VOAL

VOAL

Porosia e madhe e Ismail Qemalit për gjuhën shqipe- Akademik Gjovalin Shkurtaj

November 28, 2022
1 Comments
  • author avatar
    Anonymous 1 year ago Reply

    Gezuar festen e 28 Nentorit si dita e Shpalljes se Pamvaresise te Shqiperise me 1912!

Komentet

O e Bukura More- Esse nga Aristotel Mici

 

Kënga e herëshme “O e Bukura More” është një dëshmi e gjallë, që pohon emocionalisht bashkëjetesën midis etnive iliro-pellazge dhe helene që nga thellesia e shekujve të antikitetit e deri në kohët moderne nëpëtrevat greke dhe arbërore. Kjo ide përftohet edhe nga leximi me vëmendje i veprës madhore të Herodotit, i cili përmes shumë episodeve na e bën të qartë këtë mundësi bashkëjetese midis fiseve pellazgo-ilire, edhe popullates helene, që vihet re për gjatë shekujve me radhë, duke nisur nga periudha e Tebës dhe e Orakullit të Dodonës e deri në periudhëe Luftës Greko-Persiane. Pikërisht, nga koha e kësaj lufte, Prof. R.d`Angeli na sjell në kujtesë një episod kuptimplotë nga Herodoti, atë të komandantit të ushtrisë persiane Mardonit. Sipas historianit, ky general Persian, mbas betejës detare të Salaminës, vendosi të fushonte në Thesali, me qëllim që të kalonte atje dimrin vetëm me një pjesë të këmbësorisë, që do të shoqëronte Kserksin ne ekspeditën e tij kundër Helladës. Po ky Mardoniusi gjatë kësaj kohe deshte të këshillohej edhe me Orakujt e Helladës për planet e veta. Dhe, për këtë qëllim dërgoi një njeri me emrin Misi,  që ishte me prejardhje nga qyteti i Europusit të Karisë. Ky Mesi, ndërmjet orakujve të tjerë, u këshillua edhe me atë të Apolonit në Ptoos, që u perkiste Tebanëve dhe ndodhej në Beoti. Atë e shoqëronin tre tebanë, si roje, të cilët qenë porositur që të kopjomin në tabelëza tekstin e Orakullit. Po kur hynë në vendin e shenjtë, profetesha nisi të bënte fat-thënien në gjuhën barbare, domethënë Pellazge, gjithnjë sipas Herodotit. Ndërkaq, tre tebanët, ngelën të shtangur, të befasuar, sepse po dëgjonin një gjuhë pellazge, atje ku ata prisnin të flitej gjuha helene. Atëherë, njeriu nga Karisa, Misi, i cili e kuptonte fare mire gjuhën që fliste orakulli, ua mori nga duart tebanëve tabelëzat edhe shkroi vetë në ato atë, që thoshte fat-thëna, duke deklaruar se profetesha po e rrëfente profecinë e saj në gjuhën pellazge të Karisë 1

Pra, studiuesi d`Angeli, me anë të këtij fragmenti, të shkëputur nga vepra e Herodotit, rikonfirmon se pellazgjishtja ka qenë gjuhë massive jo vetëm në periudhën e qytetërimit Kreto-Mikenas, dhe të kohes së Homerit, po edhe gjatë dekadave të Luftës Greko- Persiane. Ky studiues, i qendron pa lëkundje pikëpamjes së tij se pellazgjishtja është një gjuhë shumë e lashtë universale, e cila në trajtën më të gjallë, na është transmentuar e përpiktë dhe e plotë në formën e gjuhës së sotme arbërore-shqipe. 2 Si rrjedhojë, nga ky episod, lejohemi të bëjmë deduksionin se midis pellazgo-ilirëve dhe helenëve ka pas ekzistuar nje përzjerje dhe bashkëvajtje historike, që nga kohët më të vjetra historike dhe deri në shekujt e fundit.  

