Brussels must view Serbia through the actions of its institutions, political structures, and policies that continue to relativize the crimes of the wars of the 1990s, glorify those convicted of war crimes, restrict the rights of minorities, and obstruct a genuine reckoning with the past.

The funeral and public honors for Ratko Mladić in Belgrade are a grave indication of the failure to break with the political and military legacy of the wars of the 1990s. Mladić was finally convicted by international justice for genocide, crimes against humanity, and war crimes and sentenced to life imprisonment.¹
Nevertheless, his figure continues to appear in the public sphere through honors and narratives portraying him as a hero. This is not merely a matter of the past. It is an indication of how part of Serbia’s political establishment continues to approach that past.

This reality cannot be treated as an isolated episode. European Commissioner for Enlargement Marta Kos cancelled her planned visit to Serbia following developments related to the glorification of Mladić.² The European External Action Service has stated that the glorification of war criminals, denial of genocide, and revisionism are contrary to the fundamental values of the European Union and have no place in candidate countries.³ These positions must be transformed into concrete policy towards Belgrade.

Serbia cannot continue to be treated as a European candidate gradually fulfilling the criteria for integration while its institutions and political actors tolerate a public culture in which war crimes are relativized and their perpetrators rehabilitated. The European Commission itself assessed Serbia’s situation in 2025 as being marked by deep polarization, pressure on civil society, excessive use of force against protesters, and stalled reforms; the Commission called for an urgent return to the reform path in justice, fundamental rights, and freedom of expression.⁴

Serbia’s international responsibility concerning Srebrenica is also part of a legal judgment by the International Court of Justice. In its 2007 judgment, the Court found that Serbia had violated its obligation to prevent genocide in Srebrenica and had breached its obligations by failing to transfer Ratko Mladić and by failing to cooperate fully with the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia.⁵

This legal reality cannot be separated from the way the Serbian state and political establishment continue to treat figures associated with the wars of the 1990s. A state seeking EU membership must demonstrate through actions that it has moved from a policy of rehabilitating the past to a policy of accountability for it.

But the problem is not limited to war crimes. It is also reflected in the treatment of national communities and in the functioning of territorial democracy within Serbia.

Albanians in Preševo, Bujanovac and Medveđa continue to face serious problems in the effective exercise of their rights. The Advisory Committee of the Council of Europe on the Framework Convention for the Protection of National Minorities has documented concerns raised by Albanian representatives regarding the so-called “address passive registration” practice. According to the Council of Europe’s assessment, passive registration may result in people being removed from the residents’ register and may prevent them from obtaining identity documents and, consequently, from participating in general elections or elections for national minority councils. The Committee has expressed direct concern and called on the Serbian authorities to prevent administrative practices that may restrict the exercise of minority rights.⁶

This issue carries particular weight in areas where Albanians constitute a significant part of the population. An administrative procedure affecting residents’ registration, personal documents and political participation cannot be treated as a technical matter. It directly concerns the exercise of civil and political rights.

Problems with the implementation of linguistic and cultural rights also affect other communities in Serbia. The Council of Europe continues to call for more effective implementation of standards concerning regional and minority languages, including the use of Albanian and Hungarian in administration, education and public services.⁷ The fact that, in 2025, the Council of Europe organized a dedicated roundtable in Belgrade on the implementation of recommendations concerning minority languages, including Albanian, demonstrates that the problem remains unresolved.⁸

In this reality, Serbia cannot present itself to Brussels solely as a strategic partner for regional stability. A candidate state must demonstrate that minority rights are implemented in practice, that institutions are not used to restrict political participation, and that the linguistic and cultural identity of communities is genuinely protected.

The same issue arises in relation to Vojvodina. The Constitution of Serbia recognizes the territorial autonomy of Vojvodina, while the Council of Europe has for years raised concerns regarding the actual implementation of its competences and financing. The Congress of Local and Regional Authorities of the Council of Europe has criticized the failure to implement constitutional provisions concerning the budget of the Autonomous Province of Vojvodina and has called for progress in decentralization and local democracy.⁹

This is not an insignificant administrative matter. Territorial autonomy, decentralization, local participation, and the protection of cultural diversity are part of European standards of democratic governance. Serbia cannot demand high standards for itself in its relations with the EU while applying lower standards within its own territory.

If Brussels wants to genuinely assess the degree of democratization in Serbia, it must also look at Preševo, Bujanovac, Medveđa and Vojvodina. It must look at how Albanians, Hungarians, Bosniaks, Roma, Croats, Romanians, Bulgarians, Slovaks, Roma and other communities are treated. It must examine how many rights exist only on paper and how many are actually exercised in everyday life.

This makes the European Union’s policy towards Belgrade even more important. Serbia should not be assessed solely through its statements in accession negotiations, but through the way its institutions function domestically. The rule of law, fundamental rights, minority protection, decentralization, and reckoning with the past are all part of the same European standard. The European Commission itself defines enlargement as a merit-based process and directly links the pace of accession to progress in democracy, the rule of law, and fundamental rights.¹⁰

In this context, Kosovo cannot be treated as an issue separate from Serbia’s conduct. The European Union has linked the normalization of Kosovo–Serbia relations to the European perspective of both sides. The Agreement on the Path to Normalisation and its Implementation Annex are part of this European political framework, while Serbia’s obligations have been incorporated into its accession process.¹¹

This means that the EU standard must be the same at the dialogue table and within Serbia itself. It is not enough for Belgrade to declare its readiness for dialogue in Brussels while pursuing domestic policies that produce discrimination, restrict the political participation of minorities, and preserve narratives glorifying the past.

A state seeking integration into the European Union cannot simultaneously pursue a European foreign policy and a domestic policy based on the relativization of war crimes, discrimination against minorities, and political centralization. It cannot seek the economic and political benefits of closer relations with the EU while, at the same time, tolerating the public rehabilitation of figures convicted of genocide and crimes against humanity.

This is where the real test for Brussels lies. If European statements concerning war crimes, genocide, minority rights, decentralization, and the rule of law remain merely statements, Belgrade will interpret them as a manageable cost. If they are accompanied by concrete conditions and political consequences, then the enlargement policy gains credibility.

Ursula von der Leyen’s visit to the Western Balkans places this issue at an important political moment. The European Commission has confirmed the regional visit, while the final programme and stops in each country remain part of the preparations.¹² The significance of the visit lies not only in the itinerary. What must be measured is Brussels’ political message to Belgrade.

The message must be unequivocal: the European perspective is not a licence to relativize war crimes, glorify those convicted by international justice, restrict minority rights, or weaken democratic autonomy and decentralization.

Serbia must confront its past not only through documents signed in Brussels, but through its institutions, public policy, education system, media environment, and the way the state treats war crimes, minorities, and autonomous institutions.

Brussels does not need more promises from Belgrade. It needs measurable results. It needs a policy that makes clear that closer relations with the European Union bring not only funds, markets and political benefits, but also irreversible responsibilities towards justice, human rights, democracy and European good-neighbourly relations.

The Balkans cannot build lasting peace on the rehabilitation of war criminals, discrimination against communities, and political centralization. Nor can the European Union build a credible enlargement policy while tolerating such a reality.

Therefore, Brussels must remain vigilant towards Belgrade. Not through general statements, but through concrete policy, clear conditions and measurable consequences. Serbia must understand that the road to Europe does not pass through glorifying the past, discriminating against minorities, and strengthening centralization, but through verifiable reforms and a clear break with the policies that have kept the region hostage for decades.

Europe must not reward denial with integration, revisionism with tolerance, or discrimination with silence. If Serbia wants to be part of Europe, it must meet Europe’s standards.

Footnotes,
1. International Residual Mechanism for Criminal Tribunals, Prosecutor v. Ratko Mladić, Appeals Judgement, 8 June 2021. The Mechanism confirmed the convictions for genocide, crimes against humanity, and violations of the laws and customs of war, as well as the sentence of life imprisonment.

2. Reporting on the cancellation of Commissioner Marta Kos’s visit to Belgrade and her response to the glorification of Ratko Mladić.

3. European External Action Service, statement by the spokesperson concerning Ratko Mladić and the EU’s position on the glorification of war criminals, denial of genocide, and revisionism.

4. European Commission, 2025 Enlargement Package, Serbia. The Commission identified deepening polarization, pressure on civil society, excessive use of force against protesters, stalled reforms, and the urgent need for progress in justice, fundamental rights, and freedom of expression.

5. International Court of Justice, Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro), Judgment, 26 February 2007. The Court found that Serbia had violated its obligation to prevent genocide in Srebrenica and had breached its obligations to cooperate with the Tribunal, including by failing to surrender Ratko Mladić.

6. Council of Europe, Advisory Committee on the Framework Convention for the Protection of National Minorities, Fifth Opinion on Serbia. The document records the concerns of Albanian representatives regarding the “passivisation” of addresses in Bujanovac, Medveđa and Preševo and notes that passivisation may result in the loss of residence registration, difficulties in obtaining identity documents, and obstacles to participation in elections. The Committee expressed concern and called for the practice not to restrict the exercise of minority rights.

7. Council of Europe, European Charter for Regional or Minority Languages, monitoring documentation concerning Serbia and recommendations regarding the implementation of the linguistic rights of national communities.

8. Council of Europe, Implementation Roundtable on the Fifth Evaluation Report of the Committee of Experts of the European Charter for Regional or Minority Languages in Belgrade, Serbia, 5 February 2025. The discussions included the use of Albanian and Hungarian by administrative authorities and the implementation of linguistic rights of other communities.

9. Council of Europe, Congress of Local and Regional Authorities, documentation concerning local and regional democracy in Serbia. The Congress has raised concerns regarding the implementation of constitutional provisions concerning the budget of the Autonomous Province of Vojvodina and has called for progress in decentralization and local democracy.

10. European Commission, 2025 Enlargement Package. The Commission establishes that the accession process is merit-based and that the pace of accession is directly linked to progress in democracy, the rule of law, and fundamental rights.

11. European External Action Service, Belgrade-Pristina Dialogue: Implementation of the Agreement on the Path to Normalisation and its Implementation Annex.

12. European Commission, daily press briefing of 7 September 2026 concerning Ursula von der Leyen’s visit to the Western Balkans and preparations for the visit programme.

Prishtina,08.09.2025

Ashtu siç ishte parashikuar, zgjedhjet rajonale të 6 Shtatorit  në landin/shtetin ish lindor gjerman në Saksoni Anhalt me rezultatet e tyre tronditëse ishin tërmeti më i fortë politik i 25 viteve të fundit që, siç e pohoi edhe në daljen e tij përpara medias gjermane më 7 Shtator Kancelari Merz ka tronditur nga themelet koalicionin qeveritar gjerman, politikën dhe partitë tradicionale gjermane dhe mbi të gjitha CDU/CSU-në.

Partia ” Alternativa për Gjermaninë ( AfD) fitoi  shumicën me kandidatin e saj karizmatik 35 vjeçar, Ulrich Siegmund me 43,8 për qind të votave ose 2 herë më shumë se 4 vjet më parë.  Gjithsesi, ajo nuk arriti dot shumicën absolute, ndaj dhe nuk mund të krijojë dot e vetme  qeverinë e landit, çka do të shënonte për herë të parë në 80 vitet e fundit ardhjen në pushtet të një partie të ekstremit të djathtë  dhe me Kryeministrin e saj në Gjermani.

CDU/CSU e Kancelarit Merz, e cila ka drejtuar koalicione të ndryshme edhe në Saksoni Anhalt në 25 vitet e fundit pësoi katastrofën e saj më të rëndë zgjedhore.  AfD-ja e ” masakroi” atë politikisht duke ia përgjysmuar rezultatin në vetëm 17,3 për qind të votave ose 2 herë më pak se në zgjedhjet e vitit 2021. Të Majtët, SPD-ja dhe të Gjelbërit periferikë siguruan 9 dhe  8 për qind, ndërsa liberalët nuk e kapërcyen dot pragun 5 për qind.  Ndërkohë, Partia e politikanes së majtë Sahra Waggenknecht (BSW) mundi të futet në Parlament, duke  ia prishur planet AfD-së për të siguruar shumicën absolute.

Kjo ishte një fitore historike  për AfD-në dhe një sfidë më shumë se herkuliane për gjithë politikën dhe shoqërinë gjermane, partitë e saj  të moderuara  që ndodhen në ditët e tyre më të këqia, me një rrënim të besueshmërisë. Ndërsa Kancelari Merz ndodhet në pozita edhe më të dobta se paraardhësi i tij Scholz  2 vite më parë, duke humbur shumë nga besimi publik te ai, si prijës i ndryshimit dhe përparimit të pritshëm historik për Gjermaninë. Tani do të shihen pasojat e këtij tërmeti politik.

Gjithsesi, ky rezultat nuk ishte i papritur se të gjitha sondazhet e muajve te fundit tregonin rritjen galopante të AfD-së dhe rënien drastike të CDU/CSU-së.

Madje, AfD-ja vazhdon të renditet e para edhe në  nivel federal me 27 për qind. Ndërsa në nivel landi, në prag të zgjedhjeve, AfD-ja në Saksoni Anhalt kishte arritur nivelin rekord në sondazhe prej 43 për qind!

Kësisoj, 6 Shtatori sakson ndëshkoi politikat e  dështuara të qeverisë federale dhe asaj në Saksoni Anhalt me rënie të dukshme të treguesve kryesorë socialë dhe ekonomikë, të sigurisë, krimit dhe imigrimit shqetësues, me premtime të shkelura.

Kështu, ky land me 2,1 milion banorë po rrudhet dhe palaket shpejt dhe pas 10 vitesh popullsia e tij do të ulet nën 2 milion banorë. Varfëria aty është më e larta e vendit me të ardhura mujore për frymë me vetëm 3633 Euro. Papunësia është  8,5 nga 6 për qind që është mesatarja gjemane.  AfD-ja i vendosi këto dhe të tjera mungesa dhe mangësi, sidomos krimin dhe migrimin  në qendër të debatit politik.

Mirëpo, përballë këtyre treguesve mjeranë dhe përgjegjësisë së tyre, partitë qeverisëse bënë gabimin tjetër të madh; të paafta për të bindur elektoratin pë zbatimin e premtimeve të bujshme qysh përpara 18 muajve në zgjedhjet e parakohshme federale dhe në vazhdim, si shansi i fundit për partitë tradicionale, ato nuk u angazhuan në debate dhe diskutime për të bindur njerëzit  se veç emrit, AfD-ja nuk ka alternativa të vërteta qeverisëse  në asnjë fushë të jetës; se ajo vepron vetëm duke mohuar,  denoncuar dhe demonizuar të tjerët. E pra vend të tyre, ato u angazhuan në sulme dhe propozime për ta nxjerrë atë jashtë ligjit, për kordone sanitare dhe mure mbrojtës  dhe se nuk do bashkëpunonin nëse vinte në pushtet.

