VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Rita Ora braktis The Voice për X Factor

By | June 16, 2015

Komentet

Filmi i parë ruso-shqiptar pas gjysmë shekulli: Gruaja sovjetike në burgun e Enver Hoxhës – Nga Veronika Bode

 

Pas më shumë se gjysmë shekulli që nga bashkëpunimi i fundit, filmi i parë i përbashkët nga krijuesit rusë dhe shqiptarë ka përfunduar, megjithëse nuk është e qartë se kur do të paraqitet në publik. Bëhet fjalë për filmin “Gjirokastra”, regjinë e të cilit, si debutor, e ka bërë skenaristi Yuri Arabov. Skenarin e ka krijuar në bashkëpunim me shkrimtarin e famshëm shqiptar, Ismail Kadare. Ngjarja zhvillohet në Shqipërinë e viteve 1960. Në qytetin e Gjirokastrës. Katja, pas përfundimit të Fakultetit Filologjik në Universitetin shtetëror të Moskës, martohet me një shqiptar, një historian i ri, të cilin e ka njohur në Moskë. Menjëherë pasi Katja hyri në një dialog me diktatorin Enver Hoxha në një ekspozitë arti, bashkëshorti i saj u arrestua me akuza të trilluara, u dënua për spiunazh dhe u pushkatua. Katja shkon në burg dhe rezulton që shoqja e saj e ngushtë të jetë roje e burgut.

“Kam xhiruar një film në lidhje me faktin që çdo krim është i dënueshëm: njerëzit që torturojnë njerëzit e tjerë, madje pa qëllime armiqësore ndaj tyre, përfundojnë duke marrë atë që meritojnë, në një mënyrë apo në një tjetër. Skenari i kushtohet terrorit të shtetit kundër individit: kjo temë, për fat të keq, është akoma e rëndësishme”, tha Arabov në një intervistë për Radion Evropa e Lirë.

Si e izoloi Enver Hoxha Shqipërinë?

Youri Arabov: Njerëzit sovjetikë, të cilët ishin viktimat e para gjatë valës së arrestimeve në Shqipëri, nuk silleshin si “imperialistë”, por si bartës të kulturës evropiane në traditën marksiste. Kjo për Perëndimin është një histori e pazakontë, ku neve ende na konsiderojnë si pushtues të kombeve të tjera. Por, në Shqipëri, me sa duket, ne nuk jemi të përfshirë në grushtshtetin socialist. BRSS-ja (Bashkimi i Republikave Socialiste Sovjetike) nuk luftonte atje dhe filloi të japë ndihmë vetëm pasi që Enver Hoxha erdhi në fron, në fund të Luftës së Dytë Botërore.

Partizani antifashist, i shkolluar në Francë, një frankofil dhe një intelektual, e shpalli Shqipërinë si vend komunist, ndërkaq në Stalinin, ai e pa realizimin e ëndrrës së pushtetit absolut. Kur Stalini u zhduk nga skena politike, Hoxha u bë më i kujdesshëm ndaj përvojës sovjetike.

Destalinizimin e Hrushçovit (Nikita Hrushçov, udhëheqës i Bashkimit Sovjetik pas vdekjes së Josif Stalinit) ai e kuptoi si ofendim personal dhe u kthye kah Kina. Por, më vonë, madje edhe Mao (Ce Dun, themelues i shtetit komunist kinez) e zhgënjeu.

U proklamua se Shqipëria është vendi i vetëm komunist në botë. Në të vërtet, ashtu edhe ngjante: religjioni ishte i ndaluar tërësisht, ashtu sikurse edhe prona private dhe udhëtimet në vendet e bashkësisë socialiste. Në përgjithësi, ai ishte socializëm real, pa asnjë “revizinizëm të Hrushqovit” dhe i cili, në njëfarë mënyrë, përpiqej ta mbrojë individin nga arbitrariteti i shtetit. Dhe natyrisht, arrestimet – si mundet pa to?

Të parat ranë “spiunet sovjetike”, të cilat ishin martuar me shqiptarë në kohën e miqësisë shqiptare-sovjetike: gra me diploma të Universitetit shtetëror të Moskës, të cilat ligjëronin gjuhën ruse në shkolla, u dërguan në gurore. Siç u kanë thënë historianët, ato ishin rreth 1 mijë (numër i vigël në krahasim me Kinën dhe BRSS-në). Pas filologëve, në radhë erdhën të gjithë të tjerët.

Ftesa e Ministrisë së Kulturës e Shqipërisë

Radio Evropa e Lirë: Pse iu drejtuat temës shqiptare?

Yuri Arabov: Më ftoi Ministria e Kulturës e Shqipërisë, fillimisht si skenarist, si laureat i Kanës, që të shkruaj një skenar në bashkëpunim me “klasikun e gjallë”, Ismail Kadarenë. Më dorëzoi materialin dhe porosinë, e cila fatkeqësisht m’u duk relevante, për shkak se arbitrariteti i shtetit është një nga gërshetimet kryesore në jetën tonë. Me mbështetjen e Ismailit, e shkruajta skenarin. U kyç edhe Alexander Sokurov si drejtor artistik. Ndihmoi shumë për mbledhjen e të hollave nga Shqipëria dhe më mbrojti kur hyra në polemika të ashpra me producentët.

As Ministria e Kulturës e Rusisë nuk mbeti anash dhe, gjithashtu, ka ndarë mjete. Si rezultat, për më pak se një muaj e kam xhiruar këtë sagë, që është debutim i imi si regjisor. U mësova të bërtas “aksion” dhe “cut” (prerje) dhe u bëra regjisor i vërtetë që shan në gjuhën angleze, për shkak se projekti është ndërkombëtar. Por, seriozisht, jam përpjekur që të bëj gjithçka që të punoja në një mënyrë tjetër.

Radio Evropa e Lirë: A janë të kënaqur blerësit?

Yuri Arabov: Këtë nuk e di askush. Secili blerës është, si të thuash, Buda që rri ulur në pozicionin “Lotus”, me buzëqeshje të çuditshme në fytyrë . Nuk më rrahën, nuk gjuajtën vezë drejt meje dhe ky është një plus. Tejkalim të buxhetit nuk ka pasur, kemi punuar gjatë kohës së tërmetit të fuqishëm dhe kemi xhiruar gjithçka që deshëm, madje edhe më shumë.

Ja, pra, kam dëgjuar edhe biseda: “Ky regjisor është gjeni, edhe pse është i çuditshëm. Mbase për shkak se nuk merr vesh në kinematografi? Çka po bën ai? Pse portreti i Karl Marksit është i kthyer kokëposhtë në kuadër?”. Apo, të themi, kjo: “Pas një filmi të tillë, asnjë ruse nuk do të martohet me shqiptarë!”. Por, të jam i ndershëm, i gjithë grupi shqiptar ka punuar shkëlqyeshëm, sepse u thashë hapur: “Qetësohuni, sepse nuk jam regjisor njëmend. Vetëm po xhiroj, bashkë me ju, një film të mirë. E kjo, në ditët e sotme, është e rrallë”. Ata më besuan dhe gjithçka kaloi më mirë sesa që kam pritur.

A është rrëfim i vërtetë?

Radio Evropa e Lirë: A është filmi i bazuar në material dokumentar?

Yuri Arabov: I studiova arkivat dhe kam takuar një mësuese ruse, e cila mbijetoi në kamp.

Sergey Kuleshef, drejtor i Shoqatës së miqësisë ruso-shqiptare, aranzhonte takimet me liderët nga regjimi i kaluar, ndërkaq të burgosurit politikë shqiptarë më rrëfenin për torturat. U pasurova me përvojën shtesë të vuajtjes, ndonëse i kam të mjaftueshme vështirësitë e mia.

Radio Evropa e Lirë: Skena e fundit nga filmi: Ish-rojtarja e burgut zvarritet në baltë dhe në një pellg ajo bërtet: “Pse?! Unë, thjesht, i kam zbatuar urdhrat!”. Vërtet, mendoni që e keqja gjithmonë dënohet?

Yuri Arabov: Së pari, ai nuk është pellg, por një liqe përplot me fekale, të cilin brenda një nate e kanë gërmuar skenografët e filmit, Vlerij Arhipov dhe Luan Shkodra. Tjetër, do të isha shumë naiv sikur të predikoja dënimin e së keqes me duartrokitjen e publikut. Nuk jam klerik. Të gjithë e marrin atë që u takon, por kjo shpesh ndodh në atmosferë private dhe larg nga sytë e tepërt.

Ajo që është shfaqur – ajo vërtet ka ndodhur në Shqipëri gjatë viteve nëntëdhjetë. I kanë dënuar disa aktorë të dorës së dytë, ndërkaq ata kryesorët… Hoxha ka vdekur i qetë në shtratin e tij nga diabeti dhe sulmi në tru, ndërkaq bashkëshotja e tij, së cilës i atribuojnë një mizori të pabesueshme, ka jetuar normalisht deri në moshën 94-vjeçare. Unë kam shfaqur ndëshkimin e xhelatit në mënyrë të drejtpërdrejtë, siç thuhet, “në ballë”.

Disa nga shikuesit e paktë në numër që tashmë e kanë parë filmin, kanë vërejtjet: “Pse deri në fund i shpreh mendimet e tua? Kjo është në kundërshtim me rregullat. Tash është në trend që të thuash mendimin deri në fund”. Por, unë i paraqes mendimet e mia deri në fund, thjesht sepse i kam, të paktën me rastin e historisë jo të largët dhe të asaj aktuale.

Këtë shpërfaqje të qartë e kanë ndarë në ekipin tonë të gjithë, e shqiptarët në radhë të parë. Dhe, para të gjithëve, aktorja shqiptare Loredana Gjeci, e cila në dhjetor shkoi në liqenin e ndyrë.

Atje, ajo deri në brez qëndroi në fekale me kameramanin xhirues të filmit Arunas Baraznaukas. Desha që ta vendosi në breg, por ai u nis drejt e në ferr. Kështu që të gjithë njerëzit e mi m’u falëndëruan për kushtet e bukura të punës, sidomos për fekalet.

Rrëfimi për represionin

Radio Evropa e Lirë: Historia më e re e Rusisë nuk e mbështeti edhe aq tezën për dënimin e së keqes. Monumenti i Dzerzhinskyt në Lubjanka u shemb, por shpejt filloi trendi i rehabilitimit dhe madhërimit të Stalinit. Si e shpjegoni këtë?

