VOAL

VOAL

Shkëlqimi i familjes së madhe, Selim Mborja (Venxha), bën dritë edhe sot – Nga Vepror Hasani

July 19, 2018

Komentet

Arkivi i VOAL- Francesco Cossiga: MARIONETA NË DUART E BANKIERËVE DHE NË LUMIN E PARASË SË KORRUPSIONIT- LUNDROJNË KARRIERAT DHE PASURITË PERSONALE

MARIONETA NË DUART E BANKIERËVE DHE NË LUMIN E PARASË SË KORRUPSIONIT- LUNDROJNË KARRIERAT DHE PASURITË PERSONALE
E Djelë, 06.06.2010, 08:15am (GMT1)

 

“Testamenti” i ish-Presidentit italian Francesco Cossiga (Françesko Kosiga)

I moshuar dhe i sëmurë, ky libër është fjala e fundit e tij.

1- “Bilancet e të gjitha partive janë akoma sot sistematikisht false, paratë e financimit publik janë vetëm një pjesë minimale dhe kështu që nuk ka personalitet politik që nuk mund të plaset në burg për tanxhente”.

2- “Politikanët janë tashmë marioneta në duart e bankierëve dhe në lumin e parasë korrupsion lundrojnë karrierat dhe pasuritë personale të shumë prej tyre”.

3- “‘Duart e pastra’ nuk lindi me arrestimin e Mario Chiesa. Aksioni i Prokurorisë u inkurajua nga FBI-ja amerikane dhe nga pushtetet e forta italiane”.

4- “Pushteti mafioz, kamorrist dhe ndrangetist nuk janë të huaj: Janë shprehje e karakterit dhe e një ndjenje të rrënjosur në disa popuj italianë”.

5- “Masakra e Bolonjës qe vepër e palestinezëve. Nganjëherë terrorizmi është i dobishëm”.

6- Kriza ekonomike: “Paguam shtrenjtë euron për faj të vanitetit të Ciampi e Prodi”.

“Politika dhe paraja? Bilancet e partive janë akoma sot fallso”

Me sa duket, gjithçka kthehet: Duar të Pastra, korrupsioni, raporti pervers midis politikës dhe parasë. Është për t’u skandalizuar? Sipas Francesco Cossiga, jo. Sepse, siç shpjegohet në librin në dalje për shtëpinë botuese “Aliberti” të titulluar “Fotti il Potere, gli arcana della politica e dell’umana natura”, “midis politikës dhe parasë do të ekzistojë gjithmonë një lidhje e pazgjidhshme” dhe nuk mjaftojnë “logjikat moraliste tipike italiane për ta asgjësuar”. Maksimumi, mund të fshihet.

Por nuk mund të mendohet se rregullat jo të shkruara të lojës politike si me magji të përmbysen. Në fakt, Presidenti thotë se “siç ndodhte gjatë Republikës së Parë, bilancet e të gjitha partive akoma sot janë sistematikisht fallso”, paratë që marrin nëpërmjet financimit publik “janë vetëm një pjesë minimale e atyre të cilat praktikisht mund të disponojnë” dhe prandaj “nuk ka personalitet politik që nuk mund të plaset në burg për tanxhente”.

I ka ndodhur edhe Cossiga të menaxhojë para të tjetërkujt dhe në libër këtë e tregon. Tregon edhe se, sot ashtu si atëherë, nuk ka parti të madhe në të cilën të mos shfaqen personazhe meritat politike të të cilëve mbesin të mbështjella me mister, por karrierat e të cilëve justifikohen me raportin ekskluziv që kanë ditur të endin me atë që e ka vërtet paranë. Sepse “politikanët tashmë janë marioneta në duart e bankierëve” dhe “mbi lumin e parave fryt i korrupsionit lundrojnë karrierat dhe pasuritë personale të shumë prej tyre”.

Kështu që mund të ndodhë edhe që pak nga kjo para e destinuar për të financuar politikën të ngecë në duart e politikanëve. Por, do të ishte e arsyeshme të mos shfaqej pikëllim. Francesco Cossiga citon një pjesë të letrës të shkruar nipit nga liberali Massimo D’Azeglio, kur në vitin 1852 la postin e Kryeministrit të Mbretërisë së Sardenjës: “Asnjë vepër publike nuk mund të realizohet tashmë pa ndonjë njeri që të pasurohet prej saj”.

Domethënë, më mirë të dorëzohesh. Sepse ta vësh theksin mbi aspektin moral të të vepruarit politik rrezikon që t’i lihen pasdore objektivat natyrore: të bësh, të realizosh gjëra në interesin e përgjithshëm. Në fakt, Cossiga mendon se moraliteti individual duhet të raportohet mirë me efikasitetin e qeverisë, sepse “është më mirë politikani që vjedh pak, por që di të qeverisë mirë sesa një i ndershëm, por i paaftë”. Vështirë që një “ndjeshmëri” e tillë të mund të përshkojë radhët e Prokurorisë, e cila është e përbërë nga njerëz si të gjithë, domethënë jo domosdoshmërisht të huaj ndaj sharmit të pushtetit.

Dhe të parasë. Për pasojë, mund të ndodhë që hetime objektivisht legjitime t’u përgjigjen logjikave ekskluzivisht politik ose të pushtetit. Për shembull: sipas Cossiga, “‘Duart e Pastra’ nuk lindën me arrestimin e Mario Chiesa. Kam folur me sipërmarrës të mëdhenj të ndryshëm të përfshirë dhe të gjithë më kanë thënë se u janë kontestuar fakte të mësuara nga prokurorët vite më parë falë përgjimeve. Ka diçka që nuk shkon: pse ato investigime prej vitesh të harruara janë lëshuar papritmas midis këmbëve të shtresës politike?”. Sipas Presidentit, atëherë veprimi i Prokurorisë u inkurajua nga FBI-ja amerikane dhe nga pushtetet e forta italiane.

Objektivi? Të përmbysej një sistem politik i sfilitur dhe, nga këndvështrimi i tyre, tashmë që nuk hynte në punë. Rregulli nuk ka ndryshuar: “Policia Gjyqësore nuk u përgjigjet më superiorëve të saj, si rezultat prokurori i telefonon funksionarit të turnit dhe i thotë: ‘Ti përgjo X-in, nëqoftëse rezulton ndonjë gjë e dobishme për hetimin, e kam lënë tashmë një hapësirë të bardhë në akte; në rast të kundërt, vendosi menjanë kasetat sepse mund të bëhen të dobishme…'”.

Në ato përgjime gjendet nganjëherë edhe prova e bashkëpunimit me kundërpushtetin mafioz. E habitshme? Aspak: “Italia – hap krahët Cossiga – është Itali: Italia e mafies, e kamorrës dhe e ndrangetës. Fatkeqësisht, do të jetë gjithmonë kështu. Duhet të dorëzohemi, sepse pushteti mafioz, kamorrist dhe ndrangetist nuk janë të huaj për ne: janë shprehje e karakterit të njerëzve të cilëve u drejtohen dhe i korrespondojnë një ndjenje të rrënjosur në disa popuj italianë. Kështu që, për shembull, edhe kush nuk është kamorrist në kuptimin e ngushtë të fjalës, por aspiron të qeverisë krahinën e Campania, e di shumë mirë se nuk duhet t’i çajë dërrasat kamorrës…”.

Gjë që, konkretisht, çfarë nënkupton? “Nënkupton shumë gjëra, më banalja është se nëqoftëse në një tenderim merr pjesë një kompani me lidhje të dyshuara me kamorrën ajo kompani do të shpallet fitimtare… I njëjti diskutim për mafien. Për të bërë politikë duhet të kihen raporte me kë ka pushtetin dhe në Siçili, siç e dinë edhe edhe ata pak demokratë të së majtës të aftë që të marrin ndonjë votë në ishull, të bësh politikë pa hyrë në kontakt me mafien është e pamundur. Veç në mos pranofsh të luash një rol më pak se dytësor…”, gjë që për pjesën më të madhe të politikanëve (edhe të atyre të “ndershëm”) do të ishte një zgjedhje kundërnatyrë.

Ata që shpikën P2 qenë amerikanët

Nuk është vetëm paraja, natyrisht. Mbretëria e errët e pushtetit të padukshëm mbi të cilin shpesh mbështetet pushteti politik përbëhet nga zëra të ndryshëm dhe një fjalë që prej shumë kohësh fryn mbi politikën italiane është fjala masoneri. Fjalë e dashur për Francesco Cossiga, që mason thotë se nuk ka qenë asnjëherë, por që si i tillë konsiderohet nga shumë. Edhe pse është vetë ai që e ka lënë të nënkuptohet. Luan. Pëlqen të kujtojë gjyshin “mason të ritit skocez dhe të adhuruar të Lozhës së Sassari” dhe kur duhet e mbron institucionin nga sulme, kritika dhe klishe.

Zoti President, a është në gjendje masoneria ta influencojë politikën?

“Po iu përgjigjem me një moto, pak të njohur, të Alcide De Gasperi: ‘Ta dish se ekziston, por të mos flasësh kurrë dhe të kesh të paktën 2 ministra masonë në qeveritë që formohen'”.

Pse?

“Sepse masoneria mund të kthehet gjithmonë të jetë e dobishme. Natyrisht që sot nuk e ka më forcën që kishte në Tetëqindën, kur ishte feja civile e Rilindjes kundër kishës dhe bashkonte monarkistë e republikanë. Atëherë masoneria përkonte me shtetin dhe masonë qenë drejtuesit e forcave të armatosura dhe të karabinierëve. Sot masoneria është akoma influente, por sigurisht më pak se dikur”.

Pse bëhet njeriu mason?

“Ou, hëh, duhet dalluar. Në ditën e sotme, në valën e sugjerimeve new age dhe ndoshta të letërsisë së Paulo Coelho, ka që bëhet mason i shtyrë nga një dëshirë njerëzore për transhendencë dhe për spiritualitet jashtë nga feja tradicionale. Për të tjerët është një formë dallimi shoqëror: në lozhë gjenden bashkë me njerëz shumë më të lartë në hierarki se ta dhe mendojnë se mund t’u nxjerrin ndonjë përfitim”.

Vlen më shumë ideali apo interesi?

“Pyetje e vështirë, besoj se për shumë interesi është një shtytje më shumë se e mjaftueshme…”

Domethënë mund të ndodhë që politikanë kundërshtarë në Parlament në mbrëmje të ndodhen në të njëjtën lozhë: A ka ndonjë efekt kjo mbi gjërat e politikës?

“Mund të ketë, sigurisht. Në lozhë shtrëngohen lidhje personale, lindin raporte, konceptohen biznese… Por ajo që bën diferencën midis një qëndrimi linear dhe një qëndrimi, le të themi kështu ekuivok, zakonisht janë fortësia morale dhe ndjenja shtetërore e secilit”.

Nga masoneria tek P2, hapi është i vogël…

“Njerëzit nuk e dinë se P2 është shpikur nga Shtetet e Bashkuara, vend në të cilin influenca e ‘iluminatëve’ përfaqësohet nga simbologjia masonike e riprodhuar në mënyrë emblematike në kartëmonedhat 1 dollarëshe dhe në të cilin prej 44 presidentëve që kanë pasuar njëri-tjetrin në Shtëpinë e Bardhë deri më sot vetëm 3 nuk ka qenë masonë: dy prej tyre (McKinley dhe Kennedy) u vranë, ndërsa i treti (Nixon) u shtrëngua që të japë dorëheqjen. Përsa i përket Obama, nuk do të dija ta thoja. Por nëqoftëse do të përfundojë i vrarë edhe ai, mund të nënkuptojë se nuk ishte mason… Megjithatë, P2 ekziston qysh kur Roma është bërë kryeqyteti i Italisë dhe ishte lozha në të cilën regjistroheshin masonët që mbulonin poste të larta shtetërore. Kjo shpjegon edhe faktin pse nuk ekzistonte detyrimi për të frekuentuar Tempullin të shtunën në darkë dhe pse mund të regjistroheshe edhe në veshin e “Vëllait të Madh”. Shtetari i parë i P2 qe Giuseppe Zanardelli, shumë herë ministër dhe në vitin 1901 Kryeministër. Në kohëra më të vonshme, kur amerikanët panë se komunistët po afroheshin shumë në zonën e pushtetit e bënë P2 një shoqatë hiperatlantiste. Le të themi të vërtetën, e imagjinoni se çfarë mund t’u interesonte disa bankierëve të caktuar apo disa krerëve të Shtabit të Përgjithshëm të Licio Gelli… Aderimi në P2 ka qenë për shumë njerëz vetëm një mënyrë për të pasur raporte të mira me Shtetet e Bashkuara, të cilët ngarkuan pikërisht Gelli, të cilin unë e njoh mirë, që ta organizonte gjënë”.

Me çfarë qëllimi?

“Me qëllimin e të qenit gjithmonë të informuar lidhur me atë që ndodhte në Itali, për ta vonuar sa më shumë të ishte e mundur ardhja në pushtet e komunistëve dhe për të pasur në dispozicion një baluard të fundit të demokracisë atëhere kur situata realisht të kish percipituar”.

Ndërkohë, piduistët bënin afera…

“Po, sigurisht, siç ndodh në të gjitha shoqatat. Por njerëzit nuk e dinë ose nuk e kujtojnë sa pas të gjithë tam-tamit që është bërë Kasacioni ka vendosur se anëtarësimi në P2 nuk përbën krim. Të qenit i regjistruar në P2 apo në një klub ku luhen boçe ishte, si të thuash, e njëjta gjë!”.

Për 30-vjetorin e sekuestrimit Moro është rikthyer të flitet për P2, në të cilën, veç të tjerëve, qenë regjistruar të gjithë, ama të gjithë, krerët e shërbimeve sekrete të atëhershme, pse jo dhe kreu i Skuadrës së Lvizshme, përgjegjës i postblloqeve në Romë dhe komandanti i Bërthamës Hetimore të Karabinierëve. Ka që beson se kjo është më shumë se e mjaftueshme për të shpjeguar lirimin e munguar të pengut.

“Përralla! Pastaj, shiko, me rregull drejtorët e shërbimeve sekrete janë emëruar të gjithë me marrëveshjen e Partisë Komuniste dhe imagjinoni nëse Shërbimi i Vigjilencës i Partisë Komuniste italiane nuk e dinte se qenë piduistë…”.

Shërbimi i vigjilencës i Partisë Komuniste italiane?

“Po, ishte një prej shërbimeve të informacionit më kapilar brenda administratës shtetërore: shumë zot dhe shu-më-të-in-for-muar! Mendo se zbulova vetëm disa vite pasi kisha qenë ministër i Brendshëm se kishin kontakte konstante me shërbimin sekret ushtarak dhe me atë civil. Dhe ministri nuk dinte absolutisht asgjë! E tregoj këtë për të thënë se PKI-ja e P2 dhe kush qenë anëtarët e saj dinin gjithçka, por nuk e kam supozuar asnjëherë se kjo përfaqësonte një kërcënim në kuptimin e vërtetë të fjalës”.

Praktikisht P2 është shkrirë?

“Po, praktikisht u shkri dhe Giovanni Spadolini, që këtë e bëri një gur themeli të politikës së tij, nëpërmjet Mjeshtrit të Madh Armandino Corona i spastroi piduistët nga masoneria me skrupull të paparë. Një zell që e vuri në kontrast me Lozhën e Madhe të Londrës, nga momenti që një mason nuk mundet ose më mirë nuk mundej të denonconte dhe të bënte të gjykohej nga drejtësia e thjeshtë një vëlla mason”.

Një shënim i thjeshtë në krah, nxjerrë nga një faqe e zverdhur e shënimeve të një kronisti të tjetër. Është përmbledhja e ardhjes në Romë e ambasadorit të ri amerikan Graham Martin, njeri i lidhur me CIA-n. Jemi në fundin e viteve ’60, është një mëngjes i vakët dhe në këmbët e shkallares të avionit të sapoardhur nga Uashingtoni qëndrojnë dy makina. E para, më afër, është ajo e funksionarëve të amasadës të ardhur për të pritur shefin e ri. Për të dytën, të ndaluar disa metra më tej, nuk dihet asgjë. Vetëm ajo që shikohet: është një Mercedes i errët. Martin zbret nga avioni, përshëndet me ngut njerëzit e ambasadës dhe drejtohet drejt Mercedesit. Prej andej del një njeri shtatshkurtër të cilin ambasadori e përqafon në mënyrë vëllazërore dhe me të cilin rehatohet në sediljen e pasme. Mercedesi niset menjëherë, ai njeri ishte Licio Gelli.

(Marrë nga libri “Fotti il Potere – manuale sul potere politico”, i shkruar nga Andrea Cangini me Francesco Cossiga)

The Best of Cossiga

– “Politikanë jokoherentë? Sigurisht, edhe?”

– “Fuqitë e mëdha vrasin dhe torturojnë”

– “Të deformosh faktet nuk është si të montosh me art një skandal”

“Moro po që dinte t’i përdorte shërbimet sekrete…”

“Qysh kur i telefonova Gellit, pushuan së më sulmuari”

“Politika është art, kultura dhe arsyeja nuk vlejnë”

“Uniteti kombëtar është në rrezik”

“Amerika e ka kushtëzuar gjithmonë politikën tonë”

“Masakra e Bolonjës qe vepër e palestinezëve”

“Nganjëherë përhapja e terrorit mund të jetë e dobishme”

“Sot luftërat kryhen me fondet sovrane”

“Midis shtetit dhe Kishës ekziston një konflikt i pashërueshëm”

“Qe i mjaftueshëm ndonjë trup lundrues përgjatë Senës”

“Politika ushqehet me ankth”

“Terrorizëm është gjithmonë ai i të tjerëve”

“Në politikë o je mik, o je armik”

“Politikanët binden në mënyrë të thellë për atë që u vjen për mbarë”

“Kush jemi ne për të menduar se jemi më të mirë se Kaini?”

“Jo të gjithë e kanë të drejtën për të vërtetën”

“Kombet e Bashkuara janë një bllof, identiteti është kombëtar”

“Fatkeqësisht për ne, shtetet kanë peshë akoma”

“E paguam shtrenjtë euron për faj të vanitetit të Ciampi dhe Prodi”

“Për D’Alema kam garantuar unë”

“Përveç FBI-së, qe bota ekonomike ajo që ngriti në këmbë “Duart e Pastra””

“Një Papë i bërë armik dëmton shumë”

“Politikani i zoti manipulon dhe falsifikon”

“Një lider i vërtetë duhet ta ketë frekuentuar të Keqen”

“Berlinguer konkordoi gjithçka me Bashkimin Sovjetik”

“Shteti italian nuk do t’i fusë asnjëherë hundët në financën vatikanase ”

“Peshkopët e dashurojnë pushtetin, Zoti ynë i ardhshëm do të quhet Allah”

“…Është për këtë që Berlusconi do të përfundojë keq”

“Politika ka nevojë për heshtje dhe zona hijeje”

“Ekzistojnë tradhti të detyrueshme dhe deri morale”

 

Përgatiti ARMIN TIRANA

KUSH  ISHIN  ATA SHQIPTARË ?!- Pergatiti Fritz RADOVANI

 

KUVENDI  I  FRETENVE  SHKODER

 

SHQIPTARËT E VERTETË
JANË EDUKUE PREJ
KUVENDIT FRETENVE
TË SHKODRES !

NË VITIN 1902 ATA MËSUEN
ALFABETIN E

GJUHËS SHQIPE
PREJ
AT GJERGJ FISHTËS O.F.M.

 

     SHQYPNIS

      T’ falem , Shqypni, ti i shpirtit t’em dishiri!

I lum njimend jam un n’ gji t’ and tue rrnue,

Tue gzue t’ pamt t’ and, tue t’ hjekë atë ajr t’ kullue,

Si Leka i Madhi e Skanderbegu i biri.

Kjé i Lumi vetë, qi mue m’ dergoi ksi hiri

Per nen qiellë t’ande t’ kthielltë un me u perftue,

Malet e hjedhta e t’ blerta me shikjue,

Ku Shqypja e Burrit s’ dron se i qaset niri.

   Ktu trima léjn gjithmonë, pse ti jé Nana

E armvet n’ zâ, qi shndrisin duerët e t’ lumit,

Kah des per ty i rrebtë e trim si Zana.

Eden n’ Balkan ti jé; ti prej t’ Amshu’mit

N’ Balkan jé shkrue Mbretneshë mbi fiset t’ tana:

Hyp fronin, pra, e sundo, Shqypni, m’ t’ liru’mit.

                                 AT GJERGJ FISHTA O.F.M.

 

Koment prej At Viktor VOLAJ O.F.M.

  1. ti i shpirtit t’em dishiri!: Dishir me të vertetë i shpirtit të Poetit, i cilli i kushton jeten deri në ditë të vdekjes idealit kombtar. Vështirë se mund të na permendë historija e leteraturës botnore ndonji emen

qi t’ia ketë kushtue krejt veprimin  e vet letrar perlimit t’idesë kombtare si Fishta. Frymzue prej këtij ideali, Zana e tij këndon trimninë, besen, burrninë e nderen shqyptare me Lahutë; frushkulloi me fishkull djegëse veset e kombit e të Shtetit parasit me satirë; zgjoi, trandi, ngjalli me lirikë e melodrame atdhetare ndiesinë kombtare. – Tue hjekë…, tue thithë ajrin….

2.Leka i Madhi: Leka i Madh (356-323 para Krishtit). Mbret i Maqedonisë, i biri i Filipit Maqedonas, i cili shtroi Gadishullin e Ballkanit, Azinë e Vogel, Afriken Veriore e u shty ngadhnjyes deri në Hindi. Maqedonasit kjenë nji vllazni me Ilirë e Epirotas. Dihet me siguri se ata flitshin nji gjuhë krejt ndryshej prej greqishtes. Skanderbegu i biri, perdorë për trashigimtar gjaku e trimnije.

  1. dergoi ksi hiri, nji dhanti këso dore, nji nderë kaq të madhe, – me u perftue: me u xanë, me lindë.

Malet e hjedhta e t’blerta: qi ngrihen madhnueshem, e të veshuna me landë e blerime.

– Ku Shqypja e Burrit: Shqypja, – personifikimi i Lirisë – e Burrit, e Pirros, mbretit t’Epiriotvet, nji fisi me Ilirët, ndej e lirë, megjthse e strukun nder male, edhe gjatë shekujve të robnisë; qaset – afrohet, nuk ka frigë se i qaset njeri (niri).

  1. qi shndrisin duerët e t’lumit; qi flakrojnë në dorë të luftarit shqyptar të lumnueshem. – i rrebtë, pa iu tutë syni përballë anmikut, i vendosun, trim me zemer të fortë.

Eden n’Ballkan: antonomazi, Parriz toke, vendi ma i bukri ne Ballkan. – Hyp fronin, hyp në fron!

          – m’t’ liru’mit: – mbi bijt tu të liruem prej robnijet

                                                                    AT VIKTOR VOLAJ O.F.M. (1941 – Lirikat)

 

Shenim F.RADOVANI: Të gjitha materialet e botueme nga unë, janë të paprekuna!

            Gjithnjë kam ruejtë vlerat e origjinalit t’ Autorve.

Melbourne,  6 Qershor 2026.

 

LAVDI ATDHETARIT TË MADH  AT  GJERGJ  FISHTA O,F.M.!

Akuzat dhe dosjet sekrete: Rasti i Marta Kosit e rikthen në fokus trashëgiminë e UDBA-s

Asja Hafner, Una Çiliq

Çfarë ndodhi me dosjet e Drejtorisë të Sigurimit Shtetëror (UDBA) pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe pse përmbajtja e tyre vazhdon të jetë, edhe më shumë se tre dekada më vonë, objekt debatesh?

Dokumentet e policisë sekrete janë rikthyer sërish në qendër të vëmendjes pasi komisionarja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, e përballur me akuza të vazhdueshme dhe të paprovuara se ka qenë bashkëpunëtore e shërbimit sekret jugosllav, dëshmoi para Parlamentit Evropian.

Ajo i shmangu të përgjigjet drejtpërdrejt në pyetjet lidhur me angazhimin e saj nga periudha kur Sllovenia, që është shteti i saj i origjinës, ishte pjesë e Jugosllavisë dhe kur Kos ishte gazetare. Në atë kohë, Kos ishte në të 20-tat.

Në atë periudhë, në territorin e shtetit që përbëhej nga gjashtë republika dhe dy krahina autonome, vepronte një shërbim i vetëm, Drejtoria e Sigurimit Shtetëror, e njohur me akronimin UDBA.

Nga ky shërbim, i konsideruar në masë të madhe si i diskutueshëm, pas shpërbërjes së Jugosllavisë u krijuan shtatë shërbime të veçanta sigurie. Nëse ekziston ndonjë gjurmë e lidhjes së ndokujt me agjencitë e sigurisë nga koha e ish-Jugosllavisë, më shumë se 30 vjet pas shpërbërjes së saj, kjo është e vështirë të vërtetohet.

Akuzat se Marta Kos ka qenë bashkëpunëtore e policisë sekrete jugosllave u ngritën pas prezantimit të një libri të titulluar “Komesarka”, të autorit slloven Igor Omerza, i cili u promovua në ambientet e Parlamentit Evropian më 10 mars 2024.

Në libër paraqiten dokumente që, sipas autorit, dëshmojnë se Kos ka bashkëpunuar me shërbimin sekret jugosllav. Pretendohet se ky bashkëpunim ka ndodhur gjatë viteve ’80, kur Kos ishte në të 20-tat e saj. Gjithashtu thuhet se bashkëpunimi ka vazhduar edhe në vitet ’90, kur ajo u transferua në Këln për të punuar si gazetare në selinë e Radios Deutsche Welle në Gjermani.

Akuzat janë ngritur nga anëtarë të Partisë Demokratike Sllovene (SDS), partia e ish-kryeministrit populist slloven Janez Jansha.