Këto qëndrime vetëm sa ”çuan ujë në mullirin” e AfD-së dhe u kthyen në  bumerang për partitë tradicionale. Ndaj, më 5 Shtator,  lideri i AfD-së në Saksoni, Ulrich Siegemund u shpreh  me ironi se  ” ndihmësi i tij më i madh në fushatën zgjedhore ishte vetë  Kancelari Merz!

Këtu vlen të theksohet se duke manipuluar frikën nga të huajt, shtimin e kriminalitetit dhe ngjarje të tjera tragjike me autorë emigrantë, AfD-ja e krijuar në vitin 2013 ka ardhur duke e shtuar  vazhdimisht pjesën e saj në peisazhin politik gjerman. Kështu, nga 5 për qind në zgjedhjet parlamentare federale të vitit 2017, në ato të vitit 2021 ajo siguroi 12 për qind dhe në zgjedhjet e parakohshme të vitit 2025 22 për qind ose gati 2 herë më shumë vota. Ajo është partia e dytë më e madhe në Bundestag me 151 deputetë, vetëm 3 për qind më pak se CDU/CSU e Kancelarit Merz dhe duke lënë shumë prapa SPD-në dhe partitë e tjera të njohura, si Liberalët, Të Gjelbërit dhe të Majtët.

Por, edhe në nivelet  vendore, AfD-ja është e pranishme me grupe deputetësh në 14 nga 16 parlamentet e landeve, ose ndër tre partitë më të votuara. Fitorja e parë e madhe e tyre u shënua në zgjedhjet në Landin e  Tyringenit më 1 Shtator 2024, ku AfD-ja doli e para, duke fituar 32 për qind të votave, kundrejt 23 për qind të CDU/CSU-së. Por, duke mos siguruar dot shumicën absolute  dhe në pamundësi të krijimit të një koalicioni, ajo qëndroi në opozitë, me shpresën e sigurimit të shumicës absolute në zgjedhjet e  ardhëshme.

Padyshim që ashtu si edhe  në Tyringen, në rritjen dhe rezultatet historike të AfD-së në Saksoni Anhalt ka ndikuar ndjeshëm ndihma dhe mbështetja në forma nga  më të ndryshme e Rusisë, propaganda e saj zgjedhore në favor të AfD-së, etj.

Në këtë drejtim, Rusia dhe AfD-ja përfitojnë nga fakti se  në Gjermani dhe sidomos në zonat ish lindore ka një numër të madh, madje rekord të miqve dhe dashamirësve të Rusisë ose «Putin’s Verstehers » siç njihen atje. Kështu, deri vonë  atje ishin  aktive 17 komitete dhe shoqata gjermano-ruse dhe mbi 10 forume dialogu me emrat e qyteteve kryesore ruse/gjermane ku bëheshin takimet.

Rusia ka vazhduar të  ndihmojë, mbështesë dhe bashkëpunojë intensivisht me liderët dhe përfaqësues të  AfD-së, e cila shquhet për orientimin e saj  të qartë pro-rus, anti-europian, anti-migrim  dhe anti-Ukrainë.

Lidhjen e fortë me Rusinë e tregon krahas të tjerash edhe projekt-ligji që kanë hartuar deputetët e saj, ku në fushën e arsimit AfD-ja kërkon që në shkolla të mësohet “Më shumë rusisht nëpërmjet një ofensive të gjuhës ruse  dhe të jepen më shumë dije mbi Rusinë”. Po ashtu të nxiten kontaktet, partneritetet, binjakëzimet dhe shkëmbimet e  vizitave me shkollat ruse.

Për treguar sa të afërt janë me Rusinë liderët AfD-së, javnë e kaluar mediat gjermane  treguan një video të Zv.Kryetarit të saj për Saksoninë, Tillschneider, i cili është piketuar si ministër i ardhshëm i Arsimit. Ai mbante në zyrën e vet zgjedhore dhe qeraste si pa gjë të keq të ftuarit me një tas të madh kafeje, me emblemën dhe emrin e Ushtrisë Ruse. Vitin e kaluar ai kishte qenë edhe në Ambasadën ruse në Berlin për të festuar ditëlindjen e Putinit. Po ashtu, në shkurt 2022, ai kishte përshëndetur agresionin rus kundër Ukrainës, si një të drejtë të Putinit.

Qëndrimin e saj kundër Ukrainës AfD-ja e ka treguar me një projekt-ligj tjetër  të titulluar “Austostrada në vend të Ukrainës“ Ajo kërkon që të ndalen ndihmat financiare për Ukrainën dhe këto fonde të përdoren për ndërtimin e rrugëve dhe autostradave. Jo vetëm aq por në përgjithësi, AfD-ja kërkon heqjen e ndihmave për zhvillim që Gjermania jep prej dekadash për vendet e tjera sipas slogabnit ” Paratë për autostrada dhe jo për botën”!

AfD-ja është kundër BE-së së sotme dhe për ribërjen e saj, me koncepte dhe vizione joliberale dhe për uljen e ndjeshme të kontributit të Gjermanisë, e cila jep 25 për qind të të ardhurave të BE-së.

Akoma më kategorik është qëndrimi i AfD-së ndaj të huajve në favor të Remigrimit ose dëbimit jo vetëm të emigrantëve pa leje qëndrimi, por edhe të gjithë të huajve në Gjermani dhe në të gjitha vendet e BE-së; për ta kthyer këtë të fundit në një kështjellë të mbyllur. Edhe pse shumica dërmuese e banorëve të saj me origjinë të huaj janë mësues, mjekë, inxhinierë dhe ekspertë të afirmuar dhe të lmirëintegruar në jetën gjermane.

Në fushën edoktrinave të  mendimit, slogani i ri do jetë “Të mendojmë gjermanisht“ në vend të ”Të mendojmë në mënyrë moderne” që e ka aktualisht  Saksonia.

Në këtë linjë, në shtator 2025 AfD-ja i ka propozuar Parlamentit të landit mënjanimin e  ” indokrinimit“ në shkolla, që atje të mësohet historia “e duhur“. Duke e zëvendësuar atë me doktrinën e re të AfD-së ”Dije në vend të opinioneve“.. Gjithashtu, mësuesit dhe metodat e mësimdhënies, sipas AfD-së, nuk duhet të ushtrojnë ndikim politik mbi nxënësit. Për këtë qëllim, ata kërkojnë më shumë dije mbi historinë e vendlindjes, traditës dhe  “të mirës së popullit” në lëndët mësimore.

Ndërkohë, nisur nga shkalla e madhe e lënies së shkollës, AfD-ja   ka propozuar  “mësimin në shtëpi në vend të detyrimit shkollor“.

Nisur nga këto dhe faktorë të tjerë negativë, parashikohet që një shumicë e madhe e shtetasve, deri ¼ -ta të largohet nga Saksonia në landet e tjera, mbasi do ta kishin të pamundur të bashkëjetonin me të tilla dukuri. Këtu bëhët fjalë për punonjës policie, avoketër, mjekë, mësues dhe të tjerë. Për të lehtësuar dhe mundësuar procedurat e këtyre transferimeve, po rishihen ligjet dhe rregullat aktuale në fuqi  në të gjitha landet dhe në nivel federal.

Gjithsesi tani duhet të pritur krijimi i mundshëm i koalicionit të AfD-së; i vetmi shans shihet bashkëpunimi me BSW-në, pavarësisht nga dallimet e shumta që kanë në program, pas shprehjes së gatishmërisë së lideres së saj, Sahra Wagenknecht. Pastaj, në pamundësi të atij koalicioni, do të shihet nëse do të bihet dakord për një koalicion të CDU-së, SPD-së, Të Gjelbërve dhe BSW-së, çka duhet tejet e vështirë, madje e  pamundur, sidomos me BSW-në.

Ndërkohë, AfD-ja do të tentojë, siç edhe ka filluar që të bëjë për vehte qoftë me votë por edhe duke kaluar në anën e saj edhe të paktën tre deputetë të CDU-së, aq sa i duhen për të siguruar shumicën absolute, për krijimin e  qeverisë së atij landi e vetme, çka mbetet si mundësi.

Ndryshe, ashtu siç paralajmëroi Siegmund mbrëmjen e fitores, AfD-ja do provokojë zgjedhje të parakohshme për të fituar 50 – 55 për qind të votave dhe kështu të jetë në gjendje të qeverisë e vetme.

Nga ana tjetër, ka një trysni në rritje ndaj Kancelarit Merz, deri në mendime për  largimin e tij. Mirëpo kjo është disi e parakohshme dhe nuk mjafton pa gjetur një kandidaturë tjetër bindëse dhe fituese. Ndaj, gjasat janë më të mëdha që këtë radhë koalicioni qeveritar të mjaftohet me masa dhe reforma gjithëpërfshirëse në fushat më jetike; për të bindur elektoratin se CDU/CSU dhe SPD-ja e kanë kuptuar   mesazhin e „tërmetit“ të 6 Shtatorit dhe  do të bëjnë shpejt kthesën e shumëpritur.

Kjo është tejet e nevojshme dhe urgjente mbasi  jehona dhe efektet e  6 Shtatorit gjerman pritet të ndikojnë ndjeshëm në zgjedhjet e 20  Shtatorit në Berlin, në Mecklenburg Vorpommern dhe në disa lande të tjera  në gjysmën e parë të vitit 2027, ku   ”Alternativa për Gjermaninë” mund ta  zgjerojë hartën  gjeopolitike dhe të vijë në pushtet. Ky ndikim do jetë i madh edhe në zgjedhjet parlamentare të vitit 2027 në shumë vende të BE-së, ku rreziku i fitores së ekstremit të djathtë është shumë i madh, sidomos në Francë, Poloni dhe Spanjë.

Fitorja e thellë e AfD-së në Saksoni Anhalt ishte thirja e fundit për demokratët dhe demokracinë në Gjermani, e cila gjithsesi jeton dhe shpreson me ndryshime dhe reforma të guximshme në fushat më të ndjeshme, aty ku zuri vend fjala e AfD-së.

78 vjetori i masakrës së diktaturës komuniste të 29 gushtit të vitit 1948 është një ngjarje tragjike genocidjale për krahinën atdhetare të Malsisë Madhe por dhe për Shqipërinë, që na kujton dhe na obligon #kurrë mos të harrojmë!#

Krimet që u kryen nga xhelatët stalinistë me emrin shqiptar, janë të paimagjinushëm për brezat e sotëm, këtu u arrestuan malsor e malsore, pa asnjë dokument ligjor, pa asnjë akuzë të bazuar në ligj, por vetëm për të bërë reprezalje ndaj malsorëvedhe malsoreve që nuk i nënshtroheshin regjimit barbarë stalinistë të Enver Hoxhës! 56 burra dhe gra u arrestuan, dy klerikët e famshëm dhe të ditshëm, të asaj krahine, Dom Lekë Sirdani, dhe Dom Pjetër Çunin! Në mes të malsorve ishte dhe një grua trimëreshë Prena Nik Gjonaj,e cila ishte shtatzënë dhe lindi në burgun e Koplikut në mes burrave dhe grave të arrestuar, lindi një vajzë. Imagjinoni një grua lind në burg, dhe humbet fëmijën e saj, thjesht se e kishte etikuar pushteti barbar komuniste kundërshtar!  Kjo engjellueshe e vogël që lindi në burg të Koplikut në gusht të vitit 1948, e morën xhelatët dhe e zhdukën kufomën e sajë. Kur Prena priste të vinte e ta pagëzonte prifti që ishte në burg, Priftin Lek Sirdanin dhe Pjetër Çunin i kishin mbytur në tortuat në kanalin e ujërave të zeza të Koplikut.

Dhe vajza që lindi në burgun famkeq të Koplikut, mbeti pa emër, pa varr, dhe pengu i kësaj trimëreshe do të ishte më iku vajza pa emër, pa bekimin e priftit, dhe pa varr. Kjo ishte vepra kriminale e xhelatëve stalinistë në gusht të vitit 1948!

E çfar faj kishin ba priftërinjtë Sirdani e Çuni vetëm se i shërbeni Reçit, Shkrelit, Këlmendit,

Hotit, e gjith krahinës me besimin në Zot e me mbrojtur doket zakonet, besën, e malsorve.

35 vite që i kujtojmë këto krime, familjarët, antikomunistët të përndjekur politikë nga regjimi komunist stalinist shqiptar! Vetëm establishmenti politikë i krijuar në 90 hesht ndaj këtyre krimeve çnjerëzor dhe përgjigjen me propogandë dhe ideologji komuniste “Ashtu qe koha” ky establishmentkomunistë, që mori peng Lirinë, dhe demokracinë shqiptare nuk e vret ndërgjegjja që të ju  kërkoj falje familjeve që u martirizuan për lirinë e shqiptarve! Heshtjen e përdorin si argument për të mbrojte politikën që i kreu krimet.

Kemi 35 vite që i përkujtojmë, dhe i japin rëndësi kujtesës, dinjitetit të viktimave dhe të drejtën e familjeve që kërkojnë drejtsi përballë një shteti i ashtuquajtur “demokratikë” të shurdhër, në një shtet që nderon xhelatin, në një shtet që përbuz të vërtetën, në një shtet që mos-hakmarrjen tonë për krimet e kryera ndaj prindërve dhe familjeve tona, e marrin si dobësi, përballë një pajtimi kombëtar ku drejtësia të veprojnë ndaj krimit. Këshilli Bashkiak i Malsisë Madhe duhet të turpërohet që ka mbi dy vite që mban peng vendosjen e bustit të Heroit të Shqipërisë trimit të Kelmendit Prek Calit. Veprat e heronjve antikomunistë nuk mund të mbahen peng i politikave klasore staliniste. E ftoi këtë institucjon vendor të ndjeki shembullin e Këshillit të Bashkisë Lushnjes që për dy javë vendosi bustin e Kardinalit të parë shqiptar Mikel Koliqit, dhe ku si Bashki financoi 20.000.000 miljon lekë të vjetra. Dhe ata i përkisnin Partisë Socialiste, këshilltarët e Lushnjes , zbatuan ligjin, ata nderuan figurën kontributin që kishte dhënë  Kardinali për Shqipërinë, jo bindjet partiake. Ata u ndjenë krenar që e vendosëm Mikelin e dashur në vendin ku uarrestuar në moshën 75 vjeçare në Gjazë ku ishte i internuar. Besoi se mbas kësaj thirrje këshilli bashkiak i Malsisë Madhe  do të votojnë ngritje e bustit të Prek Calit dhe nuk do të heshti, e të shkeli ligjin për nderimin e heronjve të Shqipërisë. E gjithë Europa përkujton datën 23 gusht si ditën e nderimit të viktimave të Fashizmit, Nazizmit, Komunizmit, dhe Stalinizmit, një diktature që Shqipëria e vuajti për 45 vite, dhe vazhdon ta vuan dhe 35 vite formalisht demokraci. Ndryshimi i emrit të partisë që zhduki 6000 burra , gra, fëmijë sot fatkeqësisht sundon politikë staliniste në Shqipëri, duke përçmuar shtresën antikomuniste që pagoi me gjak lirinë.

