuar lidhur me Patër Anton Harapin  “Proçesi i kanonizimit të disa Martirëve si dhe dy fjalë për Patër Anton Harapin , Martirin e Madh të hatrruar”

Pikërisht tashti u erdhi radha të ndriçojmë dy momente shumë kuptimplote se si janë nëpërkëmbur edhe bërë kurban dy personalitete dore të parë të  hierarkisë komuniste shqiptare, (së bashku  me grupazhe imagjinare të tyre.). Po i sjellim këta dy shëmbuj se njeri për interesa të menjëherëshme  pikësynimi kolaboracioni politik vetëm për ruajtje interesash egoiste personale, kurse tjetri me objektiv qitje disi më të largët por gjithmonë  … prirur nga po ai pikësynim nga Enver Hoxha!

Në dokumenta arkivalë ësht’e dokumentuar se si Koçi Xoxe në pohimet e tij ka thënë, pa as më të voglën mëdyshje, se si për të gjitha ekzekutimet që kryheshin me urdhërin e tij por pa u dënuar nga trupa gjykuese, ishte marrë nga ai, (K.Xoxe – shënim i M.K.) miratimi i Enver Hoxhës. Gjatë viteve 1945 e në vazhdim jo vetëm që ndikimi jugosllav ishte maksimal, por edhe zbatimi i direktivave të tyre kishte marrë trajta absolute, (duke filluar fillimisht me krime makabree pastaj edhe me gjyqe krejtësisht të  inskenuara e tejet  të pathemeltë), kundra atdhetarëve si edhe intelektualëve nga më të shquarit laikë si edhe klerikë paçin qenë, me objektivin e tyre t’i zhduknin pikërisht ata si kategori shoqërore!

Viti 1947 e kishte filluar konturimin e tij si një vit shumë problematik për Shqipërinë, Pala jugosllave nuk po u përgjigjej marrëveshjeve nontraktuale duke ngadalësuar lëvrimet e objekteve si edhe furnizimeve Shqipërisë. Kjo dukurí sa vinte edhe e bënte pakënaqësin’ e Nako Spiros, si përgjegjës kryesor i ekonomisë së vëndit, të rritej dukshëm. Nga ana tjetër jugosllavët po e shtonin trysnín’e tyre lidhur me njësimin e vlerës monedhës sonë lekut me dinarin e tyre, heqjen e barrieravedoganore si edhe njësimin e çmimeve! Enver Hoxha jo se nuk i ndiente këto shqetësime të prekëshme, por duke qenë se  marrëdhëniet si partiake e gjithashtu shtetërore shqiptare me B, Sovjetik kalonin nëpër forumet jugosllave, (dhe B.S. e kishte pranuar gjëndjen si të mirëqenë), ai i a bënte hyzmetin mbajtjes së miqësisë me Marshallin Tito me piksynimin që në Shqipëri, si republik’e ardhëshme e federatës Jugosllavisë, ai së pakut t’a ruante pozitën e tij prej udhëheqësi. Më 29 Maj të vitit 1947, në mbledhjen e Byrosë Politike të K.Q., u vendos që duke filluar që nga Qershori i vitit në vazhdim të zbatoheshin si njësimi i monedhës shqiptare me atë jugosllave e gjithashtu edhe njësimi çmimeve me gjithë heqjen e barrierës doganore mes të dy shteteve, (me gjithë pasojat negative për Shqipërinë). Këtu nuk e lë dot pa përmendur faktin se kur u kthye nga Jugosllavia Nako Spiru ku, nën trysnín’e vazhdueshme të radiogrameve nga Enver Hoxha, ai vërtet i nënëshkroi të gjitha marrëveshjet me Jugosllavinë por duke qenë i pandërgjegjshëm për sa po bënte, e kishte çfaqur publikisht në biseda mes udhëheqësish partie këtë fakt, të cilin Enver Hoxha kurrë nuk i a harroi! Edhe fakt është se më 22 Nëntor të vitit 1947 gabimisht, duke luajtur me armën e tij vetëvritet Nako Spiru! (Kjo deklarata zyrtare e lëshuar nga udhëheqja komuniste e shtetit shqiptar).Pra, deri në atë datë Enver Hoxha ishte plotësisht dhe 100% nën ndikimin jugosllav të cilën gjë, nisur nga interesat e tija personale ai e pranonte si të mirëqenë. Mirëpo erdhi 28 Marsi i vitit 1948 kur u shpërndahet dhe u bëhet e njohur udhëheqjeve të partive anëtare të Kominformbyrosë letra e K.Q.P.K. (b) të Bashkimit Sovjetik lidhur me prishjen e B. Sovjetik me Jugosllavinë! E për t’ia komplikuar problemin Enver Hoxhës, gjatë takimit të tij me Vjaçesllav Molotovin më 24 Qershor të vitit 1948, ministri i Punëve të Jashtëme të Bashkimit Sovjetik, i thotë shprehimisht udhëheqësit shqiptar “ … Ju shokët shqiptarë, duhet t’a shqyrtoni dhe analizoni vetëvrasjen e Nako Spirut!”  Përzgjedhjet e mundëshme për E. Hoxhën ishin vetëm dy:

1 – Vazhdim i kolaboracionit tradhëtar me Jugosllavinë.

2  – Pozicionim kundra Jugoslllavisë duke e mbështetur Bashkimin Sovjetik.

Mirëpo të dy këta qëndrime kishin edhe rrjedhojat e tyre si vijon:

1/a  – Enver Hoxha do të vazhdonte të ishte udhëheqësi i P.K. Shqëiptare si edhe i shtetit shqiptar sa kohë t’a linte Jugosllavia pa e aneksuar Shqipërinë por edhe me nivel ndihme ekonomike në kufijt’e përcaktuar nga vetë Jugosllavia. Kurse B.S. si fuqí e madhe mbështetëse e Shqipërisë potencialisht dilte nga kjo orbitë.

1/b- Me t’u thithur Shqipëria në kuadrin e Jugosllavisë federative, si republik’e shtatë e saj, (nga që Titua i u shkëput diktatit nga P.K.(b) e B.S.), jo vetëm që E. Hoxha do t’a kishte përnjëhershëm mareshallin jugosllav mbi kokë por edhe  … s’kishte më se kujt t’i ankohej për asnjë pòroblem.

2/a- E,Hoxha do t’i kishte marrëdhëniet tashmë të drejtpërdrejta me B. Sovjetik pa ndërmjetësinë jugosllave, duke qenë vetë udhëheqësi i Shqipërisë.

2/b- Si udhëheqës i P.K.Shqipòtare që i ishte nënështruar totalisht ndikimit të P.K.Jugosllave që nga krijimi nga ana e të dërguarve të saj Miladin Popoviçit si edhe Dushan Mugoshës , e në vazhdim i përzgjedhur prej tyre t’a drejtonte si P.K.Shqiptare e gjithashtu edhe luftën e quajtur fillimisht Luftë Nacional Ҫlirimtare por e kthyer në vazhdim në luftë civile po prej tyre për interesat e P.K.Jugosllave, E. Hoxha  duhej të ballafaqohej me një rretnanë tejet të vështirë: duhej bindur Stalini dhe P:K.(b) e B.S. se ai vetë, në krye edhe të P.K.Shqiptare si edhe të Shtetit Shqiptar, jo vetëm që me ndërgjegje të plotë shkëputeshin mga Jugosllavia por edhe se do të vepronin besnikërisht dhe në nënështrim të plotë ndaj B.S. dhë udhëheqësit të saj Mareshallit Stalin! Në këto kushte ndjenja e vetëqendërzimit të Enver Hoxhës e gërshetuar ngushtë me pragmatizmin  e tij jo vetëm që nuk u step t’a merrte vendimin por edhe brënda katër ditësh, mbasi kishte patur takimin me Vjaçesllav Molotovin, e pra më 28 Qershor të vitit 1948, i a dërgon Mareshallit Stalin n’emrin e Komitetit Qëndror letrën me të cilën i shpreh  konformimin total të Shqipërisë ndaj vendimeve të Kominformbyrosë! Ky edhe hapi i parë për t’a fituar besimin e B.S. Por ky hap duhej ndjekur edhe me masa të tjera thelbësore bindëse që t’a dëshmonin katërcipërisht shkëputjen e Shqipërisë nga Jugosllavia. Përgjatë këtij shtegu ku, objektivat e arritjeve personale vetëqëndërzuese Enver Hoxha i kishte krejtësisht të qarta, mbas Pleniumit të  X-të K.Q. të partisë mbas shpalljes së Rezolutës Informbyrosë, Enver Hoxha mblodhi Pleniumin  e XI-të nga 13 deri më 24 Shtator të vitit 1948 ku sulmoi hapur dhe shumë egër politikën e Jugosllavisë, rehabilitoi Nako Spirun me gjithë të shoqen Liri Belishovën, gjithashtu edhe Mehmet Shehun, dhe nga ana tjetër e shkarkoi si Sekretar organizativ të Partisë Koçi Xoxen, (Duke mos e përjashtuar nga Byroja Politike), por duke i përjashtuar Pandi Kriston si edhe Kristo Themelkon nga Byroja por jo nga Komiteti Qëndror.

Mbas këtyre masave kundra-jugosllave Enver Hoxha vëzhgonte reagimin Sovjetik i cili nuk vonoi dhe erdhi. Masat e marra si edhe ndryshimet ishin për nirë por … jo akoma plotësisht bindëse.

Fillë mbas mbylljes së punimeve të Pleniumit të XI-të të K.Q. e ritheksoj këtë moment fillë mbas mbylljes së punimeve të Pleniumit XI-të K.Q:, Koçi Xoxe, Pandi Kristo, Kristo Themelko, Nesti Kerenxhi et., papritmas u shkarkuan nga të gjitha pozicionet e tyre politike si edhe shterërore që mbanin!Në vazhdim, pikërisht tre muaj mbas Pleniumit të XI-të, mblidhet Kongresi i I-rë i P.K.Shqiptare ku ish sekretari Organizativ i Partisë Koçi Xoxe, del në podium t’a marrë fjalën … e cila nuk i lejohetnga zhurma dhe përplasjet e këmbëve në sallë! E ndjek më 28 nëntor arrestimi i tij i cili pasohet më 30 Maj të vitit 1949 me pushkatimin e tij!

Me masat drastike edhe kriminale të marra nga Enver Hoxha ndaj bashkëpuntorvet të tij më të ngushtë, ai mundi t’a fitojë më në fund besimin e Josif Visarionoviç Stalinit! Natyrshëm shtrohet pyetja: sa zgjati ky besim? Teorikisht, sa kohë që të mbahej më këmbë KOLABORACIONI ME NËNSHTRIM INTERESASH KOMBËTARE TË SHQIPËRISË NDAJ ATYRE TË BASHKIMIT SOVJETIK. Ndërsa, e përcaktuar saktësisht, që nga 30 Maji i vitit 1949, ditë kur u pushkatua Koçi Xoxeja, (e në vazhdim kur një e nga një i u vu shënja e barazimit me tradhëtarë të atdheut edhe armiq të partisë duke i dënuar ashpër ata që u quajtën grupi armiqësor dhe antiparti i Koçi Xoxes).

Vijmë tashti tek data 5 Mars e vitit 1953 kur vdekja e Stalinit e mbuloi në zi Shqipërinë! Atë ditë Enver Hoxha e uli në gjunjë turmën e mbledhur para shtatores së Stalinit , për t’a nderuar kujtimin e tij. Kjo njera anë e medaljes. Kurse ana tjetër, (akoma edhe më e trishtë dhe që kurrë nuk u zu në gojë), qenë me dhjetra pjesëmarrësit e atij mitingu mortor që u arrestuan dhe u kalbën burgjeve vetëm e vetëm sepse nuk pranuan atë ditë të uleshin në gjunjë ose u treguan gazmorë në vënd që të qanin, (ose së paku të bënin sikur qanin)! Po paraqesim në vazhdim kalime nga betimi që u lexoi pjesëmarrësve të atij mitingu mortor vetë Enver Hoxha para shtatores Stalinit:  “… Popujt e B. Sovjetik dhe neve, edhe gjithë popujt e botës na ka mbuluar sot një fatkeqësi e madhe. Udhëheqësi, mësuesi dhe Ati jonë i shtrenjtë Josif Visarjonoviç Stalin mbylli sytë përgjithmonë, pushoi së menduari mendja e gjeniut më të madh dhe më të ndritur të kohrave tona ,,, betohemi se do ta forcojmë dhe çelikosim dashurinë tonë të sinqertë e të thellë për popujt vëllezër të Bashkimit Sovjetik  …  Partia e Lavdishme Komuniste e B.S. me Komitetin e saj Qëndror Leninian Stalinian me në krye shokun Malenkov do të jenë si gjithmonë për ne burim i madh dhe i pashterrur i dritës në rrugën tonë drejt të ardhmes së lumtur ,,,!”

Vetëm tre muaj mbas vdekjes Stalinit, në Qershorin e vitit 1953 vete në Moskë një delegacion liveli të lartë i Partisë i kryesuar personalisht nga  Enver Hoxha. Malenkovi e priti ftohtë Enver Hoxhën. Në vazhdim filloi të marrë trajtë gjëndja sipas së cilës përvijohej dukuria se tashmë periudha kohore gjatë së cilës diktatori shqiptar e gëzonte të plotë besimin e B.Sovjetik kishte perënduar. Kohët e reja duheshin përballuar edhe ato me … qëndrime të rinj.

Një vit më vonë, në Qershorin e vitit 1954, vete së rishmi në Moskë Enver Hoxha në krye të një delegacioni së bashku me Hysni Kapon. Nga takimet me Hrushovin ata e kuptuan qartë se tre ishin objektivat e tija sa u takon pozicionimeve politike:

• Spastrimi i aparatit partiak dhe i shtetit nga stalinistët.
• Luftë frontale kultit të individit stalinist.
• Zbutje e marrëdhënieve me Jugosllavin’ e Titos.

Tashmë Enver Hoxha kishte përvojë e duhej t’i përvishej punës nga  dhe si duhej kthyer guna që mos të nëpërkëmbej vetqëndërzimi i tij. Cilët do të ishin fillimisht heronjtë e në vazhdim kurbanët e ardhshëmpër hir të këtyre interesave të tija vetiake?

