__________________________

Dedikim

Këtë portret filozofik, social, human e jetësor ia kushtoj me nderim dhe mirënjohje të thellë Muhamet Malos, një njeriu që sot nuk është fizikisht mes nesh, por që vazhdon të jetojë në kujtesën, respektin dhe mirënjohjen e mijëra njerëzve.

Ai la pas jo vetëm vepra, suksese dhe kontribute, por mbi të gjitha la një emër të mirë, një zemër humane, një familje të shkëlqyer, një shembull se si pasuria, mundësia dhe suksesi marrin kuptim kur ndahen me të tjerët.

Në vitin 2027 mbushen 10 vjet nga ndarja e tij nga jeta, por koha nuk e ka zbehur figurën e tij. Përkundrazi, çdo vit e bën më të dukshme trashëgiminë morale që la pas: respektin për njeriun, dashurinë për jetën, solidaritetin dhe bamirësinë.

Ky portret është një homazh i vogël për një vepër të madhe njerëzore.

Me nderim të përhershëm,
Ramiz LUSHAJ

___________________________

Në figurën e lartë të Njeriut të Mirë – Muhamet Malos bashkohen sportisti, sipërmarrësi, njeriu i medias, mbështetësi i kulturës, filantropi, miku dhe qytetari që e shihte suksesin jo vetëm si të drejtë për të ecur përpara, por edhe si përgjegjësi për t’u gjendur pranë të tjerëve.

Muhamet Malo ka lindur më 13 maj 1957, me origjinë kolonjar, u formua në një Shqipëri të vështirë, ku rruga individuale kërkonte disiplinë, mund dhe durim. Materialet biografike të mbledhura për jetën e veprimtarinë e tij e paraqesin si një njeri që e nisi jetën publike nga sporti, përpara se të hynte në sipërmarrje, media, turizëm e veprimtari të shumta shoqërore. Kjo rrugë e gjatë nuk e largoi nga njeriu i zakonshëm. Përkundrazi, sa më shumë u rritën mundësitë e tij, aq më shumë u zgjerua edhe fusha e ndihmës së tij.

Në filozofinë e jetës, pasuria e një njeriu nuk matet vetëm me atë që zotëron. Ajo matet edhe me atë që ai është në gjendje të ndajë. Mund të ndash bukën, paratë, kohën, një mundësi, një vend pune, një dorë që të ngre, një fjalë që të jep kurajë. Pikërisht në këtë kuptim duhet parë zemra e madhe e Muhamet Malos: si aftësi për ta kthyer suksesin personal në dobi shoqërore.

Shumë prej dëshmive të përfshira në materialet për Muhamet Malon e përshkruajnë si babaxhan, fisnik, të thjeshtë në komunikim dhe të hapur ndaj njerëzve. Kjo është një cilësi që nuk blihet. Ajo lind nga karakteri dhe provohet në marrëdhëniet me të tjerët. Njeriu mund të ketë shumë njohje, por respekti i vërtetë fitohet vetëm kur tjetri ndien se është parë, dëgjuar dhe trajtuar me dinjitet.

Muhamet Malo ndërroi jetë më 6 mars 2017, në një moshë kur ende kishte energji, projekte dhe miqësi për të vazhduar. Por vdekja nuk e mbylli historinë e tij. Përkundrazi, mënyra si u kujtua nga sportistë, biznesmenë, artistë, gazetarë, personalitete dhe njerëz të zakonshëm tregoi se kishte ndërtuar një pasuri tjetër: kujtesën e mirënjohjes.

Ky portret nuk është vetëm histori e një njeriu të suksesshëm, por është histori e një ideje morale: se njeriu bëhet më i madh kur nuk jeton vetëm për veten. Dhe këtu nis dimensioni filozofik i Muhamet Malos – te bindja se jeta ka kuptim atëherë kur shndërrohet në mirësi, përgjegjësi dhe gjurmë njerëzore.