Gjatë pluralizmit 35 vjeçar demokracinë e morën peng stalinistët e rinj shqiptar, asnjë Kryeministër që nga viti 1990 kur u lejua pluralizmi dhe deri tek Kryeministri i fundit me 4 mandate Edi Rama nuk ju kërkuan falje shqiptarve që u sakrifikuan me humbje jete për një Shqipëri demokratike Europiane. Shqipëria u tradhëtua nga komunistët në vitin 1990, kjo ishte tradhtia e dytë mbas viteve 50 ku shërbimet sekrete anglo –amerikanë u përfshinë nga tradhëtia e agjentit rus Kim Filbi, ku humbën jetën qindra shqiptarë antikomunistë. Parlamenti, Gjykata Kushtetuese, Presidenti, Kryeministri aktual kan ndërtuar një shtet sundues e të korruptuar, ku demokracia nuk funksionon, ku partitë politike nuk bëjnë zgjedhje, por populli voton , pushteti stalinistnumron votat, kjo është ideologjia staliniste që zbatohet në Shqipëri.

“Shqipëri në shitje”

Ky slogan ushton çdo natë në bulevardin e Tiranës nga mijëra të rinj dhe të reja të cilët kërkojnë ndryshimin e sistemit politik stalinist që ka mbajtur peng me emrin formal demokraci, që denoncojnë fundin e një regjimi stalinistë të ashtuquajtur demokratikë. 

A mund të quhet shtet i së drejtës ku bijtë e xhelatëve të djeshëm, janë bërë deputet, ministra, dhe kan marrë pronën e shqiptarve me ligje, dhe degtisin në gjykatat stalinistepronarët e ligjshëm. Që kan përvetsuar tokat e malet e Shqipërisë, dhe janë pasuruar me miljarda ero me ligje korruptive ku institucjnet e drejtsisë, marin urdhëra nga Kryeministri sundues prej 15 vitesh pa zgjedhje të lira por vetëm me manipulime që më në fund dhe institucjonet e votës së lirë të Europës e kuptuan me 11 maj 2025. Kurse bijtë e antikomunistëve që lanë me gjak Shqipërinë kundra stalinizmit janë degdis nëpër Europë. Sot ata po provojnë luftën e klasave të prindërve të tyre.

Kjo është demokracia që na sërvis establishmenti politikë staliniste që kan marrë peng demokracinë, që nuk lejojnë zgjedhje, që kan shkatruar kushtetutën e vendit.

“Shqipëria në Shitje” kur Kryeministri i vendit me fodullekunbanal të një sunduesi deklaron se në Shqipëri do të ndërtohet një Shtet bektashi, për herë të parë një politikan shqiptar përdor fenë për të ndarë shqiptarët. Kjo është tradhëtikombëtare. Një turp kombëtare, vëllezërit Abdyl, Sami , NaimFrashëri , korifenjtë e rilindjes shqiptare, luftuan për ngritjen e shtetit shqiptar, ku ata i përkisnin besimit bektashinj, Ata i udhëzuan teqet, tyrbet, dhe Shehelerët të ndërtonin shtetin shqiptar duke respektuar çdo lloj besimi që kishin Shqiptarët, kur nuk i ndan  shqiptarët në bektashi, mysliman, ortodoksë.At Gjergj Fishta homeri shqiptar nuk i ndau në shtet katolikë, apo mysliman shqiptarët por deklaronte unë për vëllezërit e mij mysliman e shkrij kryqin dhe e bej fishek për të mbrojte vëllezrit shqiptar. Dhe drejtuesit e katolicizmit shqiptar luftuan për një shtet shqiptar. Imzot Fan Noli kurrë nuk kërkoi të ndërtonte shtet ortodoksë, Hafiz Ali Korça  kryemyftiun mysliman nuk kërkoi shtet mysliman por shtet shqiptar,  dhe me At Gjergj Fishtën i jepnin germat shqipe në Manastirin e tokës shqiptare. Korifeu i fundit i bektashizmit Baba ReshatBardhi na ban thirrje nga përjetsia: jo shtet bektashi, por shtet shqiptar simbas vëllezërve Frashëri!

Ndërtimi i shteteve në bazë besimesh fetare, është Shqipëria në shitje. Prandaj rinia shqiptare ka mbi 97 ditë që denoncon dhe kërkon këtij Kryeministri të largohet nga drejtimi i qeverisë shqiptare. Jep dorëheqje,  ushton zëri i rinisë shqiptare në mbrotje të kombit kundra tradhëtisë dhe shitjes së Shqipërisë. 

A do ta lejojmë shqiptarët këtë tradhëti kombëtare të këtyre politikanve të paskrupull që janë në drejtim të shtetit. Këta harrojnë se nuk janë pronarë të shtetit , as krijus shtetesh formale fetare, por me i shërbyer kombit e me mbrojt shtetin shqiptar. Këtë shtet që ka itenditetin e Skënderbeut, të IsmailQemalit, të Ahmet Zogut, e të dëshmorve të kombit që e kanmbrojt me gjak Shtetin shqiptar. 

Shqiptarët e kan denuar gjithmonë tradhëtinë, dhe kësaj radhe rinia shqiptare, nuk do të lejojë të triumfoi tradhtia për të mbajtur pushtet, por do të mbrojnë Shqipërine e Skënderbeut si një zonjë e madhe në Europë.. “Shqipëria e shqiptarve, vdekje tradhëtarve!”

Besim Ndregjoni

SULMI I RADHËS MBI KALANË E VJETËR

Lidhja Demokratike e Kosovës është histori.

Është edhe nostalgji.

Në këtë të dytën po e ngjyej penën për t’i shkruar këta rreshta.

Një plejadë e tërë idealistësh, që vepronin gjithandej në Kosovë e në mërgim, e bënte LDK-në të ishte vetë Kosova. Ata burra e gra të të gjitha moshave e profileve e sfidonin Serbinë me gjithçka. Në tokë e në qiell.

E sfidonin çdo ditë përmes shkollës shqipe;

I refuzonin të gjitha projektet e përpjekjet e pushtuesve për ta nënshtruar Kosovën.

Ky idealizëm i qashtër i kishte rrënjët te Rilindja Kombëtare:

LIRI, DIJE, PËRPARIM, DINJITET!

Ata ishin gjenerata e artë që e shtroi udhën për ta bërë Kosovën shtet.

Kur LDK-ja mbeti pa zot shtëpie, ende pa arritur të shndërrohej nga lëvizje në parti, dolën në shesh përplasjet e të çarat.

Por grushtin kryesor LDK-së ia dha Isa Mustafa, kur, me ndihmën e SHIK-ut, u bë kryetar i saj pa qenë kurrë anëtar.

Këtë puç antishtetëror ajo plejadë idealistësh e ka përjetuar si shpartallim të familjes së vet.

***

Cili ishte qëllimi i puçit?

Kompromisi me Serbinë për copëtimin e Kosovës, si kusht i vetëm që shefi i Isa Mustafës, Hashim Thaçi, t’i shpëtonte burgut. Ky ishte kurthi që Serbia ia kishte ngritur Kosovës, dhe Isa Mustafa e çoi vendin drejt e në të.

Nënshkrimi i Marrëveshjes Mustafa–Vuçiq, më 25 gusht 2015, është akti më i rëndë i tradhtisë që i është bërë ndonjëherë Kosovës. Kjo marrëveshje famëkeqe, sipas Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, e shkelte dhe e bënte shesh për pshesh Kushtetutën e Republikës.

Përpjekja e tandemit Thaçi – Mustafa për ta detyruar Kuvendin e Republikës ta miratonte këtë marrëveshje antishqiptare (Parimet e përgjithshme të funksionimit të Zajednicës) e çoi Kosovën në prag të luftës civile.

***

Marrëveshjen e tradhtisë që e nënshkroi Isa Mustafa e hodhi poshtë Gjykata Kushtetuese me aktgjykimin KO130/15, të datës 23 dhjetor 2015.

Por ky aktgjykim nuk i hiqte edhe spicat që i linin rrugë Zajednicës të bëhej minuese legale e shtetit.

I vetmi gjyqtar që e kundërshtoi aktgjykimin ishte Bekim Sejdiu.

Lexojeni mendimin e tij mospajtues për ta kuptuar arsyen e vërtetë pse po e kundërshtojnë zgjedhjen e tij në krye të shtetit. (Shih webin në aneks.*)

Ky është shkaku i vërtetë pse Isa Mustafa i cyti dhe i mbështeti deputetët „disidentë” për ta minuar zgjedhjen e Bekim Sejdiut në krye të shtetit.

***

LDK-ja është histori. Prandaj nuk mund ta shkatërrojë as Isa Mustafa, as SHIK-u, as lakejtë e tyre.

Mua më vjen keq që në këtë përplasje ranë në provim disa kuadro të rëndësishëm e LDK-istë të kalitur, nga të cilët Kosova ka pritur më shumë. Këta nuk do të duhej të identifikoheshin në asnjë mënyrë me tipa që e kanë bishtin e zënë me derë ose me ata që „për një mi e djegin shtëpinë”. Fundja, në qëndrimin e tyre nuk ka logjikë politike, nuk ka traditë LDK-iste.

Prandaj jam i sigurt se ata, herët a vonë, do të pendohen, sepse qëndrimi i tyre aktual është kundër interesave jetike të vendit, është kundër frymës së LDK-së: SHTETI MBI GJITHÇKA!

Përpjekja e LDK-së për ta nxjerrë shtetin nga ngërçi është akt shtetforcues dhe, kurdo që të mbahen zgjedhjet, elektorati do ta shpërblejë për këtë.

Përndryshe ta çosh vendin në zgjedhjet e katerta brenda dy vitesh dhe të konkurrosh me parti të përçarë është vetëvrasje e dyfishtë.

Por LDK-ja është kala dhe nuk mund të shkatërrohet. Harrojeni përgjithmonë!

Sepse janë 37 vjet histori, 37 vjet përpjekje, 37 vjet shtetndërtim.

***

Edhe zogjtë e dinë se, aktualisht, i vetmi subjekt që mund dhe di ta sfidojë me sukses VV-në është LDK-ja.

Të tjerat janë përralla, luftë për pushtet, inate personale, argatllëk në shërbim të Serbisë.

Dhe ligësi e budallëqe pa hesapë.

*

• The Truth Must Be Told About Richard Grenell’s Political Interventions in Kosova and Their Consequences for Democracy, Albanian Interests, and U.S. Policy

Dear President Trump,

I am an Albanian American from Kosova who was forced to leave my homeland because of persecution under the Serbian regime of Slobodan Milošević. The history of the Albanian people under Serbian expansionist policies has been long and painful, marked by repression, displacement, and repeated efforts to drive Albanians from their ancestral lands.

This policy reached its tragic culmination during the 1990s, when Milošević’s forces committed grave crimes against the Albanian population of Kosova. Thanks to the decisive NATO intervention led by the United States, together with the resistance of the Kosova Liberation Army, the people of Kosova were saved from an even greater humanitarian catastrophe.

My family and I were fortunate to escape persecution and immigrate to the United States—the country of freedom, democracy, and opportunity. Like so many Albanian Americans, we have lived the American Dream.

It is precisely because we love America that we cannot remain silent when actions or statements risk damaging Kosova and its extraordinary relationship with the United States.

I belong to no political party in Kosova. I am politically independent, but I am not indifferent. I support leaders who, in my judgment, strengthen Kosova’s statehood, democracy, and the long-term interests of the Albanian people.

I am writing to you for the second time because I remain deeply concerned about Richard Grenell’s public statements and political interventions regarding Kosova.

My greatest concern is simple: Mr. Grenell’s public interventions can be mistaken for the official policy of your Administration, potentially undermining Kosova’s democratic institutions while also damaging America’s long-term strategic interests in the Balkans.

Mr. Grenell played an important role in the political developments preceding the fall of Albin Kurti’s first government in 2020, during the pandemic, while holding senior positions in your first Administration. Arben Gashi, a senior figure in the LDK, which was then governing in coalition with Kurti’s LVV, has publicly described intense pressure and a countdown connected with bringing down the government. Mr. Grenell has denied ordering such an action. Nevertheless, this episode remains a source of serious concern and debate in Kosova and among Albanian Americans.

The 2020 Washington Agreement did not produce mutual recognition between Kosova and Serbia. Kosova fulfilled its commitment regarding its embassy in Jerusalem; Serbia did not relocate its embassy there. This experience reinforced an important lesson: agreements with Belgrade must be based on reciprocity, accountability, and enforceable commitments.

Since then, Mr. Grenell has made no secret of his strong opposition to Prime Minister Albin Kurti. His repeated statements during sensitive political and electoral periods in Kosova create the impression of an effort to influence not only government policy but also the democratic choices of Kosova’s citizens.

More recently, he has publicly stated that the West does not want to work with Kurti and has made assertions concerning Kosova’s constitutional processes. But the authoritative interpretation of Kosova’s Constitution belongs to the Constitutional Court and the institutions of the Republic of Kosova—not to any foreign political figure.

Kosova must establish its institutions through the Constitution, the free vote of its citizens, and democratic compromise among elected representatives. No foreign politician—American, European, or otherwise—should substitute his or her preferences for the democratic will of Kosova’s citizens.

In this context, Richard Grenell’s open support for the group of six LDK members of Parliament who are refusing to vote for the consensus presidential candidate, Mr. Bekim Sejdiu, who emerged from the political agreement between LDK representatives and Prime Minister Kurti, is, in my view, misguided and harmful to Kosova.

It also creates the impression that Mr. Grenell is supporting the continued obstruction of the formation of Kosova’s institutions by opposition forces following free elections. Such a blockade risks destabilizing the state and creating conditions for removing Prime Minister Kurti from government not through the democratic vote of the people, but through institutional paralysis and political pressure.

This impression is further reinforced by Mr. Grenell’s statements concerning former President Hashim Thaçi and his return to Kosova. Judicial matters must remain in the hands of the competent judicial institutions and should not be used as instruments for political division, partisan mobilization, or political advantage inside Kosova.

Criticism of Prime Minister Kurti is legitimate, and he, like every other political leader, has made mistakes. But in a democracy, political power must change through the vote of the people and constitutional procedures—not through the deliberate obstruction of state institutions or outside political interventions that favor one side over another.

Mr. President,

Kosova should not be divided by outside actors into “pro-Kurti” and “anti-Kurti” camps. Governments and leaders come and go. The alliance between the American and Albanian peoples must endure.

Mr. Grenell’s political relationship with Serbian President Aleksandar Vučić and the leadership in Belgrade also deserves scrutiny. I do not wish to engage in conspiracy theories or make allegations that cannot be documented. Nevertheless, in my assessment, many of his positions and interventions have produced political effects consistent with objectives promoted by Belgrade toward Kosova.

Serbia continues to refuse recognition of the Republic of Kosova and to oppose its membership in international organizations. Political structures and groups connected to Belgrade continue to challenge Kosova’s authority, particularly in the north.

I have personally visited northern Kosova. What I saw there was very different from the picture of permanent chaos and conflict that is often presented from afar. Daily life continues, institutions function, and conditions on the ground are considerably more normal than political rhetoric might suggest.