Fillimisht, t’i fitonte hiret e udhëheqësit të B. Sovjerik Nikita Hrushovit, doemos a e luajti kartën Liri Belishova! Kjo e fundit me gjithë të shoqin tashmë të vdekur Nako Spirun, (i vetëvrarë  gabimisht duke luajtur me koburen e tij më 22 Nëntor 1947), të  rehabilituarit e politikës pro-sovjetike, filloi të përdorej si katalíte në marrëdhëniet me B. Sovjetik! Në mos gjë tjetër, Enver Hoxha kësisoji së paku një farë kredije në marrëdhënie me Hrushovin dhe patjetër që edhe kohë, fitonte. Një shënjë pozitive ishte fakti që kur më 14 Maj të vitit 1955 u mblodhën udhëheqësit e tetë vëndeve të Lindjes dhe themeluan “Traktatin e Miqësisë, Bashkëpunimit dhe Ndihmës Reciproke”, që e emërtuan Traktati i Varshavës, edhe Shqipëria u ftua në atë kuvënd me të drejta të plota. Kësisoji, pa hyrë në hollësira që dalin nga objektivi i kësaj analize, me ngritje edhe me ulje vazhduan marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik, me pikë qendërzimi interesat e udhëheqësittë Shqipërisë. . Kështu më 1 Janar 1959 “Zëri i Popullit” botoi një përshëndetje drejtuar B.S. ku integralisht, mes të tjerave, Enver Hoxha theksoi “ … I gjithë populli ynë  me mirënjohje të pakufishmei drejton sot falënderimet më të zjarrta Bashkimit të lavdishëm Sovjetik, Partisë mëmë komuniste të B.S., Komitetit Qëndror të saj dhe shokut Nikita Hrushov. Ne i sigurojmë me ta jemi të lidhur përjetë me një miqësi dhe besnikërí që nuk do të kenë mortje kurrë …!”

Në vazhdim, më 26 Maj 1959, po në gazetën “Zëri i Popullit”botohet fjala e Enver Hoxhës në pritjen që i bëhet Nikita Hrushovit në krye të delegacionit Sovjetik, kur ata zbritën në aeroportin e Rinasit; “ …Miqësinë me Bashkimin Sovjetik populli shqiptar e çmon si thesarin më të strënjtë  … Miqësia jonë është e fortë  si graniti dhe e përjetëshme si malet tona!”  Katër ditë më vonë, e për të qenë  të saktë pikërisht më 30 Maj 1959, Nikita Hrushovi shpallet Qytetar Nderi i Tiranës! Ky akt si edhe mbjellja e përbashkët e Pemës së Miqësisënga udhëheqësit e P.K.(b) B.S, si edhe P.P.SH., jepnin iluzionin se udhëheqësi shqiptar më në fund i kishte fituar hiret e Baba Nikitës, (siç i drejtohej ato ditë në mënyrë të përsëritur Enver Hoxha udhëheqësit sovjetik, Nikita Hrushovit)!

Mirëpo ky flirt nuk zgjati shumë. Në kuadrin e luftës frontale nga ana e Hrushovit kundra kultit të individit aq të zgjatur të Stalinit si diktator i padiskutueshëm i B. Sovjetik, si edhe insinuatat e udhëheqësit të ri sovjetik lidhur me udhëheqjen shqiptare, e cila kishte 16 vite në krye të partisë dhe të shtetit Shqiptar e duhej t’u a linte frenat drejtuesve të rinj, nuk mund kaloheshin pa shkaktuar marrjen pozicion nga ana e Enver Hoxhës.

Përgjatë kësaj hullijena vjen në ndihmë edhe vepra dy vëllimshme e Andre Fontain me titullin Historia e Luftës së ftohtë, ku në Vëllimin e II – të , Fq.395 lexojmë: “ …Tito kurrë nuk e kishte mospërfillur se shtegu që e udhëhiqte ndaj likuidimit të armiqve të tij shqiptarë, e çonte atë drejtë pajtimit të tij të plotë me Nikita Hrushovin. Dhe dihej se Hrushovi ishte i prirur që këtë dhuratë t’i a blatonte Mareshallit jugosllav …”.

Më 14 Shtator të po atij viti Kina e Madhe Popullore na e lëvroi të gjithë sasin’e grurit që i kishim kërkuar në një kohë që, sipas Enver Hoxhës “ … Bashkimi Sovjetik po e linte Shqipërinë të vuante urie që t’a ulte në gjunjë!

Shpejt erdhi Nëntori i vitit 1960 kur, mbas mbledhjes së 81 partive komuniste, Shqipëria u shkëput nga Bashkimi Sovjetik REVIZIONIST vetëm e vetëm që Enver Hoxha të vazhdonte e t’a ruante FRONIN E TIJ PERANDORAK! E doemos me shkëputjen nga Bashkimi Sovjetik, gjë që sillte me vete edhe mospasjen më interesash vetiake të Enver Hoxhës lidhur me udhëheqësin e tij, Nikita Hrushovin, perëndoi së rishmi, këtë herë përfundimisht edhe ylli i Liri Belishvës e cila u përjashtua nga Byroja Politike, nga Komiteti Qëndror si dhe nga partia duke u internuar, sipas akuzës tanimë standarte, si agjente e revizionizmit sovjetik!  Sipas Enver Hoxhës, Liria çdo bisedë të zhvilluar në Pekin me Liu Shao Ҫinë i a kishte raportuar ambasadës B.S. në Pekin. Le që në Moskë ajo kishte ngrënë drekë edhe me Brezhnjevin edhe me Kozllovin, por pa informuar hollësisht rreth bisedave të zhvilluara me ta! Kësisoji diktatori e flaku Lirinë së rishmi në po atë kosh nga e kishte nxjerrë … kur i a kishte nevojën!

Në vazhdim nuk kam se si mos t’a ze në gojë edhe një fotografi, e cila qëllimin e kishte t’i a trgonte të dokumentuar Nikita Hrushovit unitetin e pathyeshëm të partisë me Enver Hoxhën, Në shtëpinë ku u themelua partia ishin rradhitur e kapur dorë për dore me duar ngritur lart 13 anëtarë dhe kandidatë Byroje Politike (veç Enver Hoxhës, Mehmet Shehu, Hysni Kapo, Beqir Balluku, Kadri Hazbiu, Gogo Nushi, Abdyl Këllezi, Koço Theodhosi, Petrit Dume, Ramiz Alia Rita Marko, Adil Ҫarçani, Spiro Koleka e Pilo Peristeri). Fotografia mban datën 8 Nëntor 1961. Lind pyetja normale logjike si u zhvilluan ngjarjet rreth atij uniteti të çeliktë në vazhdim? Dora dorës  gjashtë prej atyre të 13-tëve, u pushkatuan si armiq dhe tradhëtarë, pa zënë në gojë me këtë rast dhjetra anëtarë K.Q. anëtarë qeverie si edhe ushtarakë me grada madhore të pushkatuar ose të kalbur burgjeve! Kështu Enver Hoxha, mes qëndrimesh skajshëm gjakatare brënda vëndit, si edhe të tjerash gjoja parimore staliniste në politikën e jashtëme, u hodh nga kali sovjetik në galop e sipër  tek ai kinez! Kjo lëvizje, në vazhdim të së gjithë vazhdës demagogjike të saja për t’a ruajtur pushtetin e tij të paprekur, çoi drejt cakut që Shqipëria u bë i vetmi aleat i Kinës nga të gjitha shtetet e Evropës Lindore! Ishin kohët kur përfaqësuesit tanë në O.K.B. e ngrinin zërin e tyre duke theksuar se revizionistët sovjetikë hynin në të njëjtën kategori me amerikanët duke bërë propagandë çpifjeje dhe urrejtjeje për t’a forcuar histerinë kundrasovjetike në mbarë botën!

Këtij shtegu, mbasi u thyen betimet dhe u prishën miqësit’e përjetëshme, të sinqerta dhe të pathyeshme shqiptaro – sovjetike, sapo u duk në horizont një cënim potencial i pushtetit të diktatorit shqiptar nga ana e Hrushovit, po sjell sa për kërshëri pjesë nga fjala e Enver Hoxhës e publikuar në Zërin e Popullit të datës 1 tetor 1966 ku ai shprehet për Kinën, flirtin e tij të ri: ” Populli heroik dhe i talentuar kinez nën udhëheqjen e drejtë marksiste-leniniste të Partisë Lavdishme komuniste  të Kinës me shokun Mao Ce Dun në krye, ka arritur fitore të shkëlqyera me rëndësi historike ,,,”. Kurse një muaj më vonë e pikërisht më 9 Nëntor 1966 po Zëri i Popullit publikon fjalën e Enver Hoxhës në Kongresin e V-të të P.P.Sh. prej së cilës shkëpusim ndonjë kalim:

“ … Në Kongres u shpreh uniteti i pathyeshëm dhe miqësia luftarake e partisë dhe popullit tonë me Kinën popullore 7oo milionëshe, me këtë kështjellë të pathyeshme të socializmit e revolucionit që udhëhiqet nga Partia e lavdishme e Kinës me në krye marksist-leninistin e shquar, mikun e madh të popullit tonë, shokun Mao Ce Dun dhe në mesazhin historik që i derjtoi Kongresit të V-të të Partisë tonë shpreh ndjenjat dhe vendosmërinë tonë  të përbashkët kur thotë: “ Të jeni të sigurtë se pavarësisht nga çfarëdo të ndodhë në botë, dy partitë dhe dy popujt tanë me siguri do të qëndrojnë së bashku, do të luftojnë së bashku dhe do të fitojnë së bashku …”  Në vazhdim të elozheve për Kinën dhe Kryetarin Mao Ce Dun, Enver Hoxha shprehet gjithashtu: “ … Fitorja e revolucionit të Madh kulturor proletar, shpartallimi i komplloteve kundërrevolucionare të Liu Shao Ҫisë, Lin Biaos dhe të Ten Hsiao Pinit kanë krijuar një gjëndje revolucionare … Kina ka dalur me prestigj të rritur në botë të lidhura këto fitorje drejtpërsëdrejti me emrin, mësimet dhe udhëhëqjen prej revolucionari të madh të shokut Mao Ce Dun, mikut të madh të Partisë dhe popullit tonë!”

Mirëpo edhe këtij flirti shqiptaro-kinez i erdhi fundi pikërisht kur ajo mike dhe mbrojtëse e jona e madhe filloi zbutje të politikës së saj intansigjente daç ndaj Sh. B. A,-ve imperialiste e gjithashtu ndaj Jugosllavisë revizioniste!

Mos më besoni mua por gjejeni vëllimin “SHËNIME MBI KINËN”  edhe qëmtoni në faqet 304 – 305 ku po ai kryetar gjenialMao Ce Dun vjen e ravijëzohet nga Enver Hoxha si vijon: “Mao Ce Duni ishte një ëndërrues, po njëkohësisht një perandor dhe despot në pikëpamjet e tij … ato ishin të pajisura me idetë e theksuara perandorake, konfuciane, mistike, të shartuara këto me ide të reja të zhvillimit botëror të papërtypura e të papranueshme, të paasimiluara prej tij … Mao Ce Duni e çoi vëndin nga të frynte era, mjaft që ai të ishte në krye dhe që në fakt  tërë kohën qëndroi në krye. Të gjithë duhej t’i bindeshin atij … të zbatonin idetë e tija “gjeniale”, po që në realitet nuk çonin në ndërtimin e një Kine më moderne, më të përparuar, më të organizuar … i lejonte oborrtarët t’i thurnin himne e diritambe …me veprime perandorake ai merrte masa, masa ushtarake, gjyqësore, bënte demaskimin politik dhe ideologjik … më në fund i dënonte ata edhe me pushkatim.”

Kësisoji erdhi pashmangshëm edhe dita  kur Enver Hoxha, mbas prishjes me Kinën nuk gjeti më ndonjë partner i cili, i interesuar në ç’mund t’i blatonte Shqipëria, me të cilin të lidhej ideologjikisht, miqësisht, pazgjidhshmërisht, pëërjetësisht ,,, e shto të shtojmë ndajfolje me mbrapashtesa kisht, sisht, risht etj.etj. dhe me përvojën e tij prej krimineli gjakatar vazhdoi t’i terrorizonte mbështetësit e tij e nëpërmjet tyre edhe popullin shqiptar edhe për thuajse  një dhjetëvjeçar tjetër me Shqipërinëe izoluar 100 %!

Në Shqipninë plakë janë gurrat e lumejëve dhe të prrojeve, e janë edhe shpellat e errta të maleve tona ku edhe sot gurgullojnë vijat e pashterrshme të Gjakut të Shqiptarëve, e prap sot, nuk thirren “kufijë” të Shqipnisë së Gjergj Kastriotit! Janë shtatoret e Trimit të Krujës, të ngrituna nder Shtetet ma të njohuna të globit, e prap ka nga tradhëtarët tanë që kerkojnë me e mohue e ndryshue historinë!

Aty janë pasuesit e Atij Burri që me shpaten e vet, i tha otomanëve: “Ndal…e jo, ma ndej!”, dhe, po prap… mbi gjurmët e Tij, Shqiptarët vazhduen luften per mbrojtjen e Lirisë së trojeve tona, e kur ua kerkoi Atdheu per Até dhane edhe jeten. E ku janë Varret e Tyne të bekueme!?

Ku janë bré, trojet e harrueme të Atyne Trimave që në vitin 1911 trandën Stambollin, e sot Emnat e Tyne nuk i gjenë as nder librat e shkollave fillore?! Kush mundet me mohue Emnat e Atdhetarëve tanë që gati mbas 500 vjetësh, i thanë turqëve e malazezëve “shporruni këndej” në Hot dhe në Memorandumin e Gerçës, e sot këta Emna nuk permenden fare tue fillue nga Ded Gjon Luli i Traboinit të Hotit, Palok Traboini, Sokol Baci i Grudës,  Dedë Nika Bajraktar i Grudës, Dodë Preçi Bajraktar i Kastratit, Col Dedi i Selcës Këlmendit, Tomë Nika i Shkrelit, Lul Rrapuka i Vuklit të Këlmendit, Llesh Gjergji, Bajraktar i Nikçit, Gjeto Marku i Hotit, Martin Preka i Shkrelit, Mehmet Shpendi, i pari i Djelmënisë së Shalës, Prelë Marku, Bajraktari i Shalës, Avdi Kola Bajraktar i Gimaj, Nik Mëhilli i Shllakut, Pup Çuni Prekalor, Binak Lulashi Toplanas, Bash Bajrami, Bajraktar i Nikajve dhe Bec Delia. (Marrë nga Revista L.E.K.A. 1937).

Mohohen veprat e Don Nikollë Kaçorrit, At Mati Prennushit, Luigj Gurakuqit, Avni Rrustemit, Bajram Currit e të sa e sa Herojë dhe Heroinave Shqiptare, që na nderuen me vepra emnin e Kastriotit…E t’ Imzot Pal  Engjullit !

A mundet me pasë Shqipnia histori pa Formulen e Pagzimit t’ Imzot Pal ENGJULLIT ?! – Asnjëherë!

LAVDI FIGURAVE TË PAVDEKËSHME TË HISTORISË SONË TË NDERUEME GJERGJ KASTRIOTIT SKENDERBEUT DHE  IMZOT PAL ENGJULLIT !…

          Melbourne, 1 Qershor 2026.