SPORTI

– SHKOLLA E DISIPLINËS DHE E KARAKTERIT

Përpara se të njihej si sipërmarrës e filantrop, Muhamet Malo ishte sportist. Karrierën e nisi te “Studenti”, ku ushtroi sportin nga viti 1971 deri më 1977; më pas ishte pjesë e “Partizanit” në vitet 1977-1979 dhe u rikthye te “Studenti”, ku qëndroi deri në vitin 1990. Në materialet biografike përmendet se nga viti 1982 deri më 1990 ishte kampion i Shqipërisë në mundjen klasike, në peshat 82 deri 90 kilogramë.

Mundja është sport i forcës, por mbi të gjitha i disiplinës. Nuk të mëson vetëm si të mposhtësh kundërshtarin; të mëson si të mposhtësh lodhjen, frikën, hezitimin dhe dobësinë tënde. Në këtë kuptim, sporti duket se u bë një shkollë karakteri për Muhamet Malon. Vitet e stërvitjes, gara, përballjet dhe kërkesa për rezultat formuan tek ai një temperament këmbëngulës që më vonë do të shihej edhe në sipërmarrje.

Por lidhja e tij me sportin nuk përfundoi kur ai u largua nga tapeti i mundjes. Ai vijoi ta mbështeste sportin si drejtues, sponsor dhe promotor. Materiali i dërguar përmend detyra drejtuese në Federatën Shqiptare të Mundjes, në Shoqatën Kombëtare të Mundjes, si dhe kontribute financiare për veprimtari të ndryshme sportive. Përmenden sponsorizime për peshëngritjen, notin, volejbollin, basketbollin e femrave, futbollin e femrave, bilardon dhe veprimtari të tjera.

Këtu shfaqet një tipar i rëndësishëm i karakterit të Muhamet Malos: ai nuk e trajtoi sportin si kapitull të mbyllur të rinisë, por si një borxh mirënjohjeje. Njeriu që kishte marrë nga sporti disiplinën, emrin dhe përvojën, u përpoq t’ia kthente sportit një pjesë të asaj që kishte fituar në jetë.

Në aspektin social, kjo ka një domethënie të madhe. Sporti nuk është vetëm medalje. Ai është edukim, shëndet, përkatësi, rrugëdalje për të rinjtë dhe shkollë e garës së ndershme. Një investim në sport është shpesh investim në një brez. Dhe një njeri që e kupton këtë, nuk ndihmon vetëm një klub apo një sportist; ndihmon të ndërtohet një kulturë më e shëndetshme shoqërore.

Pas ndarjes së tij nga jeta, drejtues të sportit shqiptar e kujtuan si figurë që kishte lënë gjurmë përtej një disipline të vetme. Armand Duka e cilëson veprimtarinë e tij në sport, biznes dhe humanizëm si të jashtëzakonshme, ndërsa përfaqësues të komuniteteve të tjera sportive flasin për një boshllëk të madh.

Kjo është arsyeja pse, kur flasim për Muhamet Malon sportist, nuk flasim vetëm për një kampion. Flasim për një njeri që e shndërroi përvojën e vet sportive në një mënyrë të të menduarit: të luftosh, të mos dorëzohesh, të respektosh garën dhe, kur arrin lart, të mos harrosh ata që po e nisin rrugën.

SIPËRMARRËSI

 QË SHIKONTE PËRTEJ TË SOTMES

Me ardhjen e demokracisë, Muhamet Malo ishte ndër sipërmarrësit e parë që hynë në një terren të ri ekonomik, ku mungonin përvoja, rregullat e konsoliduara dhe siguria. Në një periudhë tranzicioni të gjatë, të krijoje biznes nuk nënkuptonte vetëm të kishe kapital; kërkonte intuitë, guxim dhe aftësi për të parashikuar atë që ende nuk ekzistonte.