From my personal conversations with people who live there, I have also formed the impression that many Serbian citizens primarily want security and a normal life. I have heard that some appreciate the professionalism of Kosova’s security institutions but are reluctant to say so publicly because they fear pressure connected to Belgrade. I present this as my personal experience and observation, not as a claim to speak for every Serbian citizen.

Kosova’s Serbian citizens must enjoy their full civil, political, cultural, and national rights. They deserve to live freely, safely, and equally in the Republic of Kosova, without fear of either Prishtina or political pressure from Belgrade.

My deepest concern is that statements by a high-profile American figure such as Richard Grenell may be interpreted in both Kosova and Serbia as representing your Administration even when they do not. This creates confusion, encourages destructive political forces, and risks damaging the extraordinary trust Albanians have placed in the United States for generations.

The people of Kosova love and respect America. But they have also suffered under Serbian rule for more than a century and will never accept a return to Serbian domination in any form.

Serbia may conduct sophisticated diplomacy, make promises, and seek to persuade Washington and European capitals of its Western orientation. Yet its deep historical, political, and strategic ties with Russia remain a reality that American policymakers should not ignore.

When the ambition to dominate another people confronts a people’s determination to live free, history teaches us that freedom ultimately prevails.

The people of Kosova want peace, security, prosperity, and good relations with their neighbors. They want to live freely in their own country. Despite the suffering and crimes of the past, the Albanians of Kosova do not seek revenge.

They seek justice.

President Trump,

You have repeatedly spoken of preventing wars and preserving peace in the Balkans. However, lasting peace cannot be achieved by weakening Kosova or by creating false hopes that Serbia can ever regain control over it.

Peace can only be built upon the reality that the Republic of Kosova is a free, independent, and sovereign state, and that Albanians and Serbs must build their future as neighbors—not as rulers and subjects.

Europe has struggled for years to resolve the conflict between Kosova and Serbia. The United States remains the nation with the greatest authority and influence to help achieve a just and lasting peace.

I therefore respectfully ask you to ensure that your Administration’s policy toward Kosova is determined by the official institutions of the United States and by America’s strategic interests, while respecting Kosova’s sovereignty, democratic institutions, and the will of its people.

I also respectfully ask your Administration to make clear that the personal statements of any individual, regardless of his political prominence or connections, should not automatically be interpreted as official United States policy.

I know that this letter may not please Mr. Grenell. But I rely upon one of the most sacred rights my adopted country has given me: freedom of speech.

As an American citizen of Albanian origin, I believe I have both the right and the moral responsibility to speak when I believe the interests of America, Kosova, and peace in the Balkans may be at risk.

Throughout history, America has played a decisive role in supporting the Albanian people—from defending the existence of the Albanian state to leading the NATO intervention that saved the people of Kosova in 1999.

Albanians remain among the most pro-American people in the world. This friendship does not belong to one government, one political party, or one leader. It has been built through history, sacrifice, freedom, and gratitude.

The Albanian people hope and trust that your Administration will continue this proud American tradition.

God bless the United States of America!

God bless the Albanian nation!

Respectfully,

Agim Aliçkaj

September 4, 2026

• E vërteta duhet thënë për ndërhyrjet politike të Richard Grenellit në Kosovë dhe pasojat e tyre për demokracinë, interesat shqiptare dhe politikën amerikane

I nderuar President Trump,

Jam një shqiptaro-amerikan nga Kosova, i detyruar të largohem nga vendlindja për shkak të përndjekjes nga regjimi serb i Slobodan Millosheviqit. Historia e popullit shqiptar me politikat ekspansioniste serbe është e gjatë dhe e dhimbshme. Për breza të tërë, shqiptarët janë përballur me represion, dëbime dhe përpjekje për t’i larguar nga trojet e tyre.

Kjo politikë arriti kulmin tragjik gjatë viteve 1990–1999, kur forcat e regjimit të Millosheviqit kryen krime të rënda kundër popullsisë shqiptare të Kosovës. Falë ndërhyrjes vendimtare të NATO-s, të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara, dhe luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, populli shqiptar i Kosovës shpëtoi nga një katastrofë edhe më e madhe humanitare.

Familja ime dhe unë patëm fatin t’i shpëtonim përndjekjes dhe të emigronim në Shtetet e Bashkuara të Amerikës – vendin e lirisë, demokracisë dhe mundësive. Bashkë me shumë shqiptaro-amerikanë, po e përjetojmë ëndrrën amerikane. Por, pikërisht për shkak të dashurisë sonë për Amerikën, nuk mund të qëndrojmë indiferentë ndaj zhvillimeve që mund ta dëmtojnë Kosovën dhe marrëdhënien e saj të veçantë me Shtetet e Bashkuara.

Dëshiroj të theksoj se nuk i përkas asnjë partie politike në Kosovë. Jam politikisht i pavarur, por nuk jam indiferent. Mbështes ata liderë që, sipas bindjes sime, punojnë për forcimin e shtetit të Kosovës, demokracisë dhe interesave afatgjata të kombit shqiptar.

Me shqetësim të madh po ju drejtohem për herë të dytë lidhur me deklaratat dhe ndërhyrjet politike të Richard Grenellit në çështjet e brendshme të Kosovës. Besoj se qasja e tij ndaj Kosovës dhe marrëdhëniet e tij të afërta me udhëheqjen e Beogradit krijojnë perceptimin se Shtetet e Bashkuara mbështesin qëndrime që mund ta dobësojnë demokracinë dhe shtetësinë e Kosovës.

Grenell luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimet politike që i paraprinë rrëzimit të qeverisë së parë të Albin Kurtit në vitin 2020, gjatë pandemisë, në kohën kur ai mbante pozita të rëndësishme në administratën tuaj të parë. Arben Gashi, një figurë e rëndësishme e LDK-së, e cila ishte në koalicion me LVV-në, ka deklaruar publikisht se kishte presion dhe një afat të numëruar ditë pas dite për rrëzimin e qeverisë. Grenell e ka mohuar se kishte urdhëruar një veprim të tillë. Megjithatë, ky episod vazhdon të jetë burim debatesh dhe shqetësimesh të forta në Kosovë dhe në komunitetin shqiptaro-amerikan.

Marrëveshja e Washingtonit e vitit 2020 nuk e solli njohjen reciproke ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Kosova e përmbushi zotimin e saj lidhur me vendosjen e ambasadës në Jerusalem, ndërsa Serbia nuk e zhvendosi ambasadën e saj atje. Kjo dëshmoi edhe një herë se marrëveshjet me Beogradin duhet të bazohen në reciprocitet, përgjegjësi dhe mekanizma të qartë zbatimi.

Që nga ajo kohë, Grenell nuk e ka fshehur kritikën e tij të fortë ndaj Kryeministrit Albin Kurti. Deklaratat e tij të përsëritura gjatë proceseve politike dhe zgjedhore në Kosovë krijojnë përshtypjen e një përpjekjeje për të ndikuar jo vetëm mbi politikat e qeverisë, por edhe mbi zgjedhjet demokratike të qytetarëve të Kosovës.

Së fundmi, ai ka deklaruar publikisht se Perëndimi nuk dëshiron të bashkëpunojë me Kurtin dhe ka bërë vlerësime lidhur me respektimin e Kushtetutës së Kosovës. Por interpretimi përfundimtar i Kushtetutës i takon Gjykatës Kushtetuese dhe institucioneve të Republikës së Kosovës, jo një zyrtari apo politikani të huaj.

Kosova duhet t’i krijojë institucionet e saj përmes Kushtetutës, votës së lirë dhe kompromisit demokratik ndërmjet përfaqësuesve të zgjedhur. Asnjë politikan i huaj – amerikan, evropian apo tjetër – nuk duhet ta zëvendësojë vullnetin demokratik të qytetarëve të saj.

Në këtë kontekst, mbështetja e hapur e Richard Grenellit për grupin e gjashtë deputetëve të LDK-së, të cilët po refuzojnë ta votojnë kandidatin konsensual për President, z. Bekim Sejdiu, të dalë nga marrëveshja politike ndërmjet përfaqësuesve të LDK-së dhe Kryeministrit Kurti, është, sipas vlerësimit tim, e gabuar dhe e dëmshme për Kosovën.

Po ashtu, krijohet përshtypja se Grenell po mbështet bllokadën e krijimit të institucioneve, të cilën opozita po e vazhdon edhe pas zgjedhjeve të lira. Një bllokadë e tillë rrezikon ta destabilizojë shtetin dhe të krijojë kushte për largimin e Kryeministrit Kurti nga qeverisja jo përmes votës demokratike, por përmes paralizimit institucional dhe presionit politik.

Kjo përshtypje forcohet edhe nga deklaratat e Grenellit lidhur me ish-Presidentin Hashim Thaçi dhe kthimin e tij në Kosovë. Çështjet gjyqësore duhet t’u takojnë institucioneve kompetente të drejtësisë dhe nuk duhet të përdoren si instrument për përçarje, mobilizim partiak apo përfitime politike në Kosovë.

Kritika ndaj Kryeministrit Kurti është legjitime dhe edhe ai, si çdo udhëheqës tjetër, ka bërë gabime. Por ndryshimi i pushtetit në një demokraci duhet të bëhet përmes votës së qytetarëve dhe procedurave kushtetuese, jo përmes bllokimit të qëllimshëm të institucioneve apo ndërhyrjeve të jashtme që favorizojnë njërën palë politike.

1. President,

Kosova nuk duhet të ndahet nga aktorë të jashtëm ndërmjet “pro-Kurtit” dhe “anti-Kurtit”. “Qeveritë dhe liderët vijnë e shkojnë. Aleanca ndërmjet popullit amerikan dhe popullit shqiptar duhet të mbetet e përhershme.

Marrëdhëniet politike të Richard Grenellit me Presidentin serb Aleksandar Vuçiq dhe udhëheqjen e Beogradit meritojnë vëmendje. Nuk dëshiroj të merrem me teori konspirative dhe as të bëj akuza që nuk mund të dokumentohen. Megjithatë, shumë prej qëndrimeve dhe ndërhyrjeve të tij kanë prodhuar rezultate që, sipas vlerësimit tim, përputhen me interesat që Beogradi promovon ndaj Kosovës.

Serbia vazhdon të refuzojë njohjen e Republikës së Kosovës dhe të kundërshtojë anëtarësimin e saj në organizatat ndërkombëtare. Strukturat politike dhe grupet e lidhura me Beogradin vazhdojnë ta sfidojnë autoritetin e shtetit të Kosovës, veçanërisht në veri.

Unë vetë kam vizituar Veriun e Kosovës. Ajo që kam parë atje është shumë më ndryshe nga fotografia e konfliktit të përhershëm që shpesh paraqitet nga jashtë. Jeta vazhdon, institucionet funksionojnë dhe situata në terren është dukshëm më normale sesa mund të krijohet përshtypja nga retorika politike.

Nga bisedat e mia personale me njerëz që jetojnë atje kam krijuar bindjen se shumë qytetarë serbë dëshirojnë para së gjithash siguri dhe jetë normale dhe se ka prej tyre që e vlerësojnë profesionalizmin e forcave të sigurisë së Kosovës, por ngurrojnë ta thonë këtë publikisht nga frika e presioneve që lidhen me Beogradin. Kjo është përvoja dhe përshtypja ime personale, por është një realitet që meriton të dëgjohet.

Qytetarët serbë të Kosovës duhet t’i gëzojnë plotësisht të gjitha të drejtat e tyre qytetare, politike, kulturore dhe kombëtare. Ata duhet të jetojnë të lirë, të sigurt dhe të barabartë në Republikën e Kosovës, pa frikë as nga Prishtina dhe as nga presioni politik i Beogradit.

Shqetësimi im më i madh është se deklaratat e një figure amerikane të profilit të lartë si Richard Grenell mund të interpretohen në Kosovë dhe Serbi si qëndrime zyrtare të administratës suaj, edhe kur nuk janë të tilla. Kjo mund të krijojë konfuzion, t’i inkurajojë forcat destruktive dhe ta dëmtojë besimin e jashtëzakonshëm që shqiptarët kanë ndërtuar ndaj Shteteve të Bashkuara gjatë shumë brezave.

Populli i Kosovës e do dhe e respekton Amerikën. Por ky popull ka vuajtur nën sundimin serb për më shumë se një shekull dhe nuk do ta pranojë rikthimin nën dominimin e Serbisë në asnjë formë dhe në asnjë rrethanë.

Serbia mund të bëjë propagandë, të ofrojë marrëveshje dhe të përpiqet ta bindë Washingtonin dhe kryeqytetet evropiane për orientimin e saj perëndimor. Por lidhjet e saj të thella historike, politike dhe strategjike me Rusinë vazhdojnë të jenë një realitet që politika amerikane nuk duhet ta injorojë.

Kur ambicia për t’i dominuar popujt e tjerë përballet me etjen e një populli për liri, historia na ka mësuar se, në fund, liria triumfon.

Populli i Kosovës dëshiron paqe, siguri, prosperitet dhe marrëdhënie të mira me fqinjët. Dëshiron të jetojë i lirë në vendin e vet. Edhe pas vuajtjeve dhe krimeve të luftës, shqiptarët e Kosovës nuk kërkojnë hakmarrje. Kërkojnë drejtësi.

1. President Trump,

Ju keni deklaruar publikisht se dëshironi t’i parandaloni luftërat dhe ta ruani paqen në Ballkan. Por paqja e qëndrueshme nuk mund të ndërtohet duke dobësuar Kosovën apo duke krijuar iluzione se Serbia mund ta rikthejë atë nën kontrollin e saj.

Paqja mund të ndërtohet vetëm mbi realitetin se Republika e Kosovës është shtet i lirë, i pavarur dhe sovran dhe se shqiptarët dhe serbët duhet ta ndërtojnë të ardhmen e tyre si fqinjë – jo si sundues dhe të sunduar.

Evropa ka treguar për vite me radhë se e ka të vështirë ta zgjidhë përfundimisht konfliktin ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Shtetet e Bashkuara mbeten fuqia me autoritetin dhe ndikimin më të madh për të ndihmuar në arritjen e një paqeje të drejtë dhe të qëndrueshme.

Prandaj ju bëj thirrje që politika e administratës suaj ndaj Kosovës të përcaktohet nga institucionet zyrtare të Shteteve të Bashkuara dhe interesat strategjike amerikane, duke respektuar sovranitetin, demokracinë dhe vullnetin e popullit të Kosovës.

Po ashtu, do të ishte me rëndësi që administrata juaj ta bëjë të qartë se deklaratat personale të cilitdo individ, pavarësisht pozitës apo afërsisë së tij politike, nuk duhet të interpretohen automatikisht si politikë zyrtare amerikane.

E di se kjo letër mund të mos i pëlqejë z. Grenell. Por mbështetem në një nga të drejtat më të shenjta që më ka dhënë vendi im i adoptuar: lirinë e fjalës. Si qytetar amerikan me prejardhje shqiptare, kam të drejtën dhe detyrimin moral ta shpreh shqetësimin tim kur besoj se rrezikohen interesat e Amerikës, Kosovës dhe paqes në Ballkan.