Duke u mbështetur në pretendimet e librit, eurodeputetja Romana Tomc, anëtare e Partisë Popullore Evropiane – grupimi më i madh politik në Parlamentin Evropian ku bën pjesë edhe SDS – kërkoi nga Komisioni Evropian të deklarohet mbi masat që planifikon të ndërmarrë.

Pas publikimit të librit, Kos i ka cilësuar këto pretendime si dezinformata.

Sa për rikujtim, Rezoluta e Parlamentit Evropian e vitit 2021 ka bërë thirrje për hapjen e arkivave të ish-Jugosllavisë, me fokus të veçantë në hapjen e dosjeve të UDBA-së.

Hapja e arkivave në vende si Gjermania Lindore, Republika Çeke dhe Polonia u realizua në valën e demokratizimit të vendeve të ish-bllokut lindor në fund të viteve ’80 dhe në fillim të viteve ’90.

Në të kundërt, në shtetet e ish-Jugosllavisë, të cilat u formuan në kushte konfliktesh, luftërash dhe shkatërrimesh, procesi i demokratizimit dhe transformimit të shërbimeve të sigurisë ka qenë më i ngadalshëm dhe i shoqëruar me shumë polemika.

Deri më sot, pothuajse asnjë shtet nuk e ka pastruar plotësisht këtë pjesë të së kaluarës së tij.

Policia sekrete e Gjermanisë Lindore, Stasi, e cila vepronte në të njëjtën periudhë me UDBA-në, i ka hapur arkivat e saj dhe çdo individ ka të drejtë të ketë qasje në dokumentet që janë mbledhur për të.

Nëse dyshojnë se përmenden në dosjen e një personi tjetër, ata gjithashtu mund të kërkojnë qasje, duke shpjeguar arsyen pse mendojnë se mund të gjenden në dokumentin e dikujt tjetër.

“Edhe ngjarje në dukje të vogla, si zhdukja e letrave, mund të përmbajnë gjurmë të rëndësishme”, thuhet nga arkivat.

Si përgjigje ndaj peticioneve të agjencive publike dhe private, arkivat gjithashtu zbulojnë nëse ekzistojnë prova për lidhje të personave që tani mbajnë poste politike me Stasin. Kjo përfshin anëtarë të qeverisë, parlamentit, gjyqtarë, zyrtarë publikë dhe të tjerë.

Që nga viti 1992, më shumë se dy milionë persona kanë pasur qasje në dosjet e tyre. Përveç kartotekave, filmave, dokumenteve audio dhe mikrofilmave, arkivat e Stasit përmbajnë mbi 111 kilometra dokumente dhe më shumë se 1.7 milion fotografi.

Stasi ishte njëkohësisht polici sekrete dhe shërbim sekret i themeluar në vitin 1950 gjatë ekzistencës së Gjermanisë Lindore, dhe vlerësohet se deri në rënien e saj në vitin 1989, në mënyrë jozyrtare, me policinë sekrete kanë bashkëpunuar rreth 189.000 persona, pra çdo i 90-ti banor i Gjermanisë Lindore.

Çfarë ndodhi me dosjet në Slloveni?

Sllovenia ishte shteti i parë i krijuar pas shpërbërjes së Jugosllavisë që i hapi arkivat dhe dosjet, thotë për Radion Evropa e Lirë, historiani kroat Mario Previshiq.

“Ishte veçanërisht interesante si për historianët dhe profesionistët e fushës, ashtu edhe për politikën”, thotë ai.

Sot, këto dokumente janë të qasshme në Arkivin e Republikës së Sllovenisë.

Siç theksoi në një përgjigje me shkrim për REL-in historiani slloven Bozho Repe, “arkivat nuk janë ruajtur në tërësi dhe nuk dihet as sa prej tyre kanë ekzistuar në përgjithësi, pasi pastrimi i materialeve është bërë të paktën dy herë – pas shkarkimit të Aleksandar Rankoviq ishte një nga figurat kryesore të Jugosllavisë socialiste deri në vitin 1966 dhe Plenumin e Brijonit, kur u shkarkua nga të gjitha funksionet nën akuza se kishte përgjuar Titon dhe se “po devijonte nga linja e partisë”. Pas Luftës së Dytë Botërore, Rankoviq u bë drejtuesi i parë i shërbimit sekret jugosllav, përgjegjës për aparatin e sigurisë së shtetit. në fund të viteve ’60 dhe në fund të viteve ’80, kur supozohet se janë shkatërruar rreth 17.000 dosje”.

Nuk dihet se sa informatorë kishte UDBA-ja.

Nuk dihet se sa informatorë kishte UDBA-ja.

Repe thotë se nuk dihet çfarë është “hequr, shtuar apo ndryshuar” nga të dhënat e policisë sekrete të sistemit të kaluar (kryesisht për qëllime politike, para së gjithash kundër politikanëve të majtë-liberalë, por jo rrallë edhe kundër të djathtëve, nëse kjo i përshtatej dikujt).

Pas shpalljes së pavarësisë në vitin 1991, në Slloveni si shërbim qendror i inteligjencës dhe sigurisë vepron Agjencia Sllovene e Inteligjencës dhe Sigurisë (SOVA), me seli në Lubjanë.

Me urdhër të Josip Broz Titos, më 13 maj 1944 në Dërvar u themelua Departamenti për Mbrojtjen e Popullit, i njohur si OZNA. Kjo datë më vonë në Jugosllavi festohej si Dita e Sigurimit Shtetëror.

OZNA-ja në vitin 1946 u riorganizua, ku pjesa civile u shndërrua në UDBA (Drejtoria e Sigurimit Shtetëror), ndërsa pjesa ushtarake u bë KOS (Shërbimi i Kundërzbulimit).

UDBA-ja në vitin 1966 u riemërua në Drejtoria e Sigurimit Shtetëror, por emri UDBA mbeti gjerësisht i përdorur në publik.

Shërbimi dispononte një rrjet të gjerë informatorësh dhe bashkëpunëtorësh dhe ishte përgjegjës për ndjekjen dhe kontrollin e opozitës politike, si dhe shërbente si mjet frikësimi ndaj disidentëve dhe kritikëve të regjimit.

Një reputacion veçanërisht të keq e mori gjatë periudhës kur drejtohej nga Aleksandar Rankoviq, nga fundi i Luftës së Dytë Botërore deri në vitin 1966.

Atij i atribuohet përgjegjësia për përndjekjen e kundërshtarëve politikë dhe të opozitarëve të pushtetit në vend, si dhe për drejtimin e operacioneve kundër emigracionit jashtë vendit. Rankoviqi u tërhoq pas një konflikti me Josip Broz Titon, në një aferë të përgjimit që nuk është sqaruar kurrë.

Deri në shpërbërjen e shtetit, UDBA-ja ishte e organizuar në nivel të republikave federale, me degë në secilën prej tyre.

Kroacia: Emër i ri, njerëz të vjetër

Në Kroaci, që nga pavarësia në vitin 1991, sektori i sigurisë ka kaluar nëpër disa transformime, ndërsa nga viti 2006 filloi veprimtarinë Agjencia e Sigurisë dhe Inteligjencës (SOA), e cila me këtë emër ekziston edhe sot.

“Në Kroaci, si në çdo vend tjetër që është reformuar në Evropë, veprojnë forma të ndryshme të agjencive të inteligjencës që kanë funksione dhe qëllime të ndryshme”, thotë historiani Martin Previshiq për Radion Evropa e Lirë.

Previshiq është autor i librit “Goli otok – historia”, një lloj studimi për kampin e Goli Otokut, i cili bazohet në dokumente të shumta nga arkivat e UDBA-së, si dhe në një sërë dëshmish të ish-të burgosurve të kampit.

Ndërtesa kryesore e Goli Otokut në Kroaci.

Ndërtesa kryesore e Goli Otokut në Kroaci.

Goli Otoku ishte një burg dhe kamp pune jugosllav për kundërshtarët politikë në ish-Jugosllavi.

Për transformimin e policisë sekrete nga sistemi i vjetër në të riun flet një anekdotë nga periudha kur Previshiq po mblidhte materiale për librin dhe po intervistonte ish-të burgosurit e Goli Otokut.

Njëri prej tyre i kishte treguar se ishte arrestuar në vitin 1948 si Informbiroistë është një term për përkrahësit e politikës së Rezolutës së Informbyrosë (IB) të vitit 1948, pra përkrahësit e Stalinit në konfliktin me Titon.. Kur në qelinë e tij kishte hyrë një anëtar i ri i UDBA-së, ai i kishte mbajtur mend fytyrën. Dyzet vjet më vonë, në vitin 1991, kur Kroacia po shpallej e pavarur, ish-i burgosuri po shikonte televizorin dhe pa presidentin e parë të Republikës së Kroacisë, Franjo Tuxhman. Pranë tij ishte një burrë me kostum të bardhë, të cilin ish-i burgosuri e njohu. Ai e kishte identifikuar njeriun që kishte hyrë në qelinë e tij në vitin 1948. Ishte Josip Manolliq, që në atë kohë ishte kryeministër i Republikës së Kroacisë.

Vetë Manolliqi, në një paraqitje në HRT në vitin 1995, duke folur për kalimin e kuadrove të shërbimit sekret në strukturat e reja të Republikës së Kroacisë, tha se “nuk ishte momenti për të hyrë në pastrimin e rasteve individuale”.

“Vendimi i udhëheqjes së lartë të Republikës së Kroacisë ishte t’i marrim të gjitha institucionet që deri atëherë kishin funksionuar në Republikën Socialiste të Kroacisë, në përbërjen në të cilën ishin. Nuk do të ketë asnjë lloj revanshizmi ndaj njerëzve që profesionalisht kanë kryer detyrat e tyre”, deklaroi në atë kohë Manolliqi.

“E gjithë aparatura është trashëguar dhe ajo kishte, më shumë ose më pak, një rol të ngjashëm me atë që kishte në Jugosllavi”, shton Previshiq.

Ai shpjegon po ashtu se ekziston një perceptim “naiv” se në vitin 1991 ndodhi një ndërprerje e plotë.

“Po, Jugosllavia u shpërbë, u shemb një ideologji e vjetër, erdhën disa paradigma të reja, por le të jemi realistë: i gjithë sistemi u mor përsipër sërish nga sistemi i vjetër”, thotë Previshiq.

Si Sllovenia, edhe Kroacia i ka hapur arkivat e UDBA-së. Midis 15 dhe 20 mijë dosjesh, të mbledhura deri në fillim të viteve ’90, u bënë të qasshme për publikun.

Sot dosjet ruhen në Arkivin Shtetëror të Kroacisë.

REL-i nuk ka marrë përgjigje në pyetjen nëse disa nga dosjet mund të kenë mbetur të pahapura.

Ndër të tjera, në arkiva gjenden edhe dosja e të dënuarit për krime lufte Vojisllav Sheshel dhe e presidentit të parë të Kroacisë, Franjo Tuxhman.

Rasti Perkoviq–Mustaç i referohet procesit gjyqësor dhe sagës shumëvjeçare politike-juridike rreth ekstradimit dhe gjykimit të ish-anëtarëve të shërbimit sekret jugosllav dhe kroat, Josip Perkoviq dhe Zdravko Mustaç.

Në gusht të vitit 2016, gjykata në Munih i dënoi ata me burgim të përjetshëm për organizimin e vrasjes së emigrantit kroat Stefan Gjurekoviq në Gjermani në vitin 1983.

Para ekstradimit në Gjermani në vitin 2014, në Kroaci, para anëtarësimit në BE në vitin 2013, u miratua i ashtuquajturi “Lex Perkoviq” – ndryshime në ligjin për fletarrestime evropiane që ngadalësuan procesin e ekstradimit.

Të dy të dënuarit kërkuan falje presidenciale nga Kroacia, gjë që shkaktoi ndarje të thella në skenën politike kroate në vitin 2022.

Perkoviq dhe Mustaç po vuajnë dënimin me burgim të përjetshëm në një burg gjerman.

Mali i Zi hap një pjesë të vogël të arkivave

Pavarësisht se praktikat e disa vendeve tregojnë ndikimin pozitiv që ka pasur hapja e arkivave, dosjet sekrete të UDBA-së në disa shtete mbeten ende të klasifikuara.

Një rast i tillë është edhe në Mal të Zi. Agjencia për Siguri Kombëtare (ANB), e themeluar në vitin 2005, një vit para shpalljes së pavarësisë së Malit të Zi, ka hapur vetëm një pjesë të materialeve arkivore që lidhen me periudhën deri në vitin 1948, pra me fazën e hershme të veprimtarisë së OZNA-së dhe fillimet e UDBA-së.

REL-i nuk ka marrë përgjigje në pyetjen nëse autoritetet planifikojnë që të hapin edhe dosje të tjera.

Avokati Nikolla Angellovski, i cili dy vjet më parë i kishte dorëzuar Kuvendit të Malit të Zi një kërkesë për miratimin e ligjit për hapjen e dosjeve, thotë se materiali i publikuar nuk është i mjaftueshëm.

“Hapja është simbolike dhe e kufizuar. Bëhet fjalë për arkivin që mbulon periudhën më të hershme të sistemit të sigurisë shtetërore komunist pas Luftës së Dytë Botërore”, thotë Angellovski për Radion Evropa e Lirë, duke shtuar se ANB e ka deklasifikuar këtë pjesë me arsyetimin se nuk ekziston më “interes i sigurisë për ta mbajtur si material të klasifikuar”.

“Kjo nuk përfshin fazat e mëvonshme të zhvillimit të këtyre shërbimeve, të cilat ishin shumë më komplekse dhe politikisht më domethënëse, periudhën e Informbyrosë në Mal të Zi, periudhën e viteve ’50, ’60, ’70 dhe ’80, si dhe periudhën tranzitore të viteve ’90. Për këtë arsye, ky hap konsiderohet vetëm si ‘hap i parë’, por jo si zgjidhje e plotë dhe sistematike e kësaj çështjeje”.

Shembulli i policisë sekrete gjermane tregon se informatorët raportonin për të gjitha fushat e shoqërisë, madje spiunonin edhe miqtë dhe fqinjët e tyre.

Shembulli i policisë sekrete gjermane tregon se informatorët raportonin për të gjitha fushat e shoqërisë, madje spiunonin edhe miqtë dhe fqinjët e tyre.

Ai shton se çështja e hapjes së dosjeve për dekada të tëra ndodhet në një vakum institucional në Mal të Zi dhe se shteti, i cili aktualisht, krahasuar me vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, është më afër anëtarësimit në BE, nuk ka as ligj për lustrim dhe as ligje për vetting-un në shërbimin publik dhe në shërbimin sekret.

“Kjo do të thotë se për momentin në Mal të Zi nuk ekziston një kornizë e unifikuar ligjore që do të përcaktonte kush ka të drejtë qasjeje, në çfarë kushtesh, në çfarë mase dhe në çfarë mënyre mbrohen privatësia dhe informacionet e ndjeshme të sigurisë”.

Serbia nuk i hap arkivat

Përgjatë periudhave të ndryshme kohore, qeveri të ndryshme në Serbi kanë premtuar se do t’i hapin dosjet e shërbimeve sekrete nga Lufta e Dytë Botërore e deri sot.

Opozita Demokratike e Serbisë (DOS), i cili fitoi zgjedhjet në vitin 2000 kundër Sllobodan Millosheviqit, e kishte premtuar këtë si para ardhjes në pushtet, ashtu edhe pas saj.

Nga maji 2001 deri në qershor 2003, ishte në fuqi një rregullore e Qeverisë së Serbisë për qasje në dosje. Rreth 8.000 persona kishin aplikuar, ndërsa për 420 prej tyre u lejua një qasje e kufizuar në to.

Ndër ta ishte edhe shkrimtari Dragosllav Mihailloviq, i cili në vitin 2012 tha për Radion Evropa e Lirë se ishte nën vëzhgim nga institucionet e sigurisë deri në vitin 1990.

“Në ato dosje ishin të fshirë emrat e disa njerëzve që kishin dhënë informacione për mua. Ndërsa njerëzit e shërbimit shënonin, për shembull, kur dhe me kë takohesha. Për shembull, mua më ka vëzhguar një person i quajtur Brana nga Valeva”, kishte treguar Mihailloviq, shkrimtar që ndërroi jetë në mars të vitit 2023.

Qytetari në atë kohë, në praninë e zyrtarëve të sigurisë shtetërore, mund të lexonte dosjen e tij, por me kusht që ta trajtonte atë si sekret shtetëror dhe të mos i tregonte as familjes dhe as për publikun.

Disa nga ata që i panë shënimet shprehnin dyshime se dosjet u ishin ndryshuar dhe redaktuar më pas, ndërsa rregullorja që lejonte qasjen u shfuqizua shpejt nga shteti me arsyetimin se ishte jokushtetuese.

Serbia ende nuk i ka hapur dokumentet sekrete dhe nuk dihet as sa prej tyre gjenden në posedimin e saj.

Serbia ende nuk i ka hapur dokumentet sekrete dhe nuk dihet as sa prej tyre gjenden në posedimin e saj.

Ligji që do të rregullonte hapjen e dosjeve nuk është miratuar nga asnjë qeveri serbe nga viti 2000 e deri sot.

Predrag Petroviq nga Qendra e Beogradit për Politikë të Sigurisë thotë se është e rëndësishme të dihet qëllimi i hapjes së dosjeve: nëse bëhet për lustrim, për ballafaqim me të kaluarën, për ndjekje penale, apo për të gjitha këto së bashku.

“Përveç kësaj, kemi një rrethanë të rëndësishme që disa persona që u gjendën në të ashtuquajturat pushtete të reja demokratike, me shumë gjasë kanë qenë bashkëpunëtorë të shërbimeve të sigurisë. Do të ishte shumë e pafavorshme për ta që kjo të zbulohej. Për shumë prej tyre periudha nga ’45 deri në vitet 2000 nuk konsiderohet autokratike, prandaj mendojnë se dosjet nuk përmbajnë asgjë problematike”, thotë Petroviq.

Agjencia e sotme e Sigurisë dhe Informacionit (BIA) ia dorëzon në mënyrë të vazhdueshme Arkivit të Serbisë dokumentacionin më të vjetër se 30 vjet, në të cilin përfshihen edhe 80.000 dosje personale të qytetarëve.

Arkivi operativ, të ashtuquajturat dosje të gjalla dhe dokumentacioni i krijuar pas vitit 2002 ruhen në selinë e BIA-s në Beograd. Numri i këtyre dosjeve është sekret shtetëror. Po ashtu, nuk dihet as vëllimi i arkivit të krijuar nga shërbimet sekrete në Serbi që nga viti 1945.

BIA u krijua në vitin 2002, pas shuarjes së Resorit të Sigurimit Shtetëror të Serbisë, një agjenci që konsiderohet kyç në formimin e formacioneve paramilitare përgjegjëse për krimet e luftës të kryera gjatë luftërave në ish-Jugosllavi, si dhe për krime brenda vendit.

Shefi i shërbimit sekret Radomir Markoviq, komandanti i Njësisë për Operacione Speciale (JSO) në kuadër të Resorit të Sigurisë Shtetërore (RDB) Millorad Ullemek, si dhe pesë anëtarë të tjerë të JSO-së u dënuan me dënime me burgim afatgjatë.

Ata u dënuan për vrasjen e katër zyrtarëve të Lëvizjes së Rilindjes Serbe në vitin 1999 në autostradën Ibër, si dhe për vrasjen e ish-presidentit serb Ivan Stamboliq në Beograd në gusht 2000. Ullemek, si dhe dorasi Zvezdan Jovanoviq, dhe tre kolegë të tyre nga JSO-ja u dënuan për vrasjen e kryeministrit serb Zoran Gjingjiq në mars të vitit 2003.

Anëtarë të RDB-së u akuzuan për vrasjen e gazetarit Sllavko Çuruvija në vitin 1999 në Beograd, por me vendim të Gjykatës së Apelit në prill të vitit 2023 ata u liruan nga akuzat.

Në të njëjtin vit, gjykata ndërkombëtare në Hagë shqiptoi dënime me nga 15 vjet burgim për ish-shefin e RDB-së nga viti 1991 deri në 1998, Jovica Stanishiq, dhe ndihmësin e tij Franko Simatoviq, për atë që në vendim u cilësua si ndërmarrje e përbashkët kriminale që kishte për qëllim largimin me forcë të popullsisë joserbe nga Bosnje e Hercegovina dhe nga Kroacia.

BIA nuk i është përgjigjur pyetjes së Radios Evropa e Lirë nëse është në plan miratimi i një ligji që do të rregullonte hapjen e dosjeve.

Predrag Petroviq nga Qendra e Beogradit për Politikë të Sigurisë vlerëson se modernizimi i shërbimit sekret në Serbi është kufizuar në blerjen e pajisjeve të reja dhe rritjen e pagave të punonjësve të tij.

“Prandaj që nga krijimi i saj ajo ka shënuar vetëm dështime. Ka mbrojtur mbretërinë, mbretëria u rrëzua. Më pas patëm një shërbim që mbrojti komunizmin, komunizmi u shemb dhe fituan nacionalistët”, u shpreh Petroviq.

Më shumë se gjysma e shefave të shërbimit sekret që janë emëruar që nga viti 2000 nuk kishin punuar më parë në sektorin e sigurisë dhe nuk ishin profesionistë.

Një pjesë e tyre janë vendosur drejtpërdrejt nga radhët e partive në pushtet, që është edhe rasti me drejtorin aktual të BIA-s, Vladimir Orlliq.

Çështja e arkivave të UDBA-së në Kosovë

Deri në shpalljen e pavarësisë, Kosova nuk kishte një shërbim të pavarur të inteligjencës, por ishte nën kontrollin e Shërbimit të Sigurimit Shtetëror të Serbisë.

UDBA në Kosovë ka përndjekur aktivistët politikë dhe kundërshtarët e regjimit, ndërsa ekzistojnë akuza dhe raste të dokumentuara të represionit dhe vrasjeve politike.

Një nga rastet e njohura është vrasja e aktivistit kosovar për të drejtat e njeriut Enver Hadri në vitin 1990 në Bruksel.

Gjykata belge në vitin 2016 vendosi se kjo vrasje ishte porositur nga shërbimi i sigurisë jugosllave dhe, në lidhje me këtë, dënoi me burgim të përjetshëm Bozhidar Spasiq, ish-anëtar i shërbimit sekret serb.

Spasiq sot e kësaj dite gjendet në liri në Serbi, ku merr pjesë edhe në paraqitje publike.

Në Kosovë sot funksionon Agjencia e Kosovës për Inteligjencë (AKI), e formuar pas shpalljes së pavarësisë nga Serbia në vitin 2008. Radio Evropa e Lirë nuk ka marrë përgjigje në pyetjen se çfarë ka ndodhur me arkivin e UDBA-së që ndodhej në Kosovë.

Mendohet se AKI është krijuar si pasardhëse institucionale e Shërbimit Informativ të Kosovës (SHIK), i cili kishte dalë nga strukturat e Dhomat e Specializuara në Hagë, të cilat merren me krimet e luftës që pretendohet se janë kryer nga ish-pjesëtarët e UÇK-së nga janari 1998 deri në dhjetor 2000, në aktakuzën ndaj Kadri Veselit – ish-kryetar i Kuvendit të Kosovës dhe zyrtar i Partisë Demokratike të Kosovës – e përmendin atë edhe si shef të shërbimit të inteligjencës së UÇK-së..

Ehat Miftaraj nga Instituti i Kosovës për Drejtësi thekson se çdo zbulim i të dhënave apo informacioneve lidhur me arkivin e UDBA-së duhet të trajtohet me rezerva, duke marrë parasysh “politikën antagoniste të Serbisë ndaj Kosovës”.

“Autoritetet serbe, përmes formave të ndryshme të luftës speciale kundër Kosovës, shpesh përdorin madje edhe të dhëna të inteligjencës apo të dhëna të UDBA-së për të shënjestruar ose dëmtuar figura me ndikim në Kosovë. Deri më sot nuk ekzistojnë informacione të besueshme se arkivi i lidhur me UDBA-në është shkatërruar apo është larguar nga Kosova, kur institucionet serbe janë tërhequr”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Në dy vjetët e fundit, Kosova ka arrestuar disa persona nën dyshimin për spiunazh për Serbinë, përkatësisht në favor të Agjencisë së Sigurisë dhe Informacionit (BIA).

Ndër ta është edhe Aleksandar Vllajiq, i cili në qershor të vitit 2025 u dënua me pesë vjet burgim pasi pranoi fajësinë nën akuza për spiunazh. Po ashtu është arrestuar edhe Bojan Jevtiq, toger i Policisë Kufitare të Kosovës, i cili është dënuar me gjashtë vjet burgim dhe Jellena Gjukanoviq, që ishte punonjëse e OSBE-së në Kosovë. Gjukanoviq në prill të vitit 2026 u dënua me gjashtë vjet burgim për spiunazh.

Ndër të dyshuarit e tjerë janë edhe disa shqiptarë nga Kosova, përfshirë Bedri Shabani, Muharrem Qerimi dhe Fatmir Sheholli.

Nga ana tjetër, në Serbi në gusht të vitit 2025 u arrestua Sasha Gjorgjeviq nga Shtërpca, nën dyshimin se kishte bashkëpunuar me shërbimet e inteligjencës së Shqipërisë përmes strukturave të Kosovës.

Po ashtu ka ndodhur edhe rasti i Millan Vukashinoviqit nga veriu i Kosovës, i cili, sipas Policisë së Kosovës është rrëmbyer nga Xhandarmëria serbe, teksa mediat serbe kanë raportuar se ai ishte arrestuar për spiunazh për shërbimin e inteligjencës së Kosovës.