Biografi e shkurtër e Xhevdet Hajdar Blloshmi

Ka lindur në 1911 në Bërzeshtë. Ishte djali i tretë i Hajdarit. Ka qënë i martuar dhe ka lindur katër fëmijë, Selahudinin, Hysenin, Minervën dhe Dianën. Xhevdeti, mbas vrasjes së vëllezërve Hakiut dhe Shefqetit në Dunicë të Pogradecit mbas një jave a pak më shumë, shkon atje me disa shokëdhe mori gjakun e vëllezërve Blloshmi e të tjerëvë të ekzekutuar mizorisht më 7 mars 1944. Mbas kësaj qëndron disa vite në Shqipëri, padyshim, në arrati. Nuk kemi informacion se kur është larguar dhe nga ka udhëtuar për të përfunduar në SHBA.Më 26.11.1996 ndërron jetë. Të katër fëmijët e tij kanë qënë të internuar deri në 1990 kur komunizmi u vithis dhe u shua në të gjithëLindjen. Aty nga viti 90-91 të katër fëmijët e tij udhëtuan drejt Rumanisë ku i priste babai i tyre dhe më pas udhëtuan në SHBA ku jetuan bashkë derisa ndërroi jetë. Gjatë kohës që Xhevdeti ishte në SHBA ishte veprimtar i Bllokut Kombëtar Indipendent. Po ashtu me rastin e çgroposjestë luftëtarëve të lirisë në 1994 në përroin ku ishin ekzekutuar dhe varrosjes me të gjitha nderimet që meritonin në një parcelë të veçantë në varrezat e qytetit të Pogradecit, Xhevdet Blloshmi ka dërguar një letër përshëndetëse nga SHBA.

Jam përpjekur shumë për të mësuar më shumë hollësira për ngjarjen e Dunicës sidhe mënyrën e largimit të tij nga Shqipëria, por pa rezultat deri sot.

Në proces-verbalin e mbajtur në Bërzeshtë, gjatë konfiskimit të pasurisë së të arratisurit politik Xhevdet Blloshmi, nga lagjia Farret, katundi Bërzeshtë shkruhet: “Sot më datën 13 gusht 1945, ditën e hënë ora 10:00 paradite, unë Mustafa Kila, nënpunës i komitetit ekzekutiv i nënprefekturës Librazhd, mbërrita në lagjen Farret, të katundit Bërzeshtë dhe mbasi bashkova komisionin fshatar të ngarkaur për këtë punë, i kryesuar nga shoku Sulë Murati dhe anëtarët Osman Goli e Shaban Vreto kontrolluam dhe konstatuam gjithë pasurinë…”

Në një dokument arkivor, “vendim mbi sekustrimin e pasurisë” së Xhevdet Blloshmit shkruhet: “në zbatim të ligjit nr. 40 datë 14 janar 1945 Xhevdet Blloshmit i konfiskohen 1831 fr. Shqiptare, depozituar në bankë dhe një mulli bloje drithi në fshatin Farret.”

Letra e Xhevdet Blloshmit nga U.S.A për rastin e zhgroposjes të të vrarëve në Dunicë

Përulemi me respekt para jush

Haki dhe Shefqet Blloshmi dhe gjithë viktimave të komunizmit që varrosen sot.

Jemi sot këtu para jush, ne pasardhësit tuaj, që Demokracia na dha mundësinë t’iu nderojmë në këtë ditë të shënuar. Së bashku me të gjithë të pranishmit përulemi me respekt para jush dhe vendosim lule të freskëta. Mbi gjakun tuaj dhe të qindrave të tjerë si ju, ju desh kuçedrës komuniste të triumfonte në Shqipëri duke shkelur mbi vendimet e Mukjes dhe tradhëtuar idealet e popullit. Haki dhe Shefqet Blloshmi, dy vëllezër nga familja e Hajdar Blloshmit. Të dy të rinjtë bëjnë pjesë në 12 Blloshmët e tjerë të vrarë e të pushkatuar nga komunistët që nga marsi i 44-ës, deri në janarin e 45-ës, pa përfshirë këtu vitet e burgjeve, të internimeve dhe pushkatimeve më të vonshme që do të arrinin deri te më i riu i Blloshmëve, Vilsoni i pushkatuar më 17 korrik 1977. Ju mbajtët lart traditat e Atit tuaj, që krenohej që gjithë Blloshmët e kishin origjinën nga Milloshi i famshëm i betejës së vitit 1389 në Fushë-Kosovë, (çka është vërtetuar nga studiues të huaj e vendas). I cili, Hajdari, i deklaroi Sulltanit në gjyqin e Stambollit: “mua mund të më dënoni, por shqiptari nuk e ka fituar lirinë pa gjak”. Ju mbajtët lart traditat e atij ati, që i ktheu përgjigje dinjitoze Carit të Serbisë me rastin e ftesës që i bëri për të trajtuar me të gjitha të mirat në Serbi, si serb, pasardhës të Milloshit gjoja serb. “Jam Shqiptar dhe i tillë do të mbetem”. Ju mbajtët lart denjësisht traditat e babait tuaj arsimdashësit, poliglotit, pjesëmarrësit të Kongresit të Manastirit, të Kongresit të Elbasanit për hapjen e Normales, inciatorit për hapjen e shkollave shqipe në Librazhd, Starovë, Bërzeshtë, etj. I caktuar delegat në kuvendin e Vlorës nga Starova e Pogradecit për Shpalljen e pavarsisë në të cilin nuk arriti të merrte pjesë pasi u internua nga pushtuesit ne Bullgari, një ndër mësuesit e parë të Normales së Elbasanit, deputet i disa legjislaturave në Parlamentin Shqiptar nga viti 1926-1932. Hakiu dhe Shefqeti jo vetëm i ruajtën këto tradita të mira e të trashëguara nga prindërit por me zotësinë e tyre i çuan ato më përpara. Haki Blloshmi mësimet e para i mori në shkollat shqipe në Bërzeshtë dhe në Korçë. Në moshën 16 vjeçare vajti për të vazhduar shkollën e mesme dhe të lartë në Amerikë. Përfundoi shkëlqyeshëm universitetin e Harvardit për Ekonomi Politike. Punoi tre vjet në Ambasadën shqiptare në ShBA, pranë kolosit të letrave shqipe, të famshmit Faik Konica. U kthye në atdhe për të vënë në shërbim të popullit të tij, dijet e fituara. Më vonë kreu studimet pasunversitare në Francë. Pushtimi fashist e gjeti në vendin e tij ku organizoi rezistencën antifashiste dhe u vu në krye të çetës nacionaliste të zonës deri në ditët e fundit. Mori pjesë në disa takime me forcat komuniste për të evituar vlla-vrasjen, pas mbledhjes së Mukjes, si në Elbasan, Berat, Gramsh, Sopot të Librazhdit etj.

Në marsin e 1944-ës u rrethua nga një batalion i brigadës së parë. Doli jashtë rrethimit bashkë me disa të rinj të çetës së tij në përpjekje për të shpëtuar pjesën tjetër. Komunistët vunë në përdorim metodën e terrorit e të pabesisë, për të shtënë në dorë Hakiun: 17 pjestarët e çetës të plagosur i nxori në një vend të dukshëm dhe lajmëruan Hakiun që në rast së nuk do të dorzoheshe do të vriteshin të 17 të plagosurit e kapur mes të cilëve ishte edhe i vëllai i tij Shefqeti, Hakiu sakrifikoi veten duke u dorzuar me qëllim që të shpëtonte shokët. Por komunistet s`e mbajtën fjalën. Ata përdorën terrorin e kuq, duke pushkatuar përpara të plagosurit dhe më pas Hakiun. Sot pas 50-vitesh, jemi krenarë përpara jush. Idalet demokratike për të cilat ju luftuat e humbët jetën, do të shkojnë përpara me këtë popull demokrat. Demokracia erdhi në Shqipëri falë mundit, djersës dhe gjakut të atij populli të shumëvuajtur. Ajo kërkon mbështetjen e të gjithëve. Të mos presim se çfarë do na sjellë demokracia por çfarë do të bëjmë në për demokracinë. Të ndëruar qofshi të gjithë.

I juaji përgjithmonë,

Xhevdet Hajdar Blloshmi

Gjithë këtyre fakteve historike  të grumbulluar doemos  do t’u rikthehemi në vijim. Në vazhdim të analizës nuk mundim mos t’i hedhim dritë edhe një momenti themelor i cili flet shumë  lidhur me masa karakteri kombëtar, nga njera anë, si edhe fshehje realiteti si edhe shtrembërime, nga ana tjetër. Si atdhetar i shquar e gjithashtu si gjuhëtar i sprovuar, para se t’a merrte përsipër detyrën e kryeministrit  e pikërisht më 20 prill të vitit 1940, Mustafa Kruja qé me kolegët e tij Ernest Koliqi, Karl Gurakuqi e të tjerë, nismëtar dhe bashkë – themelues i Institutit të Studimeve Shqiptare duke e kryesuar gjithashtu fillimisht edhe Këshillin Shkencor të atij institucioni, (funksion të cilin  ai i a dorëzoi prof. Ernest Koliqit kur u emërua kryetar i Këshillit të Ministrave). Seksioni i Gjuhësisë i atij Instituti, duke pasur parasysh përpjekjet pararendëse të Komisisë Letrare të Shkodrës që më 1916 e gjithashtu edhe mbështetjen që i u bë një Gjuhe Normative shqipe edhe përgjatë periudhës së Zogut, në vazhdim përgjatë hullisë pararendësve e duke i ngritur  edhe më lart arritjet e deriatëherëshme, mbas diskutimesh  dhe drejtpeshimesh, pati arritur në përfundimin se si Gjuhë shqipe Normative duhej të ligjërohej e folmja e qytetit të Elbasanit. E ritheksoj, e folmja e qytetit të Elbasanit, e cila përmblidhte më së miri të përbashkëta te të folmeve të ndryshme si të Jugut, Shqipërisë së Mesme e gjithashtu edhe të Veriut të vëndit tonë! Pra u përzgjodh si e folmja më e përshtatëshme për të qenë gjuhë normative e Shtetit shqiptar. Shtoj me këtë rast se si Xhevat Korça, i cili ishte anëtar i Këshillit Shkencor të institutit të Studimeve Shqiptare, me t’u bërë titullar i dikasterit të Arësimit, me shkresën nr. 61, datë 20 shkurt 1942, urdhëroi të gjitha shkollat e Shqipërisë që Gjuhë Normative Shqipe, që nga ajo dit’edhe mbrapa e cila do të sudjohej në shkollat tona, do të ishte gjiha e folur e qytetit të Elbasanit dhe tekstet zyrtare bazë të mësimit të Gjuhës Shqipe do të ishin tekstet e Sintaksës si edhe Gjuhës Shqipe të At Justin Rrotës. Me këtë fakt shikohet qart’ edhe shquar pikësynimi i politikës skajshëm kombëtare të qeverisë Kruja e cila, në rrethanat e pushtimit fashist, vuri kusht  dhe e hoqi gjuhën italiane si gjuh’e detyruar në shkollat fillore të Shqipërisë dhe nga ana tjetër e thelloi pikësynimin e saj duke e ligjëruar edhe Gjuhën Normative Shqipe.

E theksuam këtë moment vetëm t’ua vemë në dukje studjuesve të pa anshëm e të ndershëm se, kur u bë Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe (20 – 25 Nëntor 1972), se si  nga gjuhëtarët konformistë të regjimit, e në vazhdim edhe nga historianët e diktaturës, u duartrokit si themeli që e njësoi për herë të parë Gjuhën Shqipe zyrtare, duke e lënë krejtësisht në harresë faktin se  jo pak, por pikërisht tridhjetë vite më parë në kushtet e pushtimit të huaj qé kryer akti i njësimit të Gjuhës Shqipe në një gjuhë normative gjithëkombëtare!

Dhe sot, në vitin e njëmbëdhjetë të shkekullit tonë të XXI – të, dhe në vitin e XXI – të që nga shkërmoqja e diktaturës komuniste, shtrohet pyetja e sinqertë dhe aspak retorike: vallë do të vijë ndonjëherë dita që të vërtetat historike të thuhen ashtu si kanë qenë, që të gjitha dhe as pa zbukurime por edhe as pa përçudnime?

Pikërisht, nisur nga ky synim që i kemi vënë vetes të analizojmë, vazhdojmë me paraqitje faktesh, kurrë të zëna në gojë nga studjuesit e periudhës së diktaturës komuniste.

                Kur Francesco Jacomoni u propozon drejtuesve të shtetit italian që qeveria Vërlaci, si e pambështetur nga shumica e popullit shqiptar, duhej zëvëndësuar nga një qeveri e drejtuar nga Mustafa Kruja, ministri i Punëve të Jashtëme    të Italisë Galeazzo Ciano, më datën 10 nëntor 1941 shkruante në ditarin e tij Politik, (botim i Rizzoli – t, tetor 1990 në faqen 556), “Ky një lëshim i mëtejshëm  ndaj ekstremistëve të nacionalizmës shqiptare.” Sikur vetëm nisur nga ky vlerësim i ministrit të Punëve të Jashtëme të Qeverisë Italisë Fashiste të niseshim ku ai, në nëvetëdijen e tij jo që nuk e quante sikses të pushtetit fashist marrjen e fuqisë ekzekutive në Shqipëri nga ana e Mustafa Merlika Krujës me shokë, por përkundrazi e quan lëshim ndaj ekstremistëve të nacionalizmës shqiptare, do të ishte një argument si edhe provë e pakundërshtueshme dhe skajshmërisht e fuqishme për t’iu kundërvënë propagandës komuniste e cila atë kategori që Galeazzo Ciano i quante ekstremistë të nacionalizmës shqiptare, ajo i quante kolaboracionalistë të fashizmit italian!(?) E të mbetej me kaq, vetëm një çpifje sporadike e komunistëve shqiptarë, do të ishte vërtet një e keqe, por në fund të fundit jo shmë e rëndësishme. Por, edhe gjithnjë ka një “por”, nga që përgjatë 47 viteve të diktaturës i u mëshua ditë mbas dite, muaj mbas muaji, vit mbas viti si edhe dhjetëvjeçar mbas dhjetëvjeçari  cilësorëve kolaboracion  si edhe kolaboracionist nga kënd – vështrimi skajshëm përkeqësues dhe vetëm përkeqësues, ai koncept u rrënjos aq thellë sa që sot e kësaj dite  as nuk diskutohet  më dhe ky cak gjihësor nëbkuptohet vetëm e vetëm simbas kuptimit të keq! (???) Vijmë tashti duke e ngushtuar rrethin e arsyetimeve si edhe nxjerrjes së përfundimeve logjike, prirur nga të arriturit në një sintezë të tyre, qëmtuar  këtu hap mbas hapi. Mbasi u trajtua më lart qëndrimi i P.K.Sh. të udhëhequr   nga Enver Hoxha, lidhur me qëndrimin e mbajtur sa i takon aneksimit të Kosovës dhe futjes së saj në kuadrin e Federatës jugosllave, vazhdojmë edhe me një fakt të dokumemtuar dhe që hedh dritë në aspekt më të gjerë rreth qëndrimit të Shtetit Shqiptar në mattëdhëniet e tija me Jugosllavinë e Titos. Me 15 Dhjetor të vitit 1947 në mbledhjen e Byrosë Politike të K.Q.P.K.Sh., në pranin’e të dërguarit të Mareshallit Tito, Sava Zllatiçit, Enver Hoxha  deklaroi, (proçes – verbali i asaj mbledhje ruhet në Arkivin e Shtetit – shënim M.K.), “ …Tani që e likuiduam këtë pengesë, (Nako Spirun  – shënim M.K.), duhet t’a fitojmë kohën e humbur e të bëjmë sa më shpejtë bashkimin DE FAKTO të Shqipërisë me Jugosllavinë në të gjitha fushat, (parti, ekonomi, ushtri, etj.) se Shqipëria nuk mund të qëndrojë si shtet i pavarur dhe aq më pak të ndërtojë Socializmin, PA U BASHKUAR ME JUGOSLLAVINË …”! Me këtë rast nuk mundemi t’u shmangemi dy pohimeve madhore lidhur  me si e kanë përkufizuar KOMUNIZMIN dy personalitete të njohur në fushë ndërkombëtare dhe lexuesit e këtyre rradhëve të nxjerrin vetë përfundimet e ndërsjella lidhur me si e shikonte Mareshalli Tito komunizmin dhe si e shikonte Enver Hoxha, nga këndvështrimi i tij, po këtë ideologji:

Mao Tse Tung-u pohonte: “KOMUNIZMI NUK ËSHTË DASHURI, KOMUNIZMI ËSHTË PRESË PËR TË SHTYPUR ARMIKUN! “

                (Titoja dërgoi emisarët e tij q’e formuan P.K.Sh., mbollën ideologjin’ e zhdukjes së klasës intelektuale atdhedashëse e skajëshme, e me gjithë të edhe të klerikëve drejtues për t’a çarmatosur Shqipërinë nga ta që VDEKJA PËR ATDHÉ U DUKEJ BASH SIKUR ME LÊ!)

                John Kennedy: “ MENDIMI QË PRIN KOMUNISTËT ËSHTË IDEJA SE E IMJA ËSHTË E IMJA, E JOTJA ËSHT’E JONA”!

(Enver Hoxha , shëmbulli tipik i egoistit të skajshëm , e donte Shqipërinë, por e donte siç e bëri … pronë krejtësisht të tijën, pronë personale. Si u tha fshatarëve librazhdas në shtëpin’e tij: “ … shkeleni me këmbë këtë sixhade … e dini e kujt ka qenë? E Shefqet Vërlacit!).

                E lemë më një anë tashti çështjen e marrëdhënieve Shqipëri -Jugosllavi, trajtuar më lart me referenca dokumentesh arkivale lidhur me qëndrimet e Enver Hoxhës si ndaj problemit të Kosovës. Por edhe më gjerë, lidhur me vetë Shqipërinë, dhe vazhdojmë me një dokument, por dokument i cili t’a shtrydhësh kullon gjak intelektualësh shqiptarë!E ky dokument është letra e diktatorit të kuq shqiptar, drejtuar Atit të tij ideologjik Josif Visarionoviç Stalinit më 21 shkurt të vitit 1951, (mbasi ishin arrestuar pa urdhër prokurorie dhe pushkatuar, pa pretencë prokurori e as vendim trupi gjykues, 22 intelektualë shqiptarë, për një ngarkesë dinamiti hedhur në oborrin e Ambasadës Sovjetike në Tiranëm si pasoj’e së cilës veç disa xhama të ndërtesës qenë thyer), në emër të Pleniumit të K.Q. të P.P. Shqipërisë: “ … Atentati i poshtër që armiku i egër i popullit tonë dhe i B. Sovjetik na bëri kundër Legatës Sovjetike në Tiranë më datën 19 – 02 – 1951 në orën 19:47, duke hedhur dinamit në oborrin e Legatës, na ka goditur mu në zemër të Partisë dhe të popullit tonë. Ky akt politik terrorist u drejtua ndaj çka është më i dashur, më i shtrënjtë dhe më i shënjtë i popullit tonë, Bashkimit Sovjetik, që është gjithçka për ne e që pa atë nuk kishte dhe nuk mund të ketë jetë për popullin dhe për Partinë tonë. Shoku Stalin, ne nuk kemi qenë vigjilentë sa duhet. Ne shoku Stalin ju betohemi juve dhe Partisë Bolshevike të lavdishme se do  t’i a lajmë Partisë dhe popullit tonë këtë gjë kaq të rëndë që u shkaktua nga mungesa e vigjilencës sonë. Ky akt i poshtër i armikut na ka egërsuar pa masë ndaj tradhëtarëve fashistë të Beogradit, të Athinës, të Romës dhe reaksionit të brëndshëm, vegël e tyre. Shoku Stalin, Partia  jonë do të jetë e panëshirshme kundër armiqve të Bashkimit Sovjetik!  Dhe ç’e bën akoma më të trishtë deklaratën e Enver Hoxhës drejtuar Stalinit, është pohimi i tij Molotovit, ministrit të Jashtëm Sovjetik: “ … ne me këtë rast i arrestuam 150 vetë, duke i pushkatuar 22 prej tyre por në fakt nuk e dijmë se kush ishin autorët e hedhjes bombës.

                Në vazhdim të kësaj letre, natyrshëm lindin dy pyetje ndaj historianëve tanë të periudhës së diktaturës, pavarësisht e kanë ditur apo jo faktin e së ashtuquajturës “bombë në Ambasadën Sovjetike në Tiranë” dhe si e kanë ditur, e rëndësishme është të sqarohet:

1 –  Mbas shkërmoqjes së diktaturës komuniste, e kanë qëmtuar edhe lexuar këtë dokument drejtuar Mareshallit Stalin nga Enver Hoxha në emër të Pleniumit K.Q.të P.P.Sh.?

2 –  Po dosjen e hetuesisë me Nr. 1687 – A – të Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit si dhe atë me Nr. 64 datë 27 –  02 – 1951 të Vendimit Gjyqësor në baxë të të cilit dënohen me pushkatim ato 22 viktima, NJË JAVË MBASI NË FAKT ISHTE KRYER EKZEKUTIMI I TYRE, e kanë parë vallë zotërinjtë historianë e megjithatë vazhdojn’edhe heshtin në këtë drejtim? Pse heshtin para një KURBANI prej 22 viktimash njerëzore në altarin e kuq të Kremlinit?

Përgjatë kësaj hullije nuk mundem të mos shtoj se si, në bisedë e sipër me një prej historianëve, (personel shkencor i tanishëm i Institutit të Studimeve Historike të Akademisë Shkencave), për t’a justifikuar para meje faktin që Instituti në fjalë nuk e ndjek dot larmin’ e problemeve që ngrihen dhe kërkohet të studjohen prej tyre duke mbajtur edhe qëndrim sa më objektiv ndaj kolaboracionizmit gjatë pushtimit të vëndit tonë,  më vuri në dukje se në institutin në fjalë vetëm një historian merret me studimin e periudhës së Luftës së II – të Botërore! Qoft’edhe vetëm ky fakt, (në qoft’ i themeltë, mjafton të më bindë se vonë, shumë vonë në qoftë se ndonjëherë, instituti në fjalë do të vihet në krye të problemeve të historisë Kombit tonë, (së paku sa i takon rishkruarjes së historisë viteve nga 1939 e deri në fundin e 1845 – ës). Kështu me shumë keqardhje jam i detyruar t’a pranoj se trajtimi, drejtpeshimi, si edhe gjykimi i problemit KOLABORACIONIZËM në përgjithësi, (përfshirë kolaboracionin në interes të atdheut, atë tradhëtar si dhe oportunizmin politik), si afat kohor praktikisht i çvendoskan në KALENDAT GREKE!  Po ky është realiteti i trishtë i cili e kushtëzon trajtimin e problemit kolaboracionizëm në gjith’anësinë e tij me vonesë, duke lejuar kësisoji që mendësia edhe e sotme vazhdon edhe kanalizohet përgjatë asaj vrage të caktuar nga historianët komunistë! Megjithatë, pavarësisht mundësive që kanë indtitucionet shkencore të vëndit tonë, detyra e secilit është, për aq sa ka mundësi, mos t’a lerë pa dhënë ndihmesën e tij, sado modeste qoftë, në këtë drejtim. Prandaj edhe …. vazhdojmë.

Përgjatë periudhës së lulëzimit të nënështrimit të pakushtëzuar ndaj Bashkimit Sovjetik, një nga njollat e trishta të asaj kohe ka qenë edhe e gjithë historia e krijimit, administrimit si edhe mbetja si rudiment i dikurshëm i flotës së nëndetësve, Pasha Limani. Vetëm qëmtimi i dëshmive të ish komandantit të asaj baze detare, Dashamir Ohrit, me pohimet e tija se si Shqipëria përballonte shpenzime liveli jo të papërfillëshme si edhe mbante të gjitha përgjegjësitë që pasonin si rrjedhojë operacionesh sekrete nënujore të nënëdetëseve që zyrtarisht ishin shqiptare, por efektivisht ndiqnin plane si edhe zbatonin direktiva të Komandës Flotës Detare Sovjetike, konform interesave politike sovjetike në Mesdhé, nuk lejon asnjë kundërthënie në këtë drejtim! E cituam këtë bazë sovjetike në Mesdhé, pikërisht sepse ishte një bazë aktive dhe vepruese e B,S, e një rëndësie themelore por njëkohësisht edhe hallkë jo e papërfillëshme e kolaboracionit politik, me nënshtrim interesah tona kombëtare ndaj interesave sovjetike, diametralisht në kundërshtim, këto të vërteta me maskimin propagandistik që i u bë asaj baze nga letërsiasi edhe kinematografia artistike e kohës së diktaturës … mbasi u prishëm me B,S, dhe u lidhëm me Kinën! Sa më sipër, në vazhdën e sakrifikimit total të interesavetona kombëtare dhe nënshtrimit verbtas interesave të huaja!

Rrebesh i vërtetë epitetesh nga më djallëzorët si edhe çpifjesh keqdashëse  u lëshuan për dyzet’e shtatë vite me radhë mbi figurën e Mustafa Krujës duke filluar nga Enver Hoxha e ndjekur pastaj edhe nga e gjithë plejada e historianëve si edhe e letrarëve, pasues konformistë të tij. Mirëpo, ndërkohësisht Kosova, dashurinë si edhe veprimtarin’ e Mustafa Krujës në të mirë dhe interesin e saj kurrë nuk i harroi. I erdhe  çasti tashti një paralelizmi  për të njëjtin problem por … me diktatorin, farkëtuesin e anatemimit të patriotëve të kulluar si tradhëtarë e kolaboracionistë.

Enver Hoxha në një thirrje të tijën në vitin 1942 shprehet : “Tradhëtari  Mustafa Kruja po përpiqet  t’ju ushqejë me gënjeshtrën dhe me demagogjinë e tij, t’ju flasë për një  –

Shqipëri të Madhe – , për një  – Kosovë të Ҫliruar  -“.

                Kurse në vazhdim, në Plenumin  e V – të K.Q. të P. K. Sh. – së, më 21 shkurt 1946, E. Hoxha tha: “Nuk e kemi drejtuar popullin tonë sa duhet drejt vëllazërimit të shëndoshë me Jugosllavinë, që është një konditë e domosdoshme për ekzistencën e vëndit tonë”.

                Vazhdojmë me një fakt skajshëm të trishtë: në muajin Korrik, po të vitit 1946, u mbajt mbledhja e Kuvëndit të Jugosllavisë e cila miratoi  aneksimin nga ana e Jugosllavisë Federale të Kosovës!

                Në muajin gusht të vitit 1946, vetëm një muaj mbas aneksimit të Kosovës, u zhvillua në Paris Konferenca e Paqës. Atje delegacjonit të Shqipërisë i u drejtuan disa pyetje sa i takonte qëndrimit të Shqipërisë ndaj atij aneksimi. Lidhur me këtë ju ftoj  t’a gjeni e t’a lexoni fjalimin e Enver Hoxhës mbajtur në Konferencën e Paqës në Paris, ku ai thotë shprehimisht : “Ne nuk kemi pretendime ndaj aleatit tonë Jugosllavíî.”

                E nuk mbaroi me kaq, por më 15 dhjetor 1946 u zhvillua mbledhja e Byrosë Politike të Komitetit Qëndror. Sipas proçes  – verbalit të mbledhjes që gjëndet në dokumentat e ish Arkivit të K.Q, të P.P.Sh., gjatë fjalës së tij Enver Hoxha në atë mbledhje ka thënë: “Disa anëtarë partie duan të filozofojnë  se mos thotë populli ç’bëtë me Kosovën … Ne do të ua spjegojmë, kush nuk na kupton , ne do t’i luftojmë”. Në këtë atmosferë, me urdhërin  e vetë Enver Hoxhës, i u dorëzuan vëllezërve si edhe drejtësisë jugosllave një varg patriotësh shqiptarë  si patrioti dhe gjuhëtari i shquar prof. Selman Riza, nipat e Bajram Currit, Hajro e Shaqir Curri e të tjerë në vazhdim u gjykuan dhe u dënuan prej jugosllavëve.

Në vazhdim doemos do t’a zgjerojmë hedhjen dritë, bazuar në fakte  dhe dokumenta arkivale egzistuese, lidhur me kolaboracionizmin  me kushte krejtësisht nënështruese të zbatuar nga P.K.Sh. si edhe qeveria shqiptare fillimisht ndaj Jugosllavisë Federale, (jo vetëm duke i a lënë Kosovën kësaj të fundit por edhe duke qenë e gatëshme që Shqipëria të bashkohej me Jugosllavinë në kuadrin e Federatës Jugosllavisë), në vazhdim kundrejt Bashkimit Sovjetik e së fundi ndaj Kinës. Lé studjuesve si edhe analistëve, por edhe secilit lexues të vëmëndshëm të fakteve të vërteta historike , nuk ka se si të mos u bjerë në sy  se si në të tre rastet, në themel të këtyre bashkëpunimeve  në plan të parë ishin vetëqendërzimi dhe egoizmi paranojak i Enver Hoxhës, i vënë  ky peng i interesave të partnerëve tanë pa i përfillur aspak interesat e Shqipërisë! Ҫ’e bën akoma më të prekëshme këtë dukuri? Duke e kundruar hull(n e mbetur nga pas përgjatë 40 viteve diktature personale të E. Hoxhës, (1945 – 1985), ndeshemi me një listë pambarim tradhëtarësh, agjentësh si edhe kriminelësh bashkëpuntorë fillimisht të Jugosllavisë, pastaj të B.S.. në vijim të Kinës e së fundi edhe të imperializmit anglo – amerikan, të gjithë ekzekutuar ose kalbur burgjeve të diktaturës! E pra e gjithë kjo kategori të dënuarish ishin bashkëpuntorët dhe mbështetësit më të afërt të Enver Hoxhës i cili paska drejtuarpër katër dhjetëvjeçarë vëndin …  i rrethuar veç nga armiq edhe tradhëtarë të Shqipërisë socialiste duke qënë ai vetë patriot dhe internacionalist i kulluar!?