Gjatë historisë, Amerika ka luajtur një rol vendimtar në mbështetjen e popullit shqiptar – nga mbrojtja e ekzistencës së shtetit shqiptar deri te ndërhyrja që shpëtoi popullin e Kosovës në vitin 1999.

Shqiptarët janë ndër popujt më pro-amerikanë në botë. Kjo miqësi nuk është produkt i një qeverie, një partie apo një lideri. Ajo është ndërtuar mbi histori, sakrificë, liri dhe mirënjohje.

Populli shqiptar shpreson dhe beson se edhe administrata juaj do ta vazhdojë këtë traditë historike.

Zoti e bekoftë kombin amerikan!

Zoti e bekoftë kombin shqiptar!

Agim Aliçkaj

4 shtator 2026

Kosova ndodhet sërish përballë një krize institucionale.
Marrëveshja e arritur më 31 gusht 2026 ndërmjet Lëvizjes Vetëvendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës për kandidaturën e Bekim Sejdiut për president u paraqit si përpjekje për të kapërcyer ngërçin politik dhe për të shmangur një tjetër cikël zgjedhor. Reuters raportoi se marrëveshja synonte stabilizimin e institucioneve të Kosovës pas një periudhe të zgjatur pasigurie politike.¹
Por marrëveshja nuk siguroi mbështetjen e plotë të grupit parlamentar të LDK-së.
Më 2 shtator 2026 u raportua se gjashtë deputetë të kësaj partie – Avdullah Hoti, Hykmete Bajrami, Kujtim Shala, Arben Gashi, Armend Zemaj dhe Janina Ymeri — deklaruan se nuk do ta mbështesnin Bekim Sejdiun për president.²
Në të njëjtën ditë, ish-kryetari i LDK-së, Isa Mustafa, doli publikisht në mbështetje të tyre. Mustafa e cilësoi qëndrimin e gjashtë deputetëve si “të drejtë, legjitim dhe dinjitoz” dhe e lidhi atë me kundërshtimin e marrëveshjes së arritur ndërmjet LDK-së dhe Vetëvendosjes.³
Pastaj erdhi ndërhyrja e Richard Grenellit. Ish-i dërguari amerikan për dialogun Kosovë–Serbi publikoi në rrjetin X fotografinë e gjashtë deputetëve dhe shkroi se Avdullah Hoti dhe kolegët e tij janë “miq të mëdhenj të Amerikës”.⁴
Kjo sekuencë është faktike dhe kronologjike: një marrëveshje për tejkalimin e krizës institucionale; kundërshtimi i saj nga gjashtë deputetë të LDK-së; mbështetja publike e Isa Mustafës; dhe mbështetja publike e Richard Grenellit.
Por për ta kuptuar peshën e saj politike, duhet të kthehemi pas.

Përplasja e vjetër brenda kampit të Rugovës
Në vitet ’90, struktura politike e Kosovës nuk ishte një sistem i vetëm i centralizuar.
Krahas presidencës së Ibrahim Rugovës ekzistonte edhe qeveria në ekzil e drejtuar nga Bujar Bukoshi.
International Crisis Group dokumenton se qeveria e përkohshme në ekzil u formua në vitin 1991 dhe se Bujar Bukoshi ishte kryeministër, ndërsa Isa Mustafa mbante postin e ministrit të Financave.
I njëjti raport dokumenton sistemin e kontributit prej 3 përqindësh, përmes të cilit diaspora financonte veprimtarinë politike, arsimin dhe shëndetësinë e strukturave të Kosovës.⁵
Kjo strukturë financiare nuk ishte e parëndësishme. Ajo përbënte një nga bazat materiale të funksionimit të institucioneve paralele të Kosovës jashtë vendit.
Por raporti i International Crisis Group dokumenton gjithashtu se në vitin 1995 u shfaqën ndarje të thella politike ndërmjet kryeministrit Bujar Bukoshi dhe presidentit Ibrahim Rugova.
Përplasja nuk mbeti vetëm në nivelin e deklarimeve politike.
Në mesin e vitit 1997 u ndërprenë remitancat e huaja, ndërsa kontributet për arsimin dhe shëndetësinë vazhduan.⁶
Kjo është baza dokumentare për të folur për ekzistencën e një vije të ndarjes politike dhe institucionale brenda kampit të atëhershëm të LDK-së. Ajo që dokumentohet është më konkrete: Mustafa ishte pjesë e qeverisë së Bukoshit, Bukoshi dhe Rugova kishin hyrë në konflikt të thellë politik dhe konflikti pati pasoja mbi administrimin dhe rrjedhën e mjeteve të diasporës.⁷
Edhe historia e mëvonshme e Fondit të Republikës së Kosovës tregon se kjo çështje financiare nuk u mbyll me luftën.
Një raport hetimor i publikuar në vitin 2016, bazuar në një dokument të Qendrës së Inteligjencës Financiare të vitit 2012, raportonte 16 transaksione me vlerë 512,936 euro nga fondet e mbajtura jashtë vendit gjatë viteve 2006–2011. Dokumenti e lidhte fondin me Unionin e Fondeve të Republikës së Kosovës dhe identifikonte Isa Mustafën si pjesë të bordit të UFORK-ut.⁸

Rugova, Beogradi dhe Primakovi
Në marsin e vitit 1999, konflikti hyri në fazën e luftës së hapur.
Më 24 mars NATO nisi fushatën ajrore kundër forcave serbe dhe objektivave të Republikës Federale të Jugosllavisë. Në Prishtinë ndodhej Ibrahim Rugova, i cili u bë vetë objekt i presionit të drejtpërdrejtë të aparatit serb.
Sipas dëshmisë së Rugovës të dokumentuar nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë, më 31 mars forcat serbe hynë në shtëpinë e tij dhe e vendosën nën arrest shtëpiak. Rugova dëshmoi se më 2 prill 1999 u detyrua të udhëtonte në Beograd për t’u takuar me Slobodan Millosheviqin dhe për t’u shfaqur në televizion.⁹
Rugova e përshkroi qartë karakterin e atij udhëtimi: ai nuk kishte dashur të shkonte dhe kishte kuptuar se refuzimi do të sillte pasoja. Ai dëshmoi gjithashtu se takimi ishte përdorur për qëllime propagandistike nga regjimi i Millosheviqit.¹⁰
Kjo e rrëzon përfundimisht paraqitjen e atij udhëtimi si një akt normal politik dhe vullnetar të Rugovës. Burimi primar është vetë dëshmia e tij para Tribunalit.
Në të njëjtën periudhë, në anën tjetër të konfliktit ndërkombëtar, Rusia po kërkonte të ndalte ndërhyrjen e NATO-s.
Kryeministri rus Jevgeni Primakov u nis drejt Shteteve të Bashkuara më 23 mars 1999. Pasi mori vesh se NATO kishte filluar sulmet, ai urdhëroi kthimin e avionit në Moskë. Pak ditë më pas, Primakov udhëtoi në Beograd dhe zhvilloi bisedime me Millosheviqin.¹¹
Kështu, në kulmin e luftës, Kosova u bë njëkohësisht objekt i represionit serb, i propagandës së Beogradit dhe i përplasjes së drejtpërdrejtë ndërmjet NATO-s dhe Rusisë.
Kjo histori ka rëndësi edhe sot, sepse tregon se çështja e Kosovës nuk është trajtuar asnjëherë vetëm si një problem i brendshëm. Ajo ka qenë pjesë e një gare më të gjerë për ndikim ndërmjet Serbisë, Rusisë, Shteteve të Bashkuara dhe fuqive evropiane.

Nga Hill te Grenelli: shteti amerikan dhe individët amerikanë nuk janë e njëjta gjë
Christopher Hill duhet të vendoset në këtë histori për shkak të rolit të tij diplomatik në çështjen e Kosovës dhe më vonë si ambasador i Shteteve të Bashkuara në Serbi.
Hill ishte pjesë e diplomacisë amerikane që u angazhua në zgjidhjen e krizës së Kosovës dhe në procesin diplomatik të vitit 1998–1999.
Në vitet e mëvonshme, si ambasador amerikan në Beograd, ai artikuloi publikisht një qasje që theksonte marrëdhëniet amerikano-serbe dhe perspektivën evropiane të Serbisë.
Në një intervistë të vitit 2024 për NIN, Hill deklaroi se Serbia nuk do të duhej të njihte domosdoshmërisht Kosovën për t’u anëtarësuar në BE.¹²
Rasti i Grenellit. Më 25 tetor 2023, presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiç i dorëzoi Richard Grenellit Urdhrin e Flamurit të Serbisë, shkalla e parë.
Presidenca serbe e publikoi vetë ceremoninë dhe deklaroi se dekorata iu dha Grenellit për merita në zhvillimin dhe forcimin e bashkëpunimit paqësor dhe marrëdhënieve miqësore ndërmjet Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara.¹³ Ky është dokument zyrtar serb.
Grenelli kishte qenë i dërguari i posaçëm i administratës Trump për dialogun Kosovë–Serbi.
Pas largimit nga detyra shtetërore, ai vazhdoi të ishte aktiv politikisht në çështjet e rajonit, këtu duhet bërë ndarja më e rëndësishme: Richard Grenell nuk është më qeveria e Shteteve të Bashkuara. Qëndrimi i tij personal nuk mund të përdoret si sinonim i politikës zyrtare amerikane.
Qëndrimet e institucioneve amerikane duhet të maten përmes dokumenteve dhe përfaqësuesve zyrtarë. Në shkurt 2026, për shembull, në takimin ndërmjet presidentes Vjosa Osmani dhe të ngarkuarës me punë të SHBA-së në Kosovë, Anu Prattipati, u theksua rëndësia e përfundimit të proceseve kushtetuese dhe konsolidimit të plotë institucional për stabilitetin demokratik.¹⁴ Në prill 2026, në një tjetër takim zyrtar, u theksua rëndësia e forcimit të institucioneve demokratike dhe të partneritetit strategjik Kosovë–SHBA.¹⁵ Pra, vija institucionale amerikane dhe qëndrimet e individëve amerikanë duhet të lexohen në dy plane të ndryshme. Kjo ndarje është thelbësore për të mos i atribuar Washingtonit një qëndrim vetëm sepse një ish-zyrtar amerikan e shpreh atë publikisht.

Vuçiçi, Rama, Sorosi dhe rrjetet politike
Në dekadën e fundit Serbia ka ndërtuar një politikë të jashtme që nuk kufizohet në marrëdhëniet me një qendër të vetme të fuqisë. Aleksandar Vuçiçi ka zhvilluar njëkohësisht marrëdhënie me Bashkimin Evropian, Shtetet e Bashkuara, Rusinë dhe Kinën. Në këtë mjedis duhet parë edhe bashkëpunimi i tij politik me kryeministrin shqiptar Edi Rama në kuadër të nismës “Open Balkan”.
Në dhjetor 2021, Rama, Vuçiçi dhe kryeministri i atëhershëm i Maqedonisë së Veriut, Zoran Zaev, u takuan në Tiranë për zhvillimin e “Open Balkan”. Në kuadër të takimit u parashikuan marrëveshje për lëvizjen e lirë të njerëzve dhe mallrave, qasjen në tregun e punës, identifikimin elektronik dhe çështje të tjera ekonomike.
Kosova nuk iu bashkua nismës.¹⁶
Në të njëjtin aktivitet në Tiranë ishte i pranishëm edhe Alex Soros. Agjenda e publikuar e takimit e identifikonte atë si pjesëmarrës në aktivitetet përreth samitit.¹⁷

Këto janë marrëdhënie dhe kontakte publike.
Ato nuk provojnë se Sorosi drejtonte “Open Balkan”, se Rama vepronte në emër të tij apo se Vuçiçi ishte pjesë e ndonjë strukture të kontrolluar prej tij. Mjafton të dokumentohen takimet, pjesëmarrësit dhe marrëveshjet.
Në fakt, vetë Edi Rama e kishte mbrojtur publikisht praninë e Alex Sorosit në këtë proces dhe kishte folur pozitivisht për rolin e Fondacionit për Shoqëri të Hapur në Shqipëri.¹⁸
Kjo e vendos çështjen në një kornizë më konkrete: Ballkani Perëndimor është një hapësirë ku politika shtetërore, diplomacia, biznesi, fondacionet dhe rrjetet politike ndërkombëtare takohen shpesh në të njëjtat tryeza.

Dallas dhe përputhja politike e shtatorit 2026
Në këtë kontekst merr rëndësi aktiviteti i paralajmëruar në Dallas.
Më 9 shtator 2026, organizata “Republican Serbs”, përmes nismës “Serbs for Trump”, ka paralajmëruar një aktivitet në Frankie’s Downtown në Dallas, në kuadër të “RNC Week 2026”.
Sipas njoftimit të publikuar nga organizatorët, aktiviteti synon mobilizimin politik të komunitetit serbo-amerikan në prag të zgjedhjeve afatmesme amerikane.
Në listën e figurave të ftuara përmenden Richard Grenell, Ron DeSantis, Claudia Tenney, Abe Hamadeh, Anna Paulina Luna, Ken Paxton, Byron Donalds dhe Michael Alfonso.¹⁹
Nga vet fakti që këta emra figurojnë në listën e të ftuarve nuk do të thotë se të gjithë ata ndajnë të njëjtin qëndrim ndaj Kosovës, apo se përfaqësojnë politikën shtetërore amerikane. Vetë njoftimi i organizatorëve e paraqet listën si të përbërë nga figura të ftuara dhe e lidh aktivitetin me mobilizimin e komunitetit serbo-amerikan.²⁰ Por prania e Grenellit në këtë hapësirë është politikisht domethënëse, për shkak të historisë së tij të dokumentuar me Serbinë: ai ka qenë i dërguar amerikan për dialogun Kosovë–Serbi dhe është dekoruar zyrtarisht nga Vuçiçi.
Ndërkohë, më 1 shtator 2026, ai publikisht mbështeti gjashtë deputetët e LDK-së që kundërshtuan kandidaturën e Bekim Sejdiut.²¹
Pra, kemi dy zhvillime që ndodhin pothuajse në të njëjtën kohë: në Shtetet e Bashkuara, një organizatë e komunitetit serbo-amerikan organizon aktivitet politik ku përmendet Grenelli; në Kosovë, Grenelli ndërhyn publikisht në favor të një grupi deputetësh që kundërshton marrëveshjen për zgjedhjen e presidentit.
Kjo është përputhja që duhet analizuar.
Jo si provë e një urdhri të fshehtë, por si një seri faktesh publike që kanë një peshë të përbashkët politike.

Isa Mustafa dhe konflikti i sotëm me trashëgiminë politike të Rugovës
Në këtë pikë rikthehet Isa Mustafa.
Historia e tij politike e lidh atë me qeverinë në ekzil të Bujar Bukoshit dhe me periudhën e përplasjes së Bukoshit me Rugovën. Sot ai është një prej figurave që mbështet publikisht gjashtë deputetët e LDK-së që kundërshtojnë kandidaturën e Sejdiut.²²
Analisti politik Seb Bytyçi ka deklaruar më 2 shtator se gjashtë deputetët janë të lidhur politikisht me Isa Mustafën dhe se grupi i tyre ka pasur më herët afërsi me struktura opozitare.²³ Kjo duhet paraqitur si deklaratë e një analisti, ajo që dokumentohet drejtpërdrejt është vetë pozicionimi politik i Isa Mustafës.