Në materialet për jetën e tij përmenden iniciativa që u bënë të njohura në Shqipëri: “Euro-Lloto”, televizioni sportiv “TeleSport”, investimi te “Dajti Ekspres”, pjesëmarrja në sektorin bankar dhe në hoteleri. Veçanërisht teleferiku i Dajtit dhe infrastruktura turistike përreth tij u kthyen në një nga shenjat më të dukshme të një modeli sipërmarrës që kërkonte të krijonte jo thjesht biznes, por edhe destinacion.

Dajti është pjesë e identitetit të Tiranës. Ta lidhje kryeqytetin me malin nëpërmjet një teleferiku ishte një ide që kërkonte kapital, këmbëngulje dhe besim në turizmin e së ardhmes. Në këtë kuptim, sipërmarrja e Muhamet Malos kishte një përmasë qytetare: ajo ndryshonte mënyrën si njerëzit e përdornin hapësirën, si e shihnin qytetin dhe si e përjetonin natyrën pranë tij.

Po kështu, krijimi i një televizioni të përqendruar te sporti tregonte se ai e njihte fuqinë e medias dhe rëndësinë e specializimit. “TeleSport” nuk ishte thjesht një biznes tjetër; ishte edhe vazhdim i lidhjes së tij personale me sportin. Kështu bashkoheshin dy botë: përvoja e sportistit dhe vizioni i sipërmarrësit.

Por vlera e sipërmarrjes së tij nuk duhet lexuar vetëm nga numri i kompanive. Një sipërmarrës krijon vende pune, lidhje profesionale, mundësi për të rinj, tregje dhe shërbime që më parë nuk ekzistonin. Kjo është arsyeja pse dimensioni social i biznesit është po aq i rëndësishëm sa fitimi.

Muhamet Malo duket se e kuptonte këtë marrëdhënie. Sipas materialit të mbledhur në masmediat shqiptare, një pjesë e konsiderueshme e të ardhurave të tij kanalizohej drejt sponsorizimeve, ndihmës për njerëzit në nevojë dhe veprimtarive sportive, kulturore e shoqërore. Kështu, biznesi nuk mbetej një ishull privat; ai lidhej me shoqërinë.

Në filozofinë e sipërmarrjes ekziston një dallim i madh midis njeriut që fiton dhe njeriut që krijon. I pari grumbullon; i dyti lë diçka pas. Gjurmët që përmenden në jetën e Muhamet Malos – nga sporti te media, nga turizmi te financa – dëshmojnë për një njeri që kërkonte të ndërtonte dhe të hapte rrugë.

Prandaj figura e tij si biznesmen duhet parë në një plan më të gjerë: jo vetëm si histori suksesi personal, por si pjesë e një kohe kur Shqipëria po mësonte vetë kuptimin e ekonomisë së lirë, të iniciativës private dhe të përgjegjësisë sociale të kapitalit.

HUMANIZMI

– PASURIA QË NDAHET ME TË TJERËT

Nëse sporti i dha disiplinën dhe biznesi i dha mundësinë, humanizmi i dha kuptimin më të thellë figurës së Muhamet Malos. Në materialet e mbledhura për jetën e tij, kjo cilësi përsëritet më shumë se çdo tjetër. Përmenden njerëz në varfëri, jetimë, persona me aftësi të kufizuara, institucione sociale, sportistë, artistë dhe familje që gjenin te ai një derë të hapur.

Humanizmi i vërtetë nuk ka nevojë për retorikë. Ai matet me gjestin konkret. Një njeri mund të flasë gjatë për solidaritetin, por prova është se çfarë bën kur përballë ka një nevojë reale. Dëshmitë e përfshira në dokumentin e dërguar e portretizojnë Muhamet Malon si njeri që vuajtjen e tjetrit e përjetonte emocionalisht, jo thjesht si statistikë shoqërore.