Yuri Arabov: Është më lehtë të sundosh me një çekan sesa me një bistur. Bisturi largon nga organizmi një pjesë të asaj që pengon, ndërkaq çekani e zgjidh problemin menjëherë duhe larguar një segment shumë të madh. Për shembull, klasa e fshatarësisë që qëndronte mirë, u hoq (u shkatërrua) pikërisht me çekan. Ta bësh primitive qeverisjen në një vend të madh është gjithmonë më e lehtë sesa zgjidhja e problemit kompleks të zgjedhjeve konkurruese dhe ndryshimit të administratës. Ndryshe, historia e Shqipërisë ka treguar, gjithashtu, besueshmërinë në “çekanin”. Përveç terrorit, vendi ka fituar arsimimin e përgjithshëm, industrinë e lehë dhe të rëndë, mbrojtjen shëndetësore dhe banimin falas.

Në Shqipërinë e sotme ende nuk janë hetuar të gjitha keqpërdorimet e Hoxhës. Madje, askush nuk i di saktë dimensionet e represionit. Historianët jozyrtarë pohojnë se një e katërta e popullsisë së vendit ishte nën represion (ky është gjenocid), ndërsa historianët zyrtarë deklarojnë shifrën e “vetëm” 13 mijë njerëzve.

Sidoqoftë, duket që askush nuk e konteston llojin e torturës të quajtur “ferma e qenëve”, e cila është shfaqur në filmin tonë: njeriun e lidhnin me zinxhirë në një shtyllë, ia vendosnin një gjerdan rreth qafës, ndërkaq që në distancë ishte një tas me ujë. Këtu është klimë e nxehtë, në burg nuk jepej uji, ndërkaq për ushqim jepnin harengë të kryposur, në mënyrë që të nxisë etjen e të burgosurit. Tortura bëhej asisoji që njeriu përpiqej të arrinte tasin me ujë, por nuk arrinte, sepse zinxhiri nuk ia lejonte këtë.

Megjithëse në Shqipëri ndodhi një revolucion në fillim të viteve ‘90, që nuk mund të quhet “i kadifenjtë”, shumë prej qytetarëve të saj deri më tani, në mënyrë të turpshme e kanë fshehur të kaluarën e tyre nga vetvetja. Gjatë xhirimeve të skenës me Hoxhën, një kalimtare filloi të bërtiste në rrugë: “Nuk dua të di asgjë për të! Unë nuk dua asgjë të di ”. Ishte pak e frikshme për të parë këtë. Te ne, në Rusi, asnjëherë nuk kam dëgjuar që dikush bërtet”. Unë nuk dua të di asgjë për Stalinin!”. Te ne, të gjithë duan të dinë se si ka qenë, por në atë mënyrë që kjo të bëhet në lloj argëtimi: në divan, me vodka ose birrë … Të argëtohemi me fatkeqësinë tonë – ky është tipari ynë kombëtar.

Kur filluam xhirimin e “Gjirokastrës”, gruaja e diktatorit ishte ende gjallë. Unë iu luta që të regjistronim një intervistë me të (dmth të bënim një dokumentar), falas dhe shpejt. Më duhej vetëm kamera.

Dhe, vetë Nexhmia ( Hoxha, gruaja e Enver Hoxhës) dukej sikur ishte e gatshme që të xhirohej. Por, administrata refuzoi këtë, gjithmonë në përputhje me parimin e njëjtë: “Ne nuk e duam dhe nuk duam asgjë të dimë për të”. Shumë shpejt ajo vdiq dhe e ka marrë me vete në varrë historinë gjysmëshekullore të vendit. Në Rusi, një situatë e ngjashme është e pamendueshme sot. Sigurisht, njeriu frikësohet të kthehet pas, por pa këtë, ai vështirë se do të kuptojë diçka në të tashmen.

Kulti i personalitetit si shkrehës

Radio Evropa e Lirë: Çfarë është interpretimi autorial i punës?

Yuri Arabov: Filmi flet për një person të “verbuar”, me emrin Katja, e cila është e dashuruar në diktatorin “simpatik” të vendit ballkanik, i cili në kabinetin e tij në heshtje, vendos se si të forcojë pushtetin e tij. Në “shokun Enver” kanë qenë të dashuruara shumë gra ruse, për shkak se ai në mënyrë radikale dallohej nga Stalini dhe nga Hrushçovi.

Ai ishte i pashëm, sharmant, mendjemprehtë dhe i arsimuar. Dhe ja, pra, Katja, në ekspozitë tërheq vëmendjen e udhëheqësit te vetja, duke i thënë se atë ekspozitë “duhet mbyllur”: Si mund të lejoni kultin e personalitetit tuaj? Dhe, kjo shërbeu si shkrehëse, si diçka që e liron mizorinë e diktatorit (“kulti i personalitetit” është shprehje e Hrushçovit).

Në tërësi, historia e Katjas përshtatet me frazën: “Unë jam e dashuruar me një burrë dhe këtë e pranoj para tij, por kjo i shkakton atij dyshime të skajshme dhe ai më shkatërron”. Rrëfim mjaft i çuditshëm, në esencë kafkajanë. Por, ngjashëm ishte edhe te ne – sa më shumë që betoheshin në dashurinë ndaj Stalinit, ai bëhej edhe më mizor.

Radio Evropa e Lirë: Proceset gjyqësore të paraqitura në film, praktikisht janë të ngjashëm me proceset në BRSS në kohën e Stalinit. Çfarë mendoni, pse ideja socialiste, komuniste, e cila vetvetiu nuk duket aq e keqe, në shumë vende i ka rrëzuar tiranitë, shtypjet dhe vuajtjet e popullit?

Yuri Arabov: Ideja komuniste – është “Shteti dhe revolucioni” i Leninit, libri i tij i fundit fondamental nga viti 1917. Ai libër është më shumë se “i çuditshëm”; Lenini e nisi revolucionin në mënyrë që ta shkatërronte shtetin. Jo shtetin monarkist, jo kapitalist, por cilindo shtet në përgjithësi.

“Diktatura e proletariatit” – kjo është vetëm një fazë e përkohshme për shembjen e institucioneve politike dhe në vend të tyre – vetëqeverisja shoqërore. Kështu u paraqit teza se “kuzhinierja mund të drejtojë shtetin”. Gjegjësisht, “kuzhinieret” udhëheqin përmes Këshillit (Sovjetit), një strukturë me funksione legjislative dhe ekzekutive. Por, shumë shpejt edhe Lenini e kuptoi që kjo është e parealizueshme në Rusi, në shekullin e kaluar, sepse te vetë “kuzhinierja” nuk ka pasur kulturë sociale, të përgjegjësisë, dituri dhe horizont.

Dhe, erdhi në radhë pikërisht ai “çekani” i komunizmit ushtarak: primitivizimi i të drejtuarit dhe rrëshqitja kah dhuna diktatoriale.

Paralelet me Rusinë e sotme

Nën çekan, nisën të kërcasin kokat, sikurse arrat. Ky është ai primitivizmi që zgjidh çështjet e sotme, por që në tërësi e fshin të ardhmen… Kjo metodë e të drejtuarit, të cilën sot e kanë quajtur në mënyrë romantike “mobilizuese”, ka ardhur deri te Hrushçovi dhe i imponoi zgjidhjen e rëndë – se a duhet që sërish dhe sërish të përsëris goditjet me “çekan” ose që të shpikë diçka tjetër. Dhe, natyrisht, që suksesi i tij në kërkim të “diçka e re” (si dhe më pas edhe mossuksesi i Gorbaçovit) dëshmon se është mjaft vështirë që çekanin ta shndërroni në bistur.

Unë edhe sot e kësaj dite konsideroj që gjatë viteve ‘50-‘60 ka ekzistuar rasti që në mënyrë të vendosur të ndryshohet i gjithë sistemi. Gjenerata ime e kishte parë mënyrën hungareze dhe jugosllave të ndërtimit të socializmit.

Ata shikonin filma bashkëkohorë perëndimorë, dëgjonin muzikë perëndimore, tek ata ishte e lejuar prona private, botimi i librave me shpenzime personale pa censurë të ashpër (Rumania) dhe kjo ishte ajo për të cilën fantazonin kot intelektualët sovjetikë. Me zhdukjen e socializmit ( stalinist dhe revizionist), u zhduk edhe alternativa politike e asaj që kemi sot.

Por, katastrofa shndërrohet në batutë. A mendoni që “sovjetët” janë zhdukur? Mashtroheni rëndë! Ata edhe sot mbikëqyrin përmes të gjitha çarjeve dhe pa “lirinë, barazinë dhe vëllazërinë”, pa ashensorë shoqërorë! Mendoj për ideologjinë. Me ideologji nënkuptojmë pikëpamjen që imponohet nga lart me dhunë dhe pa alternativë.

Ndërkaq, sa i përket gjykimit të shfaqur në filmin tonë… Polina Liske, e cila ka luajtur rolin e Katjas, pasi që në këtë skenë aktroi sulmin e papërmbajtshëm të histerisë, është shpërblyer me duartrokitje nga ana e gjithë grupit të shqiptarëve. Polina mbeti pa forcë pas atij dublimi të vetëm, ndërkaq që njerëzit pranë kamerave dhe mjeteve ndriçuese qëndronin me lot në sy. Kjo mbase tingëllon në mënyrë sentimentale, por kjo është e vërteta. Dhe, në atë mënyrë të njëjtë, njerëzit i duartrokitën Loridana Gjecit, kur po zvarritej në baltën e liqenit.

Shpresa që shikuesit rusë ta shohin filmin

Radio Evropa e Lirë: A do ta shohin shikuesit rusë këtë film?

Yuri Arabov: Shpresoj që po. Por, do të ishte më e menqur që filmin së pari ta paraqesim në festivale të njohura. Kjo kryesisht është punë e producentit. Ky edhe është problemi. Producentët vendorë e dinë që shikuesi i zakonshëm nuk i do pamjet me vuajtje dhe të burgut. E kush i do ato? Edhe unë i urrej. Kemi xhiruar në burg “të gjallë”, i cili me krejt kapacitetin punonte në shekullin 20. Kështu që gati sikurse ta kem vuajtur atë.

Radi Evropa e Lirë: Dhe, sërish momenti politik: Tash edhe në Rusi nuk është se duan edhe aq që të gërmojnë të kaluarën…

Yuri Arabov: Po, mund të thonë: Po krijoni aludime për diçka…

Radi Evropa e Lirë: Për disa realitete ruse?