Kompleksiteti i Bosnjës

Në Bosnje dhe Hercegovinë, pas disa agjencive të fragmentuara që u krijuan gjatë dhe pas luftës, sektori i sigurisë në vitin 2004 u transformua në Agjencinë e Inteligjencës dhe Sigurisë së Bosnje dhe Hercegovinës.

Pas përfundimit të luftës, në vitin 1996 u themelua Agjencia për Hulumtim dhe Dokumentim (AID).

Gjatë periudhës së ekzistimit të entitetit para-shtetëror Herceg-Bosnja në vitin 1994 u formua Shërbimi i Sigurisë Kombëtare (SNS), i cili gjithashtu vepronte si agjenci inteligjence, ndërsa në entitetin e Republikës Sërpska funksiononte Shërbimi i Inteligjencës dhe Sigurisë, i formuar në vitin 1998.

Në Bosnje dhe Hercegovinë ka pasur disa transformime dhe disa bashkime të agjencive të ndryshme.

Në Bosnje dhe Hercegovinë ka pasur disa transformime dhe disa bashkime të agjencive të ndryshme.

Transformimet vazhduan në vitin 2002, kur AID dhe SNS u bashkuan në Shërbimin Federal të Inteligjencës dhe Sigurisë (FOSS).

Dy vjet më vonë, u krijua Agjencia e vetme e Inteligjencës dhe Sigurisë së Bosnje dhe Hercegovinës (OSA), kur u bashkuan FOSS dhe Agjencia e Inteligjencës dhe Sigurisë e Republikës Sërpska.

“Duke qenë se u integruan ose u bashkuan Agjencia Federale e Inteligjencës e entitetit të Federatës së Bosnje dhe Hercegovinës dhe Agjencia e Inteligjencës dhe Sigurisë, përkatësisht shërbimi i entitetit Republika S[rpska. Sot kemi OSA-në si një shërbim civil unik dhe tërësor që vepron në gjithë territorin e Bosnje dhe Hercegovinës”, shpjegon Ahmed Kico, ish-oficer i inteligjencës dhe ekspert i sigurisë.

Megjithatë, Kico vlerëson se hapja e dosjeve të UDBA-së është shoqëruar me manipulime dhe lajme të rreme.

“Të gjithë ata që janë të interesuar për një lloj të tillë të dhënash, gazetarët, diplomatët, mund t’i kërkojnë ato nga agjencitë e sotme të inteligjencës në bazë të ligjit për qasje në informacion”, shpjegon Kico.

Radio Evropa e Lirë nuk ka marrë përgjigje në pyetjen se çfarë po ndodh me dokumentet e UDBA-së që janë trashëguar nga agjencia e sigurisë së Bosnje dhe Hercegovinës.

“Për disa gjëra nevojiten të paktën 30 vjet ose më shumë për t’u lejuar qasja në informacionet konfidenciale. Pra, para së gjithash, përveç ligjit për qasje në informacion, nevojitet edhe ligji për lustrim dhe akte të tjera nënligjore, në mënyrë që të dhënat të përdoren në përputhje me ligjin”.

“Nëse nuk keni një ‘legjislacion të rregulluar”, sipas ekspertit të sigurisë, “ju jeni në pozitë që të bëheni objekt dhe në fund të fundit edhe viktimë”.

Ish-drejtori i OSA-së, Osman Mehmedagiq, në mars të vitit 2023 u vendos në listën e zezë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, teksa Prokuroria e Bosnje dhe Hercegovinës e akuzon atë për falsifikim të dokumentit zyrtar dhe keqpërdorim të pozitës apo autoritetit. Në listën e zezë amerikane është futur edhe bashkëshortja e tij.

Para Gjykatës së Bosnje dhe Hercegovinës është duke u zhvilluar procesi gjyqësor ndaj Mehmedagiqit për keqpërdorim të pozitës dhe falsifikim të diplomës universitare.

Ai akuzohet se në periudhën nga nëntori i vitit 2019 deri më 27 shkurt 2023, pra deri në shkarkimin nga detyra e drejtorit të përgjithshëm të Agjencisë së Inteligjencës dhe Sigurisë së Bosnje dhe Hercegovinës, e ka ushtruar këtë funksion edhe pse nuk ka pasur kualifikimin e lartë profesional, që kërkohet me ligj për këtë pozitë.

Lidhur me këtë, në aktakuzë thuhet se ai ka përfituar për vete dobi pasurore të paligjshme në vlerë 150.000 euro, duke e dëmtuar buxhetin e Bosnje dhe Hercegovinës.

Maqedonia e Veriut ka hapur të gjitha dosjet

Ligji i miratuar në vitin 2001 në Maqedoninë e Veriut ka mundësuar që çdo dosje të mund të hapet nëse ka kërkesë për një gjë të tillë.

“Personi mund të marrë dhe të shohë kush e ka përgjuar, kush ka qenë informator, çfarë është thënë për të”, shpjegon Pavle Trajanov, ish-ministër i Punëve të Brendshme i Maqedonisë së Veriut, i cili shton se bëhet fjalë për një proces transparent.

Maqedonia e Veriut ka hapur rreth 40.000 dosje, ndërsa Trajanov thotë se sot ato nuk përdoren më si mjet kundër rivalëve politikë.

Radio Evropa e Lirë nuk ka marrë përgjigje nga autoritetet në pyetjen se sa ka qenë interesi i qytetarëve për hapjen e dosjeve.

“Tani nuk ka asgjë që nuk është hapur. Nëse ka mbetur diçka, atëherë është ndonjë interes tjetër, për shembull privat. Çdokush, nëse ka pasur dyshime se ka dosje, ka mundur të kërkojë, ta shohë dosjen e tij dhe ta publikojë atë”, thotë ish-ministri maqedonas.

Gjatë mandatit të tij si ministër ai ka udhëhequr edhe shërbimin e sigurisë së Maqedonisë së Veriut, i cili pas shpërbërjes së Jugosllavisë ka kaluar në disa tranzicione, përfshirë në Drejtorinë për Siguri dhe Kundërzbulim, derisa më në fund në vitin 2019 u formua Agjencia për Siguri Kombëtare (ANB).

Sot, si koordinator kombëtar për luftën kundër terrorizmit, Trajanov thotë se në të kaluarën UDBA-ja kishte të njëjtin sistem pune kudo, nga Sllovenia deri në Maqedoni të Veriut, pa dallime. Megjithatë, ai shton se arsyet dhe qasjet e bashkëpunimit me shërbimin e sigurisë kanë qenë të ndryshme.

“Shumë njerëz kanë qenë të detyruar të bashkëpunojnë me shërbimin. Disa kanë punuar për karrierë, disa për para. Disa kanë qenë të detyruar, të shantazhuar, motivet janë të ndryshme”, përfundon Trajanov.

Nuk dihet saktësisht sa persona kanë bashkëpunuar me UDBA-në gjatë ekzistencës së saj shumëdekadëshe.

Kontribuuan: Zoran Gllavonjiq, Sandra Cvetkoviq, Xhenana Halimoviq

KOLABORACIONIZMI, NË KUSHTET E QËNIES SË VËNDIT TË PUSHTUAR NGA KËMB’E HUAJ, SI EDHE NË VAZHDIM, KUR SHQIPËRIA U QUAJT E ҪLIRUAR! – Nga MËRGIM KORҪA (Pjesa VI dhe e fundit)

 

 

Vazhdojmë më tutje. Stalini shkarkon papritmas  si ministër të Punëve të Jashtëme të B. Sovjetik Maksim Litvinovin (me origjinë hebré), i cili e mbulonte atë post që nga viti 1930, dhe më 3 maj 1939 vendos në vëndin e tij Vjaçesllav Molotovin i cili më 23 gusht 1939 nënëshkruan së bashku me Joachim von Ribbentropin, (për palën gjermane), paktin e mos-sulmimit si edhe të zonave të ndikimit. Edhe me këtë rast shtrohet pyetja aspak retorike: Si e pritën aleatja e Gjermanisë naziste Italia, e nga ana tjetër edhe Anglia, kundërshtarja e saj, këtë marrëveshje? Mussolini e quajti  thik’e ngulur mbas shpinës së tij nga ana e Hitlerit kurse Chamberlaini e quajti nga ana e B.Sovjetik bërë Anglisë.

Gjatë Luftës së II-të botërore kush vriste qoft’edhe një ushtar gjerman konsiderohej atdhetar edhe hero nga ana e anglo – amerikanëve si edhe sovjetikëve. Pra, partizanët e Ushtrisë N.Ҫl. Shqiptare konsideroheshin heronj e si rrjedhojë, edhe komandantëte asaj lufte po ashtu, nga ALEATËT. Me të mbaruar lufta, aspak për altruizëm por së rishmi për ineresa thjeshtë të njëanëshme, po ata anglo – amerikanë filluan dhe mbështesnin forcat kundra-komuniste në Shqipëri. Pra ish aleatët u bënë objekt goditjeje të ndërsjellë.

Normalisht e krejtë logjikisht shtrohet pyetja përgjithësuese lidhur me faktet krahasuese të sjellë si shëmbuj:

A duhet konsideruar e vërtetë absolute gjykimi që jepnin Rusia apo Austro – Hungaria lidhur me vendimet e Konferencës së Ambasadorëve të Londrës?

Cila e drejta historike, gjykimi i Mussolinit ndaj Hitlerit, Chamberlainit ndaj Stalinit apo si duhen gjykuar pozicionimet ndërsjelltas të shkëmbyera?

Cili nga pozicionimet e aleatëve ndaj  drejtuesve të L. N. Ҫl. I drejtë: ai i para 29 Nëntorit1944 apo ai përgjatë vitit 1945 e në vazhdim? Si i u kundërvunë në gjykim njeritjetrit ish aleatët duke filluar që nga viti 1945 e në vazhdim.

PËRGJATË KËSAJ HULLIJE, DUKE E PËRQËNDRUAR MË SË FUNDI PIKËSYNIMIN TONË, NDALEMI TEK VARGU I PYETJEVE QË DUAN PËRGJIGJE TË DREJTPPESHUARA  DHE SHKENCORE E ME TO E MBYLLIM EDHE ANALIZËN TONË RRETH KOLABORACIONIZMIT SI EDHE KOLABORACIONISTËVE:

A  ësht’ e drejtë që nisur nga konsiderata të nxjerra mbështetur mbi fakte krejtë të njëanëshme, (kundruar përgjatë diktaturës komuniste), ose në vazhdim në përputhje me ideologjin’e saj nga historianë që nuk kanë se si t’i mohojnë ato që kanë shkruar përgjatë dhjetravjeçarësh, të vazhdohet e të jepen gjykime po prej tyre rreth historisë edhe sot?

Pa hyr’edhe gjykuar as anën karakteriale e as morale të historianëve që pëtgjatë 47 viteve e shkruan historinë ashtu si u a diktoi partia, ndonëse ata kishin aksés në FONDET E NDALUARATË ARKIVAVE, e pra i dinin të vërtetat historike, shtrohet pyetja:

A ësht’e drejtë të vazhdohet, edhe sot e kësaj dite në tekstet shkollore, të pasqyrohet historia e vëndit tonë mbi po ata binarë nga të njajtët autorë?

Si ka mundësi që lidhur me cakun gjuhësor KOLABORACIONIZËM si edhe TRADHËTI e gjithashtu cilësorin KOLABORACIONIST edhe TRADHËTAR merret pozicion zyrtar duke sjellë si shëmbull pohimin se të dy këta veprime e gjithë bota i ka dënuar? Sapo fillon e trazohet politika me historinë dalim tek thënia madhore por djallëzore e Andey Vyshnsky-t i cili, duke i u referuar një maksime të Mark Twain-it e citonte dëndur dhe me mburrje si sukses të politikës sovjetike:

“ …  Më së pari duhen mbledhur faktet e këta  pastaj i paraqesim  dhe i shfytyrojmë si të duam!”  Dhe e ndjej kënaqësinë t’ia bëj të ditur lexuesit i cili nuk e ka këtë inormacion, se Vyshinsky ka qenë Prokuror i Përgjithshëm i Bashkimit Sovjetik në vitet e krimeve të mëdha staliniane 1936 – 1938, e në vazhdim pastaj edhe ministër i Punëve të Jashtëme të B.S. Bazuar në pohimin e tij lidhur me shfytyrim faktesh dhe realiteti, shikojmë a gjëndet paralelizëm mes mësimeve të tij zbatuar në kushtet e Shqipërisë.

E pranojmë për një çast se përzgjedhja e të gjithë plejadës së atdhetarëve që e vunë në lojë të shkuarën e tyre thellësisht atdhetare si edhe personalitetin e tyre duke menduar se kolaboracionizmi i tyre u shërbente interesave kombëtare, ishte në dëmin ë vëndit e kësisoji që nga Mustafa Kruja e Hasan Dosti, Ernest Koliqi e Tahir Kolgjini me shokë, që u dënuan me vdekje në mungesë, duke vazhduar më Patër Anton Harapin e Lef Nosin , si edhe Kol Tromarën, Bahri Omarin, Terenc Toçin, Fejzi Alizotin, Maliq Bushatin, gjeneral Aqif Përmetin, Beqir Valterin, Shyqyri Borshin, Ismail Golemin, Daut Ҫarçanin  e Javer Hurshitin me shokë që u dënuan dhe u ekzekutuan, e paguan përzgjedhjen e gabuar me kokat e tyre! E theksoj këtë moment sepse jo vetëm atëherë, në vitet e para të marrjes së pushtetit, por edhe sot e kësaj dite historianët e periudhës diktaturës komuniste, vazhdojnë  dhe i quajnë kolaboracionistë me kuptimin e keq të fjalës. Këtu marrim shkas t’u a sjellim parasysh lexuesve të këtyre radhëve dy replika të ndërsjella pëtgjatë Gjyqit Special të prillit 1945 që mund të qëmtohen edhe sot në protokollin e atij gjyqi. Prokurori Bedri Spahiu: “Të pandehur, veprimtaria juaj e këtyre viteve ka përbërë tradhëtí ndaj fateve të popullit dhe atdheut duke e njollosur emrin tuaj me atë të tradhëtarit”.I pandehuri Kol Tromara i replikon flakë për flakë: “Se kush është tradhëtar këtë do t’a mësojë populli heret a vonë”. Në fakt kryetari i atij trupi gjykues, Koçi Xoxeja, u dënua me vdekje dhe u pushkatua si tradhëtar, e gjithashtu si tradhëtar u dënua edhe prokurori Bedri Spahiu që si i tillë u kalb burgjeve). Krejt e natyrëshme pyetja: Kush u a vuri cilësorin tradhëtarë këtyre dy personaliteteve të drejtësisë komuniste shqiptare? Përgjigja ësht’ e qartë si drita e diellit, vetë Enver Hoxha, po ai që i pati ngjitur  në ata poste të larta prej të cilave dënuan me pushkatim e me qindra e mijëra vite burgim, të mbledhura bashkë, pikërisht ajkën e atdhetarís edhe të imtelektualizmit shqiptar!

Mirëpo ekzistonte edhe një palë tjetër e cila, me që konsiderohej fatlume përzgjedhja e aleancës kundra fuqive fashiste, ata u bënë kok’e këmbë me idetë antifashiste. Është një varg i pambarim i tyre, duke filluar që nga ideologët e atij pozicionimi. Zaj Fundua me gjithë Zef Malën e Sejfulla Malëshovën, të ndjekur përgjatë ideologjisë tyre komuniste nga ata që dolën maleve për t’a lufuar fashizmin si Koço Tashkua me shokët e tjerë Islam Radovickën, Riza Danin, Shefqet Bejën, Sheh Karbunarën, profesor Gjergj Kokoshin, dr.Enver Sazanin, Kolë Kuqalin e Irfan Majunin me shokë. Po këta si u quajtën nga Enver Hoxha dhe P.K.Sh.? I gjithë vargu i tyre i pambarim në vijim u quajt edhe ai TRADHËTARË TË PARTISË DHE TË POPULLIT!

Nuk Ka si të harrohet çasti kur në sallën e gjyqit, i akuzuar si komplotist zv/Kryetari  i F.D.SH. si edhe deputeti i Durrësit Shefqet Beja, e shqeu këmishën dhe tregoi para trupit gjykues si edhe të pranishmëve në  sallë, djegjet me hekur të skuqur në zjarr që i ishin bërë në kraharorin e tij nga hetuesit që të pranonte se kishin krijuar grupazh antiparti !(???)  (I kujtojmë lexuesit se Kryetar i F.D.Sh. ishte vetë Enver Hoxha).

Pra në vazhdim, qëndrimi ndaj atyre që e orientuan popullin me mish e me shpirt në kampin kundërshtar të foqive fashiste, dhe që në masën më të madhe u pushkatuan ose u kalbën burgjeve si tradhëtarë si edhe kolaboracionistët e ashtuquajtur të mirëfilltë, a nuk përbën ky një qëndrim tamam jo vetëm gjakatar por edhe paradoksal të Enver Hoxhës dhe partisë tij, të nënështruar totalisht interesave të tij personale? U quajtën tradhëtarë kolaboracionistët e gjithashtu tradhëtarë edhe antifashistët, mbështetësit e L.N.Ҫl. ( Rikujtojmë replikat e ndërsjella të Bedri Spahiut në rolin e prokurorit si edhe të Kol Tromarës në atë të të pandehurit). Pra, me logjikën më të thjeshtë matematike, në mes dy palëve me pozicionime dialimetralisht të kundërta, jo vetëm që u dashka vënë shënja e barazimit, por ky drejtim politik djallëzor i E. Hoxhës mbahet akoma i gjallë dhe në forma disi të maskuara vazhdon e mbështetet nga historianët e atëhershëm akoma aktivë, si edhe nga dishepujt e tyre që ndjekin endé postulatin e Vyshinskyt!

Pa u zgjatur më, por ama edhe pa dashur të mos përfill  zërin e historisë të viteve të diktaturës komuniste në Shqipëri që na tregon se si mbas qindra tradhëtarëve, duke filluar që me themelimin e P.K.SH., në vazhdim me deputetët dhe grupin e tyre imagjinar, duke vazhduar me gjeneralët e ushtrisë, drejtuesit tradhëtarë të ekonomisë e së fundi edhe Kryeministrin e 27 viteve me radhë si edhe disa zv/kryeministra e gjithashtu edhe ministra të Punëve të Brëndëshme, duhet pranuar se Enver Hoxha e drejtoi vëndin nëpër një rrugëtë drejt’e parimore shumë atdhetare për dyzet vite me radhë veç i rrethuar prej tradhëtarësh të atdheut!  Kjo logjika që duan t’u trashëgojnë brezave historianët e diktatorit, ata që përgjatë dyzet vitesh dridheshin e veç sipas mësimeve të partisë edhe të diktatorit mendonin si edhe vepronin duke i shkruar veprat si edhe disertacionet e tyre. Kurse sot e kësaj dite, të trimëruar se shtetarë jo më vëndi diktatorial, por të lirë të thon’e të shkruajnë sa e si të duan sepse nuk i pret më arrestimi e tortura, siç bënte pusht-shteti i tyre, vazhdojn’ e duan t’a mbajnë të shtrembëruar historinë si dikur … sepse veprat e tyre shkencore, shkruar e publikuar përgjatë diktaturës komuniste, nuk i lenë të flasin ndryshe! E në vazhdim, pikërisht nisur nga pyetje te shtruara që presin jo vetëm përgjigje por kërkojn’ edhe masa të themelta  e të pa vonesë,, e gjithashtu komkretisht sa duhet të mbështetemi tek gjykimet e botës, u sollën shëmbujt e gjallë dhe ulëritës të historisë si duhen gjykuar veprimet e Sir Edward Greyt, pakti Ribbentrop – Molotov, qëndrimet ndaj luftëtarëve të U.N.Ҫl. si edhe ndaj LUFTËTARËVE TË NJËSIVE TË ARMATOSURA KUNDRAKOMUNISTE të trajtuar përgjatë gjithë periudhës diktatoriale me përbuzje si DIVERSANTË, si  edhe e gjithë  veprmtaria  herë kolsboracioniste e në vazhdim kundërshtare e Enver Hoxhës ndaj miq-armiqvetë tij, paçin qenë ata shtete edhe sisteme ose edhe persona të veçantë, e kam të madhe shpresën që studjuesit e ardhshëm, por ama edhe të prirur ndershmërisht ndaj zbulimit të të vërtetave historike mbështetur në materialet arkivore, nuk do t’a kenë të pamundur vënien në vënd të shtrembërimeve historike bërë me qëllime të caktuara keqdashëse qoftë përgjatë viteve të diktarurës komuniste si edhe në vazhdim. Nga ana tjetër jam i mbushur me shpresë se po kjo kategori studjuesish do të dijnë t’i analizojnë tingujt e të dyja këmbanave, pra edhe të fituesve të Luftës II-Botërore (Sh.B.A.-të si edhe Anglia qenë aleatë interesash të çastit me B.S. dhe me të mbaruar lufta u bënë së rishmi armiq për vdekje, siç kishin qëmë edhe para lufte),e gjithashtu edhe t’i interpretojnë siç duhet dokumentat arkivore! Vetëm një analiz’e kësaj natyre, e bërë me vullnetin e mir’ e të ndershëm  të shkencëtarëve të pa anshëm, do t’i vendosë pikat mbi “J”lidhur me Kolaboracionizmin në të mirë të Atdheut, në kushte te pushtimit të huaj, si edhe atij plotësues egosh personale dhe në dëmin e Atdheut, në kushtet e Shqipërisë së çliruar, FAKTUAR KËTO ME GJËNDJEN EKONOMIKE TË VËNDIT MBAS SHKËRMOQJES SË DIKTATURËS KOMUNISTE!

 

FUND

KOLABORACIONIZMI, NË KUSHTET E QËNIES SË VËNDIT TË PUSHTUAR NGA    KËMB’E HUAJ, SI EDHE NË VAZHDIM, KUR SHQIPËRIA U QUAJT E ҪLIRUAR!- Nga MËRGIM KORҪA (Pjesa V))

 

 

Në këtë pikë të trajtimit problemit mendoj se i erdhi çasti edhe një pohimi madhor të mendimtarit të madh dhe njërit prej personaliteteve nga më të shquarit e Kombit Shqiptar, i cili gjithashtu nga propaganda e kuqe qé cilësuar tradhëtar dhe kriminel, Baba Rexheb-it, i cili thoshte edhe përsëriste: “  …Krimet e përbindëshme të dhjetvjeçarëve të parë, lufta e paprincip ndaj besimeve fetare si edhe ngritja në kulte bindjes së verbër ndaj udhëheqjes personale të diktatorit, janë tre faktorët shkatërrues të moralit të kombit tonë. Po humbi ndjenja e moralit u hapet ruga gjithë të këqijave të kësaj bote!”

Përgjatë vazhdës së fakteve të paraqitura deri më tashti, mendojmë t’i hedhimm dritë njërës prej figurave nga më kundërthënëset e viteve 40-të të shekullit të kaluar. Personalisht Enver Hoxha si dhe P.K.Sh. e akuzonin si kolaboracionist e tradhëtar të Atdheut të Nderuarin Patër Anton Harapi. Ndën peshën e këtyre akuzave ai u torturua çnjerëzisht dhe im vëlla Genci, (dëshmitar i gjallë i asaj kohe në burgun e Tiranës), pohon se me torturën e shkarkesave elektrike i a kishin çpuar njerin nga timpanët e veshëve Patër Anton Harapit duke i a humbur thuajse tërësisht dëgjimin në tortur’e sipër!E në fund Patër Anton Harapin e dënuan me vdekje edhe e pushkatuan!

Për t’u ardhur në ndihmë lexuesve të këtyre radhëve në vazhdim, që në bazë faktesh e vetëm faktesh fatkeqësisht të fshehur nga historianët e periudhës diktaturës, duke e patur ata mundësinë t’i qëmtojnë edhe t’i lexojnë vetë në dokumenta arkivi të dhënat  që sot po u përcjellim, u hapet një dritare e gjerë të gjykojnë me mëndjet e tyre dhe të krijojnë bindje të themelta rreth shtrembërimeve që i janë bërë historisë sonë kombëtare e që vazhdojnë t’u trashëgohen brezave të rinj nëpërmjet të historisë sot e kësaj dite.

Po i radhisim një varg faktesh

a-Patër Anton Harapit i propozohet të pranojë të jetë kandidat për t’u zgjedhur anëtar i Këshillit të Lartë të Regjencës. Patër Antoni nuk pranon duke e kushtëzuar mospranimin me qënien e Tij klerik.

b-I drejtohet atëbotë kërkesë, nga ana e Parlamentit Shqiptar nëpërmjet Shtetit të Vatikanit, Papës atëhershëm Piusit të XII-të, (Papa Gjiovanni Pacelli). Ai e miratoi kërkesën duke lejuar që Patër Anton Harapi t’a zinte postin shtetëror.

c-I bëhet e ditur Patër Anton Harapit leja e dhënë  nga udhëheqësi i Vatikanit dhe Ai, (Patër Antoni – shënim M.K.) parashtron kushtin e Tij: “Edhe  bâ me pranue un me kênë njêni misash të Këshillit Naltë të Regjencës, duhet t’a dini se un nuk pranoj me miratue asnji vêndim Gjykate të Naltë lidhun me vêndime dënimi me vdekje. Pra t’a dini se un nuk e vêndoj nênshkrimin t’êm ndër aso rasa!”

d-Patër Anton Harapi , mbas pranimit të postit të lartë, nuk ka marrë asnjë rrogë që i takonte për të gjithë periudhën e qënies së Tij anëtar i atij Këshilli, dhe nga ana tjetër vazhdoi të banojë në qelën e tij tek kisha ku banonte edhe përparandej!