                Mendoj se tashti i erdhi çasti një përshkëndijimi përgjithësues vetë konceptit kolaboracionizëm, cak gjuhësor ky shum’i përgjithshëm dhe dëndur i përdorur gabimisht. Prandaj si hap i parë duhet veçohen llojet e kolaboracionizmit, term i përdorur për të parën herë nga Mareshalli Philippe Petain i Francës ). Petaini, heroi i Verdunit i Luftës së I – rë Botërore, e “rrezikoi” emrin e tij mbas pushtimit të Francës nga Gjermania, (gjatë luftës II – të Botërore, por me pikësynimin e tij, që edhe e realizoi, duke shpëtuar ¾ e Francës nga shkatërrimi eventual prej ushtrisë gjërmane. Pra, kolaboracionizmi i Mareshallit Petain, qé i    prirur pozitivisht ndaj interesave franceze. Me këtë rast nuk po hyj e t’a analizoj, se nuk është rasti, opinionin publik të drejtuar shtrembër nga Mareshali De Gaulle e gjithësot i përgjithësuar, i prirë nga faktori vetëqëndërzim  i De Gaulle – it që e shkroi  … historin e asaj periudhe për Francën dhe ndikoi në shtrembërimin e së vërtetës që kolaboracionalizmi i Mareshallit Petain  nuk qé NË TË MIRËN E  FRNCWS? E cekëm faktorin  Ge Gaulle dhe qëndrimin e tij, vetëm e vetëm të vinim në dukje se si pozicionimi i tij ka qenë tipik OPORTUNIZËM POLITIK, sepse ai iku nga Franca, u strehua në Anglí dhe … në fund të fundit u radhit me fituesit të cilët e shkruajnë gjithmonë historinë! E kështu vetëqendërzimi si edhe prirja të hidhte poshtë  bëmat e gjithsecilit prej kolegëve të tij, (ai kishte qenë nxënës dhe nën komandën e Mareshallit Petain përparandej), gjetën terrenin e përshtatëshëm që ai, pa asnjë lavd të shkuar patriotik e duke qëndruar në hije e në pritje të zhvillimeve politike, të dilte  në krye të Francës, së cilës mareshalli Petain i blatoi të kaluarën e tij tamam legjendare duke e ditur dhe i ndërgjegjshëm se për të mirën e Francës i a vlente sakrifica e tij madhore!

                Nga ana tjetër, diametralisht i kundërt me kolaboracionizmin e Mareshallit Philippe Petain qé ai i i norvegjezit Vidcun Quisling, sa për një shembull! Po, vërtet, kolaboracionizmi i Quislingut ishte i prirë  nga kundërkomunizmi i tij por kyi mbështetur, nga ana tjetër, thjeshtë nga egoizmi i tij për të qenë i pari i vëndit të tij, ndonëse vetëm një javë mundi të ishte K/Ministër dhe i gjithë pushteti i tij u kufizua nga gjermanët tek e drejta që i dhanë të nënëshkruante me dorën e tij të gjithë dokumentet e deportimit të hebrénjëve nga Norvegjia! Ja ku e çoi  egoja për pushtet Vidcun Quislingun: në një zbatues dënimesh me vdekje, dhe asgjë më shumë!

Po në Danimarkë, në të njëjtat kushte me Shqipërinë, ç’ngjau? Populli danez e kuptonte shquar se në bilancin total të asaj lufte mes gjigandësh, ndikimi i tyre në favorin e aleatëve do të ishte mikroskopik, i krahasuar me humbjet potenciale që do të pësonin, prandaj dhe u mbyllën në guackën e tyre, bënë kompromise si edhe kolaboracionizëm me ushtrinë pushtuese gjermane, në favorin danez, … dhe  pritën të përfundonte lufta. Mbas lufte , falë pjekurisë së drejtuesve edhe vetë popullit danez, kolaboracionizmin me gjermanët si edhe kompromiset që u arritën u konsideruan veprime me rezultat konkret në favor të vëndit. E majta daneze, duke qënë se P. komuniste ishte nxjerrë jashtë ligjit, nuk pati asnjë iluzion t’i a ndryshonte drejtimin properëndimor vëndit ku si pasojë ekonomija e tregut shënoi vazhdimisht suksese sa i takon rritjes së begatisë, dhe gjithashtu Danimarka u integrua që më 4 prill 1949 në aleancën perëndimore Atllantike NATO dhe që më 1 janar 1973 pranoi të bëjë pjesë në Tregun e Përbashkët Europian! (Të tepërta krahasimet me Shqipërinë).

Simbas kësaj optike, e shqyrtojmë në vijim  përdorimin e termit kolaboracionizëm nga ana e P.K.Sh. Përgjatë luftës, me këtë cilësor përçmues, anatemoheshin drejtuesit e shtetit shqiptar që morën poste drejtuese. Kurse në vazhdim, mbas lufte ata u pushkatuan ose u kalbën burgjeve, pavarësisht nga e kaluara e tyre skajshëm ardhetare por vetëm se të akuzuar si bashkëpuntorë të pushtuesit! Kjo e përgjithëshmja.

E analizojmë tashti në rastin konkret të qeverisë drejtuar nga Mustafa Merlika Kruja. Vetë kryeministri, në vazhdim të veprimtarisë së tij atdhetare, ishte bashkë – nënëshkrues i dokumentit të pavarësisë, gjë e mbajtur fshehur nga historianët e kohës diktaturës. Mbas shpërndarjes së qeverisë kryesuar nga Imzot Fan Noli, edhe Mustafa Kruja mori rrugën e emigracionit politik. Nga që emri i tij nga historianët e diktaturës u njësua si shërbyes i fashizmit italian, për hir të së vërtetës, në vazhdim paraqesim disa përditësime dokumentash arkivore:

Shkresa e ministrisë Jashtme të Italisë Drejttorisë së Përgjithëshme të Policisë më 25 gusht 1933, firma e palexueshme thotë: … Mustafa Kruja ankohet së rishmi për kontrollin që ushtrohet  nga ana e autoriteteve lokale të policisë  ndaj letërkëmbimit të tij … E shikojmë të arsyeshme që ky kontroll të zbatohet me përkujdesje më të madhe … dhe Krujës mos t’i jepet përshtypja se konsiderohet i dyshuar nga ana e jonë.

                 Shkresa e ministrisë Punëve të Brëndëshme drejtuar ministrisë Jashtme të Italisë më 2 prill 1939, firma e palexueshme, thotë: … sa i takon të lartpërmendurit, (Mustafa Kruja), që ka ardhur për arsye shëndetësore …  i nënështrohet një mbikqyrjeje të kujdesëshme dhe shumë të fshehtë.

                Po atë ditë i kishte kërkuar Mustafa Krujës takim Giuseppe Giro – ja në emër të Mussolimit. Gjatë takimit ai i thotë se ishte i ngarkuar t’a vinte në dijeni se lidhur me marrëveshjen e ndërsjellë, Duce – ja i kishte bërë nja dy ndryshime të vogla kësaj të fundit. Mustafa Kruja flakë për flakë i u përgjigj se marrëveshjet e nënshkruara zbatohen pikë për pikë siç janë formuluar. Në qoftë se Mussolini donte të bënte ndryshime … atëbotë Zogu le të qëndronte edhe 100 vite në fronin  shqiptar!

                Kaq sa për një hedhje drite fluturimthi pozicionimeve të ndërsjella, pala italiane – Mustafa Kruja.

Po ana tjetër e medaljes Mustafa Kruja? Në dhjetor 1941e mori detyrën si kryeministër Mustafa Kruja dhe më 23 prill 1942 Flamuri Shqiptar mori formën zyrtare  pa sëpatat e Liktorit dhe pa nyjen e Savojës, pra flamuri siç ishte para pushtimit italian! Këtë fakt e përshkruan Galeazzo Ciano – ja në kujtimet e tija. Mustafa Kruja qeverisë italiane i a kishte paraqitur piksynimin e tij që … E dua Shqipërinë në kufijt’e saj natyrorë! Në gjëndjen e asaj kohe lufte, Ciano – ja  i a pati konfirmuar Mustafa Krujës edhe bashkimin, veç Kosovës, të Plavës edhe  të Gucisë! Pra në këtë kuadër mbetej të realizohej edhe dëshira tjetër e kryeministrit, bashkimi i Ҫamërisë me Shqipërinë Mëmë. Tejet emblematike qé edhe fjala e Mustafa Krujës e 22 nëntorit1942, kur ai u shpreh botërisht në Teatrin Savoia, se vetëm duke e respektuar pavarës(n e plotë të Shqipërisë ajo (Italia – M.K.)do të gjente tek shqiptarët miq dhe vëllëzër për jet’edhe vdekje. Përgjatë kësaj hullije nuk mundem të mos e vlerësoj lart edhe mendësínë në bazë të së cilës Mustafa Kruja i përzgjodhi edhe bashkëpuntorët e tij më të ngushtë, anëtarët e qeverisë Kruja. Ministër i Punëve të Brëndëshme u emërua Mark Gjomarkaj, jurist dhe bir i Derës së shquar atdhetare të Gjomarkajve, i njohur edhe si kundra – italian. Ministër i Financave u ngarkua Shuk Gurakuqi, ekonomist me emër, i shquar si burr’i ndershëm e me karakter dhe i njohur si edhe kundra – italian. Ministër i punëve Botoreu caktua Iljaz Agushi, kosovar. Atdhetar me emër, dhe kundra – italian, me përvojë jete politike në Kosovë. Ministër i Partisë Fashiste u emërua Jup Kazazi, kundra – italian i njohur. Ministër i Drejtësisë u caktua Hasan Dosti, jurist i shquar dhe i njohur si kundra – italian, për të cilin Naxhije Dume, njera nga zyrtaret e larta të P.K.Sh. në një intervistë të sajën lidhur me Hasan Dostin  pas luftës, pati deklaruar … “Ministri i Drejtësisë Hasan Dosti i dinte mendimet si edhe veprimet tona antifashiste, mendime këto që, me sa vija unë ré atëhere, ministri i kishte edhe mendime të veta”. Ministër i Arësimit qé Xhevat Korça. Kundra – italian i njohur e prandaj emërimi i tij u miratua më së fundi nga Luogotenenza jo pak por tre muaj mbasi Qeveria Kruja e kishte filluar veprimtarín e saj, edhe kjo falë këmbënguljes së kryeministrit Mustafa Kruja që nuk pranonte ministër tjetër veç tij. Luftëtar i çetave të Themistokli Gërmenjit si edhe të Spiro Bellkamenjit. Themelues dhe drejtor i parë i Gjimnazit të Shkodrës. Kur i propozuan t’a udhëhiqte dikasterin e Arësimit vuri dy kushte: 1 – Të hiqej gjuha italishte nga programet e shkollave fillore të Shqipërisë, dhe 2 – Të liroheshin menjëherë nga burgjet ose internimi të gjithë arsimtarët e akuzuar si anti – italianë. Në Arkivin Qëndrortë Shtetit ekziston edhe një dokumenti nënëshkruar nga gjenerali Dalmazzo, K/Komandant i forcave italiane në Shqipëri, ku urdhëroheshin të gjitha prefekturat sa herë që në to të shkonte ministri i Arësimit Xhevat Korça të survejohej nga afër se me prirje komuniste! Pa e zgjatur shumë listën, ndalemi tek figura e shquar e atdhetarizmës shqiptare, Qazim Koculit i cili u caktua ministër pa Portofol. Koculi ishte një kundra – italian i njohur e që u shqua veçanërisht gjatë Luftës së Vlorës të vitin 1920. Mbas dorëzimit të ultimatumit terheqjes forcave italiane gjeneralit Piacentini, me ç’rast ai nuk pranoi të largoheshin trupat e tija nga baza detare e Vlorës, Koculi  i udhëhoqi forcat vullnetare sulmin kundra trupave italiane, e cila luftë përfundoi  me fitoren e vullnetarëve shqiptarë duke i hedhur në det italianët!

Dy fjalë tashti rreth vrasjes së Qazim Koculit, (me pak informacion që mbase nuk dihet, sepse përgjatë diktaturës komuniste, historianët konformistë, edhe udhëheqjen e forcave vullnetare i a atribuan Selam Musait i cili vërtet qé njëri nga dëshmorët e asaj lufte, po kurrsesi drejtuesi ushtarak i saj). U vra Qazim Koculi e bashkë me të edhe fatkeqi prefekti i Vlorës. (udhëtar i rastësishëm), Lele Koçi. Kush i vrau? Nuk ka rëndësi dorasi, por i shtyrë nga një dibran, njëri prej shërbëtorëve ordinerë të italianëve. Motivi cili qé? Për këtë duhet shkuar thellë në vite, e pra më 6 korrik të 1920 – ës kur forcat italiane u hodhën përfundimisht në det dhe krahina e Vlorës u çlirua duke i u bashkuar Shqipërisë së 1912  – ës. Atë ditë, e theksoj, pikërisht atë ditë, Benito Mussolini u shpreh si vijon: … Kam qarë më shumë sot për këtë humbje tonën nga ana e shqiptarëve, se sa kur e pësuam humbjen e Caporettos (25 tetor 1917) nga forcat Austro – Hungare dhe Gjermane (gjatë luftës së I – rë Botërore të 12 betejat përgjatë lumit Isonzo – shënim  M.K.)! Kurse më 28 tetor po Mussolini shkruan një artikull me titullin “AMARISSIMO (Skajshëm i hidhur – shënim M.K.), ku shpjegon se si humbja e Caporettos Shqiptare është shumë, shumë  më e rëndë se sa ajo mes lumenjve Isonzo si edhe Piave – s. Pikërisht duke e mësuar këtë pozicionim të Mussolinit, udhëheqësit fashistë të Italisë, kuptohet qartë pse qeveria e Mustafa Krujës u pengua  deri në atë masënga ana e Luogotenenzës në kapjen, gjykimin  si edhe dënimin e organizuesve si edhe autorëve të vrasjes së Qazim Koculit, (ndaj të cilit u shkarkua mbas dy dhjetvjeçarësh hakmarrja e Duce – s, sa që kryeministri Mustafa Merlòika Kruja, duke e ndjerë veten të pafuqishëm të dënoheshin vrasësit e Qazim Koculit, ministrit pa portofol të qeverisë së tij, i paraqiti    Francesco  Jacomonit dorëheqjen e pakontestueshme të qeverisë Kruja!