Ky është një mësim që nxjerrim nga Herodoti, që, si pasoj edhe arvanitasit e periudhës së parë të Mesjetës, po edhe të kohëve më të vona mund të jenë vazhdim breznish i pararendësve të tyre pellago-ilire, siç janë, fjala vjen, thesprotët në Thesproti (Camëria e sotme). Natyrisht, gjatë kohës së Perandorisë Bizantine mund të kenë vajtur edhe valë shtresash të tjera nga krahinat e Arbërisë. Po Sidoqoftë, popullata arvanitase shqipfolëse në trevat helene të Moresë prej shekujsh, gjithësesi, ishte shumë e përhapur,  duke filluar nga malete Sulit, Konica, Korfuzi, e deri tek Paramithia , Arta, Parga, dhe më tutje si në More, Lemnos, Hidra, Spartë dhe ne Athinë, ku është dhe lagjja me emrin “Plaka”. Kjo hartë shqipfolëse e përhapur si në tërë Helladën e vjetër si edhe në krahinën e Moresë, e bën patriotin e shquar arvanitas, Aristidh Kolias, të deklaronte në veprën e tij se në Greqinë e vitit 1821 “Arvanitët janë shtetformues sepse 80 deri 90 përqind e heronjëve të Pavarësise së Greqisë janë arvanitas dhe, në parlamentin e parë të shtetit të ri grek dëgjohej shqipja po aq sa greqishtja, sa që u propozua të flitej në dy gjuhë, po qëshpejtë u ndalua” 3 Kur flet kështu Aristidh Kolias ka para sysh shumë sidomos heronjtë arvanitas, të cilët derdhën gjakun dhe ranë deshmorë për lirinë dhë pavarësinë e Helladës më 1821,  siç janë Kiço Xhavella, Teodor Kollokotroni, Marko Boçari, Noti Boçari, LaskarinaBubulina, Kostandin Kanari, Andrea Miauli , Teodor Griva e shumë e shumë të tjerë.

Po deklarim i studiuesit arvanitas A.Kolias është shumë vëllazëror dhe mirëdashës, kur ai vazhdon të thotë: Bashkëjetesa në shekuj dhe rrënjët pellazgjike, si popuj më të lashtë në Ballkan, na nxjerrin më të afërt se çdo popull tjetër përqark, prandaj le të lëmë luftrat dhe të shohim miqësinë dhe perparimin 4

Dendësia dhe përzjeraja e arvanitasve me popullatën helene, para revolucionit të vitit 1821, ka qenë mjaftë e dukshme; gjë që e kishin vënë re edhe dy personalitete franceze.

Përshtypjet e tyre, poligloti Rober d’Anxhely, i ka përfshirë në librin e vetë Enigma,i cili, në faqen 205 të veprës, ka shkruar:”

“…gjithë territoret e mbajtura, – më 1805 përshembull,-si helene, në realitet nuk kanë qen gjë tjetër veçse territore shqiptare dhe e vetmja gjuhë që kanë folur ka qenë shqipja. Dhe kjo gjendje në pjesën në më të madhe të këtyre territoreve vazhdon edhe sot të jetë po ajo.

Po kështu, si mund ta kuptojmë dhe ta shpjegojmë Shatobrianin 5 , kur, duke folur për Athinën në veprën e tij“Itinerari i Palestinës”, e quan atë, (Athinën) “fshat shqiptar”. Po ashtu edhe Lamartini 6 , kur shkruan për familjen, që u kujdes për të në Greqi, sa kohë që ishte i sëmurë, thotë fare mirë:”familje shqiptare si të gjitha në të gjithë vendin (në Greqi)….kemi të bëjmë pra, në këto raste, me popullsi arvanitase, që ende fletë shqip” 7 ; Pra, edhe me këto pohime  shikojmënjë  realitet histoik të deklaruar nga dy personalitete tëkulturës franceze.

Kënga O e Bukura More’,  siç e përendëm edhe në fillimtë këtij shkrimi, na e demonstron bashkëjetesën shumëshekullore të Arvanitasve me  popullin Helen në disa  treva  të Greqisë. Kjo këngë, gati 500-vjeçare ushtinë e gjallë ende në Horën e Arbërshëve, po edhe tek  disa ngujimet të tjera arbërore në Itali. Kënga e ka zanafillën e vetë më 1534, me ardhjen e arvanitësve të Moresë në Piana degli Albanesi, një komune në Sicili. Këtë e gjejmë edhe në një një kronikë, që ka të bëjë më një aksion detar të admiralit Andrea Doria, i cili, me urdhër të mbretit të Napolit, më 1534, komandoi në atë vit  dyqind anije për të sjellë arvanitasit dhe helenët e Moresë në Napoli 8 . Shumë prej tyre do të vendoseshin në katundin “Piana degli Albanesi. Nga goja e të cilëve do të dilte kënga “O e Bukra More”, që i drejtohet vendlindjes me mall, brengë dhe dëshpërim, sepse tw larguarit kishin lënë pas njerëzit më të dashur, që nuk do t’i shihnin më kurrë, për shkak të dhunës dhe të mizorisë se turqve, që kishin pushtuar Morenë , Helladën si edhe Arbërinë:

O e bukura More,

Çë kur të lje,

Më nigjë të pe;

Atje kam unë Zotin- Tatë,

Atje kam u mëmën time,

Atje kam u tim vëlla.