Një episod i veçantë lidhet me ndihmën për përfundimin e Odeonit të Selisë së Shenjtë të Kryegjyshatës Botërore Bektashiane. Sipas dëshmisë së përfshirë në materiale shkrimore, kur mësoi se punimet ishin ndërprerë për mungesë fondesh, ai vizitoi vendin dhe ofroi një ndihmë prej 12 milionë lekësh. Pesha e këtij gjesti nuk qëndron vetëm te shuma. Qëndron te vendimi për ta kthyer një shqetësim të dëgjuar në një veprim të menjëhershëm.

Në materialet e përmbledhura theksohet se ai ndihmonte institucione kulti jo vetëm të besimit të vet. Ky është një dimension me rëndësi të veçantë në shoqërinë shqiptare. Besimi, kur bëhet urë dhe jo kufi, e zgjeron humanizmin. Muhamet Malo paraqitet si njeri që e shihte të shenjtën përmes nevojës për paqe, respekt dhe afrim njerëzor.

Por ndihma e tij nuk u kufizua te institucionet. Në tekstet përkujtimore përmenden radhë njerëzish që kërkonin ndihmë për sëmundje, strehim, varfëri apo vështirësi të tjera. Edhe kur këto dëshmi kanë ton emocional, thelbi i tyre është i qartë: ai kishte krijuar reputacionin e njeriut tek i cili mund të trokisje.

Kjo është forma më e lartë e kapitalit moral. Njeriu i pasur mund të jetë i fuqishëm; por njeriu që përdor pasurinë për të lehtësuar dhimbjen e tjetrit bëhet i dobishëm. Dhe shoqëria ka nevojë për njerëz të dobishëm më shumë se për njerëz thjesht të suksesshëm.

Humanizmi i Muhamet Malos, sipas materialeve të siguruara gjithandej, nuk ishte episodik. Ai shfaqej në sport, kulturë, shëndetësi, arsim, institucione kulti dhe në ndihmën e drejtpërdrejtë ndaj njerëzve. Pikërisht kjo vazhdimësi e bën portretin e tij më të plotë.

Një zemër e madhe nuk është zemër që ndien vetëm. Është zemër që vepron. Dhe te Muhamet Malo, ndjeshmëria shoqërohej me veprim, mundësia me përgjegjësi, pasuria me dhënie. Kjo është arsyeja pse figura e tij jeton fort në kujtesën e atyre që e kanë njohur.

MEDIA, KULTURA DHE ARSIMI

– TË INVESTOSH NË SHPIRTIN E SHOQËRISË

Një shoqëri nuk ndërtohet vetëm me rrugë, banka, hotele dhe ndërmarrje. Ajo ndërtohet edhe me kulturë, dije, media, libra, art dhe mundësi që talenti të dalë në dritë. Në këtë fushë, aktiviteti i Muhamet Malos mori një dimension që e dallon nga profili klasik i biznesmenit.

Në materialet për jetën dhe veprimtarinë e Muhamet Malos përmendet financimi i veprimtarive të shumta kulturore dhe mediatike. Mes tyre janë emisioni “Ethet e së premtes mbrëma”, telenovela “Njerëz dhe Fate”, botime të ndryshme, festivale, dokumentarë, albume, veprimtari artistike dhe projekte që lidheshin me promovimin e kulturës shqiptare. Përmendet gjithashtu përfshirja e tij në mbështetje të arsimit dhe lidhja me Fondacionin Amerikan për Edukimin e të Rinjve.

Të mbështesësh kulturën është një akt që nuk jep gjithmonë kthim të menjëhershëm financiar. Shpesh është investim në diçka të padukshme: në kujtesë, identitet, talent dhe vetëbesim kombëtar. Një këngëtar i ri, një sportist, një autor, një gazetar apo një artist mund të ketë nevojë vetëm për një mundësi që të ndryshojë jetën e tij. Kur kjo mundësi krijohet nga një mbështetës privat, kapitali ekonomik shndërrohet në kapital kulturor.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për vitet e tranzicionit shqiptar. Institucionet ishin ende të dobëta, tregu kulturor i paqëndrueshëm dhe financimet publike të kufizuara. Në këtë realitet, sponsorizimi privat shpesh bëhej ura që e mbante gjallë një projekt.