Përgjatë kësaj hullije nuk mund të lihet pa u vënë në dukje një moment tejet kuptimplotë nga jeta e kundra – italianit Qazim Koculit, të cilit, historianët komunistë, mbështetës të ideologjisë partiake komuniste, nuk i a kursyen cilësorët kolaboracionist, fashist, tradhëtar e shto të shtojmë.  Kur Qazim Koculi e pranoi postin e ministrit pa portofol në qeverinë Kruja, miku i tij Sadik Shaska  i u drejtua jo pa mllef duke i a vënë në dukje pakënaqësin’ e tij lidhur me atë vendim. Është tamam simbolike përgjigja që ai mori nga Kocul, kolaboracionisti dhe tradhëtari, sipas komunistëve: “Si t’a merr mënja tinë, more Sadik miku, se unë mund të bashkëpunoj me kulishët e atire q’i huadhtim në det në 20 – ën?Unë jam ai që qesh’edhe atëherë. Për të lëftuar sot armiqtë t’anë na duhen arm’edhe xhephané. Mot t’isha komisar i lart’i qeverrisë nuk i mbushja dot di vënde të mbëshehta, njërin në Trubull të Karbunarit e tjatrin në Shpellat e Beunit! Me këto do t’i luftojëm italanët, mblidhe mënjen o Sadik”!

                Mbas Qazim Koculit do të trajtojmë shumë sipërfaqësisht edhe dy anëtarë të tjerë të Qeverisë Kruja, pikërisht ata dy ministra respektivisht njeri i dikasterit të Partisë Fashiste e tjetri i atij të Drejtësisë. E fillojmë me Jup Kazazin, ministri e Partisë Fashiste. E zgjodhi kryeministri Mustafa Kruja për atë post pikërisht nga ndjenjat e tija atdhetare dhe kundra – italiane që ai dikaster të mbahej larg ndikimit italian në të. E njëjta gjë edhe me dikasterin e Drejtësisë ku ministër u përzgjodh atdhetari dhe ndër juristët më me emër të Shqipërisë, Hasan Dosti. Kur u arrestuan në Tiranë Hamit Mëzezi, Nikolla Tupe dhe Ferid Xhajko, (pa u degëzuar fare në akuzat që i bëhen Enver Hoxhës si denoncues i tyre), dy ministrat e e sipërpërmendur, kur ata tre komunistë u dënuan nga gjykata me vdekje, në shënjë proteste dhanë dorëheqjen e tyre nga dikasteret që drejtonin.

                Në vazhdim Jup kazazi u hodh në ilegalitet me forcat e Ballit Kombëtar dhe në fundin e muajit Gusht 1943 udhëhoqi forcat e Ballit dhe të Legalitetit që përbënin mbi 900 luftëtarë nacionalistë me të cilët u bashkuan edhe 25 partizanë të Bataljonit Perlat Rexhepi, (inventarin e trupave e ka pas dokumentuar major Zenel Kazazi) dhe u shkaktuan një humbje të bujëshme forcave italiane në luftën e Reçit. Historianët komunistë luftën si dhe fitoren e asaj lufte i a kushtojnë forcave partizane  e këta të vetëm, u paskan shkaktuar humbjen e bujëshme forcave italjane prej 2400 ushtarësh italjanë !(?) Pra, sipas këtyre shkencëtarëve, lé që nuk i zihet emri në gojë udhëheqësit të asaj lufte, Jup Kazazit, por as fare forcave nacionaliste!(?)

Vijmë tashti mbas 29 Nëntorit  të vitit 1944. Hasan Dosti largohet nga Shqipëria dhe në mungesë dënohet me vdekje si kolaboracionist dhe tradhëtar.

                Jup Kazazi në vazhdim organizoi qëndresën kundrakomuniste  e cila kulmohet  me datën 9 shtator  të vitit 1946 me kryengritjen e armatosur të Postribës, i së cilës ai ishte edhe pjes’ e trurit organizativ të saj. Mbas thyerjes së saj Jup Kazazi u strehua në shtëpin’ e dajave të tij Rifat e Shyqyri Kopliku që i kishin burgosur. I rrethuar nga forcat e ndjekjes e duke mos dashur të digjej shtëpia, i nxori gratë jashtë dhe vrau veten. Daja i madh Rifati e mori mbi vete strehimin e Jup Kazazit, gjë për të cilën e pushkatuan! Dhe historianët konformistë me ideologjin’ e P.K.Sh., si e trajtuan figurën e tij? Edhe Jup Kazazi na paka qenë , sipas tyre, kolaboracionist  edhe tradhëtar!(?)

Nga RAXHIJE DUSHI – RUGOVA

Nuk është aspak e lehtë t’i kundërvihesh mentalitetit, aq më tepër një mentaliteti që të dënon publikisht dhe ku zëri i femrës është i pandjeshëm, gati sa nuk ekziston si pasojë e injorancës dhe analfabetizmit. Sami Frashëri thoshte; “Nëse duam të kemi një shoqëri të përparuar, në radhë të pare duhet t’i keni femrat e shkolluara, se fëmijët edukatën e parë nga Nënat e marrin” Gruaja është nënë e fëmijës, zonjë e shtëpisë apo e krejt njerëzisë. Për shkak të sundimeve të gjata nga pushtues të ndryshëm, populli shqiptar e në mënyrë të veçantë femra shqiptare nuk kishte mundësi të ndiqte rrugën e emancipimit ndonëse nuk i mungonte dëshira dhe vullneti për t’u emancipuar ashtu si popujt e tjerë të lire evropian. Kjo mundësi i erdhi popullit shqiptar tek në shekullin XX-të.

Mundësia për hapjen e shkollës së parë shqipe Gjakovës i erdhi në kohën e pushtimit austriak, kur edhe u shpall pavarësia e Kosovës. Në këtë kohë, pra, gjatë viteve 1915-1918 në Gjakovë u hap edhe shkolla shqipe, Në vitin shkollor 1917-‘18 u hap edhe shkolla e vajzave. Mësuese të para të kësaj shkolle ishin Emine Shehdula, nëna e Agim Gjakovës dhe Dominike Ndocaj, që e zhvillonin mësimin në një shtëpi private, në fillim me 15 nxënëse e më vonë me 30 vajza. Por pas vitit 1918, Kosova u ripushtua nga jugosllavët dhe menjëherë u mbyllën të gjitha shkollat shqipe.

Mundësia për rihapjen e shkollave shqipe në Gjakovë erdhi tek ne në vitin 1941, kur Kosova u pushtua nga Italia dhe në këtë kohë u realizua edhe bashkimi kombëtar. Në këtë kohë u rihapën edhe shkollat shqipe. Gjatë periudhës 1941-’45, në shkollën e vajzave jepnin mësim këto mësuese; Emine Shehdula, Shirine Shehdula, Pina Kola, mësuese që kishte ardhur nga Shkodra, Zografe Martini, Vera Gashi, Lirije Tanefi, Marije Lumezi, Xhevrije Lipoveci, Marije Hajdari, Melihate Deva – Nura, Nasibe Rizvanolli, Mervete Xhevori dhe Drita Kryeziu .

Ky numër i mësueseve shqiptare në atë kohë tregon dëshirën e madhe për emancipim dhe shkollim të femrave shqiptare që deri në atë kohë ishin femra të mbyllura dhe pa perspektivë. Pra gjatë kësaj kohe u shkollua një numër i konsiderueshëm i vajzave gjakovare, të cilat shërbyen si një kontingjent i mësueseve të ardhshme që hapën dritën e diturisë edhe pas çlirimit, pra pas vitit 1945 e më tutje, jo vetëm në Gjakovë, por në shumë fshatra dhe vise të ndryshme të Kosovës.

Këto mësuese, përveç kontributit të tyre në procesin mësimor, kanë dhënë një kontribut shumë të madh në emancipimin e femrave duke organizuar kurse të ndryshme si kurse kundër analfabetizmit, kurse shëndetësore, kurse rrobaqepësie, jo vetëm me vajza të reja por, edhe me gra më të moshuara. Njëra prej aktivisteve të këtyre kurseve ka qenë edhe Nanije Bakalli-Deva. Ajo bashkë me disa mësuese shkonin fshat më fshat për të organizuar këto kurse. Por një punë të madhe kanë bërë edhe duke i bindur burrat që t’i lëshoni gratë e tyre për t’i ndjekur këto kurse, se ishin për të mirën e tyre.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore një numër i konsiderueshëm i femrave gjakovare ishin angazhuar edhe në Lëvizjen Nacional çlirimtare për çlirimin e vendit nga nazifashistët, ashtu si dikur motrat Bejtullahu, që kishin luftuar kundër ushtrive të huaja për mbrojtjen e nderit të tyre. Ndër më të dalluarat ishin Bije Vokshi e cila, përveç që kishte marrë pjesë drejtpërdrejtë në luftë, ajo përpiqej edhe për ta mbërritur barazinë gjinore në mes të burrave dhe grave, si pjesë aktive e shoqërisë.

Në këtë lëvizje ishin të angazhuara edhe shumë femra gjakovare, si Ganimete Terbeshi, e cila për shkak të aktivitetit të madh që zhvillonte, bie në sy te armiqtë, zihet dhe varet në litar si një heroine e vërtetë. Me te ishte e angazhuar edhe motra e saj, Hidajete Terbeshi, Muradije Terrbeshi, e njoftur si Halla e Terbeshit, Shefkije Terbeshi dhe shumë të tjera si; Safete Nimani, Hidajete Muhaxhiri, Halise Muhaxhiri, Shefkije Dobruna, Gjylshahe Pula, Hyrije Hana, Xhije Hana, Mema Vokshi, Cymë Puka e Naxha e Lakucit dhe shumë të tjera.

Këto edhe më vonë kanë vazhduar aktivitetin e tyre në fusha të ndryshme e sidomos në heqjen e havalës që ishte një pengesë e madhe për emancipimin e femrës shqiptare. Në këtë kohë, nga nevoja e madhe për arsimimin e femrave shqiptare, qeveria e kohës kishte organizuat edhe kurse të shpejtuara pedagogjike në Prizren dhe Pejë, ku i dërgonin edhe ato vajza që kishin kryer vetëm katër klasë, për t’i përgatitur për mësuese. Kishte raste kur këto vajza shumë të reja, në moshë 13 vjeçare, si Besa Dyla-Gaxha, që emërohet mësuese. Tani shkollimi ishte bërë masiv për të gjithë rininë dhe nëpër klasë të mësimit mësonin bashkarish djemtë dhe vajzat.

Sipas shënimeve të nxjerra nga tekste të ndryshme nga viti shkollor 1946-’52, na dalin rreth 50 emra të mësueseve në Gjakovë, që kanë dhënë kontributin e tyre në mësimdhënie, jo vetëm në Gjakovë, por gjithkund ku kishte nevojë nëpër Kosovë. Mësueset që kanë punuar gjatë kësaj periudhe janë; Shqipe Gjakova, vajza e mësueses Emine, kishte punuar në gjimnazin e ultë.

Ganimete Baraku-Brovina, Mandushe Bejtullahu, Hydajete Beqa- Domi, Marije Berisha, Serbeze Brovina, Xhilone Brovina, Nafije Deva, Nanije Deva, Hidajete Dobruna, Shqipe Grezda, Durrije Shita, Shpresa Bardhi-Meça, Nazmije Nimani, Sadete Nushi-Luzha, Nakije Agani, Shyqerije Zherrka që luante edhe si aktore në teatrin e qytetit, Vera Binishi edhe aktore, Hidajete Terbeshi-Gërqina, Nanije Bokshi-Nixha, Mervete Hoxha-Nimani, Resmije Purrini Shala, Edibe Binishi Pula, Nizafete Binishi- Pula, Sevdije Dushi, Për kontributin e saj emërohet si zëvendës-drejzoresh dhe e drejton këtë sektor për tetë vjet.

Hysnije Deda, Pakize Shasivari, Shyrete Valla, Andane Kolçi, Naxharije Binishi, Samile Dushi, Florije Domi, Ganimete Hoxha, Bardhe Vokshi-Vala, Nexhmije Kabashi që ishte edhe aktiviste ne shumë aktivitete dhe si aktore e mrekullueshme, Nanije Koshi, Ferihane Canhasi, Bahrije Polloshka,Atifete Kryeziu, Drita Kryeziu, Zejnete Baraku, Nashide Baraku, Zyrafa Rraci, Florije Rizvanolli, Nafije Nushi, Nadire Komoni, Fatime Berisha-Xharra, Muhamedije Bokshi, Samile Kabashi, Shyrete Dyla etj. Vlen të përmendet edhe emri i Ganimete Vula-Nura, jo vetëm që ishte mësuese por ishte një aktiviste e madhe dhe njihet si parashutistja e parë shqiptare në Kosovë. Gjakova njihet si djep i artit dhe i kulturës.

Një kapitull në vete është edhe paraqitja e femrave gjakovare si artiste dhe këngëtare. Në teatrin amator të kohës, kanë luajtur; Igballe Zherrka, Vera Binishi, Drita Bakija, Atifete Kryeziu, Jalldyze Rudi, Rabije Domi. Por ato që vazhduan si artiste profesioniste, janë motrat Qefsere dhe Mervete Kurtishi, Elida Shasivari etj. Kurse si këngëtare janë dalluar; Zyhra Mula, Hazbije Kavaçi, këngëtare dhe valltare e njohur, Z. Vera… balerina e parë në Kosovë, që i kishte kryer studimet në Shkup, Besa Arllati, Sadete Kupa, Bardhe Riza-Gjini, Gongje Çaushi, Hazbije Dautaga, Mandushe Bakija, Bahrije Shyti etj.

Sanije Kryeziu njihet si harmonikistja e parë shqiptare, që në vitet ‘30-ta bënte muzikë, që ishte rast i rrallë jo vetëm te ne. Samile Roka njihet si fotografja e parë femër në Kosovë, që ka punuar jo vetëm në qytet, por edhe nëpër fshatra me shumë vështirësi por me një dëshirë dhe guxim të rrallë. Edhe në bibliotekën e qytetit të Gjakovës, kanë punuar si bibliotekiste Florije Nura dhe Fitnete Pruthi. Kurse në Muzeun regjional të qytetit të Gjakovës, ka punuar Fatmire Buza.

Në atë kohë një numër i konsiderueshëm i femrave gjakovare, përveç shkollave të ndryshme që i kryenin nëpër Kosovë, shkuan për të studiuar edhe nëpër fakultete të ndryshme të Jugosllavisë, si në Beograd, Zagreb, Sarajevë, Lubjanë, Shkup e vende të tjera. Për t’u përgatitur dhe për të dhëne kontributin e tyre edhe si eksperte të fushave të ndryshme. Më të parat janë; Lejla Rraci, kryen studimet në Beograd si gjinekologe e parë shqiptare në Kosovë, Qamile Jaka kryen studimet për stomatologji.