O e bukura More

Që kur të lje

Më nigjë të pe 9

Mësimi i parë që nxjerrim nga kjo këngë ështe fakti që këta banorë vendas, arbëreshë (apo arvanitas) nuk kanë vajtur në More pas vdekjes së Skenderbeut, sepse nuk e shpëtonin dot kokën, duke lënë atdheun e zaptuar nga turqit dhe të shkonin në një vend tjetër të pushtuar po nga turqit. Mendimi më i drejtë është se ata atje, në More,duhet të jenë vendas të vjetër shekullor, Për këtë arsye ata i këndojnë me ngashërim Moresë si vendlindjes së tyre të stërlashtë- “Të Bukurës More”.

Kurse arbëreshët e ikur nga Arbëria në Itali i drjtohen mëmëdheut të tyre me apelativin

Arbëri:

Arbëri, matan detit na kujton,

Se ne të huaj po jemi te ky dhe!

Sa vjet shkuan! E zemra nuk harron

Që turku na la pa mëmëdhe. 10

Kështu edhe nga nëndialekti, a po e folmja e tyre, kuptohet se kemi dy lloj eksodesh me gen iliro- arbëror, që u vendosën në Itali, duke formuar koloni, katunde a po qyteza

shqipfolëse; pra, figurativisht kemi dy rrjedha të një gjaku dhe një gjuhe, që historia për shekuj i pat ndarë në trojet e tyre dhe koha i bashkoi në shtigjet e eksodit gati biblik.

Për arbëreshët e Moresë (arvanitasit), që këndojnë këngën “O e bukura More”, nuk ka diskutim që janë vendës në More (Pelepones) dhe vazhdues të stërgjyshërve të tyre , para pushtimit turk, nga koha e Bizantit, po, pse jo, edhe ajo e fiseve pellazgo-ilire, në ato troje, ku kishte parë dhe dëgjuar Herodoti si në More, në Lemnos, në Thesproti a po në Atikë. Po, ndërkohë, edhe pse të veçuar gjeografikisht nga trungu arbëror, për arsye të ndryshme historike, arbëreshët e Greqisë, arvanitasit, i kanë rezistuar kohës, duke ruajtur gjuhën, këngët, dhe zakonet e të parëve. Gjuha e tyre amëtare është e arbërishtes së herëshme, që në gjuhësi, për veçantinë e saj, është quajtur nga Prof.Sh.Demiraj, edhe arbërishte arkaike 11 .

Pikërisht me këtë të folmen e tyre karakteristike, arvanitasit e ardhur nga Moreja në Piana dei Albanezi të Sicilies,( që sot njihet edhe me emrin Hora Arbëreshe), na kanë sjellë këngën mbresëlënëse, “O e Bukura More” që na emocionon sa herë e dëgjojmë.

Bibliografi

Aristidh Kola, Arvanitasit dhe prejardhja e grekëve, shtëpia bot. 55,Tiranë, 2007

Dhimitër Pilika, Pellazgët origjina jonë e mohuar, Botimet Enciklop,Tiranë, 2005.

Herodoti, Historitë, Botimet IDK, Tiranë, 2010.

Kolec Traboini, E vërteta përvëluese e Aristir Kolias, Boston, 2005.

Lutfi Alia, “Kronika e eksodeve arbëreshe në Itali”, Zemra ahqiptare, 14-2- 2016.

Nermin Vlora Falaschi, L’Etrusco Lingua Viva, Bardi Editori – Roma,1989.

Robber d’Angely, Enigma, Toena,Tirana, 1998

Shaban Demiraj, Epiri ,Pellazghët, Etruskët dhe Shqiptarët, Infbotues, 2008 .

————————————————————————————————

1 Herodoti, Historitë,f. 501, shiko edhe Enigma, R.d`Angely, f.164

2 R. d`Dangely Enigma,

3 Kolec Traboini, E vërteta përvëluese e Aristidh Kolias, Boston, 2005. f.32

4 K.Traboini, po atje

5 Francois Rene de Chateaubriand (1768- 1848) shkrimtar i famshëm francez.

6 Alphonse de Lamartine (1770-1869), poet romantic francez.

7 R.d`Angely, Enigma, f.205

8 Gazeta Zemra Shqiptare, Lutfi Alia, Kronika e eksodeve dhe vendbanimeve arbëreshe në Itali, 14- 2 – 2016

9 Fjalët e këngës janë sipas variantit që jep Dh.Kamarda (1821-1882) në librin e tij “Apendice al Saggio di grammatologia Comprata Sulla Lingua Albanese, botuar më 1866, duke pasur për bazë dorëshkrimin e Kieutit, 1708.