Yuri Arabov: Unë si skenarist kam punuar në temën “Testamenti i Leninit”, për Nikolaj Dostalj. Është i bazuar në biografinë e prozatorit dhe poetit Varlam Shelamov, kështu që mua personalisht, nuk më duhet që të bëj kurrfarë aludimesh. Mund ta them drejtpërdrejt. Të rrëfej, të themi, një rrëfim “argëtues”. Në muajin maj të vitit 1944, grekët etnikë ishin deportuar nga Krimea bashkë me tatarët e Krimesë. Arsyeja nuk dihet: ndoshta sepse ata nuk hynë në radhët e partizanëve. Por, as me fashistët ata nuk bashkëpunuan, kjo është e sigurt, sepse në të kundërtën do t’i pushkatonin.

Liritë e imponuara

U dhanë kohë tre orë që të bëhen gati dhe ata u transportuan në Lindje në vagonat për bagëti. I zvarritën ashtu më shumë se një muaj dhe nuk i ushqyen. Rreth gjysma e tyre vdiqën nga tifoja dhe uria. I varrosnin menjëherë aty afër, pranë hekurudhës. Ata që mbijetuan, i vendosën në një kamp afër Ufës, ku edhe kanë qenë deri në vitin 1956.

Më pas, ndodhi “më interesantja”. U zgjuan një herë njerëzit dhe panë se si dyert e kampit ishin të hapura, roje nuk kishte, ndërkaq nga rrethojat po hiqeshin telat gjembor! Por, askush nuk shkoi askund, sepse nuk kishin ku të shkonin, ishin mësuar me shtëpizat e kampit dhe kampi u ishte bërë shtëpia e dytë. Atëherë filluan që nga aty t’i dëbojnë me dhunë për në liri, me ndihmën e ushtrisë…

Unë nuk po e trilloj këtë. Kjo është historia e shkurtë e familjes sime. Liria e dhunshme e imponuar (ashtu sikurse edhe mungesa e lirisë) është metafora e jetës sonë shoqërore. Gjatë viteve 1987-‘88, u zgjuam dhe nuk kishte tela, ndërkaq udhëheqësit na shtynin kah tregu i lirë. Dikush u nis, sikurse unë, e dikush ende qëndron dhe thotë, “Më dëgoni, unë kam lindur në shtëpizë dhe kjo është shtëpia ime!”. Te ne gjithçka bëhet nën presion: edhe liria na jepet nën presion, po ashtu edhe mungesa e lirisë…

Aktorët e panjohur

Radio Evropa e Lirë: Cilët aktorë janë të angazhuar në film? Me sa kuptoj, në fazën përgatitore nënkuptohej që në film të marrë pjesë të paktën një “yll” evropian.

Yuri Arabov: Nuk ka aty kurrfarë yjesh, të gjithë janë të panjohur dhe shumë pjesëmarrës nuk janë fare aktorë. Polina Lisk, e cila luan rolin e Katjas, ka pasur vetëm një film. Për rolin e Valbonës, shoqes së saj, më propozuan një aktore të popullarizuar vendase, por ajo nuk krijonte çiftin me Polinën. Më duhej një kontrast. E thënë në mënyrë të vrazhdë, Polina duhej të ishte “ajri” dhe ne për të kërkonim “tokën”.

Ajo “tokë” u gjet. Në provat për rolin e radhës së dytë erdhi aktorja më pak e njohur, Loredana Gjeci, një person shumë i talentuar, me arsimim të aktrimit, por pa përvojë në film. Më duket se atëherë punonte në një bar. Unë bisedova me të “për asgjë” (dhe kjo është mënyra më e dashur e bisedimit me aktorë) dhe shkëmbyem shikimet me xhiruesin dhe regjisorin tjetër… Të dy më pohuan me kokë, u kuptuam pa fjalë. Valbona ishte gjetur! Ajo në fakt ishte ajo “toka”, që do ta varroste Katjen tonë. Producentët, në fillim, shprehën në mënyrë aktive mospajtim. Por, unë ia shfaqa provat Sokurovit dhe ai më shkroi nga Petersburgu: “Mos dysho”. Mendimit të “mjeshtrit” askush nuk mund t’i kundërvihej.

Statuja e Enver Hoxhës u rrëzua në shkurt të vitit 1991, Tiranë, Shqipëri.

Statuja e Enver Hoxhës u rrëzua në shkurt të vitit 1991, Tiranë, Shqipëri.

Ka pasur probleme me figurën e Enver Hoxhës, sepse çdo shqiptar e njeh udhëheqësin dhe kjo është keq. Fillimisht, menduam për grim plastik, por është më pak elegant. Kam shikuar gjatë dhe kuptova që për shkak të kësaj maske më duhej të ndryshoja të gjithë konceptin e filmit. Më në fund hoqëm dorë nga grimi. Aktori Neritan Liçaj, i cili e luan këtë rol, vendosi nën faqe tamponë të pambukut, që fytyra t’i dukej më e rrumbullakët. Edhe pala shqiptare e pranoi një Hoxhë të tillë. Me siguri që ngjante fizikisht me të, ashtu sikurse edhe në kuptimin e përmbajtjes së brendshme.

Çdo ditë e xhirimit sikur tërmeti

Radio Evropa e Lirë: Si u zhvillua xhirimi?

Yuri Arabov: Xhirimi, në njëfarë mënyre, është si lufta. Është luftë kundër çrregullimeve dhe rrethanave. E në luftë duhet të jesh pa nerva. Arrita që t’i “shkyçja” nervat dhe kjo ishte mrekulli. Për shkak të tërmetit, as aktorët dhe as kostumet e tyre nuk arritën me kohë në Gjirokastër. Të themi, uniformat e rojeve të burgut i morëm nga Tirana vetëm disa minuta para xhirimit. Për fat, kostumografja Berina Kokona i qepi ato me duart e saj, në mënyrë të përkryer. Vajzat me këto uniforma dukeshin sikur kishin lindur me to. Pra, secila ditë e xhirimit ishte për ne, thënë figurativisht, sikur tërmeti.

Radio Evropa e Lirë: Në fillim, filmi e ka pasur titullin “Bashkëshortet ruse”. Pse, megjithatë u quajt “Gjirokastra”?

Yuri Arabov: Gjirokastra është qyteti, në të cilin është lindur Enver Hoxha dhe aty zhvillohet rrëfimi ynë. Është fjalë greke: Shqipëria gjendet në udhëkryqin e rrugëve evropiane, në kufi me Greqinë. Është vend i pabesueshëm, që i ka të gjitha, që nga mineralet e deri te pushimoret e nivelit ndërkombëtar. Kualiteti i ushqimit është i jashtëzakonshëm. Diçka sikur në mes të Italisë dhe Izraelit. Ndërkaq, njerëzit… në rast se më kanë toleruar, atëherë janë vërtet engjëj.

Radio Evropa e Lirë: “Gjirokastra” tingëllon sikur emërtim i tragjedisë greke!

Yuri Arabov: Kam provuar që ta xhiroj tragjedinë greke, me kulminacion dhe katarzë: kulminacioni është skena në automjetin për të burgosurit; katarza është ekzekutimi i Valbonës.

“Liritë qytetare mbeten vlerat kryesore shoqërore”

Radio Evropa e Lirë: A keni ide tjera për regji?

Yuri Arabov: Në vitet e mia është jomodeste të kesh çfarëdo ideje… Por, megjithatë, kam. Pas “Gjirokastrës”, dua të xhiroj diçka të thjeshtë… Për shembull, “Komedinë hyjnore” të Dantes. Ky do të ishte monument i mirë mbi varrin tim.

Radio Evropa e Lirë: Pyetja e fundit: Çfarë dëshironi më së shumti t’i thoni botës?

Yuri Arabov: Që Zoti nuk është budalla dhe se askush nuk mund t’i heqë “abstraksionet” mbi të cilat qëndron bota jonë – e mira dhe e keqja. Liritë qytetare mbesin vlerat kryesore shoqërore, por ato janë shkatërruese kur nuk e përfshijnë përgjegjësinë personale. Përgjegjësia personale gjithmonë matet me “shprehje abstrakte” të së mirës dhe së keqes. Fjalët e mia tingëllojnë banale në nivelin e bisedimit. Por, arti e ka gjuhën komplekse të “lakimit” dhe mund të niset “nga e kundërta” , në mënyrë që edhe një herë ta theksojë më të rëndësishmen. Dëshiroj që kësaj t’ia përkushtoj vitet e fundit të jetës sime.

Përgatitën: Julia Petrovskaja & Bekim Bislimi

Më 8 nëntor 1935 lindi aktori i shquar Alain Delon

VOAL – Vështrim i errët, fytyrë e fortë dhe e pakapshme, magjepsëse siç pak e kanë njohur para dhe pas tij, aktori francez Alain Delon lindi në Sceaux, afër Parisit, më 8 nëntor 1935.

Tashmë si fëmijë, në një fëmijëri që nuk është shumë e lehtë, ai tregon karakterin e tij rebel në shkollë, gjë që në mënyrë të pashmangshme kushtëzon sjelljen dhe rezultatet e tij.

Në moshën 17 vjeç, Alain Delon u rreshtua si parashutist në forcën ekspeditare franceze në Indokinë.

Në moshën 23 vjeç është debutimi i tij në film: pasi ka bërë një audicion në Romë, ai zgjidhet për filmin “Godot” (1958).

Në vitin 1960 regjisori i madh italian Luchino Visconti e dëshiron atë në filmin “Rocco dhe vëllezërit e tij” (me Claudia Cardinale), skena është një nga ato më të rëndësishmet për karrierën e aktorit francez.

Në vitet në vijim Delon punoi me regjisorë të tjerë të rëndësishëm të kinemasë italiane, mjafton të përmendim Michelangelo Antonioni (“L’eclisse”, 1962, me Monica Vitti). Në 1963 Alain Delon është në “Il Gattopardo”, përsëri nga Luchino Visconti, ku ai luan Princin joshës Tancredi, i paharrueshëm në interpretimin e tij, veçanërisht për audiencën femërore. Gjithashtu në kast është edhe Burt Lancaster.

Pas një lidhje të gjatë dashurie me aktoren Romy Schneider, në 1964 Alain Delon u martua me Nathalie Barthelemy, modele dhe nënë e fëmijës së tij të parë, Anthony.

Më 1966 ai ishte në “As nder as lavdi” (me Anthony Quinn) dhe në 1967 ai luajti në filmin “Frank Costello angel face” (1967, nga Jean-Pierre Melville), një nga shfaqjet e tij më të suksesshme.