Vazhdojmë tashti me disa pjesë nxjerrë nga fjala e mbajtur nga Patër Anton Harapi para Parlamentit Shqiptar dhe Qeverisë Shqiptare me 13 Janar 1944.[1]

Parimisht Patër Antoni shtron pyetjen: “  … A me anarkista për të bâ gjak , ase me hjekun dorë prej çashtjes kombtare. Dhe mbasi shpirti nuk m’a tha të bâj as njênën,  as tjetrën, qeshë i shtrënguem të zgjedhi njênën dysh: a të bâj nji marrí tue e pranue këtë zyrë, ase të tregoj nji dobësí tue u largue. Vendova mâ mirë të bâj nji marrí: ase – sikurse thonë ata shqiptarë që duan gjoja të ruhen të pastër – desha të koprometohem. Ja arsyeja  për të cilën pranova të marr pjesë n’auktoritetin shqiptar: pse nuk mujta t’a shoh Shqipnin n’anarki!  Ose në vazhdim Patër Antonin veç kush nuk do t’a ndigjojë  e doemos  edhe nuk do t’a kuptojë sepse pohimi i tij nuk lé mëdyshje kur thotë: “ … Pse , vall, komunistat veshen e ngjeshen me zellin atdhetar, kurse atyne mbi të gjitha u intereson doktrina dhe jo atdheu? Masat terroristike, mandej, vllavrasja, lidhnija e ngushtë deri në dependancë të plotë prej dorës së huej, dhe përdorimi i çdo mjeti për qëllim personal, nuk i lânë vênd dyshimit. More me kobure në gjoks nuk bâhet kush as vllá, as shoq por ja skllav, ja mizuer apo hipokrit. Gjithmonë tue rrenue, nuk ndërtohet” Dhe Patër Antoni e  mbylli fjalimin e Tij me pohimin madhor: “Sod që jemi më kufí të përmbysemi me t’egër e me të butë, në këtë përmbytje të fundit, për ne nuk do të ketë germanofila, anglofila, italofila; s’ka njerëz të djeshëm e të nesërm, sot do të jemi shqiptarë e vetëm shqiptarë, të zot të çveshemi e të harrojmë gjithshkafen, vetëm e vetëm për të shpëtue komb, shtet e popull. Urrah të bashkohemi, se mbaruem: Të prâjnë fjalët e arsyetimet. T’a  bâjmë monumentin kombëtar: bashkimin e shqiptarve!

 

DISA KONSIDERATA RRETH FAKTEVE TË TRAJTUARA – Nga që thelbi i trajtimit është caku gjuhësor KOLABORACION si edhe cilësori KOLABORACIONIST; të përdorur mbas Luftës së II-të Botërore me nënkuptim gjithmonë fyes dhe asgjësues personaliteti ndaj personit q’e ushtroi bashkëpunimin, duhet të vendosim një emërues të përbashkët që vetë veprimet si edhe personazhet të mund të gjykohen nga konsiderata të bashkë dhe drejtëpeshuara. Me që jemi në fushën e historisë, pa hyrë fare konsiderata të mirëfillta ligjesh fizike karakteri relativistik të Einsteinit e as në ato hapësinore të Minkowskit, por duke nxjerrë mësimet e duhura nga ato ligje nuk kemi se si mos t’a marrim FILLIMISHT  parasysh konsideratën e parë dhe themelore së cilës nuk i shmangen dot as shkenca historike sipas së cilës:

LIDHUR ME ҪDO  NGJARJE, KOORDINATAT HAPSINORE EDHE ATO KOHORE, JANË TË LIDHURA MES TYRE NË VARTËSI TË ҪVENDOSJES SË VROJTUESIT.

Prandaj si pasojë, për të qenë né sa më objektivë në gjykimin e ngjarjeve, duhet të cvendosemi në kohë dhe t’i shikojmë e doemos edhe t’i gjykojmë zhvillimet historike nga shkalla e njohjes e atëherëshme kur zhvilloheshin ngjarjet që marrim në kundrim. Kjo nënkupòton të shmanget pikërisht faktori OPORTUNIZËM POLITIK, ( i trajtuar përparandej tek u trajtuan “përkufizimet”) Kjo e para si edhe më e rëndësishmja. Kusht i dytë i pakontestueshëm është nevoja e të gjykuarit të fakteve mbasi të jenë mbledhur sa më shumë dokumenta kohore si edhe dëshmí rreth ngjarjeve që merren në kundrim.pikërisht nisur nga këto parakushte, mbështetur në të gjitha faktet si edhe dokumentet e parashtruar deri më tashti, ku ne u munduam të sjellim fakte që përgjatë periudhës diktaturës ose kanë qenë fshehur krejtësisht ose shpërfytyruar dukshëm sipas orientimeve ideologjike komuniste, do të mundohemi të nxjerrim përfundime sa më të drejtpeshuara që të vërtetat historike të thuhen e pòastaj t’u trashëgohen brezave pasues ashtu si kanë qenë.

Të gjitha faktet e paraqitura deri më tashti, për vetë mundësinë praktike me morín’ e mundësive që arkivat e hapura paraqesin sot duke mos i a penguar qëmtimin e dokumentave asnjë studjuesi, janë thjeshtë orientuese në kuadrin e kësaj analize. Kjo ësht’ e qartë. Nga ana tjetër duhet patur parasysh se pilësynimi është t’i bëhet e qartë publikut të gjerë se si kolaboracioni i kryer dhe ushtruar nga atdhetarët, intelektualë paçin qenë ose jo, të emërtuar Nacionalistë Shqiptarë, me Italinë Fashiste ose Gjermaninë Naziste, në kushtet e pranísë së këmbës ushtarit të huaj në tokën tonë, KA QENË KOLABORACION PËRGJITHËSISHT NË TË MIRË TË SHQIPËRISË. Kurse kolaboracioni komunist fillimisht me Jugosllavinë, në vazhdim me Bashkimin Sovjetik e së fundi me Kinën, pa qenë Shqipëria e shkelur nga këmba e ushtarit të huaj, kanë qenë kolaboracione me NËNËSHTRIM TOTAL  INTERESASH  SHQIPTARE NDAJ TË HUAJVE  dhe fatkeqësisht  me përfitim  interesash egoistike thjeshtë PERSONALE të Enver Hoxhës!  Kjo e përgjithëshmja. Vazhdojmë më tutje.

Një tregues tejet kuptimplotë objektiv për lexuesin e këtyre radhëve mendoj  se e përbën paraqitja krahasuese e dy fakteve kohore me të dhëna statistikore:

Qeveritë Shqiptare mbas 7 prillit 1939 deri ditën e vendosjes së diktaturës komuniste, kanë qenë shtatë pra, me një  kohëzgjatje mesatare në pushtetprej më pak se një vit. Kurse Enver Hoxha qëndroi Kryetar i Këshillit të Ministrave përgjatë dhjetë viteve në vazhdim, (23 tetor 1944 deri më 19 korrik 1954, duke patur edhe postin e Sekretarit të Parë  të K.Q. të P.P.Sh.-së), e pastaj edhe për tridhjetë vite të tjera ka vazhduar si Sekretar i Parë i K.Q. të P.P.Sh.-së, pra udhëheqës absolut i vëndit. Natyrshëm vjen në mëndje përfundimi logjik se sado  vëtëqendërzues të kenë qenë shtatë kryeministrat e periudhës pushtimit dhe sado etje për pushtet të kenë patur ata, vetë kohëzgjatja e tyre në krye të shtetit nuk u a lejonte zbatimin e planeve sado egoistike të kenë qenë ata.

Kurse për Enver Hoxhën, i cili qëndroi  në krye të shtetit për pothuajse plot 40 vite, asnjë studjues, sado mirëdashës të dojë të jetë ndaj tij, nuk mundet t’a mjegullojë atë etje të tijën të pashembulltë për pushtet! Të ishte me kaq, do të kishte qenë mirë. Mirëpo rgoizmi i tij i skajshëm nuk kishte se si t’ia hapte rrugën atij mos të ishte i mbështetur edhe nga paranoja e tij e cila e bëri që veç kundërshtarëve politikë, i mbështetur edhe nga shpirti i tij gjakësor, të zhdukte në masën mbi 50% edhe bashkëpuntorët më t’afërt si dhe mbështetësit e tij verbërisht besnikë ndaj tij! Këto qenë edhe arsyet që i a blatuan nderin të zinte vëndin e merituar në mesin e “NJËQIND’E NJË PËRBINDËSHAVE TË HISTORISË BOTËRORE” (Vepër e historianit britanik Simon Sebag Montefiore), ku 101 figurat e përzgjedhura nga historia botërore janë qëmtuar e përzgjedhur përgjatë një laku kohor 3.000 vjeçar!

Si kohëzgjatje të qëni pushtet – mbajtës absolut, Enver Hoxha ndaj tiranëve të tjerë, trajtuar nga autori në librin e lartpërmëndur, pa u larguar nga rrethi i më të njohurve nga ana e lexuesit, rradhitet si vijon:

 

Enver Hoxha ……………………….. 39 vite udhëheqës absolut

Josif Stalini …………………………. 29         –     “   –           –   “     –

Mao Ce Duni……………………….. 26         –     “   –           –    “    –

Adolf Hitleri ………………………… 12         –     “    –           –    “    –

Benito Mussolini ………………….. 12         –     “   –           –    “    –

Vladimir Lenini ……………………….7         –     “    –          –     “   –

 

Sa për t’i a sqaruar lexuesit kuadrin e të përzgjedhurve në librin e sipër përmendur, po ju kujtojmë se në listën e këtyre personazheve që autori trajton, e fillon që nga Attila i Hunëve dhe vazhdon me Adolf Hitlerin, ç’prej Lucrezia Borgia-s e tek Ivani i Tmerrshëm, nga Josif Stalini tek Saddam Husejni, nga perandori i par’i Kinës e tek Mao Ce Duni dh cilësorët me të cilët i shquan këta udhëheqës kriminalë janë: TIRANË DHE DIKTATORË, KANIBALË DHE VRASËS SERIALË, TORTURUES DHE PSIKOPATË, UDHËHEQËS USHTARAKË DHE PUSHTUES, TË PËRDALA DHE TRADHËTARË !

Pa dalë nga tema, nuk mundem të mos e ze në gojë edhe një fakt. Kur Nikita Hrushovi  në fjalën e tij drejtuar Kongresit të XXII-të të B.S, në tetorin e vitit 1961, duke theksuarse tashmë udhëheqësit e Shqipërisë Enver Hoxha me shokë duhet t’u a linin vëndet drejtuesve të rinj të partisë dhe shtetit, as e përfytyronte dot se synimet egoiste madhore të Enver Hoxhës do t’a mbanin atë në krye të Shqipërisë edhe për 19 vite të ardhëshme! E atij gjithashtu as i shkonte dot ndërmënd se si vetë do të shkarkohej në vitin 1964 si Sekretar i Përgjithshëm i P.K.(b) të B.S.!

 

E KALUARA HISTORIKE, KURRË NË HARRESË

 

Sa herë drejtues vëndesh të ndryshëm nuk e kanë përfillur të kaluarën historike, vëndet e tyre i kanë paguar shtrenjtë këto mospërfillje nga ana e udhëheqësve të tyre. Po kujtojmë disa momente kyçe nga historia e popullit tonë.

Pa shkuar më thellë në kohë, u rikthehemi  20 viteve të fundit të shekullit XIX-të. Kombi i ynë ose më saktë, popullata shqiptare, vazndonte të ishte e shpërndarë në gjithë gadishullin Ballkanik doemose inkuadruar brënda Perandorisë Osmane.

Më 1875 – 76 shpërthyen kryengritjet sllave për pavarësi. Turqia ishte gati të ndërhynte. Kurse Anglia provokoi Protokollin e Londrës. Kush përfitoi më shumë? Bullgaria, së cilës i u dhanë me përparësi toka turke (por banuar kryesisht nga popullsi shqiptare dhe jo turke), Të pakënaqur, Sërbia, Mali i Zi, si edhe Rusia që i ndihmonte këta, i ranë Turqisë dhe rrufeshëm e thyen. Ҫ’lindi nga ato rrethana? Traktati i emërtuar i Shën Stefanit (3 Mars 1878) që fituesve u dha edhe më toka turke, (të gjitha populluar nga shqiptarë)! Ҫ’i thonë kësaj ? Zemërgjërësi sllave me nëpërkëmbje totale të interesave të drejta shqiptare! I vinte ndokuj keq se nëpërkëmbeshin  kaq egër dhe padrejtësisht interesat e kombit tonë? Aspak. Po pse atëbotë  e çfuqizuan traktatin e Shën Stefanit dhe Bismarku  organizoi më 13 Qersgor1878 thirrjen e Kongresit të Berlinit? Sepse donin  të ulej pa një e pa dy ndikimi i Rusisë në Ballkan! Kjo e gjitha. Përfundimi i pakëndshëm qé se shqiptarët së rishmi u ngushtuan territorialisht duke mbetur prap pré e Turqisë së zvogëluar për vete.

Përgjatë atyre dhjetvjeçarëve, Fuqit’e Mëdha bënin sehir duarkryq shitjen e interesave shqiptare, për hir të barazpeshës  ndërkombëtare, në viset ballkanike! Për t’a ndiçuar këtë fakt, mbas shpalljes së pavarësisë Shqipërisë, Konferenca e Londrës e ambasadorëve, (21 dhjetor 1912 – 23 mars 1913)  periudha më kuptimzez’e asaj konference për shqiptarët), qé ajo që u dha  sllavëve troje të banuar vetëm nga shqiptarë! E sa për t’a nënvizuar këtë SKANDAL, t’a mësojë lexuesi se vetëm Sërbia mori 20.000 km/katror troje shqiptare, (kur e gjithë Shqipëria sot numuron 28.748 km/katror!? Edhe me Greqinë po i njëjti kuadër. Në territorin e Ҫamërisë u masakruan, u vranë, u dhunuan dhe u deportuan nga 55,000 banorë 400.000 prej tyre (shqiptarë autoktonë) vetëm e vetëm për hir të 80.000 grekëve! Ministri i Jashtëm i Anglisë, Sir Edward Grey në ato rrethana pohonte:  “ … Objektivi kryesor i konferencës, ruajtja e marrëveshjes  dhe mirëkuptimit mes Fuqive të Mëdha, u arrit …”!Ndërsa historia provoi se ajo, me gjithë nëpërkëmbjen që u bëri interesave shqiptare, nuk i a arriti fare barazpeshës që gjoja kishte si pikësynim. Ҫ’e provon këtë pohim ? Vetë shpërthimi i Luftës së I-rë botërore! Pra Konferenca e Londrës vetëm se ballafaqoi e kundërvuri projektet kolonialiste sërbo – greke ndaj projektit etnik shqiptar. Veç Austro – Hungarisë, interesa kundraruse të së cilës bënë që ajo t’i mbështeste interesat shqiptare, askush tjetër nuk i mbronte sepse interesat e fqinjëve tonë territorialë mbështeteshin nga Rusia!

Me pak fjalë, historikisht asnjë prej shteteve të mëdha nuk i ka mbrojtur interesat e të vegjëlve po të mos u përputheshin ato interesave të tyre, Kjo edhe përgjatë shekullit të shkuar. Përfundimi? Mbas Luftës II – rë Botërore Bashkimi Sovjetik as që e kishte në llogari Shqipërinë dhe marrëdhëniet me ne, deri në 28 qershorin e 1948, kalonin nëpërmjet Jugosllavisë, (deri para rezolutës Informbyrosë). Këtu edhe filli i lëmshit të asaj nyje gordiane ku, krahas aleancave ndërthuren edhe kolaboracionet. Ndonëse Sërbia na i mori 20.000 km/katror, Enver Hoxha, i nisur thjeshtë nga egoizmi i tij i skajshëm, jo që ai fakt nuk i a lëkundi drejtimin shtegut të tij kolaboracionist me Jugosllavinë por, mbasi i a dhuroi asaj Kosovën, në vazhdim,( i a rikujtoj lexuesit), më 15 Dhjetor të vitit 1947 në mbledhjen e Byrosë Politike të K.Q.P.K.Sh., në pranín’ e të dërguarit të Mareshallit Tito, Sava Zllatiçit, Enver Hoxha deklaroi, (proçes – verbali i asaj mbledhjeje ruhet në Arkivin e Shtetit-shënim i M.K.)

“… Tani që e likujduam këtë pengesë,(Nako Spirun – shënim M.K.)duhet t’a fitojmë kohën e humbur e të bëjmë sa më shpejtë bashkimin DE FaCTO të Shqipërisë me Jugosllavinë në të gjitha fushat, (parti, ekonomi, ushtri, et.) se Shqipëria nuk mund të qëndrojë si shtet i pavarur dhe aq më pak të ndërtojë Socializmin , PA U BASHKUAR ME JUGOSLLAVINË….”!

Në vazhdim tashti, ndjekim fillin e lëmshit nyjes gordiane  duke analizuar gjithë faktet e sjella përparandej fakt mbas fakti lidhur me pikësynimet q’e udhëhoqën Enver Hoxhën në vazhdim lidhur me marrëdhëniet që krijoi me B. Sovjetik, pastaj me Kinën e së fundi, përgjatë  vet’izolimit total q’i bëri vëndit, kohë në të cilën egërsia e tij në akuzimin dhe zhdukjen e bashkëpuntorëve nga më të ngushtit qenë vazhdim i përpiktë i vijës së tij kriminale ndjekur që nga koha e ilegalitetit të tij e deri ditën që vdiq edhe vetë! Këtu tashti  së rishmi i drejtohemi për ndihmë konsideratës së dytë themelore të shkencave fizike relative që, lidhur me shkencat historike, konkretizon: LIDHUR ME ҪDO NGJARJE, KOORDINATAT HAPSINORE SI EDHE ATO KOHORE, JANË TË LIDHURA MES TYRE NË VARTËSI TË ҪVENDOSJES SË VROJTUESIT SË PARI, DHE NË VAZHDIM, GJYKIMET E DHËNA NGA VROJTUESI JANË NË VARTËSI TË VETË POZICIONIMIT AS HAPSINOR DHE AS KOHOR POR INTERESASH TË VETË VROJTUESIT, SË DYTI. Mbështetur në këtë postulat shkencor bëjmë një hap përpara lidhur me dhënie gjykimi historik, nisur nga premisa krejtësisht të pa anëshme si edhe mbështetur në faktet e dokumentuar të paraqitur, drejtë hedhjes dritë dhe interpretimit të konceptit kolaboracionizëm, koncept ky i keqpërdorur që nga mbarimi i Luftës së II-të Botërore. Si pikë krahasimi historike, pa patur asnjë nevojë stërhollimi, shtrojmë pyetjen aspak retorike: Si e konsideroi Rusia, nga njera anë, dhe si e konsideroi Austro – Hungatia, nga ana e saj, vendimin e Konferencës së Ambasadorëve të Londrës (21 Dhjetor 1912 – 23 mars 1914) simbas të cilit i u dhanë Sërbisë 20.000 km/katror, toka populluar nga popullsi mbi 90% shqiptare? Mbas pyetjes doemos duhet shtuar                                                                                                                                                                                                                                                    edhe një fakt i pakontestueshëm: Rusia nisej nga premisa prosllave  kurse Austro – Hungaria nga interesat e saja kundra-ruse!

[1] Kush dëshiron e gjen të plotë fjalimin e sipërpërmendur tek adresa elektronike  ëëë.albanovaonline.com  duke kërkuar lidhur me Patër Anton Harapin  “Proçesi i kanonizimit të disa Martirëve si dhe dy fjalë për Patër Anton Harapin , Martirin e Madh të hatrruar”

KOLABORACIONIZMI, NË KUSHTET E QËNIES SË VËNDIT TË PUSHTUAR NGA  KËMB’E HUAJ, SI EDHE NË VAZHDIM, KUR SHQIPËRIA U QUAJT E ҪLIRUAR!- Nga MËRGIM KORҪA (Pjesa IV)

 

 

Pikërisht tashti u erdhi radha të ndriçojmë dy momente shumë kuptimplote se si janë nëpërkëmbur edhe bërë kurban dy personalitete dore të parë të  hierarkisë komuniste shqiptare, (së bashku  me grupazhe imagjinare të tyre.). Po i sjellim këta dy shëmbuj se njeri për interesa të menjëherëshme  pikësynimi kolaboracioni politik vetëm për ruajtje interesash egoiste personale, kurse tjetri me objektiv qitje disi më të largët por gjithmonë  … prirur nga po ai pikësynim nga Enver Hoxha!

Në dokumenta arkivalë ësht’e dokumentuar se si Koçi Xoxe në pohimet e tij ka thënë, pa as më të voglën mëdyshje, se si për të gjitha ekzekutimet që kryheshin me urdhërin e tij por pa u dënuar nga trupa gjykuese, ishte marrë nga ai, (K.Xoxe – shënim i M.K.) miratimi i Enver Hoxhës. Gjatë viteve 1945 e në vazhdim jo vetëm që ndikimi jugosllav ishte maksimal, por edhe zbatimi i direktivave të tyre kishte marrë trajta absolute, (duke filluar fillimisht me krime makabree pastaj edhe me gjyqe krejtësisht të  inskenuara e tejet  të pathemeltë), kundra atdhetarëve si edhe intelektualëve nga më të shquarit laikë si edhe klerikë paçin qenë, me objektivin e tyre t’i zhduknin pikërisht ata si kategori shoqërore!

Viti 1947 e kishte filluar konturimin e tij si një vit shumë problematik për Shqipërinë, Pala jugosllave nuk po u përgjigjej marrëveshjeve nontraktuale duke ngadalësuar lëvrimet e objekteve si edhe furnizimeve Shqipërisë. Kjo dukurí sa vinte edhe e bënte pakënaqësin’ e Nako Spiros, si përgjegjës kryesor i ekonomisë së vëndit, të rritej dukshëm. Nga ana tjetër jugosllavët po e shtonin trysnín’e tyre lidhur me njësimin e vlerës monedhës sonë lekut me dinarin e tyre, heqjen e barrieravedoganore si edhe njësimin e çmimeve! Enver Hoxha jo se nuk i ndiente këto shqetësime të prekëshme, por duke qenë se  marrëdhëniet si partiake e gjithashtu shtetërore shqiptare me B, Sovjetik kalonin nëpër forumet jugosllave, (dhe B.S. e kishte pranuar gjëndjen si të mirëqenë), ai i a bënte hyzmetin mbajtjes së miqësisë me Marshallin Tito me piksynimin që në Shqipëri, si republik’e ardhëshme e federatës Jugosllavisë, ai së pakut t’a ruante pozitën e tij prej udhëheqësi. Më 29 Maj të vitit 1947, në mbledhjen e Byrosë Politike të K.Q., u vendos që duke filluar që nga Qershori i vitit në vazhdim të zbatoheshin si njësimi i monedhës shqiptare me atë jugosllave e gjithashtu edhe njësimi çmimeve me gjithë heqjen e barrierës doganore mes të dy shteteve, (me gjithë pasojat negative për Shqipërinë). Këtu nuk e lë dot pa përmendur faktin se kur u kthye nga Jugosllavia Nako Spiru ku, nën trysnín’e vazhdueshme të radiogrameve nga Enver Hoxha, ai vërtet i nënëshkroi të gjitha marrëveshjet me Jugosllavinë por duke qenë i pandërgjegjshëm për sa po bënte, e kishte çfaqur publikisht në biseda mes udhëheqësish partie këtë fakt, të cilin Enver Hoxha kurrë nuk i a harroi! Edhe fakt është se më 22 Nëntor të vitit 1947 gabimisht, duke luajtur me armën e tij vetëvritet Nako Spiru! (Kjo deklarata zyrtare e lëshuar nga udhëheqja komuniste e shtetit shqiptar).Pra, deri në atë datë Enver Hoxha ishte plotësisht dhe 100% nën ndikimin jugosllav të cilën gjë, nisur nga interesat e tija personale ai e pranonte si të mirëqenë. Mirëpo erdhi 28 Marsi i vitit 1948 kur u shpërndahet dhe u bëhet e njohur udhëheqjeve të partive anëtare të Kominformbyrosë letra e K.Q.P.K. (b) të Bashkimit Sovjetik lidhur me prishjen e B. Sovjetik me Jugosllavinë! E për t’ia komplikuar problemin Enver Hoxhës, gjatë takimit të tij me Vjaçesllav Molotovin më 24 Qershor të vitit 1948, ministri i Punëve të Jashtëme të Bashkimit Sovjetik, i thotë shprehimisht udhëheqësit shqiptar “ … Ju shokët shqiptarë, duhet t’a shqyrtoni dhe analizoni vetëvrasjen e Nako Spirut!”  Përzgjedhjet e mundëshme për E. Hoxhën ishin vetëm dy:

1 – Vazhdim i kolaboracionit tradhëtar me Jugosllavinë.

2  – Pozicionim kundra Jugoslllavisë duke e mbështetur Bashkimin Sovjetik.

Mirëpo të dy këta qëndrime kishin edhe rrjedhojat e tyre si vijon:

1/a  – Enver Hoxha do të vazhdonte të ishte udhëheqësi i P.K. Shqëiptare si edhe i shtetit shqiptar sa kohë t’a linte Jugosllavia pa e aneksuar Shqipërinë por edhe me nivel ndihme ekonomike në kufijt’e përcaktuar nga vetë Jugosllavia. Kurse B.S. si fuqí e madhe mbështetëse e Shqipërisë potencialisht dilte nga kjo orbitë.

1/b- Me t’u thithur Shqipëria në kuadrin e Jugosllavisë federative, si republik’e shtatë e saj, (nga që Titua i u shkëput diktatit nga P.K.(b) e B.S.), jo vetëm që E. Hoxha do t’a kishte përnjëhershëm mareshallin jugosllav mbi kokë por edhe  … s’kishte më se kujt t’i ankohej për asnjë pòroblem.

2/a- E,Hoxha do t’i kishte marrëdhëniet tashmë të drejtpërdrejta me B. Sovjetik pa ndërmjetësinë jugosllave, duke qenë vetë udhëheqësi i Shqipërisë.