10 Vargje nga poezia “Vrull” e librit Vjersha të Zef Serembes, Tiranë, 1965

11 Sh. Demiraj, Epiri,Pellazgët, Etruskët dhe Shqiptarët, f,34.

Massachusetts

Shkurt 2020

Vizatimet e zbuluara tregojnë se Sahara ishte një vend rrënjësisht i ndryshëm 4000 vjet më parë

Të gdhendura në muret e një vendi në shkretëtirën Atbai në Sudanin lindor, vizatimet prehistorike shkëmbore tregojnë një histori të së kaluarës shumë të largët.

Megjithëse rajoni i sotëm është jashtëzakonisht i thatë, veprat e artit nënkuptojnë se dikur ishte një tokë e harlisur dhe e gjelbër, plot me ujë, kullota dhe kafshë të egra.

Në mënyrë të pabesueshme, vepra e artit daton vetëm rreth 4000 vjet më parë, duke sugjeruar se kjo pjesë e shkretëtirës së Saharasë ka pësuar ndryshime të shpejta dhe rrënjësore vetëm në mijëra vitet e fundit.

Në studimin e tyre të ri, arkeologët nga Universiteti Macquarie përshkruajnë zbulimin e 16 vendeve të artit shkëmbor në shkretëtirat rreth Wadi Halfa, një qytet në Sudanin verior pranë kufirit me Egjiptin.

Midis figurave të shumta të përshkruara në art, studiuesit gjetën ilustrime të njerëzve, antilopave, elefantëve dhe gjirafave. Kishte gjithashtu një paraqitje të vazhdueshme të bagëtive – gjë që është mjaft e habitshme duke marrë parasysh klimën aktuale hiper-të thatë të shkretëtirës Atbai.

Sot kjo zonë nuk ka pothuajse asnjë reshje vjetore, gjë që e bën të pamundur blegtorinë. Megjithatë, vizatimet me gurë tregojnë se blegtoria ishte një temë e zakonshme e jetës së përditshme deri në vitin 3000 para Krishtit.

“Ishte e çuditshme të gjeje bagëti të gdhendura në shkëmbinjtë e shkretëtirës, sepse ata kanë nevojë për shumë ujë dhe hektarë kullota dhe nuk do të mbijetojnë në mjedisin e thatë dhe të thatë të Saharasë së sotme”, tha Dr. Julien Cooper, studiues që drejtoi një ekip arkeologësh në 2018 dhe 2019 në projektin kërkimor Atbai, shkruan IFLScience.

“Prania e bagëtive në artin e lashtë shkëmbor është një nga provat më të rëndësishme që konfirmon ekzistencën e një “Saharaje të gjelbër” dikur”, shtoi Cooper.

Midis 15 mijë vjetëve më parë dhe rreth 5000 vjet më parë, Afrika u godit nga shirat e rritur të verës së musonit në të gjithë kontinentin si rezultat i ndryshimeve periodike në orbitën e Tokës rreth Diellit. Falë reshjeve të shiut, kontinenti është shndërruar në një tokë të lulëzuar me kullota me bar të mbuluar me liqene me ujë të ëmbël.

Megjithatë, kur mbaroi sezoni i shirave, pati një ndryshim drastik në peizazhin e rajonit, si dhe në numrin e madh të njerëzve dhe kafshëve të tjera që jetonin këtu.

“Shkretëtira Atbai rreth Wadi Halfa, ku u zbulua arti i ri shkëmbor, është zbrazur pothuajse plotësisht. Për ata që mbetën, bagëtitë u braktisën për dele dhe dhi. Kjo do të kishte pasoja të mëdha për të gjitha aspektet e jetës njerëzore – nga ushqimi dhe furnizimet e kufizuara të qumështit, tek modelet e migrimit të familjeve të bagëtive dhe identiteti dhe jetesa e atyre që vareshin nga bagëtia e tyre”, tha Cooper. sn

30 VJETORI I UNIVERSITETIT “ISMAIL QEMALI”, VLORË- Nga MSc. Albert HABAZAJ

 