Në vitet 1970, seks-simboli francez luajti role të ndryshme në ekranin e madh në disa filma: “Pishina” (1968), “Borsalino” (1970, nga Jacques Deray) në të cilën ai luan së bashku me atë që të gjithë e kanë konsideruar prej kohësh rivali i tij më i madh, Jean-Paul Belmondo; filma të tjerë për të mos u harruar janë “L’evaso” (1971), “La prima notte di quiete” (1972), “L’arrivista” (1974, me Jeanne Moreau), “Mr. Klein” (1976).

Në 1985 Alain Delon ndërpreu karrierën e tij duke thënë se ishte i gatshëm ta rifillonte atë vetëm nëse do të ndodhte të merrte pjesë në një film së bashku me Marlon Brando.

Pas divorcit me modelen Nathalie Barthelemy, fillon një histori e gjatë me aktoren Mireille Darc; pas saj është radha e Anne Parillaud, “Nikita” (1990) e Luc Besson.

Në vitet ’90 Alain Delon bëhet përsëri baba i dy fëmijëve, me modelen Hollandeze Rosalie Van Breemen.

Alain Delon mori një Ari të Artë për Arritjet e Jetës në Festivalin e Filmit në Berlin dhe Legjionin e Nderit (2005) për kontributin e tij në artin botëror të filmit.

Në vitin 2008 ai ishte Julius Caesar në kapitullin e ri kinematografik të sagës Asterix./Elida Buçpapaj

Më 3 nëntor 1931 lindi aktorja e shquar italiane Monica Vitti

VOAL – Maria Luisa Ceciarelli, aka Monica Vitti, lindi në Romë më 3 nëntor 1931. Në vitin 1953 ajo u diplomua në Akademinë e Artit Dramatik në Silvio D’amico dhe nga këtu filloi karrierën e saj në skenë duke interpretuar disa role të rëndësishme që e vendosën menjëherë në dritë: “Gjashtë histori për të qeshur” më 1956 dhe “Capricci di Marianna” më 1959.

Në vitin 1959 debutoi në kinema me filmin “Le dritte” dhe, menjëherë më pas, takoi një regjisor që do të bëhej mjeshtër: Michelangelo Antonioni. Së bashku, Vitti dhe Antonioni bënë katër filma “L’avventura” më 1960, “La notte” më 1961, “L’eclisse” më 1961 dhe “Deserto Rosso” më 1964. Jeta e regjisorit dhe aktores së re u lidh në një marrëdhënie romantike që zgjati rreth katër vjet.

Në gjysmën e dytë të viteve 60 Monica Vitti kalon në zhanrin e komedisë, duke demonstruar talentin e saj të shënuar si një artiste komiek dhe me fuqinë e saj të aktrimit, jo vetëm si një mishërim i shqetësimit dhe dërmimit. Nën drejtimin e Mario Monicelli më 1968 luan “Vajza me armë”, në 1969 “Amore mio aiutami” me Alberto Sordin, më 1970 “Drama e xhelozisë” dhe ” Të gjitha detajet në kronikë “nga Ettore Scola.

Ndërsa karriera e saj  filmike vazhdon dhe njohja artistike nuk i mungon – ajo fiton tre Shirita argjendi dhe pesë David di Donatello – ajo nuk largohet kurrë nga teatri: në vitin 1986 del në skenë në shfaqjen “Çifti i çuditshëm” me regji të Franca Valerit.

Edhe televizioni nuk e lë këtë interpretuese të shkëlqyeshme jashtë  dhe Monica Vitti më 1978 luajti përkrah të madhit Eduardo De Filippo luan në “Cilindrat”.

Kinemaja italiane po përjeton një moment të artë falë interpretimeve të saj dhe, në të njëjtën kohë, disa regjisorë të huaj nuk humbin mundësinë që ta kenë atë në filmat e tyre: Losey e drejtoi atë më 1969 në “Modesty Blaise, la bellissima che uccide”, Miklos Jancso në 1971 në “La pacifista” dhe Louis Buñuel në “Fantazma e lirisë” në 1974.

Paraqitjet e saj në vitet ’80 u bënë gjithnjë e më sporadike, duke interpretuar filmat e drejtuar nga partneri i saj Roberto Russo: “Flirt” i vitit 1983 dhe “Francesca è mia” i vitit 1986.

Në vitin 1990 bëri debutimin si regjisore me filmin “Scandalo Segreto” me të cilin fitoi Globin e Artë si regjisore dhe si interpret. Në 1993 u botua autobiografia e tij “Sette sottane”. 1995 shënon një moment shumë të rëndësishëm në karrierën e saj: ajo vlerësohet me Luanin e Artë në Festivalin e Filmit në Venecia.

Nga ana sentimentale ajo kishte tri histori dashurie të gjata dhe të rëndësishme, e para me regjisorin Michelangelo Antonioni, më pas me drejtorin e fotografisë Carlo Di Palma dhe së fundmi me fotografin e modës Roberto Russo, me të cilin u martua në vitin 2000.

Më 2 nëntor 1910 lindi këngëtarja e shquar lirike Tefta Tashko Koço

Tefta Tashko Koço (lindur si Tefta Tashko; Faiyum, Egjipt 2 nëntor 1910 – † Tiranë 30 dhjetor 1947) këngëtare e shquar lirike në interpretimin e këngës popullore qytetare mbarëshqiptare dhe Artiste e Popullit e Shqipërisë.

Tefta ishte vajza e patriotit të shquar shqiptar nga Frashëri i Përmetit, Thanas Tashkos i cili prej vitit 1910 qe vendosur familjarisht në Egjipt. Me vdekjen e Thanas Tashkos më 1915, familja e tij kthehet në Korçë në vitin 1921. Në Korçë kemi aktivizimet e para të Teftës si këngëtare dhe data 26 qershor 1926 mbahet si koncerti i saj i parë në publik. Në shtator të vitit 1927, Tefta me gjithë familjen vendosen në Montpellier, Francë, ku ajo filloi edhe studimet muzikore, për t’i vazhduar ato me sukses në Konservatorin Superior të Parisit. Në vitin 1930, Tefta bën inçizimet e para muzikore pranë shoqërisë diskografike “Pathe”-Paris, si pjesëmarrëse në grupin e këngëtarit të shquar të polifonisë himariote Neço Mukon. Me përfundimin e studimeve, Tefta kthehet në atdhe ku më 26 nëntor 1935 shënohet edhe koncerti i saj i parë si këngëtare profesioniste në Shqipëri koncerte të cilat ajo i dha në shumicën e qyteteve shqiptare. Pikërisht në këto vite, Tefta futi në programet e saj krahas arieve lirike të autorëve të shquar botërorë si Moxart, Guno, Shubert, Verdi, Donixeti, Pergolezi, Belini, Puçini, Rosini, etj, dhe këngët popullore shqiptare, si pjesë integrale e kulturës muzikore popullore shqiptare. Janë rreth 89 këngë popullore të të gjithë qyteteve të Shqipërisë që Tefta i kishte në repertor dhe rreth 36 prej tyre ajo i regjistroi në pllaka gramafoni në vitet 1930, 1937 dhe 1942 në Paris, Francë dhe Milano, Itali. Ndër to po përmend: “Zare trëndafile”, Të dua, moj goc’ e vogël”, Bilbil çapkëni”, Qante lulja lulen”, “Kenke nur i bukurisë”,”As aman, moj lule” etj. Sipas Hysen Files: Tefta diti të nxirrte nga kënga popullore ndjenjën e thellë që populli kishte shkrirë në të. Njihet tanimë faktet se Tefta Tashko i ka mbledhur një shumicë këngësh direkt nga goja e muziktarëvë të shuar popullore të vendit tonë. Një gjë të tillë e provon edhe pjesmarrja e Teftës së bashku me këngëtaren tjetër të shquar Marie Kraja në festivalin e folklorit të mbajtur në Firence, Itali më 30 Maj 1939 krahas këngëtarëve dhe muziktarëve të shquar popullorë të atyre viteve si Adem Mani, Xhevat Boriçi, Kolë Vjerdha, Taip Kraja, Karlo Pali etj. Në listën e gjatë të këngëve popullore të kënduara nga Tefta do të bashkangjisnim edhe këngët popullore të përpunura nga kompozitori Kristo Kono me poezi të Lasgush Poradecit si p.sh “Kroi i fshatit tonë”, apo “Kur më vjen burri nga stani”. Krahas Teftës, do të përmendim edhe dy këngëtare të tjera të shquara në interpretimin e këngës popullore qytetare: Jorgjia Filçe Truja dhe Maria Paluca (Kraja). Në vitin 1945, Tefta këndon në operën e Beogradit me shumë sukses rolin e Mimisë nga opera “Bohemë” e Puçinit dhe atë të Rozinës nga opera “Berberi i Seviljes” e Rosinit. Në vitin e fundit të jetës ka qënë vazhdimisht e sëmurë. Vdiq në moshën 37-vjeçare.

Tefta Tashko u martua me Kristaq Koçon dhe pati një djalë me të, dirigjenitin Eno Koço, Arstist i Merituar.

Këngët popullore të Tefta Tashkos, regjistruar pranë “Columbias”-Itali, 1942: “Un’o ty moj të kam dashur”; “Kjo dashtnija kjoft mallkue”; “Kenke nur’ i bukurisë”; “Për një ditë, kur del goca në pazar”; “Këndon Kumrija”; “Metelikun ta kam falë”; “Ma ven dorën përmbi dorë”; “Dallandyshe vaj, vaj”; “Qante lulja lulen”; “Moj fëllanxë”; “Sa me shpejt ma vunë, moj, kambën”; “Dy gisht përmni vetull”; “Moj hyrije, bukurie”; “ Shamija e beqarit”; “Iku nata”; “Del një vashë prej hamamit”; “Zare trëndafile”; “Të dua, moj goc, e vogël”; “As aman, moj lule”; “Kroi i fshatit tonë”; “O moj sylarushe”; “Dolla në penxhere”; “Bilbil çapkëni”; “As u gremis moj lejthate”; “Dashtnuer tu bana”; “Ani, moj Hatixhe”; “Seç këndon bilbili malite”; “Shkapërceva dy-tri male”; “Edhe ky bilbili çka qënke një zog”; “Kam shtëpinë e vogël”; “I kam hypë vaporit”; “Fry, moj er’ e malit”; “O na atë fushë t’mejdanit”; “Edhe gurët e sokakut”.