2/b- Si udhëheqës i P.K.Shqipòtare që i ishte nënështruar totalisht ndikimit të P.K.Jugosllave që nga krijimi nga ana e të dërguarve të saj Miladin Popoviçit si edhe Dushan Mugoshës , e në vazhdim i përzgjedhur prej tyre t’a drejtonte si P.K.Shqiptare e gjithashtu edhe luftën e quajtur fillimisht Luftë Nacional Ҫlirimtare por e kthyer në vazhdim në luftë civile po prej tyre për interesat e P.K.Jugosllave, E. Hoxha  duhej të ballafaqohej me një rretnanë tejet të vështirë: duhej bindur Stalini dhe P:K.(b) e B.S. se ai vetë, në krye edhe të P.K.Shqiptare si edhe të Shtetit Shqiptar, jo vetëm që me ndërgjegje të plotë shkëputeshin mga Jugosllavia por edhe se do të vepronin besnikërisht dhe në nënështrim të plotë ndaj B.S. dhë udhëheqësit të saj Mareshallit Stalin! Në këto kushte ndjenja e vetëqendërzimit të Enver Hoxhës e gërshetuar ngushtë me pragmatizmin  e tij jo vetëm që nuk u step t’a merrte vendimin por edhe brënda katër ditësh, mbasi kishte patur takimin me Vjaçesllav Molotovin, e pra më 28 Qershor të vitit 1948, i a dërgon Mareshallit Stalin n’emrin e Komitetit Qëndror letrën me të cilën i shpreh  konformimin total të Shqipërisë ndaj vendimeve të Kominformbyrosë! Ky edhe hapi i parë për t’a fituar besimin e B.S. Por ky hap duhej ndjekur edhe me masa të tjera thelbësore bindëse që t’a dëshmonin katërcipërisht shkëputjen e Shqipërisë nga Jugosllavia. Përgjatë këtij shtegu ku, objektivat e arritjeve personale vetëqëndërzuese Enver Hoxha i kishte krejtësisht të qarta, mbas Pleniumit të  X-të K.Q. të partisë mbas shpalljes së Rezolutës Informbyrosë, Enver Hoxha mblodhi Pleniumin  e XI-të nga 13 deri më 24 Shtator të vitit 1948 ku sulmoi hapur dhe shumë egër politikën e Jugosllavisë, rehabilitoi Nako Spirun me gjithë të shoqen Liri Belishovën, gjithashtu edhe Mehmet Shehun, dhe nga ana tjetër e shkarkoi si Sekretar organizativ të Partisë Koçi Xoxen, (Duke mos e përjashtuar nga Byroja Politike), por duke i përjashtuar Pandi Kriston si edhe Kristo Themelkon nga Byroja por jo nga Komiteti Qëndror.

Mbas këtyre masave kundra-jugosllave Enver Hoxha vëzhgonte reagimin Sovjetik i cili nuk vonoi dhe erdhi. Masat e marra si edhe ndryshimet ishin për nirë por … jo akoma plotësisht bindëse.

Fillë mbas mbylljes së punimeve të Pleniumit të XI-të të K.Q. e ritheksoj këtë moment fillë mbas mbylljes së punimeve të Pleniumit XI-të K.Q:, Koçi Xoxe, Pandi Kristo, Kristo Themelko, Nesti Kerenxhi et., papritmas u shkarkuan nga të gjitha pozicionet e tyre politike si edhe shterërore që mbanin!Në vazhdim, pikërisht tre muaj mbas Pleniumit të XI-të, mblidhet Kongresi i I-rë i P.K.Shqiptare ku ish sekretari Organizativ i Partisë Koçi Xoxe, del në podium t’a marrë fjalën … e cila nuk i lejohetnga zhurma dhe përplasjet e këmbëve në sallë! E ndjek më 28 nëntor arrestimi i tij i cili pasohet më 30 Maj të vitit 1949 me pushkatimin e tij!

Me masat drastike edhe kriminale të marra nga Enver Hoxha ndaj bashkëpuntorvet të tij më të ngushtë, ai mundi t’a fitojë më në fund besimin e Josif Visarionoviç Stalinit! Natyrshëm shtrohet pyetja: sa zgjati ky besim? Teorikisht, sa kohë që të mbahej më këmbë KOLABORACIONI ME NËNSHTRIM INTERESASH KOMBËTARE TË SHQIPËRISË NDAJ ATYRE TË BASHKIMIT SOVJETIK. Ndërsa, e përcaktuar saktësisht, që nga 30 Maji i vitit 1949, ditë kur u pushkatua Koçi Xoxeja, (e në vazhdim kur një e nga një i u vu shënja e barazimit me tradhëtarë të atdheut edhe armiq të partisë duke i dënuar ashpër ata që u quajtën grupi armiqësor dhe antiparti i Koçi Xoxes).

Vijmë tashti tek data 5 Mars e vitit 1953 kur vdekja e Stalinit e mbuloi në zi Shqipërinë! Atë ditë Enver Hoxha e uli në gjunjë turmën e mbledhur para shtatores së Stalinit , për t’a nderuar kujtimin e tij. Kjo njera anë e medaljes. Kurse ana tjetër, (akoma edhe më e trishtë dhe që kurrë nuk u zu në gojë), qenë me dhjetra pjesëmarrësit e atij mitingu mortor që u arrestuan dhe u kalbën burgjeve vetëm e vetëm sepse nuk pranuan atë ditë të uleshin në gjunjë ose u treguan gazmorë në vënd që të qanin, (ose së paku të bënin sikur qanin)! Po paraqesim në vazhdim kalime nga betimi që u lexoi pjesëmarrësve të atij mitingu mortor vetë Enver Hoxha para shtatores Stalinit:  “… Popujt e B. Sovjetik dhe neve, edhe gjithë popujt e botës na ka mbuluar sot një fatkeqësi e madhe. Udhëheqësi, mësuesi dhe Ati jonë i shtrenjtë Josif Visarjonoviç Stalin mbylli sytë përgjithmonë, pushoi së menduari mendja e gjeniut më të madh dhe më të ndritur të kohrave tona ,,, betohemi se do ta forcojmë dhe çelikosim dashurinë tonë të sinqertë e të thellë për popujt vëllezër të Bashkimit Sovjetik  …  Partia e Lavdishme Komuniste e B.S. me Komitetin e saj Qëndror Leninian Stalinian me në krye shokun Malenkov do të jenë si gjithmonë për ne burim i madh dhe i pashterrur i dritës në rrugën tonë drejt të ardhmes së lumtur ,,,!”

Vetëm tre muaj mbas vdekjes Stalinit, në Qershorin e vitit 1953 vete në Moskë një delegacion liveli të lartë i Partisë i kryesuar personalisht nga  Enver Hoxha. Malenkovi e priti ftohtë Enver Hoxhën. Në vazhdim filloi të marrë trajtë gjëndja sipas së cilës përvijohej dukuria se tashmë periudha kohore gjatë së cilës diktatori shqiptar e gëzonte të plotë besimin e B.Sovjetik kishte perënduar. Kohët e reja duheshin përballuar edhe ato me … qëndrime të rinj.

Një vit më vonë, në Qershorin e vitit 1954, vete së rishmi në Moskë Enver Hoxha në krye të një delegacioni së bashku me Hysni Kapon. Nga takimet me Hrushovin ata e kuptuan qartë se tre ishin objektivat e tija sa u takon pozicionimeve politike:

  • Spastrimi i aparatit partiak dhe i shtetit nga stalinistët.
  • Luftë frontale kultit të individit stalinist.
  • Zbutje e marrëdhënieve me Jugosllavin’ e Titos.

Tashmë Enver Hoxha kishte përvojë e duhej t’i përvishej punës nga  dhe si duhej kthyer guna që mos të nëpërkëmbej vetqëndërzimi i tij. Cilët do të ishin fillimisht heronjtë e në vazhdim kurbanët e ardhshëmpër hir të këtyre interesave të tija vetiake?

Fillimisht, t’i fitonte hiret e udhëheqësit të B. Sovjerik Nikita Hrushovit, doemos a e luajti kartën Liri Belishova! Kjo e fundit me gjithë të shoqin tashmë të vdekur Nako Spirun, (i vetëvrarë  gabimisht duke luajtur me koburen e tij më 22 Nëntor 1947), të  rehabilituarit e politikës pro-sovjetike, filloi të përdorej si katalíte në marrëdhëniet me B. Sovjetik! Në mos gjë tjetër, Enver Hoxha kësisoji së paku një farë kredije në marrëdhënie me Hrushovin dhe patjetër që edhe kohë, fitonte. Një shënjë pozitive ishte fakti që kur më 14 Maj të vitit 1955 u mblodhën udhëheqësit e tetë vëndeve të Lindjes dhe themeluan “Traktatin e Miqësisë, Bashkëpunimit dhe Ndihmës Reciproke”, që e emërtuan Traktati i Varshavës, edhe Shqipëria u ftua në atë kuvënd me të drejta të plota. Kësisoji, pa hyrë në hollësira që dalin nga objektivi i kësaj analize, me ngritje edhe me ulje vazhduan marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik, me pikë qendërzimi interesat e udhëheqësittë Shqipërisë. . Kështu më 1 Janar 1959 “Zëri i Popullit” botoi një përshëndetje drejtuar B.S. ku integralisht, mes të tjerave, Enver Hoxha theksoi “ … I gjithë populli ynë  me mirënjohje të pakufishmei drejton sot falënderimet më të zjarrta Bashkimit të lavdishëm Sovjetik, Partisë mëmë komuniste të B.S., Komitetit Qëndror të saj dhe shokut Nikita Hrushov. Ne i sigurojmë me ta jemi të lidhur përjetë me një miqësi dhe besnikërí që nuk do të kenë mortje kurrë …!”

Në vazhdim, më 26 Maj 1959, po në gazetën “Zëri i Popullit”botohet fjala e Enver Hoxhës në pritjen që i bëhet Nikita Hrushovit në krye të delegacionit Sovjetik, kur ata zbritën në aeroportin e Rinasit; “ …Miqësinë me Bashkimin Sovjetik populli shqiptar e çmon si thesarin më të strënjtë  … Miqësia jonë është e fortë  si graniti dhe e përjetëshme si malet tona!”  Katër ditë më vonë, e për të qenë  të saktë pikërisht më 30 Maj 1959, Nikita Hrushovi shpallet Qytetar Nderi i Tiranës! Ky akt si edhe mbjellja e përbashkët e Pemës së Miqësisënga udhëheqësit e P.K.(b) B.S, si edhe P.P.SH., jepnin iluzionin se udhëheqësi shqiptar më në fund i kishte fituar hiret e Baba Nikitës, (siç i drejtohej ato ditë në mënyrë të përsëritur Enver Hoxha udhëheqësit sovjetik, Nikita Hrushovit)!

Mirëpo ky flirt nuk zgjati shumë. Në kuadrin e luftës frontale nga ana e Hrushovit kundra kultit të individit aq të zgjatur të Stalinit si diktator i padiskutueshëm i B. Sovjetik, si edhe insinuatat e udhëheqësit të ri sovjetik lidhur me udhëheqjen shqiptare, e cila kishte 16 vite në krye të partisë dhe të shtetit Shqiptar e duhej t’u a linte frenat drejtuesve të rinj, nuk mund kaloheshin pa shkaktuar marrjen pozicion nga ana e Enver Hoxhës.

Përgjatë kësaj hullijena vjen në ndihmë edhe vepra dy vëllimshme e Andre Fontain me titullin Historia e Luftës së ftohtë, ku në Vëllimin e II – të , Fq.395 lexojmë: “ …Tito kurrë nuk e kishte mospërfillur se shtegu që e udhëhiqte ndaj likuidimit të armiqve të tij shqiptarë, e çonte atë drejtë pajtimit të tij të plotë me Nikita Hrushovin. Dhe dihej se Hrushovi ishte i prirur që këtë dhuratë t’i a blatonte Mareshallit jugosllav …”.

Më 14 Shtator të po atij viti Kina e Madhe Popullore na e lëvroi të gjithë sasin’e grurit që i kishim kërkuar në një kohë që, sipas Enver Hoxhës “ … Bashkimi Sovjetik po e linte Shqipërinë të vuante urie që t’a ulte në gjunjë!

Shpejt erdhi Nëntori i vitit 1960 kur, mbas mbledhjes së 81 partive komuniste, Shqipëria u shkëput nga Bashkimi Sovjetik REVIZIONIST vetëm e vetëm që Enver Hoxha të vazhdonte e t’a ruante FRONIN E TIJ PERANDORAK! E doemos me shkëputjen nga Bashkimi Sovjetik, gjë që sillte me vete edhe mospasjen më interesash vetiake të Enver Hoxhës lidhur me udhëheqësin e tij, Nikita Hrushovin, perëndoi së rishmi, këtë herë përfundimisht edhe ylli i Liri Belishvës e cila u përjashtua nga Byroja Politike, nga Komiteti Qëndror si dhe nga partia duke u internuar, sipas akuzës tanimë standarte, si agjente e revizionizmit sovjetik!  Sipas Enver Hoxhës, Liria çdo bisedë të zhvilluar në Pekin me Liu Shao Ҫinë i a kishte raportuar ambasadës B.S. në Pekin. Le që në Moskë ajo kishte ngrënë drekë edhe me Brezhnjevin edhe me Kozllovin, por pa informuar hollësisht rreth bisedave të zhvilluara me ta! Kësisoji diktatori e flaku Lirinë së rishmi në po atë kosh nga e kishte nxjerrë … kur i a kishte nevojën!

Në vazhdim nuk kam se si mos t’a ze në gojë edhe një fotografi, e cila qëllimin e kishte t’i a trgonte të dokumentuar Nikita Hrushovit unitetin e pathyeshëm të partisë me Enver Hoxhën, Në shtëpinë ku u themelua partia ishin rradhitur e kapur dorë për dore me duar ngritur lart 13 anëtarë dhe kandidatë Byroje Politike (veç Enver Hoxhës, Mehmet Shehu, Hysni Kapo, Beqir Balluku, Kadri Hazbiu, Gogo Nushi, Abdyl Këllezi, Koço Theodhosi, Petrit Dume, Ramiz Alia Rita Marko, Adil Ҫarçani, Spiro Koleka e Pilo Peristeri). Fotografia mban datën 8 Nëntor 1961. Lind pyetja normale logjike si u zhvilluan ngjarjet rreth atij uniteti të çeliktë në vazhdim? Dora dorës  gjashtë prej atyre të 13-tëve, u pushkatuan si armiq dhe tradhëtarë, pa zënë në gojë me këtë rast dhjetra anëtarë K.Q. anëtarë qeverie si edhe ushtarakë me grada madhore të pushkatuar ose të kalbur burgjeve! Kështu Enver Hoxha, mes qëndrimesh skajshëm gjakatare brënda vëndit, si edhe të tjerash gjoja parimore staliniste në politikën e jashtëme, u hodh nga kali sovjetik në galop e sipër  tek ai kinez! Kjo lëvizje, në vazhdim të së gjithë vazhdës demagogjike të saja për t’a ruajtur pushtetin e tij të paprekur, çoi drejt cakut që Shqipëria u bë i vetmi aleat i Kinës nga të gjitha shtetet e Evropës Lindore! Ishin kohët kur përfaqësuesit tanë në O.K.B. e ngrinin zërin e tyre duke theksuar se revizionistët sovjetikë hynin në të njëjtën kategori me amerikanët duke bërë propagandë çpifjeje dhe urrejtjeje për t’a forcuar histerinë kundrasovjetike në mbarë botën!

Këtij shtegu, mbasi u thyen betimet dhe u prishën miqësit’e përjetëshme, të sinqerta dhe të pathyeshme shqiptaro – sovjetike, sapo u duk në horizont një cënim potencial i pushtetit të diktatorit shqiptar nga ana e Hrushovit, po sjell sa për kërshëri pjesë nga fjala e Enver Hoxhës e publikuar në Zërin e Popullit të datës 1 tetor 1966 ku ai shprehet për Kinën, flirtin e tij të ri: ” Populli heroik dhe i talentuar kinez nën udhëheqjen e drejtë marksiste-leniniste të Partisë Lavdishme komuniste  të Kinës me shokun Mao Ce Dun në krye, ka arritur fitore të shkëlqyera me rëndësi historike ,,,”. Kurse një muaj më vonë e pikërisht më 9 Nëntor 1966 po Zëri i Popullit publikon fjalën e Enver Hoxhës në Kongresin e V-të të P.P.Sh. prej së cilës shkëpusim ndonjë kalim:

“ … Në Kongres u shpreh uniteti i pathyeshëm dhe miqësia luftarake e partisë dhe popullit tonë me Kinën popullore 7oo milionëshe, me këtë kështjellë të pathyeshme të socializmit e revolucionit që udhëhiqet nga Partia e lavdishme e Kinës me në krye marksist-leninistin e shquar, mikun e madh të popullit tonë, shokun Mao Ce Dun dhe në mesazhin historik që i derjtoi Kongresit të V-të të Partisë tonë shpreh ndjenjat dhe vendosmërinë tonë  të përbashkët kur thotë: “ Të jeni të sigurtë se pavarësisht nga çfarëdo të ndodhë në botë, dy partitë dhe dy popujt tanë me siguri do të qëndrojnë së bashku, do të luftojnë së bashku dhe do të fitojnë së bashku …”  Në vazhdim të elozheve për Kinën dhe Kryetarin Mao Ce Dun, Enver Hoxha shprehet gjithashtu: “ … Fitorja e revolucionit të Madh kulturor proletar, shpartallimi i komplloteve kundërrevolucionare të Liu Shao Ҫisë, Lin Biaos dhe të Ten Hsiao Pinit kanë krijuar një gjëndje revolucionare … Kina ka dalur me prestigj të rritur në botë të lidhura këto fitorje drejtpërsëdrejti me emrin, mësimet dhe udhëhëqjen prej revolucionari të madh të shokut Mao Ce Dun, mikut të madh të Partisë dhe popullit tonë!”

Mirëpo edhe këtij flirti shqiptaro-kinez i erdhi fundi pikërisht kur ajo mike dhe mbrojtëse e jona e madhe filloi zbutje të politikës së saj intansigjente daç ndaj Sh. B. A,-ve imperialiste e gjithashtu ndaj Jugosllavisë revizioniste!

Mos më besoni mua por gjejeni vëllimin “SHËNIME MBI KINËN”  edhe qëmtoni në faqet 304 – 305 ku po ai kryetar gjenialMao Ce Dun vjen e ravijëzohet nga Enver Hoxha si vijon: “Mao Ce Duni ishte një ëndërrues, po njëkohësisht një perandor dhe despot në pikëpamjet e tij … ato ishin të pajisura me idetë e theksuara perandorake, konfuciane, mistike, të shartuara këto me ide të reja të zhvillimit botëror të papërtypura e të papranueshme, të paasimiluara prej tij … Mao Ce Duni e çoi vëndin nga të frynte era, mjaft që ai të ishte në krye dhe që në fakt  tërë kohën qëndroi në krye. Të gjithë duhej t’i bindeshin atij … të zbatonin idetë e tija “gjeniale”, po që në realitet nuk çonin në ndërtimin e një Kine më moderne, më të përparuar, më të organizuar … i lejonte oborrtarët t’i thurnin himne e diritambe …me veprime perandorake ai merrte masa, masa ushtarake, gjyqësore, bënte demaskimin politik dhe ideologjik … më në fund i dënonte ata edhe me pushkatim.”

Kësisoji erdhi pashmangshëm edhe dita  kur Enver Hoxha, mbas prishjes me Kinën nuk gjeti më ndonjë partner i cili, i interesuar në ç’mund t’i blatonte Shqipëria, me të cilin të lidhej ideologjikisht, miqësisht, pazgjidhshmërisht, pëërjetësisht ,,, e shto të shtojmë ndajfolje me mbrapashtesa kisht, sisht, risht etj.etj. dhe me përvojën e tij prej krimineli gjakatar vazhdoi t’i terrorizonte mbështetësit e tij e nëpërmjet tyre edhe popullin shqiptar edhe për thuajse  një dhjetëvjeçar tjetër me Shqipërinëe izoluar 100 %!

DY  FIGURA  BOTNORE SHQIPTARE – GJERGJ KASTRIOTI SKENDERBEU DHE IMZOT PAL ENGJULLI- Pergatiti Fritz RADOVANI

 

Në Shqipninë plakë janë gurrat e lumejëve dhe të prrojeve, e janë edhe shpellat e errta të maleve tona ku edhe sot gurgullojnë vijat e pashterrshme të Gjakut të Shqiptarëve, e prap sot, nuk thirren “kufijë” të Shqipnisë së Gjergj Kastriotit! Janë shtatoret e Trimit të Krujës, të ngrituna nder Shtetet ma të njohuna të globit, e prap ka nga tradhëtarët tanë që kerkojnë me e mohue e ndryshue historinë!

Aty janë pasuesit e Atij Burri që me shpaten e vet, i tha otomanëve: “Ndal…e jo, ma ndej!”, dhe, po prap… mbi gjurmët e Tij, Shqiptarët vazhduen luften per mbrojtjen e Lirisë së trojeve tona, e kur ua kerkoi Atdheu per Até dhane edhe jeten. E ku janë Varret e Tyne të bekueme!?

Ku janë bré, trojet e harrueme të Atyne Trimave që në vitin 1911 trandën Stambollin, e sot Emnat e Tyne nuk i gjenë as nder librat e shkollave fillore?! Kush mundet me mohue Emnat e Atdhetarëve tanë që gati mbas 500 vjetësh, i thanë turqëve e malazezëve “shporruni këndej” në Hot dhe në Memorandumin e Gerçës, e sot këta Emna nuk permenden fare tue fillue nga Ded Gjon Luli i Traboinit të Hotit, Palok Traboini, Sokol Baci i Grudës,  Dedë Nika Bajraktar i Grudës, Dodë Preçi Bajraktar i Kastratit, Col Dedi i Selcës Këlmendit, Tomë Nika i Shkrelit, Lul Rrapuka i Vuklit të Këlmendit, Llesh Gjergji, Bajraktar i Nikçit, Gjeto Marku i Hotit, Martin Preka i Shkrelit, Mehmet Shpendi, i pari i Djelmënisë së Shalës, Prelë Marku, Bajraktari i Shalës, Avdi Kola Bajraktar i Gimaj, Nik Mëhilli i Shllakut, Pup Çuni Prekalor, Binak Lulashi Toplanas, Bash Bajrami, Bajraktar i Nikajve dhe Bec Delia. (Marrë nga Revista L.E.K.A. 1937).

Mohohen veprat e Don Nikollë Kaçorrit, At Mati Prennushit, Luigj Gurakuqit, Avni Rrustemit, Bajram Currit e të sa e sa Herojë dhe Heroinave Shqiptare, që na nderuen me vepra emnin e Kastriotit…E t’ Imzot Pal  Engjullit !

A mundet me pasë Shqipnia histori pa Formulen e Pagzimit t’ Imzot Pal ENGJULLIT ?! – Asnjëherë!

LAVDI FIGURAVE TË PAVDEKËSHME TË HISTORISË SONË TË NDERUEME GJERGJ KASTRIOTIT SKENDERBEUT DHE  IMZOT PAL ENGJULLIT !…

          Melbourne, 1 Qershor 2026.

Dëshmia në hetuesi e Kreshnik Tartarit, ish-trajnerit të volejbollit të ‘Dinamos’: Feçor Shehu, që dinte interesimet e Skënderit për Silva Turdiun, s’më ka thënë në ndonjë rast, që unë ta pengoja këtë gjë

 

Plot 43 vite më parë, duke u gdhirë 18 dhjetor e vitit 1981, kryeministri shqiptar Mehmet Shehu, i cili e mbante atë funksion që nga viti 1953, u gjet i vdekur në dhomën e tij të gjumit (sipas versionit zyrtar, nga plumb “a” pistolete), në vilën ku banonte së bashku me familjen e tij, në hyrje të “Bllokut” të udhëheqjes së lartë të PPSH-së, fare pak metra nga godina e Komitetit Qendror të PPSH-së dhe gjithashtu vilës 31 të Enver Hoxhës.

Edhe pse kanë kaluar më shumë se katër dekada nga ajo ditë, e konsideruar si një nga ngjarjet më të rënda dhe të bujshme gjithashtu të atij regjimi, ende dhe sot, nuk ka një version të qartë e të saktë, rreth asaj që ka ndodhur me ish-kryeministrin shqiptar, Mehmet Shehu, në mesnatën duke u gdhirë 18 dhjetori 1981! Por, edhe pse pas viteve ’90-të, janë bërë publike me dhjetëra dëshmi dhe dokumenta arkivore, lidhur me atë ngjarje, “vrasja apo vetëvrasja e Mehmet Shehut”, vazhdon të jetë objekt debatesh dhe diskutimesh të shumta, madje duke e mbështjellë edhe më shumë me mister, të vërtetën rreth saj!

Nisur edhe nga ky fakt, në kuadrin e publikimit të dhjetëra dëshmive dhe dosjeve me dokumente arkivore nga fondi sekret i ish-Sigurimit të Shtetit dhe Ministrisë së Punëve të Brendshme, apo dhe Komitetit Qendror të PPSH-së, që kemi botuar në këto tre dekada pas shembjes së regjimit komunist të Enver Hoxhës dhe pasardhësit të tij, Ramiz Alia, gazeta ka siguruar dosjen voluminoze “të armikut dhe poli-agjentit Mehmet Shehu”, e cila është nxjerrë nga fondi sekret i ish-Sigurimit të Shtetit pranë Ministrisë së Punëve të Brendshme (tashmë e de-klasifikuar dhe pjesë e fondit të Autoritetit për Informimin e Dokumenteve të ish-Sigurimit të Shtetit), ku me ndonjë përjashtim të vogël, pjesa më e madhe e tyre, nuk e ka parë kurrë dritën e botimit dhe publikohen për herë të parë e të plota e me faksimilet përkatëse.