Këtu shfaqet kontrasti me trashëgiminë politike të Ibrahim Rugovës.
Rugova ndërtoi një projekt politik që e vendosi funksionimin e institucioneve të Kosovës në qendër të veprimit politik. Në kushtet e okupimit serb, institucionet paralele ishin mekanizëm i ruajtjes së subjektivitetit politik të Kosovës.
Sot Kosova është shtet i pavarur dhe anëtar i një sistemi institucional të konsoliduar në kushtet e një demokracie parlamentare. Për këtë arsye, parimi i funksionimit institucional nuk mund të trajtohet si çështje dytësore.
Kur një krizë politike pengon zgjedhjen e presidentit, konstituimin e institucioneve dhe funksionimin normal të shtetit, rezultati është dobësimi institucional i Kosovës.
Kjo është pikërisht ajo që e bën politikisht të rëndësishme përplasjen e shtatorit 2026.

Përfundim
Historia e Kosovës nuk mund të reduktohet në një vijë të vetme që lidh çdo aktor me një qendër të fshehtë.
Faktet tregojnë diçka më të ndërlikuar dhe, në të njëjtën kohë, më konkrete.
Në vitet ’90 ekzistonte një përplasje e dokumentuar ndërmjet Rugovës dhe Bukoshit, në një kohë kur Isa Mustafa ishte ministër i Financave në qeverinë në ekzil.²⁴
Në vitin 1999, Ibrahim Rugova u dërgua me detyrim në Beograd dhe u përdor nga regjimi i Millosheviqit për propagandë.²⁵
Në të njëjtën periudhë, Primakovi udhëtoi në Beograd në përpjekje për të ndikuar në zgjidhjen e konfliktit dhe Rusia u përplas me politikën e NATO-s.²⁶
Në vitet e mëvonshme, Serbia e Vuçiçit ndërtoi marrëdhënie me aktorë të ndryshëm ndërkombëtarë. Richard Grenell, ish-i dërguari amerikan për dialogun Kosovë–Serbi, u dekorua zyrtarisht nga presidenti serb.²⁷
Në Tiranë, Rama dhe Vuçiçi zhvilluan bashkërisht “Open Balkan”, ndërsa në aktivitetet përreth tij mori pjesë edhe Alex Soros.²⁸
Në shtator 2026, organizata “Republican Serbs/Serbs for Trump” paralajmëroi aktivitetin në Dallas, ku Grenelli figuron në mesin e figurave të ftuara.²⁹
Dhe në Kosovë, gjashtë deputetë të LDK-së – Avdullah Hoti, Hykmete Bajrami, Kujtim Shala, Arben Gashi, Armend Zemaj dhe Janina Ymeri – kundërshtuan kandidaturën e Bekim Sejdiut; Isa Mustafa i mbështeti publikisht dhe Richard Grenell doli publikisht në krah të tyre.³⁰
Këto janë faktet.
Ato nuk provojnë ekzistencën e një organizate të vetme që komandon të gjithë këta aktorë. Por ato dokumentojnë marrëdhënie, kontakte, pozicionime dhe përputhje politike që kanë rëndësi të drejtpërdrejtë për Kosovën.
Prandaj, ndarja kryesore duhet të jetë e qartë.

Shtetet e Bashkuara si shtet nuk janë Richard Grenell.
Politika zyrtare amerikane duhet të lexohet përmes institucioneve amerikane dhe përfaqësuesve të tyre në detyrë.
Në vitin 2026, përfaqësuesit zyrtarë amerikanë në Kosovë kanë theksuar rëndësinë e konsolidimit institucional, stabilitetit demokratik dhe forcimit të partneritetit strategjik Kosovë–SHBA.³¹
Grenelli, ndërkaq, vepron si individ, jo zyrtar amerikan. Marrëdhënia e tij e dokumentuar me udhëheqjen serbe dhe ndërhyrja e tij publike në krizën politike të Kosovës janë çështje që duhet të gjykohen mbi veprimet e tij konkrete.
E njëjta logjikë vlen edhe për Isa Mustafën dhe gjashtë deputetët e LDK-së.
Nuk është e nevojshme të pretendohet se ata janë pjesë e një mekanizmi të fshehtë serb. Mjafton të analizohet pasoja politike e qëndrimit të tyre: një marrëveshje që synonte të kapërcente ngërçin institucional u përball me kundërshtimin e tyre, ndërsa i njëjti qëndrim mori mbështetje publike nga Grenelli.³²
Kjo përputhje është fakt.
Dhe në një shtet që ka kaluar një luftë, një okupim, një proces të gjatë ndërkombëtar dhe një përpjekje të vazhdueshme për konsolidimin e institucioneve, faktet e tilla nuk mund të trajtohen si detaje anësore.
Sepse dobësimi institucional i Kosovës nuk është një çështje abstrakte.
Është një rezultat i ndërhyrjeve politike.
Dhe çdo rezultat që e lë Kosovën pa institucione funksionale, e dobëson aftësinë e saj për të vepruar si shtet, për të mbrojtur interesat e saj ndërkombëtare dhe për t’u përballur me strategjinë e Serbisë.
Kjo është hija që duhet parë.
Jo përmes teorive, por përmes dokumenteve, marrëdhënieve publike, deklaratave, veprimeve dhe rezultateve konkrete.

Fusnotat,
1. Reuters, “Kosovo parties strike deal to elect president, breaking deadlock”, 31 gusht 2026. Reuters raportoi marrëveshjen ndërmjet Vetëvendosjes dhe LDK-së për kandidaturën e Bekim Sejdiut dhe e vendosi atë në kontekstin e krizës së zgjatur politike dhe nevojës për funksionimin e institucioneve.

2. KOHA, “Marrëveshja VV-LDK për Sejdiun s’e garanton zgjedhjen e presidentit”, 2 shtator 2026. Raportimi identifikon gjashtë deputetët: Hykmete Bajrami, Avdullah Hoti, Kujtim Shala, Arben Gashi, Armend Zemaj dhe Janina Ymeri.

3. Isa Mustafa, deklaratë e publikuar më 2 shtator 2026 dhe e raportuar nga mediat kosovare. Mustafa deklaroi se qëndrimi i gjashtë deputetëve ishte “i drejtë, legjitim dhe dinjitoz”.

4. Richard Grenell, postim publik në X, 1 shtator 2026, i raportuar më 2 shtator nga mediat kosovare. Grenell publikoi fotografinë e gjashtë deputetëve dhe i cilësoi ata “miq të mëdhenj të Amerikës”.

5. International Crisis Group, “Kosovo Spring”, 1 mars 1998. Raporti dokumenton qeverinë në ekzil, Bujar Bukoshin si kryeministër dhe Isa Mustafën si ministër të Financave, si dhe sistemin e kontributit prej 3 përqindësh për financimin e veprimtarisë politike, arsimit dhe shëndetësisë.

6. International Crisis Group, “Kosovo Spring”, 1 mars 1998. Raporti dokumenton se në vitin 1995 u shfaqën ndarje të forta politike ndërmjet Bukoshit dhe Rugovës dhe se në mesin e vitit 1997 u ndërprenë remitancat e huaja, ndërsa kontributet për arsim dhe shëndetësi vazhduan.

7. Po aty. Ky është burimi kryesor për të përcaktuar saktësisht natyrën e konfliktit Bukoshi–Rugova dhe rolin institucional të Isa Mustafës.

8. Raportimi i vitit 2016 mbi dokumentin e Qendrës së Inteligjencës Financiare të vitit 2012 lidhur me Fondin e Republikës së Kosovës. Burimi raporton 16 transaksione me vlerë 512,936 euro gjatë viteve 2006–2011 dhe identifikon Isa Mustafën si pjesë të bordit të UFORK-ut.

9. International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia, “Ibrahim Rugova”. Dokumenti i Tribunalit regjistron dëshminë e Rugovës se më 31 mars 1999 forcat serbe hynë në shtëpinë e tij, e vendosën nën arrest shtëpiak dhe më pas e detyruan të udhëtonte në Beograd më 2 prill 1999.

10. Po aty. Rugova dëshmoi se nuk kishte dashur të shkonte në Beograd dhe se takimi me Millosheviqin ishte përdorur kryesisht për qëllime propagandistike.

11. U.S. Department of State, dokumentacioni i marsit 1999 mbi krizën e Kosovës dhe misionin e Primakovit në Beograd; dokumentet historike amerikane regjistrojnë kthimin e Primakovit pas fillimit të bombardimeve dhe misionin e tij diplomatik në Beograd. Për kronologjinë e misionit përdoret edhe dokumentacioni i Office of the High Representative për 30 marsin 1999.

12. NIN, “Christopher Hill for NIN: Serbia will not be required to recognize Kosovo in order to join the EU”, 13 qershor 2024. Intervista dokumenton qëndrimin publik të Christopher Hill lidhur me Serbinë, Kosovën dhe perspektivën evropiane.

13. Presidenca e Republikës së Serbisë, “Uručenje odlikovanja Ričardu Grenelu”, 25 tetor 2023. Dokumenti zyrtar konfirmon se Aleksandar Vuçiçi i dha Richard Grenellit Urdhrin e Flamurit të Serbisë, shkalla e parë.

14. Presidenti i Republikës së Kosovës, “Presidentja Osmani priti në takim të ngarkuarën me punë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, znj. Anu Prattipati”, 26 shkurt 2026. Dokumenti zyrtar thekson rëndësinë e përfundimit të proceseve kushtetuese dhe konsolidimit institucional për stabilitetin demokratik.

15. Presidenti i Republikës së Kosovës, “Acting President Haxhiu receives the Charge d’Affaires of the United States of America to Kosovo, Anu Prattipati”, 15 prill 2026. Dokumenti thekson forcimin e institucioneve demokratike dhe partneritetin strategjik Kosovë–SHBA.

16. Dokumentacioni publik dhe raportimet mbi samitin e “Open Balkan” në Tiranë në dhjetor 2021. Në takim morën pjesë Edi Rama, Aleksandar Vuçiç dhe Zoran Zaev; u diskutuan dhe u përgatitën marrëveshje për lëvizjen e lirë, tregun e punës, identifikimin elektronik dhe çështje të tjera ekonomike. Kosova nuk iu bashkua nismës.

17. Agjenda e publikuar për takimin e “Open Balkan” në Tiranë në dhjetor 2021 dokumenton pjesëmarrjen e Alex Sorosit në aktivitetet përreth takimit.

18. Raportimi i 6 nëntorit 2021 mbi deklaratën e Edi Ramës lidhur me praninë e Alex Sorosit në aktivitetet e “Open Balkan”. Rama e vlerësoi publikisht rolin e Fondacionit për Shoqëri të Hapur në Shqipëri.

19. Njoftimi publik për aktivitetin e “Republican Serbs/Serbs for Trump” në Dallas, 9 shtator 2026. Raportimet e 4 shtatorit identifikojnë aktivitetin, vendin, orarin dhe listën e figurave të përmendura nga organizatorët.

20. I njëjti njoftim sqaron se lista e figurave është listë e të ftuarve dhe se pjesëmarrja varet nga agjenda. Për këtë arsye, artikulli nuk e paraqet pjesëmarrjen e secilit si fakt të kryer.

21. Richard Grenell, postim publik i 1 shtatorit 2026, i dokumentuar nga raportimet e 2 shtatorit.

22. Isa Mustafa, deklaratë publike e 2 shtatorit 2026 mbi qëndrimin e gjashtë deputetëve të LDK-së.

23. KOHA, “Bytyqi: 6 deputetët e LDK-së që kundërshtojnë Sejdiun janë të lidhur me Isa Mustafën, PDK-në dhe AAK-në”, 2 shtator 2026. Burimi dokumenton deklaratën e analistit Seb Bytyqi për lidhjen politike të grupit me Isa Mustafën.

24. International Crisis Group, “Kosovo Spring”, 1 mars 1998. Raporti identifikon Isa Mustafën si ministër të Financave në qeverinë e Bukoshit dhe dokumenton konfliktin politik Bukoshi–Rugova.

25. ICTY, “Ibrahim Rugova”. Dëshmia e Rugovës dokumenton arrestimin shtëpiak dhe detyrimin për të shkuar në Beograd më 2 prill 1999.

26. Dokumentacioni historik mbi misionin e Jevgeni Primakovit në Beograd gjatë luftës së Kosovës, në mars 1999. Për këtë pjesë duhet përdorur dokumentacioni bashkëkohor diplomatik, jo interpretime të mëvonshme.

27. Presidenca e Republikës së Serbisë, 25 tetor 2023. Dokumenti zyrtar konfirmon dekorimin e Richard Grenellit nga Aleksandar Vuçiçi.

28. Dokumentacioni mbi “Open Balkan” dhe agjenda e takimit të Tiranës në dhjetor 2021.

29. Njoftimi i aktivitetit “Republican Serbs/Serbs for Trump” në Dallas, 9 shtator 2026.

30. Raportimet e 2 shtatorit 2026 mbi gjashtë deputetët dhe mbështetjen publike të Richard Grenellit.

31. Dokumentacioni zyrtar i institucioneve të Kosovës mbi takimet me përfaqësuesen e SHBA-së në Kosovë gjatë vitit 2026, ku theksohen konsolidimi institucional, stabiliteti demokratik dhe partneriteti strategjik Kosovë–SHBA.

32. Reuters dhe raportimet e 2 shtatorit 2026 mbi marrëveshjen për Bekim Sejdiun, kundërshtimin e gjashtë deputetëve, qëndrimin e Isa Mustafës dhe reagimin publik të Richard Grenellit. R Reuters

Prishtinë,05.09.2026

Vizita e Dr. Sali Berishës në Shtetet e Bashkuara nuk është thjesht një udhëtim i një politikani shqiptar përtej Atlantikut. Ajo ka një peshë të veçantë politike dhe simbolike, sepse vjen pas pesë vitesh në të cilat marrëdhënia e tij me Uashingtonin zyrtar ishte shënuar nga një prej goditjeve më të forta politike të karrierës së tij: shpallja “persona non grata” nga Departamenti amerikan i Shtetit. Në maj të vitit 2021, Departamenti i Shtetit e shpalli Berishën të papërshtatshëm për të udhëtuar në Shtetet e Bashkuara, duke e akuzuar për përfshirje në “korrupsion të rëndësishëm” dhe duke e lidhur masën me përdorimin e pushtetit për përfitime personale, familjare dhe politike.  Berisha i ka mohuar vazhdimisht këto akuza dhe e ka kundërshtuar vendimin amerikan.