Krantja Mustafa, “Artistja e Popullit Tefta Tashko Koço”, gaz. “Drita”, 1961, 31 dhjetor; Naçe P, “Tefta Tashko Koço”, “Ylli”, 1963, nr. 12; Kono Kristo, “Me dashurinë për atdheun dhe këngët e popullit”, gaz. “Drita”, 1976, 25 korrik; Mio Sokrat, “Bilbili i këngës shqiptare”, gaz. Përpara, 1977, 21 dhejtor; Filja Hysen, “Tefta Tashko Koço”, Tiranë 1980; Frashëri Thoma, “Interpretuese e shquar e këngës popullore”, gaz. Drita, 1982, 26 dhjetor; Koço Eno, “Tefta Tashko Koço dhe koha e saj”, Tiranë 2000; Zaja Sami C, “Heti njeri i urtë i Shkodrës” Shkodër 2000 etj.

Intervista – Pse Eva Alikaj jeton mes Shqipërisë dhe Austrisë dhe a është penduar për këtë sakrificë? (video)

Fatmira Nikolli

Ndonëse 59-vjeçare, ajo i përgjysmon vitet me energjinë, buzëqeshjen dhe zërin e saj që ka ngelur i paprekur nga koha.

Aktorja e madhe Eva Alikaj ka qenë e ftuar e rubrikës “Opinion” në News24, ku ka treguar shumëçka për jetën e saj mes Shqipërisë dhe Austrisë, familjen, dy prindërit dhe djalin tashmë 28-vjeçar si dhe anën profesionale dhe rikthimin në skenë.

Alikaj tha se është duke organizuar një mbrëmje poetike me aktorët Timo Flloko dhe Ndriçim Xhepa.

“Për momentin po merrem me organizimin e një mbrëmjeje poetike ku do të jenë aktorët Timo Flloko dhe Ndriçim Xhepa. Unë nuk e kam lëvruar këtë zhanër por më ka pëlqyer shumë. Shpresojmë që së shpejti ta shfaqim. Provat në ambient të hapur, pa maskë por me distancë.
Teatri po punon me shumë dëshirë por me frikë për shkak të COVID. Po bëjnë prova, janë dy shfaqje paralele. Për festat e nëntorit shpresojmë të kemi dramat në shqip.
Aktorët janë vërtetë të dëshiruara. Të gjithë njerëzit janë sensibël por për aktorët duket si fundi i botës dhe mezi presim të shkojë mirë”, tha Alikaj.

Sa i përket jetës në Austri ku jeton me prindërit, ajo tha se e ka të dashur dhe këtë vend teksa djali Xhino jeton në Gjermani.
“Nuk bëj një jetë spektakolare, një jetë normale. Normalisht që Austria ka një standard tjetër. Këto vitet e fundit më është bërë e dashur Austria. Nuk e di se ku do doja të rrija në Shqipëri apo Austri. Është bërë dhe aty si vendi im.
Djali 28 vjeç është në Gjermani, është në orkestër, punon atje, është i dashuruar, nuk shihemi shpesh por flasim në telefon”, tha aktorja e njohur.

A ka qenë djali, arsyeja që Eva jeton mes Shqipërisë dhe Austrisë dhe a është penduar për këtë sakrificë?
“Jo jo. Isha e vetëdijshme për atë. Çdo nënë do ta bënte por nuk e di si e bëra unë. Ngaqë nuk do ta bëja kurrë, arrita në një pikë kulminante që nuk doja asgjë tjetër, përveç teatrit, jetës që kisha në Shqipëri. Nuk ëndërroja Hollivud apo… absolutisht jo. Më mjaftonte ajo që bëja në Shqipëri. Fëmija im kishte prioritet, ishte fëmijë i vogël dhe zinte vendin e parë. Ishin prindërit e mi dhe tani e kam radhën unë. Mezi qëndroja kur isha e detyruar të ndiqja tim bir, mezi qëndroja se më tërhiqet ky magneti. E vuaja shumë por e dija se do vinte koha ime dhe kjo kishte raste që më lëndonte sepse shikoja reagime të atyre që mendonin se ishte fundi im. E thosha jo gaboni. Unë jam këtu, për fatin tim, aktorët nuk janë balerinë.
Çudia ishte kur erdha këtu, edhe këtu vazhdon e njëjta gjë për verbërinë e tyre. Jo mua vetëm por çdo artist që ka spikatur në fushën e vet duhet vjelë. Besoj që kjo nuk ndodh në Shqipëri. Nuk është një monopol një film, është për popullin.
Është ndryshe në botë, aty ku kam qenë unë dhe ndryshe në Shqipëri. Nuk mendohet të arrihen të tilla standarde si jashtë Shqipërisë. Nuk është ndjekur një politikë e duhur. Shtetit duhet ti kishte dhënë një lloj statusi artistit, që të kishte dinjitet. Qoftë dhe nga ana monetare”, tha më tej aktorja.

Sa i përket lidhjes me profesionin në Austri, ajo tha se ka bërë gjëra të vogla por pa shumë impenjim për shkak të të birit
“Kam luajtur dhe në Vjenë, por o do bëja djalin o do bëja veten. Nëse do isha kushtuar me gjithë fuqinë e shpirtit tim nuk diskutohet që do kisha luajtur në teatër serioz por edhe filma”, tha aktorja.

Më lidhje me prishjen e Teatrit Kombëtar, Alikaj pranoi është ndjerë keq jo pa emocione. A është e lumtur Eva që djali i saj është artist?
“Jam e lumtur që ia dola se ka pasur momente që nuk ishte e lehtë. Do doja që të ishte solist se mund të ishte. Ai është në orkestër, është djalë shumë i mirë. Jo nuk jam nënë posesive. Nëse quhet posesivitet që do ushtrohesh kaq kohë sa më këshillonin mësuesit e tij jam. Nuk jam pishman jo se kam bërë një punë të jashtëzakonshme me fëmijën tim por të vetmen gjë të mundshme. Ka pasur momente që më thoshte, dua të shkoj dhe tek e dashura dhe tek shoku. I thosha tek e dashura po, tek shoku jo. Dhe këtu. Tani që ai nuk ka nevojë për t’i dhënë unë këshilla nuk përzihem fare, pothuajse fare sepse e di që është i rritur dhe do bëjë rrugën e tij”, tregon Alikaj.

Sa për pandeinë ajo shprehet se ka qenë njësoj e vështirë si për gjithë të tjerët. “Kisha fatin që isha me prindërit, nuk i lija t’u afrohej njeri, i ushqeja, i shëtisja. Duhet të jemi optimistë që dhe në atë pamundësi të gjejmë diçka. Unë jam mësuar të vuaj dhe ta marr në dorë punën. Kam qenë si punë kryefamiljar”, thotë ajo.
E pyetur nëse është e njëjta Evë si dikur, aktorja i përgjigjet: “Në thellësinë tim është Eva por kam shumë shtresa dhe mekanizma mbrojtës dhe më vjen keq e them nuk jam aq e mirë sa isha. Më vjen keq që i kam këto mekanizma. Nëse më sulmojnë dua ta kthej mbrapsht. (citon Kipling) Unë flas dhe me maskarenjtë dhe kur mbajnë vendin e tyre, jam në vendin tim. Por kur më sulmon maskarai unë bëhem maskareshë”.

Megjithëse i ka të vështirë ta ndajë dashurinë për teatrin apo për filmin, ajo zgjedh këtë të fundit.
“Pak më shumë filmi sepse ti arrin shumë shpejt popullaritet të madh me cilësi shumë të mirë dhe nuk konsumohesh kurse teatri do më shumë angazhim, ka lodhje”, shprehet Alikaj.

Sa i përket filmit të preferuar aktorja mbetet tek filmi i parë ‘Njeriu i mirë’.
“Mbetem tek filmi i parë, Elsa tek ‘Njeriu i mirë’. Tek filmi i parë kam qenë shumë e pastër, e mirë, thithja çdo gjë. Fluturoja. nuk di të më jetë bërë një vërejtje, sugjerim, kurse në filmat e tjerë kam luftuar. Kisha fat që më zbuluan.
Karriera ime nuk ishte me shkallë, ishte menjëherë lart dhe ose duhet ta mbaje ose të skualifikoheshe. Unë nuk u skualifikova. Unë mendoj që jam e talentuar, se sa nuk e di. S’më pëlqen dëliri unë jam më i madhi. Unë jam e lumtur kur iu ndrisin sytë njerëzve”, u shpreh Alikaj.

Burri që vinte nga Moska

Fatmira Nikolli – Me flokët pis të zinj, sytë e thellë dhe një zë potent, një burrë që vjen nga Moska, hedh hapa të sigurt e pothuaj ritmikë në shkallaret e mermerta të Institutit të Lartë të Arteve. Çanta e kaftë, ka ndoca shënime mbi partitura. Është dimër, por ai duket spic me një pallto të leshtë, blerë me kursime të vështira në Moskë. Prej andej ka sjellë shumëçka pos palltos, mbi të gjitha një smerald të akullt që do ta shoqërojë gjatë. Burri që vjen nga Moska kthen sytë nga bulevardi dhe për një hop, ai i zhduket nga sytë, ndërsa merr për brenda, ku dëgjohen pianot e vokalicat. Jemi në komunizëm, janë vitet ‘50, dhe burri që vjen nga Moska quhet Avni Mula.

*

Kanë kaluar 40 vjet prej asaj dite dimri. Qëllon të jetë vjeshtë. Mbi shkallaret e mermerta, katër burra mbajnë një arkëmort të drunjtë. Bulevardi zhduket pas dhe burri që dikur vinte nga Moska, vjen të falet për të fundit herë në ‘tempullin’ e rinisë së tij. Burri që vinte nga Moska po i bashkohet xhevahirit të tij të ‘akullt’, që e la vetëm disa vite më parë.

Me një marsh lamtumire dhe duartrokitje u përcoll për në banesën e fundit Avni Mula, kompozitor, këngëtar dhe një nga themeluesit e traditës skenike të Operës. Ai u shua të enjten pasdite në shtëpinë e tij, pranë dy vajzave, Adelina dhe Inva. Homazhet u mbajtën në hollin e Universitetit të Arteve, që pati shërbyer në fillesa, si opera dhe skena e tij.

Inva Mula, e bija e Avni Mulës dhe soprano e njohur, falënderoi të gjithë ata që në ditë të vështira si kjo dolën nga shtëpitë për të nderuar babain e saj.