 

 

Në dosjen në fjalë, përveç dëshmive ne hetuesi të dëshmitarëve apo të pandehurve, gjenden të plota dhe akt-ekspertiza e grupit operativo-hetimor që u ngrit menjëherë që paraditen e 18 dhjetorit 1981, me në krye Koço Josifin, (kryetar i Hetuesisë së Drejtorisë së Punëve të Brendshme të Tiranës), mjekët-ligjorë Dr. Fatos Hartito dhe Docent Bashkim Çuberi, mjekët e kryeministrit, Milto Kostaqi dhe Llesh Rroku, ekspertin kriminalist të Laboratorit Qendror Kriminalistik të Ministrisë së Brendshme, Estref Myftari, të asistuar nga funksionarët e lartë të asaj ministrie, zv/ministri Xhule Çiraku, kryetari i Drejtorisë së Hetuesisë në Ministrinë e Punëve të Brendshme të Elham Gjika, zv/drejtori i Drejtorisë së Punëve të Brendshme të Tiranës, Lahedin Bardhi.

Gjithashtu në dosjen voluminoze në fjalë që po bëjmë publike, ndodhen edhe dëshmitë e familjarëve të ish-kryeministrit Mehmet Shehu, personelit të shërbimit dhe grupit të tij të shoqërimit, si dhe të gjitha personave të tjerë, që u thirrën dhe deponuan rreth asaj ngjarje.

Por, edhe pse kemi të bëjmë me dokumente arkivore, duhet theksuar se; duke e ditur tashmë se si ka funksionuar regjimi komunist i para viteve ’90-të, kurrsesi nuk mund të pretendojmë për vërtetësinë absolute rreth atyre çka shkruhet aty, pasi jo vetëm nga dëshmitarët dhe personat e pandehur që kanë dhënë dëshmitë e tyre, por edhe nga disa prej hetuesve të kësaj çështje, (kryesisht pas viteve ’90-të), është bërë e ditur se ato janë marrë në trysni, presion, intimidim dhe tortura e dhunë fizike e psikologjike, madje duke shkuar më tej, ku disa prej hetuesve, i kanë shkruar vetë ato dhe dëshmitarët apo të pandehurit, vetëm sa kanë hedhur firmën aty.

Madje për disa prej të pandehurve të këtij procesi hetimor, konkretisht në rastin e Fiqret Shehut, pyetjet janë hartuar nga vetë Enver Hoxha personalisht (me shkrimin e tij) dhe u janë dërguar hetuesve, nëpërmjet ministrit të Brendshëm, Hekuran Isai (të cilat i kemi bërë publike me faksimilet përkatëse në shkrime të kaluara) dhe të gjitha këto, për të bërë të mundur “zbulimin e grupit armiqësor të poli-agjentit Mehmet Shehu”, me qëllim për të justifikuar vetëvrasjen e tij (sipas variantit zyrtar), si në opinionin e brendshëm, ashtu dhe në atë të jashtëm gjithashtu!

Në këtë kontekst të paranojës së diktatorit Enver Hoxha, u arrestuan dhe u vunë në bankon e të akuzuarit; Kadri Hazbiu (ish-anëtar i Byrosë Politike të Komitetit Qendror të PPSH-së dhe ministri Brendshëm e i Mbrojtjes), Feçor Shehu (ish-Drejtor i Sigurimit të Shtetit dhe ministër i Brendshëm), Nesi Nase (ish-ministër i Punëve të Jashtme), Llambi Ziçishti (ish-ministër i Shëndetësisë), Llambi Peçini (ish-kryetar i Degës së Ruajtjes dhe Sigurisë Fizike të udhëheqjes së lartë të PPSH-së), Elham Gjika (ish-kryetar i Hetuesisë së Ministrisë së Punëve të Brendshme), Gani Kodra (ish-kryetar i Degës së Ruajtjes dhe Sigurisë Fizike të udhëheqjes së lartë të PPSH-së dhe familjes së Mehmet Shehut), Kristofor Martiro (ish-hetues i “grupit armiqësorë të Beqir Ballukut”), Ali Çeno (ish-përgjegjës i grupit të shoqërimit të kryeministrit Mehmet Shehu), Xhavit Ismailaga (ish-berber i Hotel “Dajti”), Idriz Seiti (ish-kolonel i Sigurimit të Shtetit, kryetar në Degët e Punëve të Brendshme në Kukës e Lezhë dhe kryetar dege në Ministrinë e Brendshme, për ruajtjen, sigurimin dhe ekzekutimin e personave antiparti), Lirim Pëllumbi (ish-kryetar i Degës së Punëve të Brendshme të rrethit të Durrësit), Qamil Mane Islami (ish-kolonel në Drejtorinë e Kampeve dhe Burgjeve pranë Ministrisë së Brendshme), Duro Shehu (vëllai i Mehmet Shehut, ish-komisar në drejtorinë e Aviacionit Luftarak të Ministrisë së Mbrojtjes), Fiqret Shehu, bashkëshortja e Mehmet Shehut, me dy djemtë e tyre, Bashkimin dhe Skënderin, etj., etj., ku në procesin hetimor dhe gjyqin e tyre, ishin plot 275 dëshmitarë.

Nga ky “grup armiqësor”, katër të parët (Kadri Hazbiu, Feçor Shehu, Llambi Ziçishti dhe Llambi Peçini), u dënuan me vdekje dhe u pushkatuan, kurse të tjerët u dënuan me burgime të rënda, nga ku u liruan vetëm në vitin 1991, me përjashtim të Fiqret Shehut, e cila vdiq në burg në vitin 1987, në rrethana misterioze dhe ende të pazbardhura, si dhe djalit të madh të familjes Shehu, Vladimirit, që gjithashtu vdiq në rrethana misterioze ende të pazbardhura, në qytetin e Gramshit, (varianti zyrtar; vetëvrasje), ku ishte internuar me familjen e tij, që në janarin e vitit 1982. Për më shumë rreth gjithë kësaj ngjarje, etj., na njohin dokumentet në fjalë, të cilat po i publikojmë të plota, së bashku me faksimilet dhe fotot përkatëse.

(Vijon nga numrat e kaluar)

PROCES-VERBALI I MARRJES NË PYETJE TË KRESHNIK TARTARIT, ISH-TRAJNER I EKIPIT TË VOLEJBOLLIT “DINAMO” PËR FEMRA, NGA ANA E HETUESVE TË MINISTRISË SË BRENDSHME, LUAN BEGA DHE AVNI DOÇI

PROÇES – VERBAL

Dëshmie

Tiranë, më 29 dhjetor 1982

Ne, Luan Bega dhe Avni Doçi, hetues në Ministrinë e Punëve të Brendshme, muarrëm në pyetje me cilësinë e dëshmitarit, Kreshnik Tartarin, i biri i Nimetit dhe Adiles, lindur në Tiranë më 1943, me arsim të lartë, i paorganizuar në Parti, i padënuar ndonjëherë, mësues i Edukimit Fizik pranë shkollës së mesme Ekonomike në Tiranë, banues në Lagjen Nr. 5, Rruga “Reshit Çollaku”, Pallati 10, Apartamenti Nr. 2, Tiranë.

Hetuesit më paralajmëruan për përgjegjësinë penale që kam, në rast dëshmie të rreme, në bazë të nenit 202 të Kodit Penal të RPSSH

Dëshmitari

Kreshnik Tartari

Dëshmitari mbasi u pyet, deklaron: Unë kam qenë trajner i ekipit të volejbollit të femrave pranë Klubit Sportiv “Dinamo” nga viti 1972 deri në vitin 1982.

Mesa më kujtohet, në muajin janar të vitit 1981, së bashku me ekipin, kemi qenë për të zhvilluar një ndeshje volejbolli në qytetin Shverin të Gjermaninë Lindore. Në këtë qytet, ka ardhur nga Suedia, Skënder Shehu, djali i Mehmet Shehut, i cili na tha se kishte ardhur për të parë ndeshjen e volejbollit që do të zhvillonim.

Skënder Shehu, ka ardhur në Shverin i shoqëruar nga Gani Kodra, një punonjës i ambasadës së RPSSH në Suedi, dhe një shofer (emrat e të cilëve nuk më kujtohen). Në Shverin unë, kam filluar muhabet për herë të parë me Skënder Shehun, të cilin deri atëherë e njihja si fytyrë dhe kisha vetëm një salutim me të.

Gjatë kohës që qëndruam në Shverin, Skënderi nuk la ndonjë përshtypje se interesohej për Silva Turdiun, mbasi pothuajse u soll njëlloj me gjithë pjesëtarët e ekipit, në çdo rast që u shoqërua me ne.

Në Shverin, kemi biseduar për ekipin e volejbollisteve të “Dinamos” dhe ramë dakord që të interesoheshin Skënderi dhe ai shoku që e shoqëronte (punonjës i ambasadës sonë në Suedi), për të krijuar mundësi që ekipi jonë të zhvillonte takime miqësore me ndonjë ekip volejbolli suedez, por shtova që të bënin kërkesë zyrtare, klubet suedeze.

Mbasi ishim kthyer nga Shverini, rreth një apo dy muaj më vonë, unë kam takuar Qazim Turdiun, babain e Silvës, dhe ai më tha që vajzës së tij, i kishin dërguar disa fotografi ku ajo kishte dalë me ekipin në Shverin, dhe si numër kishte më shumë se shoqet. Unë di se këto fotografi, i kishte dërguar Skënder Shehu nga Suedia, sepse m’i ka sjellë vëllai i tij i vogël (emrin nuk ja di) dhe vetë ja u kam shpërndarë vajzave të ekipit.

Qazimi në këtë rast më tha se para se të shkonim në Suedi, Skënder Shehu kishte ndaluar Silvën, për të biseduar me të, por Silva nuk kishte pranuar. Mesa më kujtohet tani, në muajin maj të 1981, ditën që po mbyllej kampionati, në Pallatin e Sportit “Partizani”, ka qenë edhe Skënder Shehu, po nuk më kujtohet se me kë shoqërohej.

Me Skënderin bisedova përsëri gjëra të zakonshme rreth ekipit, dhe fitoret e tij në kampionat. Kjo bisedë, ishte e shkurtër. Në muajin korrik 1981, unë së bashku me ekipin, ishim në Shtëpinë e Pushimit e Ministrisë së Punëve të Brendshme në Durrës. Gjatë kësaj periudhe, që ishte në 15 ditëshin e parë të muajit, Skënder Shehu vinte shpesh dhe qëndronte pranë ekipit.

Duke dëgjuar pëshpëritje, lidhur me ardhjet e tij të shpeshta pranë ekipit, e pyeta Skënderin, se përse vinte kaq shpesh, se po binte në sy. Skënderi më tha se interesohej për Silva Turdiun, nëse kishte të bënte më parë me ndonjë djalë. Unë i thashë jo, dhe e pyeta njëkohësisht, nëse kishte biseduar me prindërit para se t’i hynte këtij interesimi, sepse Turdinjtë, kanë diçka në biografi.

Skënderi më foli rëndë, duke më thënë se secili ka punën e vet, dhe më dha të kuptohet, se nuk duhet të pyesja më. Lidhur me anën biografike të Silva Turdiut, unë kisha dëgjuar se kishte diçka jo të mirë nga i ati dhe para se të aktivizohej Silva me ekipin e të rriturave, është marrë dhe miratimi i Feçor Shehut për të. Por kujtoj se në vitin 1976, Feçori më pyeti se; “E kujt nga Turdinjtë është Silva, e Qazimit”?!

Pastaj e miratoi marrjen e saj në ekip. Nga fundi i muajit Korrik ose fillimi i muajit gusht, duke parë se Skënderi filloi të takohej me Silvën dhe të bisedonte, kam shkuar në shtëpinë e saj dhe kam pyetur Qazim Turdiun, lidhur me biografinë e familjes së tij. Qazimi më përmendi rreth 7 persona me mbiemër Turdiu, Pipa, etj. Këta ishin një pjesë të arratisur e, një pjesë të dënuar politikë.

Këto emra unë i shënova në një copë letër dhe u largova. Unë tek Qazim Turdiu, kam shkuar mbasi kisha biseduar më parë me Skënder Shehun, të cilin e pyeta nëse e dinte biografinë e tyre. Dhe ai më tha se; çfarë kanë ata?! Gjatë muajit gusht, mbasi mora nga Qazim Turdiu listën që përmenda, e ja tregova atë Skënder Shehut dhe ai mbasi e pa, ma mori.

Unë duke parë se Skënderi edhe mbas këtij veprimi, vazhdonte të interesohej për Silvën, e ta takonte atë, e pyeta përsëri Skënderin nëse kishte biseduar me njeri për këtë punë. Skënderi më tha se; babai i tij Mehmeti, kishte pyetur Feçor Shehun që ishte ministër i Punëve të Brendshme atëherë, dhe Feçori i kishte folur fjalë të mira për Silvën, por Skënderi shtoi se Feçori i kishte thënë se, nëse ai do të kishte djalë, për të marrë nuse, atëherë do të pyeste Mehmet Shehun, si vëlla të madh që e kishte.

Pas kësaj përgjigje të Skënderit, nuk e kam pyetur më atë se ç’thonin prindërit e tij. Ndërsa Qazim Turdiu, më ka thënë se ishte i shqetësuar nëse e dinin prindërit e Skënderit, që ky i fundit donte të fejohet me Silvën, dhe se vetë Qazimi, nuk do të besonte t’ja thoshte dikush tjetër këtë gjë, në rast se atë nuk ja thoshte vetë Mehmet Shehu.

Mua më ka bërë përshtypje fakti që Skënder Shehu, gjatë muajve korrik dhe gusht 1981, bëri përpjekje të shumta dhe arriti të fejohej me Silva Turdiun, pa u njohur më parë me të. Feçor Shehu, që dinte interesimet e Skënder Shehut për Silva Turdiun, nuk më ka thënë në ndonjë rast, që unë ta pengoja këtë gjë.

Bile vetë Feçori, e ka uruar Silvën, për fejesën me Skënder Shehun. Pas prishjes së fejesës, Skënder Shehu më ka thënë se Silva, duhet të trajtohej si më parë në Klubin Sportiv “Dinamo”.

Sa thashë janë të vërteta, dhe mbasi i lexoj e i gjej të shkruara drejt, i firmos.

Dëshmitari                                                                      Hetuesit

Kreshnik Tartari                                                         Avni Doçi, Luan Bega

/ MEMORIE.AL /

XHEVDET BLLOSHMI DHE LETRA NGA SHBA PËR RASTIN E ZHGROPOSJES TË SHEFQET E HAKI BLLOSHMI NË DUNICË Nga Bedri Blloshmi

Biografi e shkurtër e Xhevdet Hajdar Blloshmi

Ka lindur në 1911 në Bërzeshtë. Ishte djali i tretë i Hajdarit. Ka qënë i martuar dhe ka lindur katër fëmijë, Selahudinin, Hysenin, Minervën dhe Dianën. Xhevdeti, mbas vrasjes së vëllezërve Hakiut dhe Shefqetit në Dunicë të Pogradecit mbas një jave a pak më shumë, shkon atje me disa shokëdhe mori gjakun e vëllezërve Blloshmi e të tjerëvë të ekzekutuar mizorisht më 7 mars 1944. Mbas kësaj qëndron disa vite në Shqipëri, padyshim, në arrati. Nuk kemi informacion se kur është larguar dhe nga ka udhëtuar për të përfunduar në SHBA.Më 26.11.1996 ndërron jetë. Të katër fëmijët e tij kanë qënë të internuar deri në 1990 kur komunizmi u vithis dhe u shua në të gjithëLindjen. Aty nga viti 90-91 të katër fëmijët e tij udhëtuan drejt Rumanisë ku i priste babai i tyre dhe më pas udhëtuan në SHBA ku jetuan bashkë derisa ndërroi jetë. Gjatë kohës që Xhevdeti ishte në SHBA ishte veprimtar i Bllokut Kombëtar Indipendent. Po ashtu me rastin e çgroposjestë luftëtarëve të lirisë në 1994 në përroin ku ishin ekzekutuar dhe varrosjes me të gjitha nderimet që meritonin në një parcelë të veçantë në varrezat e qytetit të Pogradecit, Xhevdet Blloshmi ka dërguar një letër përshëndetëse nga SHBA.

Jam përpjekur shumë për të mësuar më shumë hollësira për ngjarjen e Dunicës sidhe mënyrën e largimit të tij nga Shqipëria, por pa rezultat deri sot.

Në proces-verbalin e mbajtur në Bërzeshtë, gjatë konfiskimit të pasurisë së të arratisurit politik Xhevdet Blloshmi, nga lagjia Farret, katundi Bërzeshtë shkruhet: “Sot më datën 13 gusht 1945, ditën e hënë ora 10:00 paradite, unë Mustafa Kila, nënpunës i komitetit ekzekutiv i nënprefekturës Librazhd, mbërrita në lagjen Farret, të katundit Bërzeshtë dhe mbasi bashkova komisionin fshatar të ngarkaur për këtë punë, i kryesuar nga shoku Sulë Murati dhe anëtarët Osman Goli e Shaban Vreto kontrolluam dhe konstatuam gjithë pasurinë…”

Në një dokument arkivor, “vendim mbi sekustrimin e pasurisë” së Xhevdet Blloshmit shkruhet: “në zbatim të ligjit nr. 40 datë 14 janar 1945 Xhevdet Blloshmit i konfiskohen 1831 fr. Shqiptare, depozituar në bankë dhe një mulli bloje drithi në fshatin Farret.”

Letra e Xhevdet Blloshmit nga U.S.A për rastin e zhgroposjes të të vrarëve në Dunicë

Përulemi me respekt para jush

Haki dhe Shefqet Blloshmi dhe gjithë viktimave të komunizmit që varrosen sot.

Jemi sot këtu para jush, ne pasardhësit tuaj, që Demokracia na dha mundësinë t’iu nderojmë në këtë ditë të shënuar. Së bashku me të gjithë të pranishmit përulemi me respekt para jush dhe vendosim lule të freskëta. Mbi gjakun tuaj dhe të qindrave të tjerë si ju, ju desh kuçedrës komuniste të triumfonte në Shqipëri duke shkelur mbi vendimet e Mukjes dhe tradhëtuar idealet e popullit. Haki dhe Shefqet Blloshmi, dy vëllezër nga familja e Hajdar Blloshmit. Të dy të rinjtë bëjnë pjesë në 12 Blloshmët e tjerë të vrarë e të pushkatuar nga komunistët që nga marsi i 44-ës, deri në janarin e 45-ës, pa përfshirë këtu vitet e burgjeve, të internimeve dhe pushkatimeve më të vonshme që do të arrinin deri te më i riu i Blloshmëve, Vilsoni i pushkatuar më 17 korrik 1977. Ju mbajtët lart traditat e Atit tuaj, që krenohej që gjithë Blloshmët e kishin origjinën nga Milloshi i famshëm i betejës së vitit 1389 në Fushë-Kosovë, (çka është vërtetuar nga studiues të huaj e vendas). I cili, Hajdari, i deklaroi Sulltanit në gjyqin e Stambollit: “mua mund të më dënoni, por shqiptari nuk e ka fituar lirinë pa gjak”. Ju mbajtët lart traditat e atij ati, që i ktheu përgjigje dinjitoze Carit të Serbisë me rastin e ftesës që i bëri për të trajtuar me të gjitha të mirat në Serbi, si serb, pasardhës të Milloshit gjoja serb. “Jam Shqiptar dhe i tillë do të mbetem”. Ju mbajtët lart denjësisht traditat e babait tuaj arsimdashësit, poliglotit, pjesëmarrësit të Kongresit të Manastirit, të Kongresit të Elbasanit për hapjen e Normales, inciatorit për hapjen e shkollave shqipe në Librazhd, Starovë, Bërzeshtë, etj. I caktuar delegat në kuvendin e Vlorës nga Starova e Pogradecit për Shpalljen e pavarsisë në të cilin nuk arriti të merrte pjesë pasi u internua nga pushtuesit ne Bullgari, një ndër mësuesit e parë të Normales së Elbasanit, deputet i disa legjislaturave në Parlamentin Shqiptar nga viti 1926-1932. Hakiu dhe Shefqeti jo vetëm i ruajtën këto tradita të mira e të trashëguara nga prindërit por me zotësinë e tyre i çuan ato më përpara. Haki Blloshmi mësimet e para i mori në shkollat shqipe në Bërzeshtë dhe në Korçë. Në moshën 16 vjeçare vajti për të vazhduar shkollën e mesme dhe të lartë në Amerikë. Përfundoi shkëlqyeshëm universitetin e Harvardit për Ekonomi Politike. Punoi tre vjet në Ambasadën shqiptare në ShBA, pranë kolosit të letrave shqipe, të famshmit Faik Konica. U kthye në atdhe për të vënë në shërbim të popullit të tij, dijet e fituara. Më vonë kreu studimet pasunversitare në Francë. Pushtimi fashist e gjeti në vendin e tij ku organizoi rezistencën antifashiste dhe u vu në krye të çetës nacionaliste të zonës deri në ditët e fundit. Mori pjesë në disa takime me forcat komuniste për të evituar vlla-vrasjen, pas mbledhjes së Mukjes, si në Elbasan, Berat, Gramsh, Sopot të Librazhdit etj.

Në marsin e 1944-ës u rrethua nga një batalion i brigadës së parë. Doli jashtë rrethimit bashkë me disa të rinj të çetës së tij në përpjekje për të shpëtuar pjesën tjetër. Komunistët vunë në përdorim metodën e terrorit e të pabesisë, për të shtënë në dorë Hakiun: 17 pjestarët e çetës të plagosur i nxori në një vend të dukshëm dhe lajmëruan Hakiun që në rast së nuk do të dorzoheshe do të vriteshin të 17 të plagosurit e kapur mes të cilëve ishte edhe i vëllai i tij Shefqeti, Hakiu sakrifikoi veten duke u dorzuar me qëllim që të shpëtonte shokët. Por komunistet s`e mbajtën fjalën. Ata përdorën terrorin e kuq, duke pushkatuar përpara të plagosurit dhe më pas Hakiun. Sot pas 50-vitesh, jemi krenarë përpara jush. Idalet demokratike për të cilat ju luftuat e humbët jetën, do të shkojnë përpara me këtë popull demokrat. Demokracia erdhi në Shqipëri falë mundit, djersës dhe gjakut të atij populli të shumëvuajtur. Ajo kërkon mbështetjen e të gjithëve. Të mos presim se çfarë do na sjellë demokracia por çfarë do të bëjmë në për demokracinë. Të ndëruar qofshi të gjithë.

I juaji përgjithmonë,

Xhevdet Hajdar Blloshmi

KOLABORACIONIZMI, NË KUSHTET E QËNIES SË VËNDIT TË PUSHTUAR NGA KËMB’E HUAJ, SI EDHE NË VAZHDIM, KUR SHQIPËRIA U QUAJT E ҪLIRUAR! – Nga MËRGIM KORҪA (Pjesa III)

 

Gjithë këtyre fakteve historike  të grumbulluar doemos  do t’u rikthehemi në vijim. Në vazhdim të analizës nuk mundim mos t’i hedhim dritë edhe një momenti themelor i cili flet shumë  lidhur me masa karakteri kombëtar, nga njera anë, si edhe fshehje realiteti si edhe shtrembërime, nga ana tjetër. Si atdhetar i shquar e gjithashtu si gjuhëtar i sprovuar, para se t’a merrte përsipër detyrën e kryeministrit  e pikërisht më 20 prill të vitit 1940, Mustafa Kruja qé me kolegët e tij Ernest Koliqi, Karl Gurakuqi e të tjerë, nismëtar dhe bashkë – themelues i Institutit të Studimeve Shqiptare duke e kryesuar gjithashtu fillimisht edhe Këshillin Shkencor të atij institucioni, (funksion të cilin  ai i a dorëzoi prof. Ernest Koliqit kur u emërua kryetar i Këshillit të Ministrave). Seksioni i Gjuhësisë i atij Instituti, duke pasur parasysh përpjekjet pararendëse të Komisisë Letrare të Shkodrës që më 1916 e gjithashtu edhe mbështetjen që i u bë një Gjuhe Normative shqipe edhe përgjatë periudhës së Zogut, në vazhdim përgjatë hullisë pararendësve e duke i ngritur  edhe më lart arritjet e deriatëherëshme, mbas diskutimesh  dhe drejtpeshimesh, pati arritur në përfundimin se si Gjuhë shqipe Normative duhej të ligjërohej e folmja e qytetit të Elbasanit. E ritheksoj, e folmja e qytetit të Elbasanit, e cila përmblidhte më së miri të përbashkëta te të folmeve të ndryshme si të Jugut, Shqipërisë së Mesme e gjithashtu edhe të Veriut të vëndit tonë! Pra u përzgjodh si e folmja më e përshtatëshme për të qenë gjuhë normative e Shtetit shqiptar. Shtoj me këtë rast se si Xhevat Korça, i cili ishte anëtar i Këshillit Shkencor të institutit të Studimeve Shqiptare, me t’u bërë titullar i dikasterit të Arësimit, me shkresën nr. 61, datë 20 shkurt 1942, urdhëroi të gjitha shkollat e Shqipërisë që Gjuhë Normative Shqipe, që nga ajo dit’edhe mbrapa e cila do të sudjohej në shkollat tona, do të ishte gjiha e folur e qytetit të Elbasanit dhe tekstet zyrtare bazë të mësimit të Gjuhës Shqipe do të ishin tekstet e Sintaksës si edhe Gjuhës Shqipe të At Justin Rrotës. Me këtë fakt shikohet qart’ edhe shquar pikësynimi i politikës skajshëm kombëtare të qeverisë Kruja e cila, në rrethanat e pushtimit fashist, vuri kusht  dhe e hoqi gjuhën italiane si gjuh’e detyruar në shkollat fillore të Shqipërisë dhe nga ana tjetër e thelloi pikësynimin e saj duke e ligjëruar edhe Gjuhën Normative Shqipe.