Për herë të parë bëhet përurimi i Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë në Panairin III Mbarëkombëtar të Botimeve Akademike dhe Shkencore në sallën “Aleks Buda” të Akademisë së Shkencave Tiranë

Përgjegjës i Bibliotekës Shkencore, Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë dhe koordinator institucional i Panairit

1. Shkurtesë
Viti 2024 është viti i festimeve të 30 vjetorit të çeljes së Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë, që do të kulmojnë me festën jubilare më 3-4 Tetor 2024. Përgatitjet kanë filluar me kohë me ngritjen e Komisionit të Festës në rektorat, ku marrin pjesë pedagogë të njohur nga të katër fakultetet, si dhe staf nga administrate: prof.dr. Bardhosh Gaçe, prof.as.dr. Frosina Londo, prof.as. dr. Kristofor Lapa, Msc. Albert Habazaj, Rezarta Sinanaliaj Harikla Beduli, Roksana Novak, Gentjana Belulaj, Marieta Mërkuri dhe Eloina Tozaj, e cila është edhe kryetare e këtij komisioni, që ka hartuar programin e punës, ka ndarë detyrat për secilin anëtar dhe të gjithë si grup dhe ka nisur punën me takime me titullarët dhe pedagogët e vjetër për t’u marrë kujtimet e tyre, si dhe për grumbullimin e materialeve, fotove, videove e dokumenteve origjinale, (dorëshkrime, vendime, urdhëra etj.) që kanë të bëjnë me fillimin e Udhëtimit Universitar të Vlorës ismailqemaliste, krijimin e një minimuzeu, arkivit historik, botimit të një almanaku, broshure të vogël, librit të Universitetit, filmit dokumentar, Akademi nderimi etj. Ka filluar e ndihet atmosfera e festës, e cila shfaqet në entusiazmin dhe përgjegjësinë e pedagogëve dhe stafit në departamente, laboratore, biblioteka e deri në auditoret e studentëve.
2. Fjalëza si historik
Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë u hap në 10 Tetor 1994 me Vendim të Këshillit të Ministrave, nr. 105, datë 28.02.1994. Fillimisht mësimi filloi si Universiteti Teknologjik i Vlorës “Ismail Qemali”, me tri fakultete: Fakulteti i Tregëtisë, Fakulteti i Inxhinierisë Detare dhe Fakulteti i Infermierisë.
Përzgjedhja e këtyre fakulteteve u bë mbi bazën e traditës që tashmë ekzistonte në Vlorë për disa nga këto disiplina. Në 8 Nëntor 1924 në Vlorë u hap Shkolla e Mesme Tregtare, një ndër shkollat më të mira të vendit në atë kohë. Gjatë viteve 1970-1980, u hap filiali i Universitetit të Tiranës për degën e Ekonomikut, Shkolla e Lartë e Marinës, si dhe Shkolla e Mesme Mjekësore, të cilat në shumë vështrime shërbyen si bazë për ngritjen e fakulteteve të Universitetit të Vlorës.
Për organizimin e gjithë punës përgatitore të ngritjes së Universitetit u ngrit një grup pune i krijuar nga Dr. Sezai Bazaj, i cili me hapjen e Universitetit u emërua Rektor i këtij institucioni të ri. Në vitin 1998, Rektor u emërua Dr. Bilal Shkurtaj (sot Prof. Dr.), i cili u zgjodh nga Senati për dy mandate. Në zgjedhjet e vitit 2008, Prof. Dr. Tanush Shaska u zgjodh Rektor i Universitetit të Vlorës, i cili kontribuoi deri në vitin 2010. Në vitin 2010, Prof. Dr. Albert Qarri u zgjodh Rektor i Universitetit të Vlorës. Në vitin 2016 u zgjodh Rektor i Universitetit të Vlorës, Prof. Dr. Roland Zisi, i cili vazhdon të jetë në detyrë edhe sot, deri në përfundimin e mandatit të dytë.
Në ditët e sotme studentët vijojnë studimet në 15 departamente, të cilët janë në strukturën e organigramës së 4 fakulteteve: Fakultetit të Shëndetit, atij të Ekonomisë, të Shkencave Humane dhe Drejtësisë, si dhe Fakultetit të Shkencave Teknike dhe Natyrore.