“Faleminderit, na lehtësuat dhimbjen për babain! U mbajtën homazhet këtu, sepse këtu u shënua fillesa e operës, dhe uroj të ketë jetë të gjatë! Rroftë Avni Mula, rroftë arti shqiptar”. Trupi i pajetë qe kthyer aty ku 92-vjeçari në një rini të largët pati nisur ngjitjen e karrierës së tij si bariton. Gjakovari që kishte luajtur te “Mrika” – opera e parë shqiptare si Gjeta, pati shkuar me studime në ish-Bashkimin Sovjetik. Burri që mandej u kthye nga Moska kish me vete, pos mësimeve mbi artin kompleks, një ruse të bukur që e quanin Nina, që ishte nga Uralet e që kish lënë gjithçka për të ndjekur pas dashurinë që jetësohej me malësorin bariton.

Miq fëmijërie, kolegë të 60 viteve karrierë dhe drejtues të institucionit, shpalosën gjithë kontributet e tij të pashlyeshme në artin më kompleks, duke shënjuar majat e suksesit të tij.

Minella Kriqi, mik i hershëm, tha se ai mund të ketë pasur pengjet e veta, ishte i pangopur me art. “Janë më shumë se 60 vite, që Avniun e bëra ikonën time. Më gjeti pjesëtarë të korit të Operës, dhe pashë tek ai njeriun e kompletuar nga të gjitha anët; një baba shembullor, bashkëshort i devotshëm, për rritjen e dy vajzave, që bënte shumë për shoqërinë”, shprehet baritoni Minella Kriqi.

I ndjeshëm dhe i përlotur ishte Robert Radoja, kompozitor e mik, për të cilin “U shemb një shkëmb, sot zi kombëtare për Avniun”. “E kam pasur mësues, prind, shok dhe koleg tërë jetës sime. Është shumë e vështirë që të gjej fjalët e duhura, por unë do ta përkufizoja me një shprehje; “U shemb edhe një shkëmb nga mali”. Ai tha se Mula ishte i papërsëritshëm.

“I ka kënduar shpirti dhe na ka lënë një pasuri kombëtare. Sot duhej të ishte zi kombëtare, por zakonet janë sipas vendit. Një artist dhe këngëtar i paarritshëm, por edhe një kompozitor që na ka lënë këngë që do t’i këndojmë ndër shekuj”, – tha kompozitori Robert Radoja.

Kujtoi se në fillim, dikur shumë herët në Shkodër e ka pasur mësues. “Na erdhi një mësues që e quanin Avni Mula. Ne u mësuam me të, ndiheshim mirë, dhe një ditë atij i erdhi letra për të shkuar ushtar. Fëmijë siç ishim u ngritëm në protestë. Iu thamë ‘mos na e merrni mësuesin tonë’”, – kujtoi Radoja.

Për akademikun Vasil Tole, që është edhe muzikolog, Mula mbetej “I fundit prej themeluesve të institucioneve shtetërore”, duke kujtuar kështu punën e bërë në Opera e në Ansambël prej Avni Mulës.

Zhani Ciko, ish-drejtor i Operës, tha se Mula ishte figurë e madhe e artit. Po ashtu, Zana Çela, drejtoreshë e Operës, tha se ai ka qenë frymëzues për të, duke kujtuar njohjen e hershme.

Në nderim të figurës së tij, në homazhe erdhën edhe politikanë të njohur në vend.

Ilir Meta, president i vendit, tha se “Mula, pavarësisht se të gjithë jemi të përkohshëm, ka fatin e madh që do të mbetet i përjetshëm me zërin e tij”.

Lulzim Basha, kreu i PD-së, e quajti këtë ditë hidhërimi e gëzimi, pasi “Arti i Mulës i ka bërë krenarë shqiptarët”, dhe siç tha ai “familja jonë e madhe është krenare që ka pasur në mesin e vet një figurë si ai.

Si rrallëherë për shkak të pandemisë, në homazhe erdhi edhe Sali Berisha, ish-kryeministër i vendit. “Nderim për veprën e pavdekshme të këtij kolosi”, – u shpreh Berisha.

Në emër të qeverisë së Kosovës dhe të Shqipërisë, para arkëmortit u përulën dy ministret e Kulturës.

Vlora Dumoshi, ministre e Kulturës e Kosovës, tha se “Kënga e tij na mbajti me atdhedashurinë e munguar në Kosovë”, duke kujtuar kësisoj kohërat e vështira për shqiptarët matanë kufirit dhe duke e parë figurën e Mulës si një bashkim mes dy vendeve. Ajo erdhi në homazhe në emër të qeverisë për të nderuar birin e Gjakovës.

Elva Margariti, ministre e Kulturës e Shqipërisë, tha se humbja e emrave të mëdhenj në kohë pandemie na ka bërë më të ndjeshëm dhe se “Ka simbolikë përcjellja nga Universiteti i Arteve, pasi ndërgjegjëson brezin e ri për emrat e mëdhenj dhe rrugën e nisur”.

Mula do të prehet në Sharrë, duke lënë pas në përjetësi “Valsin e Lumturisë” dhe trashëgiminë e çmuar muzikore.

Me një rrugëtim që nisi në Gjakovë, ndali në Shkodër, u perfeksionua në Moskë dhe preku majat në Tiranë, duke vënë gurthemele të artit, Avni Mula do të mbetet përgjithnjë emri që shënoi historinë e Operës dhe muzikës shqiptare, si brezi i artë.

Më 31 tetor 1993 u nda nga jeta regjisori Federico Fellini, fitues i 5 çmimeve Oscar

VOAL – Federico Fellini lindi në Rimini më 20 janar 1920 nga një familje e vogël-borgjeze. Babai vjen nga Gambettola dhe është përfaqësuesi i tregtisë së ushqimit, ndërsa nëna është një shtëpiake e thjeshtë. Federico i ri ndjek shkollën e mesme klasike të qytetit por studimi nuk bën shumë për të. Ai më pas filloi të merrte fitimet e tij të para të vogla si karikaturist: menaxheri i kinemasë Fulgor, në fakt, e porositi të bëjë portrete të aktorëve të famshëm për ekspozita përkujtimore. Në verën e vitit 1937 Fellini themeloi, në partneritet me piktorin Demos Bonini, punëtorinë “Febo”, ku të dy iu bënin karikatura pushuesve.

Gjatë vitit 1938 ai zhvilloi një lloj bashkëpunimi epistolar me gazeta dhe revista, si karikaturist: “Domenica del Corriere” botoi një duzinë në kolonën “Kartolina nga publiku”, ndërsa me të përjavshmen Florentine “420” marrëdhënia u bë më profesionale dhe vazhdon derisa të mbivendoset me periudhën e parë të “Marc’Aurelio”. Në këto vite Federico Fellini tashmë jeton përgjithmonë në Romë, ku u transferua në Janar 1939, me arsyetimin e regjistrimit në jurisprudencë. Që nga kohërat më të hershme, ai ndoqi botën e avanspektakolit dhe radios, ku takoi figura si Aldo Fabrizi, Erminio Macario dhe Marcello Marchesi, dhe filloi të shkruante skenare dhe humor. Në radio, në vitin 1943, ai u takua edhe me Giulietta Masina e cila po luan personazhin e Palinës, e konceptuar nga vetë Fellini. Në tetor të po këtij viti të dy martohen. Për kinemanë ai tashmë ka filluar të punojë që nga viti 1939, si një “gagman” (shkruan batuta për disa filma të xhiruar nga Macario).

Gjatë luftës ai bashkëpunoi në skenarët e një seri titujsh me cilësi të mirë, ndër të cilat “Avanti c’posto” dhe “Campo de ‘fiori” nga Mario Bonnard dhe “Chi visto ha?” nga Goffredo Alessandrini, ndërsa menjëherë pas tij është në mesin e protagonistëve të neorealizmit, duke shkruar disa nga veprat më të rëndësishme të asaj shkolle filmike: me Rossellinin, për shembull, ai shkruan kryeveprat “Roma qytet i hapur” dhe “Paisà”, me Germin “Në emër të ligjit “,” Rruga e shpresës “dhe” Qyteti mbron veten “; me Lattuadan “Krimi i Giovanni Episcopos”, “Senza pietà” dhe “Il mulino del Po”. Dhe gjithnjë në bashkëpunim me Lattuada, ai bëri debutimin e tij drejtues në fillim të viteve 50: “Luci del Vari” (1951), tashmë zbulon frymëzimin dhe interesin e tij autobiografik të tij për ambiente të caktuara siç është ai i avant-shfaqjes.

Një vit më pas Fellini drejton vetëm filmin e tij të parë, “Sheikun e bardhë”. Me “I vitelloni”, megjithatë, (jemi në vitin 1953), emri i tij kapërcen kufijtë kombëtarë dhe njihet jashtë vendit. Në këtë film, regjisori përdor për herë të parë kujtimet, adoleshencën e Riminit dhe personazhet e tij ekstravagantë dhe patetikë. Një vit më pas me “La strada” ai fitoi Oscar dhe është shenjtërimi ndërkombëtar. Oscar i dytë, megjithatë, mbërrin më 1957 me “Netët e Kabirias”. Ashtu si në “La strada”, protagoniste është Giulietta Masina, e cila gradualisht ka pasur role me rëndësi të ndryshme në të gjitha filmat e parë të burrit të saj. Këtu ajo luan rolin e Kabirias të titullit, një prostitutë naive dhe bujare, e cila paguan me zhgënjime të tmerrshme besimin që ajo ka te të tjerët.

Me “La dolce vita” (1959), Palme d’Or në Kanë dhe pellgun ujëmbledhës të prodhimtarisë së Fellini, interesimi për një kinema që nuk ka lidhje me strukturat tradicionale narrative është rritur. Pas publikimit të tij, filmi ngjalli skandale, veçanërisht në qarqe afër Vatikanit: së bashku me një lehtësi të caktuar në paraqitjen e situatave erotike, ai u qortua se tregoi pa hezituar rënien e vlerave të shoqërisë bashkëkohore.

Në vitin 1963 doli “8½”, mbase momenti më i lartë i artit të Fellinit. Fituesi i Oskarit për filmin dhe kostumet më të mira të huaja (Piero Gherardi), është tregimi i një regjisori që tregon për krizat e tij të sinqerta dhe të përzemërta si njeri dhe si autor. Universi onirik i futur në “8½” kthehet në mënyrë të qartë në të gjitha filmat deri në fund të viteve gjashtëdhjetë: në “Giulietta degli spiriti” (1965), për shembull, është përkthyer në gjininë femërore dhe përpiqet t’i referohet obsesioneve dhe dëshirave të një gruaje të tradhtuar.