E theksuam këtë moment vetëm t’ua vemë në dukje studjuesve të pa anshëm e të ndershëm se, kur u bë Kongresi i Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe (20 – 25 Nëntor 1972), se si  nga gjuhëtarët konformistë të regjimit, e në vazhdim edhe nga historianët e diktaturës, u duartrokit si themeli që e njësoi për herë të parë Gjuhën Shqipe zyrtare, duke e lënë krejtësisht në harresë faktin se  jo pak, por pikërisht tridhjetë vite më parë në kushtet e pushtimit të huaj qé kryer akti i njësimit të Gjuhës Shqipe në një gjuhë normative gjithëkombëtare!

Dhe sot, në vitin e njëmbëdhjetë të shkekullit tonë të XXI – të, dhe në vitin e XXI – të që nga shkërmoqja e diktaturës komuniste, shtrohet pyetja e sinqertë dhe aspak retorike: vallë do të vijë ndonjëherë dita që të vërtetat historike të thuhen ashtu si kanë qenë, që të gjitha dhe as pa zbukurime por edhe as pa përçudnime?

Pikërisht, nisur nga ky synim që i kemi vënë vetes të analizojmë, vazhdojmë me paraqitje faktesh, kurrë të zëna në gojë nga studjuesit e periudhës së diktaturës komuniste.

                Kur Francesco Jacomoni u propozon drejtuesve të shtetit italian që qeveria Vërlaci, si e pambështetur nga shumica e popullit shqiptar, duhej zëvëndësuar nga një qeveri e drejtuar nga Mustafa Kruja, ministri i Punëve të Jashtëme    të Italisë Galeazzo Ciano, më datën 10 nëntor 1941 shkruante në ditarin e tij Politik, (botim i Rizzoli – t, tetor 1990 në faqen 556), “Ky një lëshim i mëtejshëm  ndaj ekstremistëve të nacionalizmës shqiptare.” Sikur vetëm nisur nga ky vlerësim i ministrit të Punëve të Jashtëme të Qeverisë Italisë Fashiste të niseshim ku ai, në nëvetëdijen e tij jo që nuk e quante sikses të pushtetit fashist marrjen e fuqisë ekzekutive në Shqipëri nga ana e Mustafa Merlika Krujës me shokë, por përkundrazi e quan lëshim ndaj ekstremistëve të nacionalizmës shqiptare, do të ishte një argument si edhe provë e pakundërshtueshme dhe skajshmërisht e fuqishme për t’iu kundërvënë propagandës komuniste e cila atë kategori që Galeazzo Ciano i quante ekstremistë të nacionalizmës shqiptare, ajo i quante kolaboracionalistë të fashizmit italian!(?) E të mbetej me kaq, vetëm një çpifje sporadike e komunistëve shqiptarë, do të ishte vërtet një e keqe, por në fund të fundit jo shmë e rëndësishme. Por, edhe gjithnjë ka një “por”, nga që përgjatë 47 viteve të diktaturës i u mëshua ditë mbas dite, muaj mbas muaji, vit mbas viti si edhe dhjetëvjeçar mbas dhjetëvjeçari  cilësorëve kolaboracion  si edhe kolaboracionist nga kënd – vështrimi skajshëm përkeqësues dhe vetëm përkeqësues, ai koncept u rrënjos aq thellë sa që sot e kësaj dite  as nuk diskutohet  më dhe ky cak gjihësor nëbkuptohet vetëm e vetëm simbas kuptimit të keq! (???) Vijmë tashti duke e ngushtuar rrethin e arsyetimeve si edhe nxjerrjes së përfundimeve logjike, prirur nga të arriturit në një sintezë të tyre, qëmtuar  këtu hap mbas hapi. Mbasi u trajtua më lart qëndrimi i P.K.Sh. të udhëhequr   nga Enver Hoxha, lidhur me qëndrimin e mbajtur sa i takon aneksimit të Kosovës dhe futjes së saj në kuadrin e Federatës jugosllave, vazhdojmë edhe me një fakt të dokumemtuar dhe që hedh dritë në aspekt më të gjerë rreth qëndrimit të Shtetit Shqiptar në mattëdhëniet e tija me Jugosllavinë e Titos. Me 15 Dhjetor të vitit 1947 në mbledhjen e Byrosë Politike të K.Q.P.K.Sh., në pranin’e të dërguarit të Mareshallit Tito, Sava Zllatiçit, Enver Hoxha  deklaroi, (proçes – verbali i asaj mbledhje ruhet në Arkivin e Shtetit – shënim M.K.), “ …Tani që e likuiduam këtë pengesë, (Nako Spirun  – shënim M.K.), duhet t’a fitojmë kohën e humbur e të bëjmë sa më shpejtë bashkimin DE FAKTO të Shqipërisë me Jugosllavinë në të gjitha fushat, (parti, ekonomi, ushtri, etj.) se Shqipëria nuk mund të qëndrojë si shtet i pavarur dhe aq më pak të ndërtojë Socializmin, PA U BASHKUAR ME JUGOSLLAVINË …”! Me këtë rast nuk mundemi t’u shmangemi dy pohimeve madhore lidhur  me si e kanë përkufizuar KOMUNIZMIN dy personalitete të njohur në fushë ndërkombëtare dhe lexuesit e këtyre rradhëve të nxjerrin vetë përfundimet e ndërsjella lidhur me si e shikonte Mareshalli Tito komunizmin dhe si e shikonte Enver Hoxha, nga këndvështrimi i tij, po këtë ideologji:

Mao Tse Tung-u pohonte: “KOMUNIZMI NUK ËSHTË DASHURI, KOMUNIZMI ËSHTË PRESË PËR TË SHTYPUR ARMIKUN! “

                (Titoja dërgoi emisarët e tij q’e formuan P.K.Sh., mbollën ideologjin’ e zhdukjes së klasës intelektuale atdhedashëse e skajëshme, e me gjithë të edhe të klerikëve drejtues për t’a çarmatosur Shqipërinë nga ta që VDEKJA PËR ATDHÉ U DUKEJ BASH SIKUR ME LÊ!)

                John Kennedy: “ MENDIMI QË PRIN KOMUNISTËT ËSHTË IDEJA SE E IMJA ËSHTË E IMJA, E JOTJA ËSHT’E JONA”!

(Enver Hoxha , shëmbulli tipik i egoistit të skajshëm , e donte Shqipërinë, por e donte siç e bëri … pronë krejtësisht të tijën, pronë personale. Si u tha fshatarëve librazhdas në shtëpin’e tij: “ … shkeleni me këmbë këtë sixhade … e dini e kujt ka qenë? E Shefqet Vërlacit!).

                E lemë më një anë tashti çështjen e marrëdhënieve Shqipëri -Jugosllavi, trajtuar më lart me referenca dokumentesh arkivale lidhur me qëndrimet e Enver Hoxhës si ndaj problemit të Kosovës. Por edhe më gjerë, lidhur me vetë Shqipërinë, dhe vazhdojmë me një dokument, por dokument i cili t’a shtrydhësh kullon gjak intelektualësh shqiptarë!E ky dokument është letra e diktatorit të kuq shqiptar, drejtuar Atit të tij ideologjik Josif Visarionoviç Stalinit më 21 shkurt të vitit 1951, (mbasi ishin arrestuar pa urdhër prokurorie dhe pushkatuar, pa pretencë prokurori e as vendim trupi gjykues, 22 intelektualë shqiptarë, për një ngarkesë dinamiti hedhur në oborrin e Ambasadës Sovjetike në Tiranëm si pasoj’e së cilës veç disa xhama të ndërtesës qenë thyer), në emër të Pleniumit të K.Q. të P.P. Shqipërisë: “ … Atentati i poshtër që armiku i egër i popullit tonë dhe i B. Sovjetik na bëri kundër Legatës Sovjetike në Tiranë më datën 19 – 02 – 1951 në orën 19:47, duke hedhur dinamit në oborrin e Legatës, na ka goditur mu në zemër të Partisë dhe të popullit tonë. Ky akt politik terrorist u drejtua ndaj çka është më i dashur, më i shtrënjtë dhe më i shënjtë i popullit tonë, Bashkimit Sovjetik, që është gjithçka për ne e që pa atë nuk kishte dhe nuk mund të ketë jetë për popullin dhe për Partinë tonë. Shoku Stalin, ne nuk kemi qenë vigjilentë sa duhet. Ne shoku Stalin ju betohemi juve dhe Partisë Bolshevike të lavdishme se do  t’i a lajmë Partisë dhe popullit tonë këtë gjë kaq të rëndë që u shkaktua nga mungesa e vigjilencës sonë. Ky akt i poshtër i armikut na ka egërsuar pa masë ndaj tradhëtarëve fashistë të Beogradit, të Athinës, të Romës dhe reaksionit të brëndshëm, vegël e tyre. Shoku Stalin, Partia  jonë do të jetë e panëshirshme kundër armiqve të Bashkimit Sovjetik!  Dhe ç’e bën akoma më të trishtë deklaratën e Enver Hoxhës drejtuar Stalinit, është pohimi i tij Molotovit, ministrit të Jashtëm Sovjetik: “ … ne me këtë rast i arrestuam 150 vetë, duke i pushkatuar 22 prej tyre por në fakt nuk e dijmë se kush ishin autorët e hedhjes bombës.

                Në vazhdim të kësaj letre, natyrshëm lindin dy pyetje ndaj historianëve tanë të periudhës së diktaturës, pavarësisht e kanë ditur apo jo faktin e së ashtuquajturës “bombë në Ambasadën Sovjetike në Tiranë” dhe si e kanë ditur, e rëndësishme është të sqarohet:

1 –  Mbas shkërmoqjes së diktaturës komuniste, e kanë qëmtuar edhe lexuar këtë dokument drejtuar Mareshallit Stalin nga Enver Hoxha në emër të Pleniumit K.Q.të P.P.Sh.?

2 –  Po dosjen e hetuesisë me Nr. 1687 – A – të Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit si dhe atë me Nr. 64 datë 27 –  02 – 1951 të Vendimit Gjyqësor në baxë të të cilit dënohen me pushkatim ato 22 viktima, NJË JAVË MBASI NË FAKT ISHTE KRYER EKZEKUTIMI I TYRE, e kanë parë vallë zotërinjtë historianë e megjithatë vazhdojn’edhe heshtin në këtë drejtim? Pse heshtin para një KURBANI prej 22 viktimash njerëzore në altarin e kuq të Kremlinit?

Përgjatë kësaj hullije nuk mundem të mos shtoj se si, në bisedë e sipër me një prej historianëve, (personel shkencor i tanishëm i Institutit të Studimeve Historike të Akademisë Shkencave), për t’a justifikuar para meje faktin që Instituti në fjalë nuk e ndjek dot larmin’ e problemeve që ngrihen dhe kërkohet të studjohen prej tyre duke mbajtur edhe qëndrim sa më objektiv ndaj kolaboracionizmit gjatë pushtimit të vëndit tonë,  më vuri në dukje se në institutin në fjalë vetëm një historian merret me studimin e periudhës së Luftës së II – të Botërore! Qoft’edhe vetëm ky fakt, (në qoft’ i themeltë, mjafton të më bindë se vonë, shumë vonë në qoftë se ndonjëherë, instituti në fjalë do të vihet në krye të problemeve të historisë Kombit tonë, (së paku sa i takon rishkruarjes së historisë viteve nga 1939 e deri në fundin e 1845 – ës). Kështu me shumë keqardhje jam i detyruar t’a pranoj se trajtimi, drejtpeshimi, si edhe gjykimi i problemit KOLABORACIONIZËM në përgjithësi, (përfshirë kolaboracionin në interes të atdheut, atë tradhëtar si dhe oportunizmin politik), si afat kohor praktikisht i çvendoskan në KALENDAT GREKE!  Po ky është realiteti i trishtë i cili e kushtëzon trajtimin e problemit kolaboracionizëm në gjith’anësinë e tij me vonesë, duke lejuar kësisoji që mendësia edhe e sotme vazhdon edhe kanalizohet përgjatë asaj vrage të caktuar nga historianët komunistë! Megjithatë, pavarësisht mundësive që kanë indtitucionet shkencore të vëndit tonë, detyra e secilit është, për aq sa ka mundësi, mos t’a lerë pa dhënë ndihmesën e tij, sado modeste qoftë, në këtë drejtim. Prandaj edhe …. vazhdojmë.

Përgjatë periudhës së lulëzimit të nënështrimit të pakushtëzuar ndaj Bashkimit Sovjetik, një nga njollat e trishta të asaj kohe ka qenë edhe e gjithë historia e krijimit, administrimit si edhe mbetja si rudiment i dikurshëm i flotës së nëndetësve, Pasha Limani. Vetëm qëmtimi i dëshmive të ish komandantit të asaj baze detare, Dashamir Ohrit, me pohimet e tija se si Shqipëria përballonte shpenzime liveli jo të papërfillëshme si edhe mbante të gjitha përgjegjësitë që pasonin si rrjedhojë operacionesh sekrete nënujore të nënëdetëseve që zyrtarisht ishin shqiptare, por efektivisht ndiqnin plane si edhe zbatonin direktiva të Komandës Flotës Detare Sovjetike, konform interesave politike sovjetike në Mesdhé, nuk lejon asnjë kundërthënie në këtë drejtim! E cituam këtë bazë sovjetike në Mesdhé, pikërisht sepse ishte një bazë aktive dhe vepruese e B,S, e një rëndësie themelore por njëkohësisht edhe hallkë jo e papërfillëshme e kolaboracionit politik, me nënshtrim interesah tona kombëtare ndaj interesave sovjetike, diametralisht në kundërshtim, këto të vërteta me maskimin propagandistik që i u bë asaj baze nga letërsiasi edhe kinematografia artistike e kohës së diktaturës … mbasi u prishëm me B,S, dhe u lidhëm me Kinën! Sa më sipër, në vazhdën e sakrifikimit total të interesavetona kombëtare dhe nënshtrimit verbtas interesave të huaja!

KOLABORACIONIZMI, NË KUSHTET E QËNIES SË VËNDIT TË PUSHTUAR NGA KËMB’E HUAJ, SI EDHE NË VAZHDIM, KUR SHQIPËRIA U QUAJT E ҪLIRUAR! – Nga MËRGIM KORҪA (Pjesa II)

 

 

Rrebesh i vërtetë epitetesh nga më djallëzorët si edhe çpifjesh keqdashëse  u lëshuan për dyzet’e shtatë vite me radhë mbi figurën e Mustafa Krujës duke filluar nga Enver Hoxha e ndjekur pastaj edhe nga e gjithë plejada e historianëve si edhe e letrarëve, pasues konformistë të tij. Mirëpo, ndërkohësisht Kosova, dashurinë si edhe veprimtarin’ e Mustafa Krujës në të mirë dhe interesin e saj kurrë nuk i harroi. I erdhe  çasti tashti një paralelizmi  për të njëjtin problem por … me diktatorin, farkëtuesin e anatemimit të patriotëve të kulluar si tradhëtarë e kolaboracionistë.

Enver Hoxha në një thirrje të tijën në vitin 1942 shprehet : “Tradhëtari  Mustafa Kruja po përpiqet  t’ju ushqejë me gënjeshtrën dhe me demagogjinë e tij, t’ju flasë për një  –

Shqipëri të Madhe – , për një  – Kosovë të Ҫliruar  -“.

                Kurse në vazhdim, në Plenumin  e V – të K.Q. të P. K. Sh. – së, më 21 shkurt 1946, E. Hoxha tha: “Nuk e kemi drejtuar popullin tonë sa duhet drejt vëllazërimit të shëndoshë me Jugosllavinë, që është një konditë e domosdoshme për ekzistencën e vëndit tonë”.

                Vazhdojmë me një fakt skajshëm të trishtë: në muajin Korrik, po të vitit 1946, u mbajt mbledhja e Kuvëndit të Jugosllavisë e cila miratoi  aneksimin nga ana e Jugosllavisë Federale të Kosovës!

                Në muajin gusht të vitit 1946, vetëm një muaj mbas aneksimit të Kosovës, u zhvillua në Paris Konferenca e Paqës. Atje delegacjonit të Shqipërisë i u drejtuan disa pyetje sa i takonte qëndrimit të Shqipërisë ndaj atij aneksimi. Lidhur me këtë ju ftoj  t’a gjeni e t’a lexoni fjalimin e Enver Hoxhës mbajtur në Konferencën e Paqës në Paris, ku ai thotë shprehimisht : “Ne nuk kemi pretendime ndaj aleatit tonë Jugosllavíî.”

                E nuk mbaroi me kaq, por më 15 dhjetor 1946 u zhvillua mbledhja e Byrosë Politike të Komitetit Qëndror. Sipas proçes  – verbalit të mbledhjes që gjëndet në dokumentat e ish Arkivit të K.Q, të P.P.Sh., gjatë fjalës së tij Enver Hoxha në atë mbledhje ka thënë: “Disa anëtarë partie duan të filozofojnë  se mos thotë populli ç’bëtë me Kosovën … Ne do të ua spjegojmë, kush nuk na kupton , ne do t’i luftojmë”. Në këtë atmosferë, me urdhërin  e vetë Enver Hoxhës, i u dorëzuan vëllezërve si edhe drejtësisë jugosllave një varg patriotësh shqiptarë  si patrioti dhe gjuhëtari i shquar prof. Selman Riza, nipat e Bajram Currit, Hajro e Shaqir Curri e të tjerë në vazhdim u gjykuan dhe u dënuan prej jugosllavëve.

Në vazhdim doemos do t’a zgjerojmë hedhjen dritë, bazuar në fakte  dhe dokumenta arkivale egzistuese, lidhur me kolaboracionizmin  me kushte krejtësisht nënështruese të zbatuar nga P.K.Sh. si edhe qeveria shqiptare fillimisht ndaj Jugosllavisë Federale, (jo vetëm duke i a lënë Kosovën kësaj të fundit por edhe duke qenë e gatëshme që Shqipëria të bashkohej me Jugosllavinë në kuadrin e Federatës Jugosllavisë), në vazhdim kundrejt Bashkimit Sovjetik e së fundi ndaj Kinës. Lé studjuesve si edhe analistëve, por edhe secilit lexues të vëmëndshëm të fakteve të vërteta historike , nuk ka se si të mos u bjerë në sy  se si në të tre rastet, në themel të këtyre bashkëpunimeve  në plan të parë ishin vetëqendërzimi dhe egoizmi paranojak i Enver Hoxhës, i vënë  ky peng i interesave të partnerëve tanë pa i përfillur aspak interesat e Shqipërisë! Ҫ’e bën akoma më të prekëshme këtë dukuri? Duke e kundruar hull(n e mbetur nga pas përgjatë 40 viteve diktature personale të E. Hoxhës, (1945 – 1985), ndeshemi me një listë pambarim tradhëtarësh, agjentësh si edhe kriminelësh bashkëpuntorë fillimisht të Jugosllavisë, pastaj të B.S.. në vijim të Kinës e së fundi edhe të imperializmit anglo – amerikan, të gjithë ekzekutuar ose kalbur burgjeve të diktaturës! E pra e gjithë kjo kategori të dënuarish ishin bashkëpuntorët dhe mbështetësit më të afërt të Enver Hoxhës i cili paska drejtuarpër katër dhjetëvjeçarë vëndin …  i rrethuar veç nga armiq edhe tradhëtarë të Shqipërisë socialiste duke qënë ai vetë patriot dhe internacionalist i kulluar!?

                Mendoj se tashti i erdhi çasti një përshkëndijimi përgjithësues vetë konceptit kolaboracionizëm, cak gjuhësor ky shum’i përgjithshëm dhe dëndur i përdorur gabimisht. Prandaj si hap i parë duhet veçohen llojet e kolaboracionizmit, term i përdorur për të parën herë nga Mareshalli Philippe Petain i Francës ). Petaini, heroi i Verdunit i Luftës së I – rë Botërore, e “rrezikoi” emrin e tij mbas pushtimit të Francës nga Gjermania, (gjatë luftës II – të Botërore, por me pikësynimin e tij, që edhe e realizoi, duke shpëtuar ¾ e Francës nga shkatërrimi eventual prej ushtrisë gjërmane. Pra, kolaboracionizmi i Mareshallit Petain, qé i    prirur pozitivisht ndaj interesave franceze. Me këtë rast nuk po hyj e t’a analizoj, se nuk është rasti, opinionin publik të drejtuar shtrembër nga Mareshali De Gaulle e gjithësot i përgjithësuar, i prirë nga faktori vetëqëndërzim  i De Gaulle – it që e shkroi  … historin e asaj periudhe për Francën dhe ndikoi në shtrembërimin e së vërtetës që kolaboracionalizmi i Mareshallit Petain  nuk qé NË TË MIRËN E  FRNCWS? E cekëm faktorin  Ge Gaulle dhe qëndrimin e tij, vetëm e vetëm të vinim në dukje se si pozicionimi i tij ka qenë tipik OPORTUNIZËM POLITIK, sepse ai iku nga Franca, u strehua në Anglí dhe … në fund të fundit u radhit me fituesit të cilët e shkruajnë gjithmonë historinë! E kështu vetëqendërzimi si edhe prirja të hidhte poshtë  bëmat e gjithsecilit prej kolegëve të tij, (ai kishte qenë nxënës dhe nën komandën e Mareshallit Petain përparandej), gjetën terrenin e përshtatëshëm që ai, pa asnjë lavd të shkuar patriotik e duke qëndruar në hije e në pritje të zhvillimeve politike, të dilte  në krye të Francës, së cilës mareshalli Petain i blatoi të kaluarën e tij tamam legjendare duke e ditur dhe i ndërgjegjshëm se për të mirën e Francës i a vlente sakrifica e tij madhore!

                Nga ana tjetër, diametralisht i kundërt me kolaboracionizmin e Mareshallit Philippe Petain qé ai i i norvegjezit Vidcun Quisling, sa për një shembull! Po, vërtet, kolaboracionizmi i Quislingut ishte i prirë  nga kundërkomunizmi i tij por kyi mbështetur, nga ana tjetër, thjeshtë nga egoizmi i tij për të qenë i pari i vëndit të tij, ndonëse vetëm një javë mundi të ishte K/Ministër dhe i gjithë pushteti i tij u kufizua nga gjermanët tek e drejta që i dhanë të nënëshkruante me dorën e tij të gjithë dokumentet e deportimit të hebrénjëve nga Norvegjia! Ja ku e çoi  egoja për pushtet Vidcun Quislingun: në një zbatues dënimesh me vdekje, dhe asgjë më shumë!

Po në Danimarkë, në të njëjtat kushte me Shqipërinë, ç’ngjau? Populli danez e kuptonte shquar se në bilancin total të asaj lufte mes gjigandësh, ndikimi i tyre në favorin e aleatëve do të ishte mikroskopik, i krahasuar me humbjet potenciale që do të pësonin, prandaj dhe u mbyllën në guackën e tyre, bënë kompromise si edhe kolaboracionizëm me ushtrinë pushtuese gjermane, në favorin danez, … dhe  pritën të përfundonte lufta. Mbas lufte , falë pjekurisë së drejtuesve edhe vetë popullit danez, kolaboracionizmin me gjermanët si edhe kompromiset që u arritën u konsideruan veprime me rezultat konkret në favor të vëndit. E majta daneze, duke qënë se P. komuniste ishte nxjerrë jashtë ligjit, nuk pati asnjë iluzion t’i a ndryshonte drejtimin properëndimor vëndit ku si pasojë ekonomija e tregut shënoi vazhdimisht suksese sa i takon rritjes së begatisë, dhe gjithashtu Danimarka u integrua që më 4 prill 1949 në aleancën perëndimore Atllantike NATO dhe që më 1 janar 1973 pranoi të bëjë pjesë në Tregun e Përbashkët Europian! (Të tepërta krahasimet me Shqipërinë).

Simbas kësaj optike, e shqyrtojmë në vijim  përdorimin e termit kolaboracionizëm nga ana e P.K.Sh. Përgjatë luftës, me këtë cilësor përçmues, anatemoheshin drejtuesit e shtetit shqiptar që morën poste drejtuese. Kurse në vazhdim, mbas lufte ata u pushkatuan ose u kalbën burgjeve, pavarësisht nga e kaluara e tyre skajshëm ardhetare por vetëm se të akuzuar si bashkëpuntorë të pushtuesit! Kjo e përgjithëshmja.

E analizojmë tashti në rastin konkret të qeverisë drejtuar nga Mustafa Merlika Kruja. Vetë kryeministri, në vazhdim të veprimtarisë së tij atdhetare, ishte bashkë – nënëshkrues i dokumentit të pavarësisë, gjë e mbajtur fshehur nga historianët e kohës diktaturës. Mbas shpërndarjes së qeverisë kryesuar nga Imzot Fan Noli, edhe Mustafa Kruja mori rrugën e emigracionit politik. Nga që emri i tij nga historianët e diktaturës u njësua si shërbyes i fashizmit italian, për hir të së vërtetës, në vazhdim paraqesim disa përditësime dokumentash arkivore:

Shkresa e ministrisë Jashtme të Italisë Drejttorisë së Përgjithëshme të Policisë më 25 gusht 1933, firma e palexueshme thotë: … Mustafa Kruja ankohet së rishmi për kontrollin që ushtrohet  nga ana e autoriteteve lokale të policisë  ndaj letërkëmbimit të tij … E shikojmë të arsyeshme që ky kontroll të zbatohet me përkujdesje më të madhe … dhe Krujës mos t’i jepet përshtypja se konsiderohet i dyshuar nga ana e jonë.