Pesë vjet më pas, panorama ka ndryshuar. Në qershor 2026, Departamenti i Shtetit konfirmoi se ishin dhënë përjashtime për disa persona të prekur nga masat e mëparshme të parashikuara nga neni 7031(c), duke argumentuar se këto përjashtime i shërbenin një “interesi bindës kombëtar”.  Në atë kohë, Berisha e konsideroi këtë zhvillim si fundin e një padrejtësie ndaj tij. Megjithatë, ky zhvillim nuk duhet interpretuar si një certifikatë pafajësie apo si një deklaratë amerikane se të gjitha akuzat e vitit 2021 ishin të pavërteta. Dhe pikërisht këtu qëndron thelbi i debatit.  Çfarë do të thotë rikthimi në Amerikë?

Berisha tashmë shkon në SHBA në një cilësi krejt tjetër nga ajo e viteve të fundit: Ai po viziton Amerikën javën që vjen si kryetar i Partisë Demokratike dhe lider i opozitës shqiptare.  Pjesëmarrja e tij në një aktivitet të Partisë Republikane amerikane dhe takimet me shqiptarët e Amerikës i japin vizitës së tij një dimension të dyfishtë. Nga njëra anë është marrëdhënia e tij me politikën amerikane. Nga ana tjetër është marrëdhënia e tij me komunitetin shqiptaro-amerikan, i cili historikisht ka luajtur një rol të rëndësishëm në forcimin e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane. Për Berishën dhe mbështetësit e tij, rikthimi në SHBA është një moment simbolik: një politikan që për vite nuk mund të shkelte në territorin amerikan tani është përsëri atje.  Është e kuptueshme që kjo të interpretohet prej tyre si një fitore politike.  Por një analizë serioze duhet të ndalet këtu dhe të bëjë dallimin midis heqjes së një pengese për hyrjen në SHBA dhe një mbështetjeje zyrtare të administratës amerikane për Sali Berishën ose Partinë Demokratike.  Këto janë dy gjëra të ndryshme.

Dhe ky dallim është i rëndësishëm pikërisht për të mos e kthyer analizën politike në propagandë.

Mbështetësit e Berishës kanë arsye ta shohin vizitën me optimizëm.

Për pesë vite, “non grata” amerikane ishte përdorur si argument politik kundër tij. Ajo ndikoi në marrëdhëniet e tij me faktorë politikë brenda dhe jashtë Shqipërisë dhe u bë një prej temave kryesore të përplasjes brenda së djathtës shqiptare.  Tani situata ka ndryshuar. Berisha mund të udhëtojë në SHBA, të marrë pjesë në aktivitete politike dhe të takohet me përfaqësues të diasporës.  Për demokratët shqiptarë, ky është padyshim një zhvillim që krijon hapësirë të re politike. Por mbi të gjitha, është një test.  Sepse pyetja nuk është vetëm nëse Berisha mund të rikthehet fizikisht në Amerikë.  Pyetja është nëse ai mund të ndërtojë një marrëdhënie të re, të qëndrueshme dhe institucionale me Uashingtonin zyratr. E kjo nuk arrihet me fotografi, as nuk arrihet me deklarata triumfaliste.  Dhe për më tepër, nuk përcaktohet nga një vizitë e vetme.

Ndërkohë që kundërshtarët e Berishës kanë një argument po aq të rëndësishëm duke thenë se politika amerikane nuk duhet interpretuar përmes optikës së politikës së brendshme shqiptare.  Fakti që një masë udhëtimi është hequr nuk do të thotë domosdoshmërisht se SHBA-ja ka ndryshuar çdo vlerësim që ka pasur për periudhën e gjatë të veprimtarisë politike të Berishës.  Po kështu, pjesëmarrja në një aktivitet të Partisë Republikane amerikane nuk është automatikisht një mbështetje e administratës amerikane për Partinë Demokratike shqiptare. Kjo duhet thënë qartë. Historikisht, partitë politike amerikane kanë marrëdhënie ndërkombëtare dhe lidhje me parti simotra në vende të ndryshme. Një ftesë, një takim apo një pjesëmarrje në një aktivitet politik është me rëndësi, por nuk duhet ekzagjeruar.

Por ka edhe një element tjetër në këtë mes e që është diaspora shqiptaro=-amerikane.  Ndoshta një nga aspektet më interesante të kësaj vizite është takimi i Berishës me diasporën shqiptare në Amerikë.

Për dekada, shqiptarët e Amerikës kanë qenë ndër mbështetësit më të fuqishëm të çështjeve shqiptare. Ata kanë ndërtuar ura me institucionet amerikane dhe kanë ndikuar në mënyra të ndryshme në forcimin e marrëdhënieve midis dy vendeve.  Pikërisht për këtë arsye, çdo lider shqiptar që shkon në SHBA duhet ta shohë diasporën jo thjesht si një elektorat jashtë kufijve të Shqipërisë, por si një pjesë të rëndësishme të lidhjes historike shqiptaro-amerikane.  Berisha ka një histori të gjatë marrëdhëniesh me komunitetin shqiptaro-amerikan. Takimi me diasporën, në këtë kuptim, mund të jetë edhe më i rëndësishëm se një pjesë e takimeve politike.  Sepse një lider opozitar shqiptar që kërkon të rikthehet në pushtet ka nevojë jo vetëm për mbështetje brenda Shqipërisë, por edhe për të treguar se mund të ndërtojë marrëdhënie serioze, institucionale dhe të besueshme me aleatët strategjikë të vendit.

Një pyetje e rëndësishme është nëse kjo përben vërtetë një “rehabilitim” i Berishës nga administrata amerikane?  Ma merr mendja se kjo është pyetja që do të dominojë debatin në Tiranë.  Përgjigjja ime do të ishte se nuk duhet nxituar.  Po, heqja e pengesës për hyrjen në SHBA është një fakt i rëndësishëm. Vizita e Berishës në Amerikë është një fakt tjetër i rëndësishëm.  Pjesëmarrja e tij në një aktivitet të së djathtës amerikane është gjithashtu një zhvillim që meriton vëmendje. Por nga këto fakte nuk mund të nxirret automatikisht përfundimi se Shtetet e Bashkuara kanë dhënë një “vulë” politike për Berishën.  Në të njëjtën kohë, do të ishte po aq e pasaktë të pretendohej se vizita nuk ka asnjë rëndësi.

Ka rëndësi. Dhe jo pak.

Sepse një lider i opozitës shqiptare po rikthehet në një vend ku për pesë vite kishte qenë i ndaluar të udhëtonte.  Një kapitull i ri, por jo domosdoshmërisht, një faqe e bardhë.   Sali Berisha është një nga figurat më të rëndësishme dhe më të debatueshme të historisë politike shqiptare të tri dekadave të fundit.  Ai ka qenë president, kryeministër, themelues dhe lider historik i së djathtës shqiptare dhe sot është përsëri në krye të opozitës.  Prandaj, rikthimi i tij në SHBA nuk mund të ndahet nga kjo histori.  Por politika është edhe art i përshtatjes me rrethanat e reja.

Berisha ka një mundësi për të hapur një kapitull të ri në marrëdhëniet me Uashingtonin.  Nëse do të jetë vërtet një kapitull i ri, këtë nuk do ta përcaktojë ceremonia e pritjes, një konferencë, një fotografi apo një takim.  Do ta përcaktojnë kontaktet e ardhshme, mesazhet politike, marrëdhëniet institucionale dhe rezultatet konkrete. Në këtë kuptim, vizita e Berishës në Amerikë duhet parë me interes, por edhe me maturi.

As si triumf i pakushtëzuar. As si një vizitë pa rëndësi. Por si një mundësi për një fillim të ri. Dhe ndoshta ky është aspekti më interesant i gjithë kësaj historie:  A do të jetë rikthimi i Sali Berishës në Amerikë thjesht rikthimi i një politikani që tani mund të udhëtojë përsëri në SHBA, apo fillimi i një marrëdhënieje të re politike me Uashingtonin zyrtar?

Besoj se përgjigjen nuk do ta japë kjo vizitë.  Përgjigjen do ta japë ajo që do të ndodhë pas saj.

Frank Shkreli

Vetëm në Shqipërinë e sotme ndodh që mësimdhënës universitetesh me shumicë shprehen aktivisht dhe vazhdimisht kundër protestave të të rinjve dhe në mbështetje të korrupsionit.

Zakonisht auditorët e universiteteve janë mjedise ku farkëtohet mendimi më i përparuar intelektual i kohës, ku pedagogët e shohin të arsyeshme të ushqejnë standardet më të larta morale te të rinjtë që kanë përballë.

Edhe në vitin 1990të, megjithë shtypjen e egër komuniste, pjesa më e madhe e pedagogëve u rreshtuan krah studentëve protestues.

Të tjerët, më së shumti, heshtën.

Ndërsa sot në rrjetet sociale sheh një tufë mjeranësh që mbrojnë me fanatizëm një klasë politike të paskrupullt, të korruptuar deri në palcë, një sistem ekonomik e shoqëror të bazuar te krimi dhe vjedhja e hapur, një kalbëzim të të gjitha vlerave morale.

Është sistemi që i ka lidhur të gjithë punonjësit e administrates shtetërore, përfshirë edhe rrogëtarët e universiteteve, me vargonjtë e varësisë së plotë ekonomike dhe prej të cilëve as ata që e mbajnë veten për intelektualë nuk guxojnë të shkëputen.

Ndaj, me të njëjtin zell si edhe ata sahanlëpirësit që zenë karriget e parlamentit jo të zgjedhur nga populli por të emëruar nga kreu i partisë, ata zbatojnë urdhërat e kryebanditit që i mban të prangosur.

Për të ardhur keq.

Hulumtim mbi efektet administrative, demografike, politike dhe diskriminuese ndaj shqiptarëve etnikë e autoktonë në Serbi

Pasivizimi, fshirja ose pezullimi i adresave të banimit të qytetarëve shqiptar në krahinën e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit është bërë një çështje tepër serioze e të drejtave themelore të njeriut, të drejtave kolektive, sundimin e ligjit dhe funksionimin demokratik i institucioneve.

Kjo praktikë nuk duhet parë vetëm si një çështje teknike apo administrative, kur zbatimi i saj prek në mënyrë të veçantë shqiptarët etnik e autokton dhe jan prekur e përballen me vështirësi të shumta,  dhe tani jemi në procese të bazuara për të kundërshtuar vendimet administrative të pasivizimit, kështu lind një shqetësim i ligjshëm për diskriminim dhe për cenimin e ushtrimit efektiv të të drejtave themelore dhe kolektive të shqiptarëve në Serbi.

Si pasoj e gjithë këtij spastrimi etnik-lexo diskriminim  që quhet pasivizim, bazuar në hulumtimin  ku sipas Ligjit mbi vendbanimin dhe vendqëndrimin  (’’Gazeta Zyrtare e RS”), [1] me nr. 87/2011,që po vazhdon të zbatohet në mënyrë selektive e diskriminuese që na targetojnë vetëm neve shqiptarëve etnik e autokton në Serbi, dhe për të cilën kërkohet nga  BE-ja, të ndalojn këto praktika margjinalizuese e diskriminuese të bëjn trysni dhe ky Ligj  të ndryshohet, mbrenda  kësaj legjislatutra të Parlamentit të Serbisë, pasi është në kundërshtim me të gjitha aktet dhe konventa Evropiane dhe ndërkombëtare[2].

Kjo praktikë nuk duhet kuptuar e trajtuar thjesht si një procedurë administrative për verifikimin e vendbanimit. Serbia, pasivizimin  po zbatohet në mënyrë të njëanshme, disproporcionale,  ose pa mundësi efektive për kundërshtim ligjor, (në shumë raste të pasivizuarve fare nuk ju lëshohen vendime, mbi pasivizimin e adresave), kjo prodhon pasoja të drejtpërdrejta mbi pamundësin e ushtrimin e të drejtave civile, politike, sociale dhe ekonomike të qytetarëve shqiptar etnik e autokton në Krahinën e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës, dhe gjithëandej Serbisë. Pikërisht për këtë arsye, çështja e pasivizimit të adresave në në këtë Krahinë kërkon vëmendje të shtuar nga institucionet evropiane dhe mekanizmat ndërkombëtarë për mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe atyre kolektive.

Pasivizimi i adresave dhe i vendbanimit ka rëndësi të madhe në marrëdhëniet e qytetarit me administratën publike dhe në ushtrimin praktik të një sërë të drejtash. Kur një qytetari i pasivizohet adresa, mund të shfaqen pengesa serioze në dokumentacionin personal, në dëshmimin e vendbanimit, në ushtrimin e të drejtës së votës dhe në procedura të tjera administrative.

Sa është numri i qytetarëve shqiptar etnik e autokton në Krahinën e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës, dhe gjithëandej Serbisë i të pasivizuarve, dhe numri në raport me shtetasit e tjerë në Serbi? 

Numri i të pasivizuarve, fare nuk dihet zyrtarisht, pasi ka  një munges të pashembullt të transparencës, ndihet një munges e qasjes për të pasur një statistikë të pubikuar zyrtare.  Bazuar në shenime dhe statistikë jo  të verifikuar sakt, del konstatimi i mbështetur në disa të dhëna nga Shoqata shqiptare  që jan marr aktivisht me pasivizimin del  se çdo i 4-ti, shtetas i Serbisë që i përket nacionalitetit shqiptarë nga Komuna e Preshevës, Medvegjës,  dhe Bujanocit-është i pasivizuar, apo shprehur në numër, jan mbi 25 mijë qytetar shqiptarë, që na u pasivizuar adresat. Kur kësaj i shtojm edhe shqiptarët etnik e autokton, që jan jashta këtyre 3 komunave, del se numri i shtetasëve të Serbisë nga përkatësia nacionale e shqiptarëve jan mbi 50-70 mijë qytetar të pasivizuar, jan  fshirë nga rexhistrat civil-jan  pasivizuar në kuptimin administrativ, duke i humbur të gjithë të drejtat. Me pasivizimin e adresave, si një spastrim etnike me mjetet administrative, është  prekur më së shmti Komuna e  Medvegjës, sipas të dhënave rezultojn se  85 për qind e shqiptarëve janë pasivizuar në Komunën e Medvegjës, kurse në Bashkësin Lokale të Zarbicës dhe Bashkësin Lokale të Muhocit,rezultojn se mbi 80 për qind e shqiptarëve janë pasivizuar në këto 2 Bashkësi Lokale që njihet si  Malësi e Bujanocit.

Pasivizimi rrezikon  në përfaqësimin proporcional e demokratik të shqiptarëve në Serbi

Një nga aspektet më shqetësuese është ndikimi i mundshëm i pasivizimit mbi pjesëmarrjen politike të shqiptarëve, për të ushtruar të drejtën ligjore të votës, dhe për të qen i votuar. Nëse qytetarë të regjistruar më parë në një komunë nuk figurojnë më me adresë aktive dhe kjo ndikon në regjistrimin ose ushtrimin e të drejtës së votës, atëherë pasojat nuk janë më vetëm individuale, kalojn dhe jan edhe kolektive, dhe:

1. zvogëlimi artificial i popullsisë,
2. shpërndarjen e burimeve dhe buxheteve publike/Ndikimi në buxhet dhe investime/,
3. rrezikimi i përdorimit të gjuhës dhe simboleve,
4. pjesëmarrjen në zgjedhjet lokale,Këshillin Kombëtar Shqiptar  dhe zgjedhje parlamentare,
5. përfaqësimin proporcional në Polici, Gjykatë, Prokurori, dhe institucione lokale dhe qendrore,
6. vendimmarjen, peshën institucionale të shqiptarëve etnik dhe autokton,

Për këtë arsye, duhet  një transparencë[3], përmesë një statistike zyrtare e  të dokumentuar e ndryshimeve në numrin e qytetarëve me adresë aktive dhe e ndikimit të tyre në proceset zgjedhore dhe institucionale.