Sute Polloshka Stavileci në Beograd për farmaci, Litafete Nebi Komoni Xërxa studion për sociologji, Lirije Sahit Barku-Caka kryen studimet në Beograd për filozofi dhe pedagogji, Behije Dashi kryen studimet në Beograd dhe ishte arkitektja e pare shqiptare në Kosovë. Mervete Isa Radoniqi është specializuar në Beograd për kardiologji dhe ka qenë ligjëruese në fakultet.

Drita Bakija-Gunga, doktoreshë e historisë. Egjlale Dobruna, ka studiuar në Zagreb dhe është arkeologja e parë shqiptare. Nurije Shllaku Haxhikadrija, ka kryer studimet në Sarajevë për ekonomi. Nysrete Vula-Mulla, ka kryer studimet për letërsi është marrë edhe me shkrimin e poezive, si poeteshë e parë shqiptare në këto anë. Nesrete Vula, si albanologe, Myhybije Dushi kishte kryer studimet për fizikë. Nafije Meka, ka kryer studimet për kimi dhe ka ligjëruar në fakultet, Samile Dushi ka kryer studimet në Shkup dhe Navi Sad për gjuhën gjermane dhe ishte ligjëruese në fakultet.

Raxhije Dushi Rugova, ka kryer studimet në Shkup dhe Prishtinë për gjuhën angleze, kishte shkuar edhe në Angli për ta përvetësuar sa më mirë gjuhën angjeze, si femra e parë që doli jashtë shtetit dhe ishte femra e parë në Gjakovë që fillon mësimin e gjuhës angleze në shkolla të mesme. Pra numri i femrave shqiptare ishte mjaftë i madh, që u specializuan në fusha të ndryshme të dijes dhe të shkencës.

Që nga ajo kohë e deri tani, numri i femrave intelektuale shqiptare është në rritje të vazhdueshme dhe mund të themi se është arritur një shkallë të lartë barazia gjinore në të gjitha fushat e jetës. Pjesa dërmuese e trupit arsimor nëpër shkollat e komunës së Gjakovës janë femra. Në të gjitha institucionet e vendit i hasim femrat, duke punuar jo vetëm si punëtore, por edhe si eksperte. Prej prokurorisë Shpresa Bakija e, deri në qeveri, si Atifete Jahjaga si Presidente e Kosovës.

Femrat tona sot janë deputete por edhe kryetare e komunës së Gjakovës, si Mimoza Kusari Lila, pra edhe nëpër pozitat e vendim marrjes. Në saje të emancipimit të femrës është arritur edhe barazia gjinore dhe në pjesën më të madhe të familjeve tona nuk ka më diskriminim ndaj femrave, por në harmoni e organizojnë jetën nëpër familjet e tyre./ Memorie.al

(Pjesa I)

                Shtysa që na bën t’a kundrojmë periudhën historike përfshirë mes viteve 1939 – 1945 me një pamje të gjërë, të themeltë, përgjithësuese edhe tërësisht shkencore, kërkon që të ndriçohen e pastaj edhe të mbështetemi edhe në fakte historike jo vetëm lënë në harresë por edhe shtrembëruar qëllimisht nga historianët e periudhës së diktaturës. Prandaj detyrohemi t’a fillojmë analizën duke përcaktuar fillimisht kriteret bazë të mirëfillta shkencore lidhur me përdorim caqesh gjuhësore pa u a shfytyruar kuptimin atyre, pa le në vazhdim edhe të lejojnë interpretime të gabuara, (prirur nga shtysa karakteri ideologjije politike), të cilat nga ana e tyre në vazhdim çojnë pashmangshëm në përfundime krejtësisht të gabuara. Po radhisim disa shëmbuj përcaktimi të cakut gjuhësor KOLABORACION:

                KOLABORACION – Në parim, bashkëpunim, pra kooperim, lidhur me arritjen e një kontributi përgjatë një veprimtarie kolektive.

KOLABORACION – I kundruar nga këndvështrimi përgjithësues filozofik, përcakton  se si ndaj kolaboracionizmit janë të prirë  kryesisht të pafuqishmit,(në çdo fushë, qoftë ekonomike, politike, ushtarake, etj), nga që kërkojnë mbështetje dhe ndihmë.

                KOLABORACION  NË INTERES TË ATDHEUT – Kur bashkëpunumi kryhet me pikësynim mbrojtje interesash kombëtare, pa i përfillur ato personalet, bile përgjithësisht jo vetëm duke i nëpërkëmbur ato por duke vënë në lojë edhe të kaluarën skajshëm pozitive të vetë personit.

                KOLABORACION TRADHËTAR –  Kur bashkëpunohet me një shtet të huaj për hir interesash, thjeshtë vetiake ose grupi, prirur për t’a mbështetur të huajt këtë regjim të pamerituar dhe udhëheqësit e këtij regjimi i shquan ndjenja e vetqëndërzimit të pashëmbulltë, (egoizëm i kësaj natyre), i cili shtyhet deri në kufij skajorë duke shkelur qoftë edhe mbi kufomat e mbështetësve besnikë të dikurshëm!

                OPORTUNIZËM  POLITIK –  Në vijin, sa i takon kolaboracionizmit politik, (qoftë ai në interes ose jo të atdheut), pikërisht të paaftët për t’a nxjerrë “qimen nga qulli”, duke i u referuar kolaboracionit, post facta, (mbasi ngjarjet të jenë zhvilluar),  duan t’i a japin të drejtën vetes, duke pasë qëndruar krejtësisht INDIFERENTË  dhe  oportunistë përgjatë zhvillimit të ngjarjeve, të japin gjykime me gishtin  e madh lart ose poshtë, (thumb up ose thumb down simbas dy herë fituesit të çmimit Nobel, ptofesor Linius Pauling – ndonëse i konsideruar si prosovjetik, e pra aspak në mbështetje të kësaj analize – shënim M.K.)!

                Nisur nga këto konsiderata, hyjmë në temë duke filluar, me pak histori, që të përshëndriten e doemos edhe të sqarohen, disa çaste të rëndësishëm ku gjykimi në vazhdim të shikohet se si udhëhiqet nga logjik’ e shëndosh’ edhe e themeltë.

Është në nderin tonë që né, shqiptarët si komb, kemi trashëguar një emër të vlerësuar shumë lart përgjatë rrjedhave të historisë. Kjo është nje e vërtet’ e pamohueshme. Mirëpo numuri aq i madh i qindravjeçarëve përgjatë të cilëve rrebeshet si edhe tufanet politiko – shoqërorë u munduan t’a zhbinin nga faqja e dheut kombin tonë, ndonëse nuk i a arritën atij qëllimi, e vunë para provash tejet të vështira për t’u përballuar. Vetë pozicioni ynë gjeografik, i kushtëzuar në mënyrë të pazgjidhëshme në vazhdim nga zhvillimet politike si pasoj’e dyndjeve përgjatë shekullit të VII-të nëpër Europën lindore të popujve sllavë, si pasoj’e një trysnie të egër të tyre për mbijetesë, krijuan rrethana si edhe situata që veç një banor i atyre viseve, i vdekur asokohe dhe i rilindur sot, në shekullin e XXI – të mund të na i skjarojë. Vetëm ai, duke e gërmuar e zhbiruar sadopak sipërfaqen tashmë të ngrir’e të ngurtësuar të asaj  llave dyndjesh nomade që tashmë  konsiderohet e autoktonizuar, do të mundej të na hidhte dritë të saktë rreth të vërtetave të zhvillimeve historike. Mirëpo edhe po të arrihej hipotetikisht të hidhej dritë mbi ato sekuenca historike tashmë të fosilizuara, asnjë përfitim konkret nuk do të na vinte. Kjo sepse përgjatë zhvillimeve shumë më të afërt në kohë, konkretisht që nga mesi i shekullit të XIX – të e këtej, drejtuesit e popullit tonë janë ballafaquar me nevojën të merrnin vendime si edhe të nbanin qëndrime, në rrethana të caktuara në interes të kombit tonë, të cilët historianët bashkëkohës të periudhës së diktaturës komuniste, i kanë dënuar nga pozita krejtësisht jo – shkencore dhe kryekëput konformiste partiake. Fatkeqësia pastaj që ajo diktaturë e egër dhe gjakësore e pati jetën e saj thuajse gjysëmshekullore, bëri të mundur që çpifjet, gënjeshtrat si edhe shtrembërimet e atyre historianëve konformistë ndaj pohimeve dhe fantazive të diktatorit paranojak komunist, u rrënjosën duke zënë vënd në tekstet mësimore edhe të sot e kësaj dite! E pikërisht rreth ndonjerës prej këtyre konsideratave të prekëshme dhe tejet të pranishme edhe në ditët tona, dua të përqëndrohem përgjatë kësaj analize edhe të hedh dritë rreth dëmeve që kanë shkaktuar dhe vazhdojnë të shkaktojnë ato vetë.

Do t’a filloj, vetëm sa për t’a cekur, duke kujtuar një temë q’e kam trajtuar relativisht gjerë në Simpoziumin e V – të të zhvilluar në Orosh të Mirditës nga E DJATHTA SHQIPTARE NË MBROJTJE TË SHQIPËRISË ETNIKE, përqëndruar në kreun e XXII – të të Kanunit të Maleve me titullin VRASA. Me këtë rast dua të shtroj para lexuesit një pohim të studjuesit japonez Profesorit Kazuhiko Yamamoto i cili, duke qënë specialist i fushës kanunore botërore, pohon se Kanuni i Maleve është, simbas tij, më i lashti kod ligjor!  E përsëris më i lashti kod ligjor! Kurse, për nga rigoroziteti i trajtimit ligjor, e quan pararendësi i Kodit të Justinianit që vuri themelet e së Drejtës Romake! Pse e fillova me këtë hedhje drite rreth Kanunit të Maleve tona? Sepse përgjatë 47 viteve të diktaturës komuniste jo vetëm juristët si edhe historianët tanë, por edhe letrarët tanë nga më të shquarit e Realizmit Socialist, Kanunin tonë të Maleve e përbaltën, e zvetënuan, e përdhosën dhe e dogjën mbi turrën e druve! Natyrshëm lind pyetja, pse u veprua kështu? Për t’u konformuar me egoizmin e diktatorit dhe të partisë së tij që donin të ngulitej mendimi se çdo e mir’ e Shqipërisë u themelua mbas marrjes se pusht-shtetit nga komunistët! E ky qëndrim fillimisht ndaj Kanunit të Maleve, që s’është gjë tjetër veçse një xhevahir si edhe me plot kuptimin e fjalës,  NDERI I KOMBIT TONË.  Po, ndér të cilin aman sa do të ëndërronin t’a kishin kombet kufitare me ne, historianët si edhe letrarët e Realizmit Socialist, e katandisën në atë nivel që kur sot vriten dy a tre qofshin trafikantë droge apo keqbërës të tjerë me njëri tjetrin, gazetat shkruajnë fare pa përgjegjësi duke ndjekur mendësinë e instaluar me dhunë nga P.K.Sh., me gërma kapitale: VEPROI EDHE NJËHERË KANUNI! Kurse përgjigja ndaj kësaj mosnjohjeje të skajëshme të së vërtetës historike, si rrjedhim edhe të vetë Kanunit të Maleve, është: Duhet t’a mësojnë ata që  nuk e dijnë e gjithashtu edhe t’a pranojnë historianët shtrembërues të të vërtetave historike se, heret a vonë faktet historike si edhe të vërtetat e shtrembëruara apo të mohuara, DALIN NË SHESH! Kanuni i Maleve ka qenë veprues kur nuk ekzistonte shteti ligjor. Kurse sot ai është vetëm një relike  muzeale por e cila relike e vyer  dëshmon se si kombi i ynë, pikërisht në mungesë të shtetit ligjor, administrohej nga rregulla e ligje të së drejtës civile si edhe asaj penale që kombeve të tjerë ose u mungonin fare ose ishin akoma kode në shpërgënj krahasuar me tonin!

                Vazhdojmë me një çështje tjetër skajshëm të mprehtë, problemi habré në Shqipëri dhe mënjanimi i genocidit ndaj tyre. Sa për ilustrim, në Izrael kanë institucionalizuar një titull  nderi të lartë të emërtuar TË DREJTË NDËRMJET KOMBEVE! Ky titull nderi u është dhënë jo – hebrenjëve që kanë fshehur  dhe shpëtuar hebrènj të persekutuar nga gjermanët përgjatë luftës së II – të Botërore edhe emri i tyre ësht’i shkruar  në murin e Yad Vashemit, shoqëruar ky nderim edhe me një medalje të personalizuar.

Lejomëni tashti të bëjmë fluturimthi një analizë krahasuese. Në Shqipëri nga ana e shtetit Izraelit janë shpërndarë 69 tituj të tillë nderi.[1] Në qoftë se këtë shifër, në raport me popullatën, do t’a konsiderojmë 100,00 njësi për Shqipërinë, po ju radhisim me radhë shtetet e tjerë me gjithë shifrat relative të tyret krahasuar me Shqipërinë:

1 – Shqipëria……………………………100.00

2 – Danimarka …………………………..16.63

3 – Maqedonia …………………………..  9.80

4  – Sllovenia ……………………………… 6.53

5 –  Rumania………………………………   6.52

6 –  Bullgaria……………………………….5.90

7 –  Mali i Zi…………………………………3.53

Shumatorja e treguesve, të konvertuar të gjashtë shteteve së bashku, arrin vlerën totale 48.91 % krahasuar me Shqipërinë! Duke e mënjanuar për një çast  për saktësi llogaritjeje Danimarkën nga kjo listë, faktori Shqipëri në shpëtimin e jetëve të hebrénjve strehuar në territorin e saj merr një pamje akoma më shprehëse në favorin e Shqipërisë ku kjo e fundit ka treguesin100 % ndërsa pesë shtetet e tjera Ballkanike së bashku arrijn ëvetëm kuotën e 32.28 %! Duke e larguar tashti nga rrethi i abstragimit Danimarkën e duke e shikuar pasqyrën krahasuese edhe një herë të plotë, bije në sy se si Shqipëria në krye, e pasuar nga Danimarka, kanë njësit’e shpëtimit të hebrénjve shumë më të larta nga popujt e tjerë. Natyrshëm çdo vëzhguesi, sadopak i vëmëndshëm qoftë, i bije në sy se si në gadishullun Ballkanik jo vetëm që Shqipëria shquhet katërcipërisht dukshëm ndaj popujve të tjerë  në drejtimin e shpëtimit të hebrénjve, por edhe danezët si popull shquhen shumë mbi mesataren ballkanase në këtë drejtim! [2]

Natyrisht dy janë pyetjet që kërkojnë përgjigje:

1 – Ҫ’patën të përbashkët në qëndrimet e tyre Danimarka me Shqipërinë?