Me emisionin e mëpasshëm “Toby Dammit”, episodi i “Tre hapa në delirium” (1968), ai shpërfytyron një histori të shkurtër të Edgar Allan Poes, “Mos e vë në bast kokën me djallin”, duke e çuar atë në një thellim të mëtejshëm të anktheve dhe shtypjeve të ekzistencës bashkëkohore. Në “Fellini-Satyricon” (1969), megjithatë, struktura ëndërruese transferohet në Romën perandorake gjatë periudhës së rënies. Është një metaforë për të tashmen, në të cilën mbizotëron shpesh kënaqësia e këndshme e talljes, e shoqëruar nga një interes për idetë e reja të të rinjve të kohës.

Duke përfunduar me specialen televizive Block-notes për një regjisor të viteve ’60, dekada në vazhdim hapet me një seri filmash në të cilat e kaluara në Rimini kthehet në plan të parë me forcë gjithnjë e më të madhe. “Amarcord” (1973), në mënyrë të veçantë, shënon rikthimin në Rimini të adoleshencës, të viteve të shkollës së mesme (të tridhjetat). Protagonistët janë vetë qyteti me personazhet e tij groteske. Kritikët dhe publiku e vlerësojnë me Oskarin e katërt.

Ky film i gëzuar dhe vizionar pasohet nga “Il Casanova” (1976), “Provimi i orkestrës” (1979), “Qyteti i grave” (1980) “Dhe anija shkon” dhe “Xhenxhefili dhe Fredi” (1985) . Filmi i fundit është “La voce della Luna” (1990), bazuar në “Il poema dei lunatici” nga Ermanno Cavazzoni. Federico Fellini kthehet në këtë mënyrë me të çmendurit e tij në fshat për të dëgjuar zërat e tij, pëshpëritjet e tij, larg nga hyjnitë e qytetit. Filmi pasqyron plotësisht këto të dhëna: nga njëra anë, atëherë kemi dhe pakëndësinë e pamjeve të prangave që grumbullohen dhe çmontohen çdo ditë, nga ana tjetër ngrohtësia dhe poezia e sekuencave të varrezave, puset, shiu, fshat natën . Në pranverën e vitit 1993, disa muaj para vdekjes së tij, Fellini mori në karrierën e tij të pestin Oscar. Federico Fellini vdiq në Romë nga një sulm në zemër më 31 tetor 1993 në moshën 73 vjeç./Elida Buçpapaj

Elton John përgëzon Dua Lipën: Keni një nga albumet më të mira të këtij viti

BRITANI E AMDHE

Legjenda e muzikës botërore Elton John përgëzon këngëtaren me origjinë shqiptare Dua Lipa për albumin e saj Future Nostalgia.

Gjatë një bisedimi në internet Elton i tha Duas se ju keni një nga albumet më të mira të vitit 2020 dhe se bashku me fëmijët e mi e degjojmë atë në mënyrë të vazhdueshme.

Elton John i tha Duas: “Ndërsa po flasim në instagram … Unë thjesht dua t’ju them se ju keni bërë ndoshta një nga albumet më të mëdha të vitit,” Future Nostalgia “. Njerëzit donin diçka argëtuese në një kohë pandemie dhe ju e realizuat atë më së miri” u shpreh më tej Elton John. “Unë mendoj se ju keni pasur tre hite kryesore tashmë dhe ‘Levitating’, është i preferuari im.”

Rita Ora do të jetë prezantuese e MTV EMA 2020

MTV EMA dy javë më parë ka publikuar nominimet për ndarjen e çmimeve për eventin që do të ndodhë të dielën me 8 nëntor.

Në mesin e të nominuarve është edhe këngëtarja nga Kosova Dua Lipa e cila konkurron për katër çmime,“Artistja më i mirë e vitit”, “Kënga më e mirë e vitit”, “Artistja më e mirë e zhanrit Pop” dhe “Artistja më e mirë regjionale”.

Kurse sot është bërë e ditur se Rita Ora do të jetë prezantuese e MTV EMA për këtë vit. Këtë e ka bërë të ditur vetë Ora nëpërmjet një postimi në InstaStory.

“E emocionuar që do ta prezantojë këtë vit, MTV EMA”, është mbishkrimi i saj në foton e publikuar.

(FOTOT) Ermal Meta prezanton publikisht të fejuarën me një urim të veçantë për ditëlindje

Këngëtari i njohur shqiptar Ermal Meta kur bëhet fjalë për jetë private ka zgjedhur të jetë i rezervuar. Pas ndarjes me të dashurën që kishte prej 9 vitesh Silvia Notargiacomo, Ermalit ka nisur një lidhje të re.

Fituesi i “Sanremos”, gëzon një dashuri të re me Chiara Sturdà-n, me të cilën prej pak kohësh është fejuar. Çifti kanë jetuar një kohë të gjatë lidhje në fshehtësi, por gjatë izolimit kanë vendosur të dalin në qiell të hapur.

Ermali dhe Chiara kanë kaluar disa pushime të bukura në ishujt grekë gjatë kësaj vere dhe në ato pak foto të postuara, kantautori shqiptar duket shumë i dashuruar.Në fillim, Ermali ngacmonte fansat e tij duke treguar një vajza brune bukuroshe në krah të tij, por kaq u desh që fansat të nisnin kërkimet për të zbuluar identitetin e vajzës dhe disa informacione më shumë mbi çiftin e ri.

Prej kohësh, Chiara Sturdà ishte frekuentuar në fshehtësi me Ermal Metën. Megjithatë, gjatë izolimit, dy të dashuruarit vendosën të dilnin publikisht. Sot, Chiara feston 30-vjetorin e lindjes dhe Ermali s’mund të gjente mesazh më të bukur për ta uruar. Me pak fjalë dhe shumë ndjenjë, siç e ka Ermali natyrën, vjen edhe mesazhi i urimit për Chiara-n: “Ke lindur si sot 30 vjet më parë. Atë ditë duhet të ketë qenë ditë me shumë diell”.

Më 12 tetor 1935 lindi tenori i famshëm italian Luciano Pavarotti

VOAL – Lindur më 12 tetor 1935 në Modena, tenori i famshëm emilian Luciano Pavarotti ( Luçano Pavaroti) shumë shpejt tregoi një talent të parakohshëm për të kënduar, siç dëshmohet nga raportet e familjes. Jo vetëm që Luciano i vogël u ngjit në tryezën e kuzhinës për shfaqjet e tij të fëmijërisë, por, i shtyrë nga admirimi për babanë e tij, gjithashtu një tenor amator (me një zë të bukur dhe këngëtar në “Corale Rossini” të Modena), ai kaloi ditë të tëra përpara xhiradisqeve, duke rrëmbyer trashëgiminë diskografike të prindit. Në atë koleksion kishte thesare të të gjitha llojeve, me përhapje të madhe për heronjtë e bel canto, të cilat Pavarotti menjëherë mësoi t’i njihte dhe t’i imitonte.

Studimet e tij, megjithatë, nuk ishin ekskluzivisht muzikore dhe me të vërtetë për një kohë të gjatë ky ishte vetëm një pasion i kultivuar privatisht.

Si adoleshent, Pavarotti u regjistrua në shkollë me synimin për t’u bërë një mësues i edukimit fizik, diçka që ishte gati për t’u verifikuar, pasi kishte dhënë mësim për dy vjet në klasa fillore. Në të njëjtën kohë, për fat të mirë, ai vazhdoi studimet e tij për kanto me Maestro Arrigo Pola (parimet dhe rregullat e të cilit do të ndjekë gjatë gjithë karrierës së tij të gjatë), dhe më vonë – kur tre vjet më vonë Pola tenor me profesion, ai u zhvendos për punë në Japoni – me Maestro Ettore Campogalliani, me të cilin ai përkreu frazat dhe përqëndrimet e tij. Këto janë, dhe do të mbeten përgjithmonë, sipas fjalëve të Maestros, mësuesit e tij të vetëm dhe shumë të vlerësuar.

Më 1961 Pavarotti fitoi konkursin ndërkombëtar “Achille Peri” i cili shënon debutimin e tij të vërtetë në skenën e këndimit.

Më në fund, pas shumë studimesh, arrin debutimi i shumëpritur, i cili u zhvillua në moshën njëzet e gjashtë vjeç (pikërisht më 29 Prill 1961), në Teatrin Komunal të Reggio Emilia me një opera që është bërë emblematike për të, përkatësisht “Bohème” nga Giacomo Puccini, rimarrë shumë herë prej tij edhe në moshë të thyer, gjithmonë në rolin e Rodolfos. Në podium është edhe Francesco Molinari Pradelli.

1961 është një vit themelor në jetën e tenorit, një lloj pellgu ujëmbledhës midis rinisë dhe pjekurisë. Përveç debutimit, është viti i lejes së drejtimit dhe martesës me Adua Veroni, pas një fejese që zgjati tetë vjet.

Më 1961-1962, tenori i ri interpreton prapë La Bohème në qytete të ndryshme italiane, ai gjithashtu ka jehonë jashtë vendit dhe ndërkohë provon veten në rolin e Dukës së Mantovas në një opera tjetër që i përshtatet veçanërisht telave të tij: “Rigoletto”. Është vënë në skenë në Carpi dhe Brescia por është nën drejtimin e maestro Tullio Serafin, në Teatro Massimo në Palermo, ku arrin sukses të madh dhe i jep një kthesë të re, të rëndësishme në karrierën e tij. Që nga ai moment ai u ftua nga teatro të shumta: në Itali ai tashmë konsiderohej një talent premtues, por jashtë vendit, megjithë disa bën përpjekje prestigjioze, ai ende nuk është vendosur.

Ishte 1963 që, falë një rastësie fatlume, arriti famë ndërkombëtare. Ende rrugës për në operën La Bohème, në Covent Garden në Londër, fati i Luciano Pavarotti kalon atë të Giuseppe Di Stefano, një nga mitet e tij të mëdha rinore. Ai thirret të bëjë disa shfaqje të operës para mbërritjes së tenorit të mirënjohur, por më pas Di Stefano sëmuret dhe Pavarotti e zëvendëson atë. Ai e zëvendëson atë në teatër dhe gjithashtu në “Natën e së Dielës në Palladium”, një shfaqje televizive e ndjekur nga 15 milionë britanikë.

Ka një sukses të madh dhe emri i tij fillon të shtohet në skenën botërore. Decca i ofron atij regjistrimet e tij të para, duke përuruar kështu prodhimin e shkëlqyeshëm të Pavarotit. Dirigjenti i ri Richard Bonynge i kërkon të këndojë së bashku me gruan e tij, të jashtëzakonshmen Joan Sutherland.