“TeleSport” është një shembull domethënës. Duke krijuar një media të specializuar sportive, Muhamet Malo nuk ndërtoi vetëm një kompani; ai i dha hapësirë një fushe që e njihte nga brenda dhe që e donte. Sporti fitoi ekran, gazetarët fituan mundësi profesionale dhe publiku fitoi qasje më të gjerë te veprimtaritë sportive.

Në të njëjtën mënyrë, mbështetja e projekteve artistike tregonte se ai nuk e shihte kulturën si luks. Ajo ishte pjesë e jetës së shoqërisë. Njeriu nuk jeton vetëm me bukë; jeton edhe me ëndërr, art, bukuri, dije dhe kujtesë.

Këtu shfaqet një filozofi e rëndësishme e jetës së Muhamet Malos: të ndërtosh nuk do të thotë vetëm të ngresh një objekt. Mund të ndërtosh një karrierë, një talent, një emision, një libër, një institucion, një shpresë.

Prandaj portreti social i tij nuk mund të ndahet nga kultura. Ai ishte pjesë e një brezi sipërmarrësish që u përballën me një Shqipëri në ndryshim dhe, në rastin e tij, një pjesë e suksesit u kthye në mbështetje për botën shpirtërore të vendit. Kjo është një trashëgimi që nuk matet lehtë me shifra, por matet me gjurmët që mbeten te njerëzit.

BESIMI, ATDHETARIA

DHE RESPEKTI PËR NJERIUN

Në shumë dëshmi për Muhamet Malon, humanizmi i tij lidhet me besimin. Ai përmendet si besimtar bektashi, por njëkohësisht si njeri i respektit ndaj të gjitha besimeve. Kjo është një veçori e rëndësishme e portretit të tij, sepse e vendos fenë jo si kufi identitar, por si burim të përgjegjësisë morale.

Në një shoqëri si ajo shqiptare, ku bashkëjetesa fetare është pjesë e historisë kombëtare, respekti për tjetrin merr vlerë qytetare. Materiali i mbledhur vitet e fundit e paraqet Muhamet Malon mes drejtuesve të komuniteteve fetare dhe përmend ndihmën e tij për faltore e institucione që nuk i përkisnin vetëm besimit të vet. Këtu besimi bëhet humanizëm praktik.

Për të, sipas dëshmive, dhimbja e njeriut ishte më e rëndësishme se përkatësia e tij. Njeriu që kishte nevojë për bukë, strehë, mjekim apo mbështetje nuk ishte “i një feje” apo “i një grupi”; ishte njeri. Ky është një koncept i thjeshtë, por shumë i madh.

Në të njëjtën kohë, portreti i tij lidhet me atdhetarinë. Materialet përmendin origjinën e familjes së tij nga Kolonja dhe lidhjet familjare me trevat e Përmetit, si edhe angazhime në veprimtari kulturore e kombëtare. Atdhetaria, në këtë rast, nuk paraqitet si retorikë ceremoniale, por si kontribut në zhvillimin e vendit: në sport, turizëm, ekonomi, media, kulturë dhe ndihmë shoqërore.

Një vend nuk ndërtohet vetëm nga politika. Ai ndërtohet edhe nga qytetarët që krijojnë punë, institucione, ide, modele dhe solidaritet. Në këtë kuptim, sipërmarrësi që investon në vendin e vet është po aq pjesë e zhvillimit kombëtar sa edhe intelektuali, sportisti apo administratori publik.

Në materialet jetëshkrimore për Muhamet Malon përmendet gjithashtu roli i tij si President Nderi i Qendrës Shqiptare të Studimeve Amerikane e Britanike. Kjo tregon një tjetër përmasë të interesit të tij: lidhjen me dijen, marrëdhëniet ndërkombëtare dhe përfaqësimin e Shqipërisë në horizonte më të gjera.