Gjatë periudhës 30-vjeçare të ekzistencës së vet, Universiteti “Ismail Qemali” i Vlorës ka bërë përpjekje serioze e të vazhdueshme për rritjen e nivelit të mësimdhënies dhe të veprimtarisë kërkimore shkencore. Universiteti filloi punë në dy godina që u rikonstruktuan (sot Godina e Rektoratit dhe Godina B) me 162 studentë në të katër degët e tij dhe vetëm 10 pedagogë me kohë të plotë. Aktualisht në Universitetin e Vlorës janë 4154 studentë. Deri tani janë diplomuar rreth 12 mijë studentë në të tre nivelet e studimit. Gjithashtu në Fakultetin e Shkencave Hmane funksionon Doktorata “Studime Gjuhësore, Letrare dhe Kulturore”/ Doktoratë “Language, Literaty and Cultural Studies”.
Në këtë 30 vjetor, studentët tanë janë të pajisur me Kartën e Studentit, e cila do të sjellë përfitime të shumëfishta për studentët e Universitetit të Vlorës, ndërkohë që ata marrin një shërbim arsimor universitar cilësor dhe bashkëkohor.
Sikurse të gjithë IAL publike shqiptare, edhe ne synojmë modernizimin e universitetit tonë, përmes politikave me impakt të drejtpërdrejtë në institucion, me mbështetje financiare, nëpërmjet agjencive të ndryshme jo vetëm të MAS. Festa dhe e nesërmja e studentëve tanë kërkon nga drejtuesit dhe personeli akademik i UV, një angazhim më cilësor dhe më bashkëkohor të njësive dhe stafeve të tyre, në fushën e projekteve kërkimore-shkencore të cilat duhet të finalizohen me produkte shkencore të prekshme dhe me impakt të drejtëperdrejtë në zhvillimet ekonomiko-shoqërore të rajonit, në lidhjen e procesit mësimor, kërkimit dhe publikimit me ekonominë turistike të qytetit të Vlorës, sepse vetëm përmes kësaj metodologjie bashkëkohore universitare, UV do të jetë në sinkron me zhvillimet universitare, kulturore dhe sociale, jo vetëm të rajonit por edhe me ato të rrafshit kombëtar e ndërkombëtar.
Studentët tanë në UV studiojnë në fusha e programe të ndryshme si: Ekonomik, Inxhinieri, Juridik, Infermieri, Pedagogji të Specializuar, Shkenca Kompjuterike, Informatikë, Gjuhë të Huaja, Gjuhë dhe Letërsi Shqipe, Mësuesi, Matematikë – Fizikë etj. Në total UV ofron 2 diploma tekniko-profesionale, 30 programe studimi Bachelor, 37 Programe studimi Master (Shkencor dhe profesional) si dhe një program doktorature. Në UV ofrohen edhe programe studimi: “Master Profesional” në “Udhërrëfim dhe Komunikim Turistik”, program studimi: Formim i vazhduar në fushën Psiko-Pedagogjike, programin e riorganizuar të Ciklit të Dytë në “Mësuesi për Arsimin fillor” dhe programi double degree në fushën e Turizmit në bashkëpunim me Universitetin “Aldo Moro”, Bari Itali. Gjithashtu aplikohen edhe dy programe të reja double degree: Bachelor në “Gjuhësi të Aplikuar në Fushën e Turizmit”, në partneritet me Universitetin e Salentos, Lecce, Itali dhe programi “Inxhinieri mekanike”, në bashkëpunim me Universitetin Politeknik, Bari, Itali.
Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë është zgjedhja e duhur për studentët, sepse ai është i akrediturar dy herë nga Agjencia e Sigurimit të Cilësisësë Arsimit të Lartë në Shqipëri dhe Bordi i Akreditimit, Gjithashtu, të gjithë programet e ciklit të parë Bachelor janë të akredituara dhe në proces akreditimi (drejt finalizimit) ndodhen programet e ciklit të dytë Master Profesional e Shkencor. Kjo ju jep mundësinë fëmijëve tanë që të vijojnë serizishtë studimet në një Institucion si UV, ku diploma ka vlerë dhe njihet ndërkombëtarisht.
Përmes marrëveshjeve të shumta që UV ka nënshkruar me Universitete partnere në gjithë Europën, studentët mund të zhvillojnë pjesë të studimeve (semestrale) në një prej këtyre institucioneve dhe kostoja e studimeve nuk do rëndojë mbi buxhetet familjare, por do të mbulohet nga programi Erasmus+. UV ka disa vlerësime ndërkombëtare në fushën “Mobility of students and openess”. UV është vlerësuar si “Praktikë e mirë” për implementimin e ICM, prej Zyrës Kombëtare Erasmus+ në Shqipëri si dhe prej universiteteve të vendeve të programit si Universiteti i Padovës, Universiteti i Pireut etj.
UV ka një staf akademik e administrativ të kualifikuar dhe me përvoja pune ndërkombëtare
3. Përurimi i Universitetit