Më 1965 Pavarotti zbarkoi për herë të parë në Shtetet e Bashkuara, në Miami, dhe së bashku me të magjishmen Sutherland ai interpretoi një Lucia di Lammermoor shumë të vlerësuar të drejtuar nga Bonynge. Gjithmonë me Sutherland ai bëri debutimin e tij me sukses në Covent Garden të Londrës në operan “Sonnambula”. Dhe ai vazhdon me një turne shumë të suksesshëm Australian që e sheh atë si protagonist të “Elisir d’Amore” dhe, gjithmonë së bashku me Sutherland, të “La Traviata”, “Lucia di Lammermoor” dhe përsëri “La Sonnambula”.

Por këtu rishfaqet “La Bohème”: 1965 është gjithashtu viti i debutimit të tij në Scala në Milano, ku tenori kërkohet shprehimisht nga Herbert von Karajan për një shfaqje të operës së Puccinit. Takimi la një shenjë të fortë, aq sa më 1966 Pavarotti u drejtua përsëri nga Karajan në “Messa da Requiem” në kujtim të Arturo Toscanini.

Interpretimet thelbësore të veprave të tilla si “I Capuleti e i Montecchi” nën drejtimin e Claudio Abbado dhe “Rigoletto” të drejtuar nga Gianandrea Gavazzeni janë gjithashtu nga 1965-1966.

Por më e mira e vitit 1966 është debutimi i Pavarotti në Covent Garden, së bashku me Joan Sutherland, në një vepër që është bërë legjendare për “sekuencën e nëntë notave do nga gjoksi”: “The Vajza e Regjimentit”. Për herë të parë një tenor shqipton nëntë do në “Pour mon âme, quel destin!”, shkruar nga Donizetti për t’u emetuar në falsetto. Publiku gëzohet, teatri tronditet nga një lloj shpërthimi që ndikon gjithashtu në shtëpinë mbretërore angleze me forcë të plotë.

Vitet gjashtëdhjetë janë gjithashtu themelore për jetën private të tenorit. Vajzat e dashura kanë lindur në atë periudhë: Lorenza lindi në 1962, e ndjekur nga Cristina në 1964 dhe më në fund Giuliana arriti në 1967. Pavarotti ka një lidhje shumë të fortë me vajzat e tij: ai i konsideron ato si pasurinë më të rëndësishme të jetës së tij.

Vazhdimi i karrierës së Pavarotti është përgjatë vijave të këtyre sukseseve të bujshme, në një mori regjistrimesh, interpretimesh dhe ovacionesh në skena në të gjithë botën dhe me mjeshtrat më të famshëm të cilët, thjesht duke i renditur ata, mund të kapin një ndjenjë marramendjeje. E gjithë kjo, në çdo rast, është baza e fortë mbi të cilën qëndron miti, gjithashtu popullor, i Pavarotti, një mit që, nuk duhet ta harrojmë, është ushqyer kryesisht në tryezat e skenës dhe falë interpretimeve të paharrueshme të dhëna në repertorin “e kulturuar”, aq sa më shumë sesa sheh në tenorin modenez jo vetëm një nga tenorët më të mëdhenj të shekullit, por edhe yllin e aftë të errësojë famën e Carusos.

Pavarotti në fakt ka një vlerë të padiskutueshme, atë të të pasurit një nga zërat më të hollë “tenor” të dëgjuar ndonjëherë, një mrekulli e vërtetë e natyrës. Me pak fjalë, ai zotëron një zë shumë të zgjatur, të plotë, argjendor, i cili është i kombinuar me një aftësi për të shprehur me sugjerime të veçanta në këndimin e dashur dhe të butë, i njëjti që i përshtatet mirë repertorit të Donizetti, Bellini dhe në disa opera nga Verdi.

Pas suksesit mbarëbotëror në fushën operistike, tenori i ka zgjeruar shfaqjet e tij jashtë kontekstit të rreptë të teatrit, duke organizuar recitale në sheshe, parqe etj.  Kjo ka përfshirë mijëra njerëz në cepat më të ndryshëm të tokës. Një rezultat i bujshëm i kësaj lloj ngjarjeje ishte më 1980, në Central Park në New York, për një shfaqje të “Rigoletto” në formën e një koncerti, i cili pa praninë e mbi 200 000 njerëzve. Krahas kësaj, ai themeloi “Konkursin Ndërkombëtar të Zërit Pavarotti”, i cili që nga viti 1981 zhvillohet çdo tre ose katër vjet në Filadelfia sipas dëshirës së maestros.

Fundi i viteve Tetëdhjetë dhe Nëntëdhjetë e pa maestron të angazhohej në koncerte të shkëlqyera dhe shfaqje të shkëlqyera ndërkombëtare. Më 1990, së bashku me José Carreras dhe Placido Domingo, Pavarotti i jep jetë “I Tre Tenori”, një tjetër ide e shkëlqyeshme që siguron rezultate shumë të larta për sa i përket audiencës dhe shitjeve.

Më 1991 ai magjepsi më shumë se 250 000 njerëz me një koncert të shkëlqyeshëm në Hyde Park të Londrës. Pavarësisht nga shiu i madh, i cili bie gjithashtu mbi Princin entuziast Charles dhe Diana të Uellsit, shfaqja bëhet një ngjarje mediatike, e transmetuar drejtpërdrejt në televizione në të gjithë Evropën dhe Shtetet e Bashkuara. Suksesi i nismës në Londër u përsërit në 1993 në Central Park të Nju Jorkut, ku mbërriti një turmë vigan prej 500,000 spektatorësh. Koncerti, transmetuar në televizion, shihet në Amerikë dhe Evropë nga miliona njerëz dhe është padyshim një moment historik në jetën artistike të tenorit.

Falë këtyre reagimeve gjithnjë e më të përhapura popullore, Pavarotti filloi një karrierë më të diskutueshme në emër të kontaminimit të zhanreve, kryesisht të kryera në organizimin e koncerteve kolosale me një tërheqje të madhe, falë së gjithash ndërhyrjes, si “mysafirë” të yjeve të pop i madhësisë së parë. Është “Pavarotti & Friends”, ku Maestro eklektik fton artistë me famë botërore të pop dhe rock për të mbledhur fonde për organizatat ndërkombëtare humanitare. Festivali përsëritet çdo vit dhe sheh praninë e super-mysafirëve të shumtë italianë dhe të huaj.

Në vitin 1993 ai rifillon “I Lombardi alla prima crociata” në Metropolitan në New York, një opera që nuk e ka interpretuar që nga viti 1969 dhe feston njëzet e pesë vitet e para të karrierës së tij në MET me një gala madhështore. Në fund të gushtit, gjatë konkursit ndërkombëtar të hipizmit në Pavarotti, ai takon Nicoletta Mantovani, e cila më pas bëhet një partner i jetës dhe bashkëpunëtor artistik. 1994 është ende nën flamurin e Metropolitane ku tenori debuton me një opera krejtësisht të re për repertorin e tij: “Pagliacci”.

Më 1995 Pavarotti bëri një turne të gjatë në Amerikën e Jugut që e çoi në Kili, Peru, Uruguaj dhe Meksikë. Ndërsa në vitin 1996 ai bëri debutimin e tij me “Andrea Chénier” në Metropolitan në New York dhe këndoi së bashku me Mirella Freni në festimet e Torinos për njëqindvjetorin e operës “La Bohéme”. Më 1997 rifillon “Turandot” në Metropolitan, në 2000 këndon në Opera di Roma për njëqindvjetorin e “Tosca” dhe në 2001, përsëri në Metropolitane, sjell përsëri “Aida” në skenë.

Luciano Pavarotti ka kaluar karrierën e tij dyzetvjeçare, një karrierë intensive plot suksese, e mjegulluar vetëm nga disa hije kaluese (për shembull “shenja” e famshme e marrë në La Scala, një teatër veçanërisht i vështirë dhe i pamëshirshëm nga publiku). Nga ana tjetër, asgjë nuk dukej sikur e thyente qetësinë olimpike të Maestros, e fortë nga një kënaqësi e brendshme e plotë që e bëri atë të deklarojë: “Unë mendoj se një jetë e kaluar për muzikën është një jetë e kaluar në bukuri dhe kjo është ajo që unë e shenjtërova jeta ime”.

Në korrik 2006 ai iu nënshtrua një operacioni urgjent në një spital të Nju Jorkut për heqjen e një tumori malinj në pankreas. Pastaj ai vendoset në vilën e tij në zonën Modena duke u përpjekur të drejtojë një luftë personale kundër kancerit. Në moshën 71 vjeç ndërroi jetë më 6 shtator 2007./Elida Buçpapaj

Meghan Markle flet për bullizmin: Isha personi më i tallur në gjithë botën

Meghan Markle ka rrëfyer në një podcast për adoleshentë luftën e saj me ngacmimet në internet, një problematikë me të cilën shumë adoleshentë përballen rregullisht, veçanërisht gjatë pandemisë së koronavirusit kur njerëzit kanë qenë më të izoluar.

“Më thanë që në vitin 2019 isha personi më i tallur në të gjithë botën, mashkull apo femër. Për tetë muaj unë as nuk isha e pranishme në publik. Isha me leje lindjeje dhe më pas duke u kujdesur për tim bir, por ajo që ishte në gjendje të prodhohej ishte pothuajse shkatërruese. Nëse njerëzit thonë gjëra për ju që nuk janë të vërteta, dëmi që i shkaktohet shëndetit tuaj mendor dhe emocional është kaq i madh”, tha ajo në një intervistë që dha me Princin Harry, për Teenage Therapy Podcast, për të rritur ndërgjegjësimin për Ditën Botërore të Shëndetit Mendor.

Ndërsa Princi Harry u shpreh se cënueshmëria nuk është dobësi, por një shenjë e forcës dhe se e rëndësishme është të flasësh për përvojat.

“Është shumë e lehtë të thithesh dhe të konsumohesh nga negativiteti, por ne të gjithë mund të zgjedhim të jemi në gjendje ta largojmë atë nga jeta jonë. Ndjenja e urrejtjes është përhapur shumë.

Ne nuk duhet ta bëjmë… Unë bëra zgjedhjen për të mos lexuar, për të mos e parë atë, për të larguar veten nga ajo gjë dhe për t’u përqëndruar shumë në anën e mirë dhe shpresëdhënëse, pjesën më të madhe të së cilës ma jep brezi juaj”, deklaroi Harry.


Send this to a friend