Por, mbi të gjitha, atdhetaria e tij lexohet te njeriu. Nuk mund ta duash vendin duke mos parë njerëzit e tij. Nuk mund të flasësh për kombin dhe të jesh indiferent ndaj një familjeje pa bukë, një sportisti pa mundësi, një artisti pa mbështetje apo një institucioni në vështirësi.

Kjo është arsyeja pse konceptet “Atdheu”, “Populli” dhe “Historia kombëtare”, të përmendura në materialin për të, marrin kuptim kur lidhen me veprën konkrete. Atdhetaria bëhet e besueshme kur shndërrohet në punë.

Te Muhamet Malo, besimi, atdhetaria dhe humanizmi duken si tre degë të të njëjtit trung: respekti për njeriun. Dhe ky respekt është ndoshta forma më e qëndrueshme e çdo filozofie morale.

MIRËNJOHJET

– KUR SHOQËRIA I KTHEHET NJERIUT ME RESPEKT

Një jetë publike e gjatë sjell vlerësime, por dekorata më e rëndësishme mbetet kujtesa e njerëzve. Muhamet Malo mori shumë mirënjohje nga institucione sportive, shoqërore e publike. Materiali i dërguar përmend dekorime dhe tituj në Shqipëri dhe jashtë saj, si edhe vlerësime për kontributin në sport, biznes, paqe, bamirësi dhe shërbim shoqëror.

Një nga nderimet më të larta ishte Urdhri “Nderi i Kombit”, dhënë pas vdekjes nga Presidenti i Republikës, Bujar Nishani. Në materialin për ceremoninë presidenciale theksohen veprimtaritë e tij sipërmarrëse, humanitare dhe kontribuese në sport, turizëm, kulturë, arte, letërsi, media, shëndetësi, albanologji, institucione kulti dhe ndihmë për njerëzit në nevojë.

Kjo listë e gjatë fushash tregon vetë natyrën shumëdimensionale të veprës së tij. Nuk kemi të bëjmë me një njeri të një fushe, por me një figurë që lëvizte mes sportit, biznesit, medias, kulturës dhe bamirësisë. Një profil i tillë është i vështirë të përmblidhet në një titull të vetëm.

Në materialet biografike përmendet edhe një “Çmim i Presidentit për Arritjet e Jetës” i lidhur me presidentin amerikan Barack Obama, si dhe tituj e mirënjohje të tjera. Këto të dhëna po i paraqesim këtu siç gjenden në dokumentacionin e mbledhur për Muhamet Malon. Ajo që është e padiskutueshme në vetë materialin jetëshkrimor është numri i madh i institucioneve, organizatave dhe komuniteteve që e kanë nderuar për veprimtarinë e tij.

Edhe simbolika e emërtimit të një rruge në Tiranë me emrin “Muhamet Malo” ka rëndësi. Rruga është hapësirë publike, pjesë e përditshmërisë. Kur emri i një njeriu vendoset aty, kujtesa e tij del nga rrethi familjar dhe hyn në kujtesën e qytetit.

Por ka edhe një nderim tjetër, më të heshtur: kujtimet e miqve. Në materialet për jetën e veprimtarinë e tij gjenden shkrime ku Muhamet Malo përshkruhet si mik i çmuar, njeri i thjeshtë, i gjerë, komunikues, modest, punëtor dhe i gatshëm për sakrificë. Këto përkufizime kanë peshë të veçantë sepse nuk burojnë nga protokolli, por nga marrëdhënia njerëzore.

Në fund, titujt e dekoratat janë shenja të jashtme të një vlerësimi. Vlera e brendshme është arsyeja pse ato jepen. Dhe te Muhamet Malo, arsyeja që përsëritet është humanizmi.

Shoqëria e kujton njeriun jo vetëm për atë që ka arritur, por për mënyrën se si e ka përdorur arritjen. Ky është dallimi mes suksesit dhe trashëgimisë. Suksesi është i kohës së njeriut; trashëgimia vazhdon pas tij.