Përurimi i Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë u realizua me sukses, duke respektuar ekonominë e fjalës dhe kohës sipas programit. Kjo ngjarje e rëndësishme akademike – shkencore u zhvillua në mjediset kryesore që ka Akademia e Shkencave në sallën “Aleks Buda” më 24 prill 2024, nga ora 15:00 – 16:00. Prania e Kryetarit të Akademisë Akad. Prof. Skënder Gjinushi, e Nënkryetarit të Akademisë, njëkohësisht Kryetar i Komisionit të Panairit III Mbarëkombëtar të Botimeve Akademike dhe Shkencore Akad. Prof. Vasil Sofokli Tole, e Rektorit të Universitetit Ismail Qemali Vlorë prof. dr. Roland Zisi, prof. dr. Bardhosh Gaçe, e prof. Teuta Toska, prof. Rovena Vata Mikeli, i kolegëve Petro Luarasi , Pandeli Kosta Elton Brakaj etj. qe lartësi për ravijëzimin nga Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë në Akademinë e Shkencave. Mirënjohje Departamenti i Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë – UV! Faleminderit prof.as.dr. Monika Hasani (shefe e Departamentit), pedagogëve të nderuar dr. Ermir Xhindi, dr. Artan Xhaferaj, prof.as.dr. Gladiola Elezi, prof. as. dr. Edlira Duro Cerkezi, dr. Edlira Dhima, dr. Deniz Cupi Xhoga, si dhe dr. Asllan Vrapi, Msc. Ana Çano etj.! Patjetër prania e pedagoges së Departamentit, dr. Bello Vilma, sot Zëvendës Ministre e Turizmit e hijeshon Panairin e Vlorës në Tiranë. Ndërkohë, kujtojmë, se është hera e parë që në mjediset e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë bëhet Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë. Njihet dhe dihet roli i individit në shoqëri. Në rastin konkret, roli i pedagogut, studiuesit dhe Rektorit të Universitetit tonë prof. Landit nuk ka nevojë për koment, por për falënderim institucional dhe motivim. Gjithmonë qofsh me faqe të bardhë UNIVLORA!
Festimet e 30 vjetorit të lindjes, i dashur universiteti im i nise me një veprimtari të rëndësishme të nivelit akademik dhe shkencor, duke u përfaqësuar denjësisht në botën akademike mbarëkombëtare.
Është nder dhe përgjegjësi për Universitetin “Ismail Qemali” Vlorë që merr pjesë në Panairin e 3-të mbarëkombëtar të librit akademik dhe shkencor, që zhvillohet në mjediset e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, Tiranë, 23-25 prill 2024, organizuar nga Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës me bashkëpunimin e Qendrës Kombëtare të Librit dhe Leximit.
Është vlerësim dhe fatmbarësi që Universiteti ynë përurohet ditën e dytë sipas programit të Panairit të 3-të mbarëkombëtar të librit akademik dhe shkencor këtu në sallën “Aleks Buda” në këtë ngjarje të rëndësishme për botën akademike dhe universitare për shqiptarët e Shqipërisë, Kosovës, Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi e kudo nëpër botë, ku ata ndezin dritë kombëtare.
Është krenari dhe motivim që në përurimin e Vlorës në Tiranë tregojnë interesim dhe marrin pjesë akademikë, profesorë, pegagogë, autorë, studiues, bibliografë, katalogues, specialistë dhe kolegë përgjegjës të bibliotekave!
Si koordinator institucional i Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë shpreh mirënjohjen për Akademinë e Shkencave e Shqipërisë, për kryetarin e saj akad. Skënder Gjinushi, nënkryetarin Vaso Tole, i cili është drejtues i kësaj ngjarje të madhe akademike dhe shkencore, për sekretaren teknike Albana Bogdani, dhe veçanërisht për dr. Bruna Prifti, me të cilën kemi pasur një komunikim shumë korrekt dhe dashamirës gjatë gjithë ditëve parapërgatitore për mbarëvajtjen e panairit.