                 Shkresa e ministrisë Punëve të Brëndëshme drejtuar ministrisë Jashtme të Italisë më 2 prill 1939, firma e palexueshme, thotë: … sa i takon të lartpërmendurit, (Mustafa Kruja), që ka ardhur për arsye shëndetësore …  i nënështrohet një mbikqyrjeje të kujdesëshme dhe shumë të fshehtë.

                Po atë ditë i kishte kërkuar Mustafa Krujës takim Giuseppe Giro – ja në emër të Mussolimit. Gjatë takimit ai i thotë se ishte i ngarkuar t’a vinte në dijeni se lidhur me marrëveshjen e ndërsjellë, Duce – ja i kishte bërë nja dy ndryshime të vogla kësaj të fundit. Mustafa Kruja flakë për flakë i u përgjigj se marrëveshjet e nënshkruara zbatohen pikë për pikë siç janë formuluar. Në qoftë se Mussolini donte të bënte ndryshime … atëbotë Zogu le të qëndronte edhe 100 vite në fronin  shqiptar!

                Kaq sa për një hedhje drite fluturimthi pozicionimeve të ndërsjella, pala italiane – Mustafa Kruja.

Po ana tjetër e medaljes Mustafa Kruja? Në dhjetor 1941e mori detyrën si kryeministër Mustafa Kruja dhe më 23 prill 1942 Flamuri Shqiptar mori formën zyrtare  pa sëpatat e Liktorit dhe pa nyjen e Savojës, pra flamuri siç ishte para pushtimit italian! Këtë fakt e përshkruan Galeazzo Ciano – ja në kujtimet e tija. Mustafa Kruja qeverisë italiane i a kishte paraqitur piksynimin e tij që … E dua Shqipërinë në kufijt’e saj natyrorë! Në gjëndjen e asaj kohe lufte, Ciano – ja  i a pati konfirmuar Mustafa Krujës edhe bashkimin, veç Kosovës, të Plavës edhe  të Gucisë! Pra në këtë kuadër mbetej të realizohej edhe dëshira tjetër e kryeministrit, bashkimi i Ҫamërisë me Shqipërinë Mëmë. Tejet emblematike qé edhe fjala e Mustafa Krujës e 22 nëntorit1942, kur ai u shpreh botërisht në Teatrin Savoia, se vetëm duke e respektuar pavarës(n e plotë të Shqipërisë ajo (Italia – M.K.)do të gjente tek shqiptarët miq dhe vëllëzër për jet’edhe vdekje. Përgjatë kësaj hullije nuk mundem të mos e vlerësoj lart edhe mendësínë në bazë të së cilës Mustafa Kruja i përzgjodhi edhe bashkëpuntorët e tij më të ngushtë, anëtarët e qeverisë Kruja. Ministër i Punëve të Brëndëshme u emërua Mark Gjomarkaj, jurist dhe bir i Derës së shquar atdhetare të Gjomarkajve, i njohur edhe si kundra – italian. Ministër i Financave u ngarkua Shuk Gurakuqi, ekonomist me emër, i shquar si burr’i ndershëm e me karakter dhe i njohur si edhe kundra – italian. Ministër i punëve Botoreu caktua Iljaz Agushi, kosovar. Atdhetar me emër, dhe kundra – italian, me përvojë jete politike në Kosovë. Ministër i Partisë Fashiste u emërua Jup Kazazi, kundra – italian i njohur. Ministër i Drejtësisë u caktua Hasan Dosti, jurist i shquar dhe i njohur si kundra – italian, për të cilin Naxhije Dume, njera nga zyrtaret e larta të P.K.Sh. në një intervistë të sajën lidhur me Hasan Dostin  pas luftës, pati deklaruar … “Ministri i Drejtësisë Hasan Dosti i dinte mendimet si edhe veprimet tona antifashiste, mendime këto që, me sa vija unë ré atëhere, ministri i kishte edhe mendime të veta”. Ministër i Arësimit qé Xhevat Korça. Kundra – italian i njohur e prandaj emërimi i tij u miratua më së fundi nga Luogotenenza jo pak por tre muaj mbasi Qeveria Kruja e kishte filluar veprimtarín e saj, edhe kjo falë këmbënguljes së kryeministrit Mustafa Kruja që nuk pranonte ministër tjetër veç tij. Luftëtar i çetave të Themistokli Gërmenjit si edhe të Spiro Bellkamenjit. Themelues dhe drejtor i parë i Gjimnazit të Shkodrës. Kur i propozuan t’a udhëhiqte dikasterin e Arësimit vuri dy kushte: 1 – Të hiqej gjuha italishte nga programet e shkollave fillore të Shqipërisë, dhe 2 – Të liroheshin menjëherë nga burgjet ose internimi të gjithë arsimtarët e akuzuar si anti – italianë. Në Arkivin Qëndrortë Shtetit ekziston edhe një dokumenti nënëshkruar nga gjenerali Dalmazzo, K/Komandant i forcave italiane në Shqipëri, ku urdhëroheshin të gjitha prefekturat sa herë që në to të shkonte ministri i Arësimit Xhevat Korça të survejohej nga afër se me prirje komuniste! Pa e zgjatur shumë listën, ndalemi tek figura e shquar e atdhetarizmës shqiptare, Qazim Koculit i cili u caktua ministër pa Portofol. Koculi ishte një kundra – italian i njohur e që u shqua veçanërisht gjatë Luftës së Vlorës të vitin 1920. Mbas dorëzimit të ultimatumit terheqjes forcave italiane gjeneralit Piacentini, me ç’rast ai nuk pranoi të largoheshin trupat e tija nga baza detare e Vlorës, Koculi  i udhëhoqi forcat vullnetare sulmin kundra trupave italiane, e cila luftë përfundoi  me fitoren e vullnetarëve shqiptarë duke i hedhur në det italianët!

Dy fjalë tashti rreth vrasjes së Qazim Koculit, (me pak informacion që mbase nuk dihet, sepse përgjatë diktaturës komuniste, historianët konformistë, edhe udhëheqjen e forcave vullnetare i a atribuan Selam Musait i cili vërtet qé njëri nga dëshmorët e asaj lufte, po kurrsesi drejtuesi ushtarak i saj). U vra Qazim Koculi e bashkë me të edhe fatkeqi prefekti i Vlorës. (udhëtar i rastësishëm), Lele Koçi. Kush i vrau? Nuk ka rëndësi dorasi, por i shtyrë nga një dibran, njëri prej shërbëtorëve ordinerë të italianëve. Motivi cili qé? Për këtë duhet shkuar thellë në vite, e pra më 6 korrik të 1920 – ës kur forcat italiane u hodhën përfundimisht në det dhe krahina e Vlorës u çlirua duke i u bashkuar Shqipërisë së 1912  – ës. Atë ditë, e theksoj, pikërisht atë ditë, Benito Mussolini u shpreh si vijon: … Kam qarë më shumë sot për këtë humbje tonën nga ana e shqiptarëve, se sa kur e pësuam humbjen e Caporettos (25 tetor 1917) nga forcat Austro – Hungare dhe Gjermane (gjatë luftës së I – rë Botërore të 12 betejat përgjatë lumit Isonzo – shënim  M.K.)! Kurse më 28 tetor po Mussolini shkruan një artikull me titullin “AMARISSIMO (Skajshëm i hidhur – shënim M.K.), ku shpjegon se si humbja e Caporettos Shqiptare është shumë, shumë  më e rëndë se sa ajo mes lumenjve Isonzo si edhe Piave – s. Pikërisht duke e mësuar këtë pozicionim të Mussolinit, udhëheqësit fashistë të Italisë, kuptohet qartë pse qeveria e Mustafa Krujës u pengua  deri në atë masënga ana e Luogotenenzës në kapjen, gjykimin  si edhe dënimin e organizuesve si edhe autorëve të vrasjes së Qazim Koculit, (ndaj të cilit u shkarkua mbas dy dhjetvjeçarësh hakmarrja e Duce – s, sa që kryeministri Mustafa Merlòika Kruja, duke e ndjerë veten të pafuqishëm të dënoheshin vrasësit e Qazim Koculit, ministrit pa portofol të qeverisë së tij, i paraqiti    Francesco  Jacomonit dorëheqjen e pakontestueshme të qeverisë Kruja!

Përgjatë kësaj hullije nuk mund të lihet pa u vënë në dukje një moment tejet kuptimplotë nga jeta e kundra – italianit Qazim Koculit, të cilit, historianët komunistë, mbështetës të ideologjisë partiake komuniste, nuk i a kursyen cilësorët kolaboracionist, fashist, tradhëtar e shto të shtojmë.  Kur Qazim Koculi e pranoi postin e ministrit pa portofol në qeverinë Kruja, miku i tij Sadik Shaska  i u drejtua jo pa mllef duke i a vënë në dukje pakënaqësin’ e tij lidhur me atë vendim. Është tamam simbolike përgjigja që ai mori nga Kocul, kolaboracionisti dhe tradhëtari, sipas komunistëve: “Si t’a merr mënja tinë, more Sadik miku, se unë mund të bashkëpunoj me kulishët e atire q’i huadhtim në det në 20 – ën?Unë jam ai që qesh’edhe atëherë. Për të lëftuar sot armiqtë t’anë na duhen arm’edhe xhephané. Mot t’isha komisar i lart’i qeverrisë nuk i mbushja dot di vënde të mbëshehta, njërin në Trubull të Karbunarit e tjatrin në Shpellat e Beunit! Me këto do t’i luftojëm italanët, mblidhe mënjen o Sadik”!

                Mbas Qazim Koculit do të trajtojmë shumë sipërfaqësisht edhe dy anëtarë të tjerë të Qeverisë Kruja, pikërisht ata dy ministra respektivisht njeri i dikasterit të Partisë Fashiste e tjetri i atij të Drejtësisë. E fillojmë me Jup Kazazin, ministri e Partisë Fashiste. E zgjodhi kryeministri Mustafa Kruja për atë post pikërisht nga ndjenjat e tija atdhetare dhe kundra – italiane që ai dikaster të mbahej larg ndikimit italian në të. E njëjta gjë edhe me dikasterin e Drejtësisë ku ministër u përzgjodh atdhetari dhe ndër juristët më me emër të Shqipërisë, Hasan Dosti. Kur u arrestuan në Tiranë Hamit Mëzezi, Nikolla Tupe dhe Ferid Xhajko, (pa u degëzuar fare në akuzat që i bëhen Enver Hoxhës si denoncues i tyre), dy ministrat e e sipërpërmendur, kur ata tre komunistë u dënuan nga gjykata me vdekje, në shënjë proteste dhanë dorëheqjen e tyre nga dikasteret që drejtonin.

                Në vazhdim Jup kazazi u hodh në ilegalitet me forcat e Ballit Kombëtar dhe në fundin e muajit Gusht 1943 udhëhoqi forcat e Ballit dhe të Legalitetit që përbënin mbi 900 luftëtarë nacionalistë me të cilët u bashkuan edhe 25 partizanë të Bataljonit Perlat Rexhepi, (inventarin e trupave e ka pas dokumentuar major Zenel Kazazi) dhe u shkaktuan një humbje të bujëshme forcave italiane në luftën e Reçit. Historianët komunistë luftën si dhe fitoren e asaj lufte i a kushtojnë forcave partizane  e këta të vetëm, u paskan shkaktuar humbjen e bujëshme forcave italjane prej 2400 ushtarësh italjanë !(?) Pra, sipas këtyre shkencëtarëve, lé që nuk i zihet emri në gojë udhëheqësit të asaj lufte, Jup Kazazit, por as fare forcave nacionaliste!(?)

Vijmë tashti mbas 29 Nëntorit  të vitit 1944. Hasan Dosti largohet nga Shqipëria dhe në mungesë dënohet me vdekje si kolaboracionist dhe tradhëtar.

                Jup Kazazi në vazhdim organizoi qëndresën kundrakomuniste  e cila kulmohet  me datën 9 shtator  të vitit 1946 me kryengritjen e armatosur të Postribës, i së cilës ai ishte edhe pjes’ e trurit organizativ të saj. Mbas thyerjes së saj Jup Kazazi u strehua në shtëpin’ e dajave të tij Rifat e Shyqyri Kopliku që i kishin burgosur. I rrethuar nga forcat e ndjekjes e duke mos dashur të digjej shtëpia, i nxori gratë jashtë dhe vrau veten. Daja i madh Rifati e mori mbi vete strehimin e Jup Kazazit, gjë për të cilën e pushkatuan! Dhe historianët konformistë me ideologjin’ e P.K.Sh., si e trajtuan figurën e tij? Edhe Jup Kazazi na paka qenë , sipas tyre, kolaboracionist  edhe tradhëtar!(?)

“Femrat gjakovare u shquan edhe si artiste e këngëtare dhe në teatrin amator të kohës, kanë luajtur; I. Zherrka, V. Binishi, D. Bakija, A. Kryeziu, J. Rudi, etj,…”/ Historia e panjohur e Gjakovës

Nga RAXHIJE DUSHI – RUGOVA

Nuk është aspak e lehtë t’i kundërvihesh mentalitetit, aq më tepër një mentaliteti që të dënon publikisht dhe ku zëri i femrës është i pandjeshëm, gati sa nuk ekziston si pasojë e injorancës dhe analfabetizmit. Sami Frashëri thoshte; “Nëse duam të kemi një shoqëri të përparuar, në radhë të pare duhet t’i keni femrat e shkolluara, se fëmijët edukatën e parë nga Nënat e marrin” Gruaja është nënë e fëmijës, zonjë e shtëpisë apo e krejt njerëzisë. Për shkak të sundimeve të gjata nga pushtues të ndryshëm, populli shqiptar e në mënyrë të veçantë femra shqiptare nuk kishte mundësi të ndiqte rrugën e emancipimit ndonëse nuk i mungonte dëshira dhe vullneti për t’u emancipuar ashtu si popujt e tjerë të lire evropian. Kjo mundësi i erdhi popullit shqiptar tek në shekullin XX-të.

Mundësia për hapjen e shkollës së parë shqipe Gjakovës i erdhi në kohën e pushtimit austriak, kur edhe u shpall pavarësia e Kosovës. Në këtë kohë, pra, gjatë viteve 1915-1918 në Gjakovë u hap edhe shkolla shqipe, Në vitin shkollor 1917-‘18 u hap edhe shkolla e vajzave. Mësuese të para të kësaj shkolle ishin Emine Shehdula, nëna e Agim Gjakovës dhe Dominike Ndocaj, që e zhvillonin mësimin në një shtëpi private, në fillim me 15 nxënëse e më vonë me 30 vajza. Por pas vitit 1918, Kosova u ripushtua nga jugosllavët dhe menjëherë u mbyllën të gjitha shkollat shqipe.

Mundësia për rihapjen e shkollave shqipe në Gjakovë erdhi tek ne në vitin 1941, kur Kosova u pushtua nga Italia dhe në këtë kohë u realizua edhe bashkimi kombëtar. Në këtë kohë u rihapën edhe shkollat shqipe. Gjatë periudhës 1941-’45, në shkollën e vajzave jepnin mësim këto mësuese; Emine Shehdula, Shirine Shehdula, Pina Kola, mësuese që kishte ardhur nga Shkodra, Zografe Martini, Vera Gashi, Lirije Tanefi, Marije Lumezi, Xhevrije Lipoveci, Marije Hajdari, Melihate Deva – Nura, Nasibe Rizvanolli, Mervete Xhevori dhe Drita Kryeziu .

Ky numër i mësueseve shqiptare në atë kohë tregon dëshirën e madhe për emancipim dhe shkollim të femrave shqiptare që deri në atë kohë ishin femra të mbyllura dhe pa perspektivë. Pra gjatë kësaj kohe u shkollua një numër i konsiderueshëm i vajzave gjakovare, të cilat shërbyen si një kontingjent i mësueseve të ardhshme që hapën dritën e diturisë edhe pas çlirimit, pra pas vitit 1945 e më tutje, jo vetëm në Gjakovë, por në shumë fshatra dhe vise të ndryshme të Kosovës.

Këto mësuese, përveç kontributit të tyre në procesin mësimor, kanë dhënë një kontribut shumë të madh në emancipimin e femrave duke organizuar kurse të ndryshme si kurse kundër analfabetizmit, kurse shëndetësore, kurse rrobaqepësie, jo vetëm me vajza të reja por, edhe me gra më të moshuara. Njëra prej aktivisteve të këtyre kurseve ka qenë edhe Nanije Bakalli-Deva. Ajo bashkë me disa mësuese shkonin fshat më fshat për të organizuar këto kurse. Por një punë të madhe kanë bërë edhe duke i bindur burrat që t’i lëshoni gratë e tyre për t’i ndjekur këto kurse, se ishin për të mirën e tyre.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore një numër i konsiderueshëm i femrave gjakovare ishin angazhuar edhe në Lëvizjen Nacional çlirimtare për çlirimin e vendit nga nazifashistët, ashtu si dikur motrat Bejtullahu, që kishin luftuar kundër ushtrive të huaja për mbrojtjen e nderit të tyre. Ndër më të dalluarat ishin Bije Vokshi e cila, përveç që kishte marrë pjesë drejtpërdrejtë në luftë, ajo përpiqej edhe për ta mbërritur barazinë gjinore në mes të burrave dhe grave, si pjesë aktive e shoqërisë.

Në këtë lëvizje ishin të angazhuara edhe shumë femra gjakovare, si Ganimete Terbeshi, e cila për shkak të aktivitetit të madh që zhvillonte, bie në sy te armiqtë, zihet dhe varet në litar si një heroine e vërtetë. Me te ishte e angazhuar edhe motra e saj, Hidajete Terbeshi, Muradije Terrbeshi, e njoftur si Halla e Terbeshit, Shefkije Terbeshi dhe shumë të tjera si; Safete Nimani, Hidajete Muhaxhiri, Halise Muhaxhiri, Shefkije Dobruna, Gjylshahe Pula, Hyrije Hana, Xhije Hana, Mema Vokshi, Cymë Puka e Naxha e Lakucit dhe shumë të tjera.

Këto edhe më vonë kanë vazhduar aktivitetin e tyre në fusha të ndryshme e sidomos në heqjen e havalës që ishte një pengesë e madhe për emancipimin e femrës shqiptare. Në këtë kohë, nga nevoja e madhe për arsimimin e femrave shqiptare, qeveria e kohës kishte organizuat edhe kurse të shpejtuara pedagogjike në Prizren dhe Pejë, ku i dërgonin edhe ato vajza që kishin kryer vetëm katër klasë, për t’i përgatitur për mësuese. Kishte raste kur këto vajza shumë të reja, në moshë 13 vjeçare, si Besa Dyla-Gaxha, që emërohet mësuese. Tani shkollimi ishte bërë masiv për të gjithë rininë dhe nëpër klasë të mësimit mësonin bashkarish djemtë dhe vajzat.

Sipas shënimeve të nxjerra nga tekste të ndryshme nga viti shkollor 1946-’52, na dalin rreth 50 emra të mësueseve në Gjakovë, që kanë dhënë kontributin e tyre në mësimdhënie, jo vetëm në Gjakovë, por gjithkund ku kishte nevojë nëpër Kosovë. Mësueset që kanë punuar gjatë kësaj periudhe janë; Shqipe Gjakova, vajza e mësueses Emine, kishte punuar në gjimnazin e ultë.

Ganimete Baraku-Brovina, Mandushe Bejtullahu, Hydajete Beqa- Domi, Marije Berisha, Serbeze Brovina, Xhilone Brovina, Nafije Deva, Nanije Deva, Hidajete Dobruna, Shqipe Grezda, Durrije Shita, Shpresa Bardhi-Meça, Nazmije Nimani, Sadete Nushi-Luzha, Nakije Agani, Shyqerije Zherrka që luante edhe si aktore në teatrin e qytetit, Vera Binishi edhe aktore, Hidajete Terbeshi-Gërqina, Nanije Bokshi-Nixha, Mervete Hoxha-Nimani, Resmije Purrini Shala, Edibe Binishi Pula, Nizafete Binishi- Pula, Sevdije Dushi, Për kontributin e saj emërohet si zëvendës-drejzoresh dhe e drejton këtë sektor për tetë vjet.

Hysnije Deda, Pakize Shasivari, Shyrete Valla, Andane Kolçi, Naxharije Binishi, Samile Dushi, Florije Domi, Ganimete Hoxha, Bardhe Vokshi-Vala, Nexhmije Kabashi që ishte edhe aktiviste ne shumë aktivitete dhe si aktore e mrekullueshme, Nanije Koshi, Ferihane Canhasi, Bahrije Polloshka,Atifete Kryeziu, Drita Kryeziu, Zejnete Baraku, Nashide Baraku, Zyrafa Rraci, Florije Rizvanolli, Nafije Nushi, Nadire Komoni, Fatime Berisha-Xharra, Muhamedije Bokshi, Samile Kabashi, Shyrete Dyla etj. Vlen të përmendet edhe emri i Ganimete Vula-Nura, jo vetëm që ishte mësuese por ishte një aktiviste e madhe dhe njihet si parashutistja e parë shqiptare në Kosovë. Gjakova njihet si djep i artit dhe i kulturës.

Një kapitull në vete është edhe paraqitja e femrave gjakovare si artiste dhe këngëtare. Në teatrin amator të kohës, kanë luajtur; Igballe Zherrka, Vera Binishi, Drita Bakija, Atifete Kryeziu, Jalldyze Rudi, Rabije Domi. Por ato që vazhduan si artiste profesioniste, janë motrat Qefsere dhe Mervete Kurtishi, Elida Shasivari etj. Kurse si këngëtare janë dalluar; Zyhra Mula, Hazbije Kavaçi, këngëtare dhe valltare e njohur, Z. Vera… balerina e parë në Kosovë, që i kishte kryer studimet në Shkup, Besa Arllati, Sadete Kupa, Bardhe Riza-Gjini, Gongje Çaushi, Hazbije Dautaga, Mandushe Bakija, Bahrije Shyti etj.

Sanije Kryeziu njihet si harmonikistja e parë shqiptare, që në vitet ‘30-ta bënte muzikë, që ishte rast i rrallë jo vetëm te ne. Samile Roka njihet si fotografja e parë femër në Kosovë, që ka punuar jo vetëm në qytet, por edhe nëpër fshatra me shumë vështirësi por me një dëshirë dhe guxim të rrallë. Edhe në bibliotekën e qytetit të Gjakovës, kanë punuar si bibliotekiste Florije Nura dhe Fitnete Pruthi. Kurse në Muzeun regjional të qytetit të Gjakovës, ka punuar Fatmire Buza.

Në atë kohë një numër i konsiderueshëm i femrave gjakovare, përveç shkollave të ndryshme që i kryenin nëpër Kosovë, shkuan për të studiuar edhe nëpër fakultete të ndryshme të Jugosllavisë, si në Beograd, Zagreb, Sarajevë, Lubjanë, Shkup e vende të tjera. Për t’u përgatitur dhe për të dhëne kontributin e tyre edhe si eksperte të fushave të ndryshme. Më të parat janë; Lejla Rraci, kryen studimet në Beograd si gjinekologe e parë shqiptare në Kosovë, Qamile Jaka kryen studimet për stomatologji.

Sute Polloshka Stavileci në Beograd për farmaci, Litafete Nebi Komoni Xërxa studion për sociologji, Lirije Sahit Barku-Caka kryen studimet në Beograd për filozofi dhe pedagogji, Behije Dashi kryen studimet në Beograd dhe ishte arkitektja e pare shqiptare në Kosovë. Mervete Isa Radoniqi është specializuar në Beograd për kardiologji dhe ka qenë ligjëruese në fakultet.

Drita Bakija-Gunga, doktoreshë e historisë. Egjlale Dobruna, ka studiuar në Zagreb dhe është arkeologja e parë shqiptare. Nurije Shllaku Haxhikadrija, ka kryer studimet në Sarajevë për ekonomi. Nysrete Vula-Mulla, ka kryer studimet për letërsi është marrë edhe me shkrimin e poezive, si poeteshë e parë shqiptare në këto anë. Nesrete Vula, si albanologe, Myhybije Dushi kishte kryer studimet për fizikë. Nafije Meka, ka kryer studimet për kimi dhe ka ligjëruar në fakultet, Samile Dushi ka kryer studimet në Shkup dhe Navi Sad për gjuhën gjermane dhe ishte ligjëruese në fakultet.

Raxhije Dushi Rugova, ka kryer studimet në Shkup dhe Prishtinë për gjuhën angleze, kishte shkuar edhe në Angli për ta përvetësuar sa më mirë gjuhën angjeze, si femra e parë që doli jashtë shtetit dhe ishte femra e parë në Gjakovë që fillon mësimin e gjuhës angleze në shkolla të mesme. Pra numri i femrave shqiptare ishte mjaftë i madh, që u specializuan në fusha të ndryshme të dijes dhe të shkencës.

Që nga ajo kohë e deri tani, numri i femrave intelektuale shqiptare është në rritje të vazhdueshme dhe mund të themi se është arritur një shkallë të lartë barazia gjinore në të gjitha fushat e jetës. Pjesa dërmuese e trupit arsimor nëpër shkollat e komunës së Gjakovës janë femra. Në të gjitha institucionet e vendit i hasim femrat, duke punuar jo vetëm si punëtore, por edhe si eksperte. Prej prokurorisë Shpresa Bakija e, deri në qeveri, si Atifete Jahjaga si Presidente e Kosovës.

Femrat tona sot janë deputete por edhe kryetare e komunës së Gjakovës, si Mimoza Kusari Lila, pra edhe nëpër pozitat e vendim marrjes. Në saje të emancipimit të femrës është arritur edhe barazia gjinore dhe në pjesën më të madhe të familjeve tona nuk ka më diskriminim ndaj femrave, por në harmoni e organizojnë jetën nëpër familjet e tyre./ Memorie.al


Send this to a friend