NJË ZEMËR

 QË VAZHDON TË RRAHË NË KUJTESË

Ka një çast kur biografia mbaron dhe fillon kujtesa. Për Muhamet Malon ky çast erdhi në marsin e vitit 2017. Por njerëzit që kanë dhënë shumë nuk largohen vetëm me datën e vdekjes. Ata mbeten në rrëfimet e familjes, në fjalët e miqve, në institucionet që kanë ndihmuar, në sportistët që kanë mbështetur, në veprat që kanë financuar dhe në qytetin ku kanë lënë shenja.

Në një poezi kushtuar Muhamet Malos, me autorësinë time –  Ramiz Lushaj, e vetndërtojë metaforën e “7 mijë fjalëve të pathëna” dhe të zemrave që vazhdojnë të rrahin në njerëz, vende dhe kujtime. Kjo them se është një figurë poetike që përmbledh bukur atë që proza biografike përpiqet të shpjegojë: se mirësia krijon një jetë të dytë, një jetë në kujtesën e të tjerëve.

Njeriu nuk e kontrollon sa gjatë do të jetojë, por mund të ndikojë në mënyrën si do të kujtohet, sepse disa lënë pas pasuri, kurse disa lënë emër, ndërsa disa lënë frikë dhe disa lënë respekt. Më të rrallët lënë mirënjohje.

Muhamet Malo duket se la pikërisht këtë të fundit. Nga materialet e mbledhura del një figurë me kontraste të bukura: i fortë si sportist dhe i ndjeshëm ndaj vuajtjes; i guximshëm në biznes dhe i thjeshtë në marrëdhënie; modern në sipërmarrje dhe tradicional në mikpritje; njeri i pasurisë dhe njëkohësisht njeri i dhënies.

Kjo e bën portretin e tij jetësor. Ai nuk ishte një figurë e largët, e ngrirë në ceremoni. Ishte një njeri që takonte, bisedonte, ndërtonte, ndihmonte, sponsorizonte, punësonte, merrte vendime dhe krijonte miqësi. Pikërisht kjo lëvizje e vazhdueshme e jetës e bën kujtimin e tij të prekshëm.

Filozofikisht, jeta e tij ngre një pyetje që vlen për secilin prej nesh: çfarë bëjmë me atë që kemi? Me talentin, me pozitën, me paratë, me kohën, me ndikimin? A i përdorim vetëm për vete, apo një pjesë të tyre e kthejmë në dritë për dikë tjetër?

Muhamet Malo e dha përgjigjen e tij me vepra. Sporti i dha forcë dhe ai ia ktheu sportit me mbështetje. Biznesi i dha mundësi dhe ai i ktheu një pjesë shoqërisë. Media i dha zë dhe ai e përdori për të promovuar sportin. Pasuria i dha fuqi veprimi dhe ai e përdori edhe për bamirësi.

Ndoshta ky është kuptimi më i mirë i shprehjes “njeriu me zemër të madhe”, jo thjesht një epitet ceremonial, por një mënyrë jetese.

Zemra e madhe nuk matet me atë që thotë për veten, por matet me atë që të tjerët tregojnë se kanë marrë prej saj: ndihmë, shpresë, punë, mundësi, respekt, gëzim.

Në fund të këtij portreti, Muhamet Malo mbetet si një figurë e një Shqipërie në ndryshim, por edhe si një model që i tejkalon kohët. Shoqëritë ndryshojnë, ekonomitë ndryshojnë, teknologjitë ndryshojnë; nevoja për njerëz të mirë nuk ndryshon kurrë.

Dhe për këtë arsye emri i Muhamet Malos nuk lidhet vetëm me një biznes, një titull apo një periudhë, por lidhet me një ide shumë më të qëndrueshme: se jeta merr vlerë kur bëhet e dobishme edhe për jetën e të tjerëve.

Kjo është trashëgimia e zemrës së madhe.