Çështja e pronës dhe e të drejtave pasurore që barten e trashëgohen

Çështja e pronës dhe e trashëgimisë, paraqet vështirësi të lartë administrative që prek dokumentacionin personal, dëshmimin e vendbanimit apo qasjen në procedura administrative mund të krijojë e shfaqë probleme serioze praktike për qytetarët në ushtrimin dhe mbrojtjen e të drejtave të tyre që trashëgohen e barten. Pasivizimi i adresës duhet kuptuar dhe shqyrtuar  edhe nga ky prizëm prandaj është e domosdoshme që institucionet të publikojn dhe garantojnë se pasivizimi i adresës nuk përdoret në mënyrë që qytetarëve t’u krijohen pengesa të pajustifikuara në mbrojtjen dhe ushtrimin e të drejtave të tyre pronësore të trashëguara.

Përmes heshtjes administrative-Serbia rrezikon shpopullimin e shqiptarëve, si  një spastrim etnik-diskriminim

Bashkimi Evropian, do të duhej të kupton se pasivizimi i adresave është duke prodhuar një efekt të prekshëm, si të tillë që qytetarët shqiptar etnik e autokton po largohen në heshtje dhe administrativisht nga vendbanimet dhe lokalitetet e  tyre, edhe atëherë kur ata vazhdojnë të kenë lidhje reale me këto vendbanime. Një praktikë e tillë po zhvillohet në përmasa të mëdha dhe po prek e dëmton kryesisht nacionalitetin shqiptar në Serbi, kjo është domosdoshmëri se duhet të hetohet se kemi të bëjmë me një mekenzëm shtetëror, drejtpërdrejt apo tërthorazi, kontribuon në dobësimin demografik, politik dhe institucional të Shqiptarëve enik e autkton. Prandaj, termi shpopullim administrativ, i quajtur në gjuhën zyrtare si pasivizim  i adresave meriton vëmendje dhe pasi është një shqetësim  serioz.

Shqiptarët e Krahinës së Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit, jan duke kërkuar në realizim të drejtës se  çdo procedurë administrative të zbatohet në mënyrë të barabartë, transparente dhe jodiskriminuese.

Mbështeturse çdo i 4-ti, shtetas i Serbisë që i përket nacionalitetit shqiptarë nga Krahina  e Preshevës, Medvegjës, e Bujanocit, është i pasivizuar, apo shprehur në numër, jan mbi 25 mijë qytetar shqiptarë, që jan pasivizuar adresat, ky numër po e humbim statusin aktiv të adresës.

Si rrjedhoj e pasivizimit të adresave, po përballemi me pengesa në dokumentacion, në pjesëmarrjen politike apo në marrëdhëniet me institucionet publike, atëherë lind nevoja për një hetim të pavarur. Nuk mjafton që një praktikë të jetë e parashikuar formalisht me ligj. Ajo duhet të jetë edhe në përputhje me parimet e barazisë, proporcionalitetit, sigurisë juridike dhe mosdiskriminimit, që jan të zbatueshme edhe nga BE-ja.

Mbi arbitraritetin dhe jotransparencën, si proces i pasivizimit të adresave, e ka trajtuar edhe Këshilli për Mbrojtjen e Lirive dhe të Drejtave të Njeriut, dhe Këshilli Kombëtar Shqiptarë, dhe në bazë të grumbullimit të emrave është krijuar, punuar  një rexhistër, si data bazë, një statistik  e përafërt, ku jan evidentuar në bazë të vullnetit të secilit, me emra dhe mbiemra, dhe shenime përkatëse mbi   të pasivizuarit[4].

Pasojat e pasivizimit të adresave mbi qytetarët shqiptarë etnik

Një qytetar që përballet me pasivizimin e adresës mund të hasë vështirësi në marrëdhëniet e tij me institucionet shtetërore.Ndër pasojat që duhet të analizohen me kujdes janë:

1. vështirësitë në pajisjen ose përditësimin e dokumenteve personale,
2. pengesat në dëshmimin e vendbanimit,
3. ndikimi mbi regjistrimin në listat zgjedhore dhe ushtrimin e të drejtës së votës,
4. vështirësitë në procedura administrative dhe juridike,
5. ndikimi i mundshëm në qasjen në shërbime publike dhe sociale,
6. pasojat në marrëdhëniet pronësore dhe në procedurat që kërkojnë dëshmimin e statusit dhe adresës së banimit,
7. Pamundësia për pronësi dhe punësim,
8. Problemet me lirinë e lëvizjesetj

Këto pasoja duhet shqyrtuar[5]rast pas rasti dhe në përputhje me legjislacionin në fuqi.

Pasi pasivzimi  është duke prekur në mënyrë disproporcionale, vetëm shiqiptarët etnik e autkton, si  të një  etnikumi të caktuar, atëherë kemi një diskriminim shumë më të gjerë se një procedurë administrative.

Serbia i bartë të gjitha përgjegjësit mbi pasivizimin e adresave mbi qytetarët shqiptarë etnik

Pasivizimi i adresave ka ndikuar gjithashtu në zvogëlimin e përfaqësimit të shqiptarëve në institucionet lokale, duke sjellë një përkeqësim të dukshëm të situatës demografike dhe shoqërore në Rajon, ka krijuar një ambient të pasigurisë për shumë individë dhe familje shqiptare, jemi të privuar nga mundësia e pjesëmarrjes në jetën publike dhe politike, ka për qëllim të reduktojë ndikimin e pakicës shqiptare në Serbi. Pasivizimi i adresave cilësohet si një mjet që ndihmon në arritjen e qëllimeve politike të autoriteteve serbe për të kontrolluar dhe për të ndryshuar përbërjen etnike të këtyre 3 komunave. Republika e Serbisë duhet të sigurojë që të gjitha procedurat administrative të jenë transparente,[6] të kontrollueshme dhe të zbatohen njësoj ndaj të gjithë qytetarëve, pa dallim të përkatësisë etnike.Çdo qytetar duhet të ketë, të drejtën,si të:

1. informohet për arsyen e pasivizimit,
2. ketë qasje në vendimin administrative,
3. për ankim dhe shqyrtim gjyqësor efektiv në gjitha instancat gjyqësore,
4. për trajtim me proritet të lëndëve dhe tretman të barabartë,
5. që vendbanimi i tij real të merret seriozisht në procedurat administrative.

Pa këto garanci, krijohet pasiguri juridike dhe dobësohet besimi i qytetarëve në institucionet shtetërore.

Bashkimi Evropian,  ka përgjegjësi mbi pasivizimin e adresave mbi qytetarët shqiptarë etnik në Serbi

Bashkimi Evropian nuk duhet ta trajtojë këtë çështje vetëm si një problem të brendshëm administrativ të Serbisë.

Respektimi i të drejtave të njeriut, respektomi i të drejtave kolektive, sundimi i ligjit, mbi arbitraritetin dhe jotransparencën, si proces të pasivizimit të adresave,mosdiskriminimi dhe mbrojtja efektive e pakicave kombëtare janë pjesë e standardeve evropiane.Prandaj, institucionet e Bashkimit Evropian duhet të kërkojnë nga autoritetet më të larta  serbe,si:

1. publikimin e të dhënave të plota për numrin e adresave të pasivizuara në krahinën e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit,
2. transparencë mbi kriteret dhe procedurat e përdorura për pasivizim,
3. analizë të ndikimit të kësaj praktike mbi shqiptarët etnik e autokton,
4. sigurimin e mjeteve efektive juridike për qytetarët e prekur,
5. monitorim të pavarur në zbatimin e kësaj procedure,
6. dialog të drejtpërdrejtë me përfaqësuesit e shqiptarëve  në Krahinën e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit.

Krahina e Preshevës, Medvegjës e Bujanocit, nuk është një çështje e brendshme e Serbisë, por i përket Evropës

Çështja e shqiptarëve etnik e autokton të Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit nuk duhet parë vetëm përmes prizmit të politikës së brendshme të Serbisë. Po ashtu përmesë kësaj trajtese të hulumtuar  shfrytëzoj rastin të apeloj, meqë tani informacionet e themelore e të nevojshme i posedon BE-ja, pasi është alarmuar  e sinjalizuar dhe do të duhej ndërmarrë veprime konkrete e emergjente duke ngritur një Komision i ngarkuar për hetimin e pasivizimit, të ndalojnë menjëherë këto praktika diskriminuese dhe të ofrojnë mundësi për hetime të pavarura dhe transparente, duke siguruar e garantuar paraqitjen e numrit të sakt  të pasivizuarave.

Jo standarde të dyfishta

Bashkimi Evropian, nuk mund të ketë standarde të ndryshme kur bëhet fjalë për të drejtat e komuniteteve.Nëse  kërkon respektimin e të drejtave të një komuniteti në një pjesë të rajonit, të njëjtat parime duhet të zbatohen edhe për shqiptarët etnik e autokton edhe në Krahinën e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit.Të drejtat e njeriut nuk mund të varen nga përkatësia etnike, nga vendndodhja gjeografike apo nga interesat politike të momentit.

Një Evropë e bazuar në sundimin e ligjit duhet të jetë konsistente në mbrojtjen e të drejtave të të gjithë komuniteteve. Ajo lidhet drejtpërdrejt me parimet evropiane të demokracisë, të drejtave të njeriut, mbrojtjes së pakicave dhe sundimit të ligjit. Për këtë arsye, Bashkimi Evropian duhet të tregojë interes të veçantë dhe të kërkojë të dhëna të verifikueshme, transparencë dhe përgjegjësi institucionale. Pasivizimi i adresave në Krahinën e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit, dhe gjithëandej në Serbi nuk duhet të trajtohet thjesht si një procedurë administrative. Pasi  zbatimi i tij prek në mënyrë disproporcionale vetëm shqiptarët etnik e autokton, ai cenonë jo vetëm të drejtat individuale të qytetarëve-si të drejtën për pjesëmarrje politike dhe qasje efektive në shërbime publike-por edhe të drejtat kolektive të  shqiptarëve të kësaj Krahine, duke ndikuar në përfaqësimin politik, strukturën demografike dhe realizimin e barabartë të të drejtave proporcionale. Për këtë arsye, pasivizimi duhet t’i nënshtrohet një kontrolli të plotë, të pa anshëm të ligjshmërisë, proporcionalitetit, transparencës, monitorim ndërkombëtar dhe mosdiskriminimit, nuk duhet të mjaftohemi me deklarata politike, BE-ja, do të duhej kërkon zyrtarisht nga Serbia, si:

1. Sa shtetas të Serbisë në përgjithësi, ju është pasivizuar adresa,
2. Sa shtetas të Serbisë,nga nacionaliteti shqiptar  ju është pasivizuar adresa,
3. Sa është përpjestimi i qytetarëve shqiptar-në raport me nacionalitetet tjera në Serbi,
4. Cila është pasqyra e sipas vendbanimeve dhe lokaliteteve, të qytetarëve që jan pasivizuar,
5. Mbi çfarë kriteresh janë pasivizuar adresat,
6. Sa qytetarë (sipas përkatësisë nacionale),  kanë parashtruar ankimim në Institicionin e Avokatit të Popullit, kan apeluar,në Gjykatën Supreme, Kushtetuese, Gjykatën  e Strasburgut,
7. Sa vendime janë rrëzuar nga instancat e gjyqësore,

Çfarë ndikimi ka pasur kjo praktikë në listat zgjedhore dhe në përfaqësimin proporcional, dhe mbi të gjitha:

A po zbatohet kjo praktikë në mënyrë të barabartë ndaj të gjithë qytetarëve, apo po prodhon një efekt disproporcional ndaj shqiptarëve të krahinës së Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit.

Kështu Serbia, të ndëshkohet për këto veprime, gjithë të pasivizuarve t’ju kthehen adresat, mbrenda këtij viti kalendarik  dhe të kompenzohen për dëmet e shkaktuara, për këto vite. Pastrimi etnik, përmesë pasivizimit është një  diskrinimim klasik, po ndryshon strukturën etnike, formë e legalizimit të pastrimit etnik,është shkelje është në kundërshtim të gjitha dispozitave ligjore ndërkombetare.

Shqiptarët e Krahinës së Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit nuk kërkojnë privilegje,kërkojnë barazi para ligjit, siguri juridike, mbrojtje të të drejtave individuale dhe kolektive  dhe trajtim të barabartë me çdo qytetar tjetër nga BE-ja.Janë standarde themelore të një shoqërie demokratike dhe të një Evrope që pretendon se respekton të drejtat e njeriut dhe të drejta Kolektive.

Më 3 shtator 2026

Duke përdorur një qasje studimore, vështrimi  argumenton se veprimi  i Serbisë,  prodhon efekte të dëmshme dhe përbën shkeljen e të drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut, prandaj  me të drejtë është konstatim i bazar se është një spastrim etnik-diskriminim sistematik.

*Autori, përveç këtij vështrimi, ka realizuar edhe një studim më të gjerë si hulumtim mbi pasivizimin e adresave-si një  formë e spastrimit etnik-diskriminim, i prezantuar në trajtesa dhe kumtesa shkencore. Vështrimi përfshin referenca kredibile për temën  e trajtuar, që jan edh burimet kryesore nga hulumtimi mbi pasivizimin e adresave, për shqiptarët e Krahinës së Preshevës, Medvegjës e Bujanocit, si spastrimin etnik-diskriminimin sistematik.

[1]https://www.paragraf.rs/propisi/zakon_o_prebivalistu_i_boravistu_gradjana.html,

[2] Gjykatën Evropiane për të drejta të njeriut,  Deklaratën Universale për të drejta e njeriut,Konventën Evropiane për  mbrojtjen e të drejtave dhe lirive themelore  të njeriut dhe protokollit të saj, Konventën Ndërkombëtare  për të drejtat civile e politike  dhe protokollit të saj, Konventën Kornizë e Këshillit të Evropës për mbrojtjen Pakicave Kombëtare, Konventën për të drejtat e fëmijës, Konventën për eleminimin e të gjitha formave të diskriminimit racor,

[3] zakona o državnoj upravu (Sl..GLASNIK R.Srbije br.79/05 i 10/07),

[4] https://pasivizimi.com/,

[5]Zakona o ministarstvima R.Srbije (Sl.Glasnik R.Srbije br.16/11),

[6]Zakona o opštem upravnom postupku (Sl.glasnik R.Srbije’’ br.18/16).