                Në Danimarkë pushtuesi gjerman si edhe në Shqipëri ai italian, strukturën shtetërore e lanë të pacënuar, me pak fjalë të dy vëndet patën parlamentet dhe qeveritë e tyre. Nga ana tjetër, në mes Danimarkës si edhe Gjermanisë u nënshkrua një memorandum sipas të cilit njihej qeveria daneze me kompetenca të plota dhe gjermanët pranonin të mos ndërhynin në punët e brëndëshme të vëndit. Të mos harrojmë se i njëjtë qé edhe pozicionimi i qeverisë Gjermanisë ndaj vëndit tonë, fillë mbas kapitullimit të Italisë, me të gjitha rrjedhojat e saja objektive relativisht pozitive për vetë Shqipërinë.

2 – Si ka mundësi që Danimarka mezi arrin  16.68%, e krahasuar me Shqipërinë, sa i takon livelit të shpëtimit të hebrénjve përgjatë pushtimit gjerman?

Kjo pyetja e dytë, kërkon shpjegime të gjata  e të dokumentuara historikisht në mënyrë të themeltë. Në kuadrin e kësaj analize do të përgjigjemi doemosdo brënda caqeve të rilla që, së paku  të painformuarit si edhe t’ushqyerit nga propaganda komuniste, por në esencë njerëz të ndershëm, t’i mësojnë të vërtetat e në vazhdim po deshën të qëmtojnë, të thellohen e të paisen në këtë drejtim me fakte si edhe të vërteta historike të tjera, pastaj në vazhdim të gjykojnë vetë, pa asnjë ndikim të jashtëm.

Danimarka ishte nën trysnin’ e pranisë ushtrisë gjermane në territorin e saj në një kohë që në Shqipëri nuk kishte këmbë ushtari gjerman deri më 8 shtator 1943, ditë kur kapitulloi Italia. Si u zhvilluan ngjarjet lidhur me hebrénjtë? Qeveria daneze i mbrojti dhe u a maskoi identitetet hebrénjëve por hebrenjëve danezë!  Kurse hebrénjt’ e dyndur në Danimarkë, nga Gjermania, Norvegjia, Suedia si edhe shtete të tjerë, të ndodhur pa mbrojtjen e qeverisë daneze, në shumicën e tyre dërmuese u zbuluan sipas listave emërore dhe përfunduan kampeve të çfarosjes. Ndërsa në Shqipëri ndodhi krejt ndryshe. Lidhur me këtë fakt do të sjell një dëshmi timen personale .

E mbaj mënd mirë sikur të ishte dje. Im Atë sapo ishte kthyer nga një inspektim i shkollave në Kosovë. Sapo erdhi i telefonoi mikut të familjes dhe kryeministrit të Shqipërisë Mustafa Merlika Krujës duke e informuar se sapo qe kthyer nga Kosova. Nuk u mbush një orë dhe veç kur bije zilja dhe në derë u çfaq kryeministri i cili, porsa hyri, i tha tim eti ç’dinte t’i thosh për hebrènjtë në Kosovë si edhe rrezikimin e deportimit të tyre nga ana e gjermanëve. Dua të saktësoj se duhet të ketë qënë para mbarimit të vitit shkollor dhe nga veshja e tim’Eti si edhe e Mustafa Krujës, muaji prill ose maksimumi maj i vitit 1942). Nga që im’Atë nuk kish ndonjë informacion shkalle të gjerë veç rastit të një profesori hebré, mik i albanologut Norbert Jockl-it, atëbotë Mustafa Kruja  i shpjegoi shkurtimisht se si një ditë më parë i kishte kërkuar audiencë Konsulli i Përgjithshëm i Gjermanisë i cili i kishte paraqitur një listë prej mbi 320 familjesh hebréje, banuese në Kosovë, me të gjitha adresat e tyre të banimit, duke i kërkuar kryeministrit sqarime rreth tyre. Mustafa Kruja e kishte marrë listën dhe i kishte thënë se do të merrte masa të menjëherëshme t’a sqaronte këtë informacion. Në fakt në Kosovë nuk kishte asokohe këmbë ushtari gjerman dhe kjo rrethanë ia lehtësonte punën kryeministrit për t’i shpëtuar ata hebrénj nga masakra evenruale e mundëshme. I telefonoi pa vonesë ministrit të Punëve të Brëndëshme Mark Gjomarkajt duke e porositur t’a lakmëronte mënjëherë  edhe Engjëll Ҫobën, aso kohe sekretar i përgjithshëm i Kryeministrisë, e të vinin menjëherë në zyrën e Kryeministrit, për ku u nis edhe vetë Ai me gjithë t’im Atë. Mbas disa ditëve mësova se Engjëll Ҫoba, në krye të një grupi prefektësh ei edhe zv/prefektësh, ishte drejtuar për në Kosovë i ndjekur nga shumë autobuzë të kompanisë S.A.T.A. dhe atje, në bazë të listave emërore me gjithë adresat e sakta, i kishin paisur hebrénjtë me pasaporta shqiptare ku të quajturin  David e kishin emërtuar në dokument Daut, kurse Moisiun me emrin Mahmut e kështu me radhë duke i hipur në autobusa dhe duke i nisur urgjent për në Shqipëri. Ndërkohë Konsulli i Përgjithshëm i Gjermanisë ishte njoftuar se informatat e tija kishin qenë të pasakta e si duket  të papërditësuara nga informatorët e tij. Përgjatë këtij konteksti e kam të drejtën të ngul këmbë që studjuesit e historisë t’i a gjejnë fillin urdhërit të Kryeministrit Mustafa Kruja lidhur me veprime pro hebréje, sepse në arkiva  do të ketë, pa as më të voglën mëdyshje, edhe urdhëra në vazhdim lidhur me problemin në fjalë. Pse e kam këtë bindje? Sepse lidhur me atë ngjarje , ish Mëkëmbësi i Mbretit në Shqipëri zoti Francesco Jacomoni, në faqet 288 – 289 të librit të tij : La politica dell’Italia in Albania, (Politika e Italisë në Shqipëri) me botues Cappelli editore botuar më 31 maj 1965, pohon tekstuaiisht: “Një demonstrim nga ana e Mustafa Krujës i asaj që ishte “burrnia” e tij, d.m.th. aftësia për t’i përballuar situatat me guxim si edhe  zemërgjerësi, e pata pak kohë  mbasi ai kishte marrë përsipër Kryesinë e Këshillit  Ministror. Ishte paraqitur tek ai Konsulli i Përgjithshëm i Gjermanisë dhe i kishte paraqitur një notë verbale me të cilën qeveria naziste kërkonte  dorëzimin e mbi treqind familjeve hebréje që, refugjatë nga Jugosllavia, kishin gjetur strehim në Shqipëri … Në fakt nuk kishte asnjë këmbë ushtari gjerman  që të mund t’i identifikonin … ramë në ujd( … Ata do të paiseshin me pasaporta shqiptare me emër fallso .. Roma nuk u njoftua zyrtarisht  lidhur me këto zhvillime, por privatisht u informua drejtori i përgjithshëm i çështjeve rezervate, ministri fuqiplotë Vidau. Ai ishte njeri me zemër të gjerë dhe në sajë të tij mundësuam nëpërmjet përfaqësive tona jashtë shtetit, t’i paisnim hebréJjtë gjermanë , bohemë, polakë, hungarezë dhe rumunë me pasaporta shqiptare. Atyre u krijohej mundësia t’u shmangeshin persekutimeve raciale duke i u drejtuar Shqipërisë.”

                Me kapitullimin e Italisë edhe Shqipëria u shkel nga këmba e ushtrisë gjermane. Si formë kushtetuese drejtimi, vëndin tonë e drejtonte Këshilli i Lartë i Regjencës i përbërë nga katër Këshilltarë, (në ndryshim nga Danimarka ku në krye të shtetit ishte nbreti), e pastaj si aparat ekzekutiv qevert’e ndërsjella. Në vazhdim, edhe Këshilli i Lartë i Regjencës i qëndroi vendosmërisht pozicionimit të Qeverisë Mustafa Kruja ndaj hebrénjëve dhe kësisoji deri ditën që nga territori shqiptar u largua edhe këmba e ushtarit të fundit gjerman. Hebrénjtë e strehuar në Shqipëri nuk i ngacmoi askush duke shpëtuar të gjithë! Edhe me kaq sa u paraqit këtu , besoj se asnjë njeri i drejtpeshuar dhe i ndershëm  nuk e ve më në dyshim faktin se qé qëndrimi tejet njerëzor, i prerë dhe i guximshëm i qeverisë së kryesuar nga Mustafa Kruja, i ndjekur pastaj edhe nga qeveritë pasuesese, përgjatë periudhës Regjencës, që dijtën të manovrojnë mes dallgëve  të atyre rrethanave të caktuara historike dhe arritën të krijonin kushtet që mbas lufte të konsolidohej thënia: Vetëm në Shqipëri hebréjtë e strehuar  atje,  dolën nga Lufta e II- të botërore, në numur më të madh nga ç’hynë! Nuk e lemë dot pa e përmendur edhe një qëndrim kuptimplotë të  pjesëtarit të Këshillit të Lartë të Regjencës (përgjatë kohës së gjermanëve), bashkë – nënëshkruesit të Dokumentit të Mëvehtësisë si edhe atdhetarit të shquar Lef Nosit. Ndonëse ai mbulonte atë post aq të lartë, e mori në shtëpinë e tij në Elbasan, e strehoi dhe e mbajti atje duke i a shpëtuar jetën hebrèut prof.  Mark Menahemit, i cili në Maqedon(, tek e trasportonin me tren drejt kampeve të vdekjes naziste, ishte hedhur nga treni dhe kishte hyrë në Shqipëri! Kushdo mund t’a gjurmojë këtë fakt sepse prof. Mark Menahemi e ka bërë publike këtë ngjarje mbas vitit 1991. E sa për informacion, duke pas qenë Lef Nosi atdhetar i shquar si edhe intelektual i mirëfilltë, nuk kish se ku të përfundonte  tjetër  veçse para skuadrës pushkatimit, bashkë me anëtarin tjetër të regjencës, Patër Anton Harapin si edhe ish kryeministrin Maliq Bushatin!

Dhe unë marr lejen të shtroj një pyetje thjeshtë retorike: A mund të shpëtoheshin hebrénjtë në Shqipëri aq në mënyrë masive mos të kishte populli mbështetjen e e qeverive respektive, fillo nga ajo e kryesuar  nga Mustafa Merlika Kruja e pastaj edhe në vazhdim nga të gjtha qeverit’e tjera nën juridiksionin e Regjencës? Është fillimisht pozicionimi njerëzor e pastaj edhe i guximshëm i të gjith’atyre  qeverive, që e kushtëzuan radhitjen e popullit Shqiptar, aq të nderuar mes emrave të murit Yad Vashemit!

Deri këtu u identifikuan dy nga shtrembërimet madhore që historianët e indoktrinuar  si edhe letrarët konformistë u kanë bërë të vërtetave historike: Përbaltja si edhe çpifjet ndaj Kanunit të Maleve që, nga ana e tyre në rastin më dashamirës, është konsideruar vetëm turpi i kombit tonë, si dhe nga ana tjetër problemi i shpëtimit të hebrénjëve, falt i cili nuk mohohet dot sepse bashkëkohor, por faktori vendimtar i asaj  shmangie genocidi nazist ndaj hebrénjve ishin padyshim qeverit’ e asaj periudhe të kohës së Luftës së II – të Botërore, veprimi i të cilave jo që u la në harresë por vazhduan dhe u përbaltën si qeverikolaboracioniste  derisa e drejta vezulluese e atyre fakteve historike  u mbulua nga çpifjet e përsëritura deri edhe sot e kësaj dite!. Mirëpo faktet janë kokëforta dhe e drejta vërtet vonon por vjen një kohë dhe del në shesh! Një ditë krejt papritur, bile kur Kosova akoma nuk e kishte shpallur dot énde pavarësin’ e saj, merret një vendim, (i cili për kohën që u muar, nga që faktet kanë qenë fshehur në Shqipërinë mëmë për dhjetravjeçarë me radhë, dukej në syt’e shqiptarëve shumë  komprometues për Kosovën dhe kosovarët), ku njera prej rrugëve kryesore të Prishtinës, e pikërisht ajo para ndërtesës Parlamentit, u pagëzua me emrin e nderuar nga kosovarët dhe u quajt Rruga Munstafa Kruja! Po kështu janë emërtuar me të njëjtin emër rrugë edhe në Pejë e Gjakovë). Pra Kosova, me përgjegjësi edhe guxim, mbështetur në  fakte publikisht të njohur por të mbajtur fshehur, të shfytyruar bilè edhe të përbaltur nga historianët e diktaturës brënda kufinjve të Shqipërisë “mëmë”, e vlerëson lart figurën e ish Kryeministrit Shqiptar! Ndonjë studjuesi të painformuar mirë mund t’i shkojë  mëndja se ky nder i është bërë Mustafa Krujës, për meritën e tij lidhur me shpëtimin e hebrénjëve që ishin dyndur në Kosovë.  Zotërinj, nderi i atribuar Mustafa Krujës nuk ka lidhje të drejtpërdrejtë me atë ngjarje por me qëndrimin skajshëm patriotik të mbajturnga Mustafa Kruja lidhur kjo edhe me veprimet e tija në këtë drejtim ndaj Kosovës që i pati përmbledhur me plot gojën, ((besoj se për një t’ardhme të afërt e provizore), dhe zyrtarisht e botërisht qé shprehur … “Ma mirë nji Shqypni gjysë e pamvarun por me Kosovën, se sa e pamvarun por pa Kosovën ! S’bashkut me Kosovën, pamvarsia nuk vonon e s’fundit vjen!

[1] Shtetet e marra në kundrim janë përzgjedhur jo rastësisht por kriteri ka qenë  të krahasoheshin shtetet ballkanike, ku governator i përgjithshëm  gjerman ka qenë Hermann Neubacheri, pra (kushtet e trajtimeve të kenë qenë të njajtë), dhe mes tyre  është futur edhe Danimarka , me që asaj edhe i jemi referuar përgjatë analizës si shtet i vetëm përveç Shqipërisë, ku Reichu Gjerman  zbatoi trajtimin  si urë kalimi dhe mosndërhyrje në punët e tyre të brëndëshme.

[2] Sa u takon krahasimeve të bëra ku për Shqiprinë  njësia llogaritëse, (si emërues i përbashkët krahasues), është marrë 100.00 njësi, gabimi eventual ësht’i barabartë për të gjitha shtetet e marra në konsideratë, (i varur ky gabim lidhur me gabime në censusin e popullatave të ndërsjella të viteve 1940 – 1944).