Ne, si universitet, kemi marrë pjesë dhe në Panairin I, Tiranë, 22-24 prill 2022, me një paraqitje modeste; ndërsa sivjet, krahas 36 institucioneve kërkimore dhe IAL, ku përfshihen institucione të arsimit të lartë publikë, jo publikë dhe privato-publikë, institute dhe qendra shkencore publike, Shqipëri, në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut, ente botuese jopublike etj., vijmë me botime të ndryshme, si monografi shkencore të pedagogëve dhe stafit, në funksion të edukimit universitar të studentëve dhe në dobi të punës akademike, kërkimit shkencor dhe zhvillimit institucional. Gjithashtu në këtë panair vijmë me buletine shkencore, përmbledhje konferencash, seminare apo edhe botime monografike të studentëve tanë në përfundim të programit të studimit të masterit, që, për ata të cilët kanë synime për të nesërmen e tyre, janë sprova serioze e inkurajuese në fushën e kërkimit shkencor, aq më tepër që është hera e parë që Universiteti “Ismail Qemali” i Vlorës përurohet në Tiranë, në Akademinë e Shkencave. Njihet nga dialektika roli i individit në shoqëri në hapësirë dhe në kohë, kështu ndodh sot me universitetin tonë dhe rektorin e tij
Ne, si universitet, me Akademinë jemi fatlumë për dy arsye: së pari, sekretarin e Akademisë ne e kemi pedagog në Departamentin e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë dhe gëzon statusin “Personel Akademik i ftuar” dhe, siç do ta vëreni, Akad. prof. Shaban Sinani ka të regjistruar 23 njësi bibliografike në “Bibliografinë e Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë, pjesa II; së dyti vërtet monografia shkencore “Studime ndërdisiplinare në albanologji” është juaja, se është botim i ASHSH, por autori është yni, sepse e kemi pedagogun tonë dhe Rektor të Universitetit.
Sipas kalendarit, Universiteti “Ismail Qemali” Vlorës ka dy përurime:
• Studime ndërdisiplinore në albanologji – Prof. dr. Roland Zisi;
• Bibliografia e Universitetit Ismail Qemali, Vlorë. Pjesa II, (2006-2023), përgatitur nga bibliografi Albert Habazaj.
Në panel: Prof.dr.Roland Zisi, Akad. Vaso Tole, Msc. Albert Habazaj;
Drejton: Albert Habazaj
Paraqesin botimet: Prof. Teuta Toska, akad. Vasil S. Tole, Dr. Ermir Xhindi, prof. dr. Bardhosh Gaçe (akad. Shaban Sinani i planifikuar, për arsye detyre nuk mundi të mirrte pjesë me kumtesën e tij), Msc. Albert Habazaj, Petro S. Luarasi;
– Falënderon autori i librit “Studime ndërdisiplinore në albanologji” prof. dr. Roland Zisi
4. “Studime ndërdisiplinare në albanologji” i autorit Roland Zisi, një botim i ri i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë
– Autori i librit “Studime ndërdisiplinare në albanologji”, botim i Akademisë së Shkencave, Tiranë, 2024 është prof. Roland Zisi, pedagog dhe studiues i njohur i letërsisë shqipe, Rektor i Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë, i cili edhe pse është në epilog të detyrës, ka po atë përgjegjësi, vizion e ndershmëri profesionale, sikurse në epilogun e datës 27 maj 2016, 8 vjet më parë, kur fitoi postin e lartë të drejtuesit të universitetit të Vlorës.
– Libri përmban 17 studime, kryesisht në fushën e studimeve letrare, me karakter historiografik – interpretues, disa prej tyre me karakter krahasues. Përparësi kanë studimet për autorë shqiptarë, por zënë vend edhe shkrimtarë të njohur joshqiptarë, përveç Albert Camu-s, një grupim i shkrimtarëve frëngjishtshkrues, autorë magrebin, si Tahar Ben Jelloun, Yasmina Khadra, Kamel Daoud, Boaulem Sansal, Salim Bachi,  etj, të shqipëruar nga Prof. Nonda Varfi
– Paraqesin interes disa çështje specifike të hermeneutikës, që lidhen me letërsinë shqipe, sidomos me tre shekujt e parë të saj, si bilinguizmi (prania e një gjuhe të dytë “sigurie kanonike”, autopërkthimet etj.). Në këtë kontekst profili i kolegut të tij Nonda Varfi në pjesën e veprimtarisë si përkthyes është “i privilegjuar” me dy artikuj.
– Autori synon ta lexojë letërsinë shqipe “nga majat”, dhe këtu çmohen studimet për Naim Frashërin dhe “utopinë e tij atdhetare – romantike”; Dritëro Agolli me “utopinë tjetër”, ideologjike; Ismail Kadare me simbolikën e shenjave perandorake në veprën letrare të “ciklit oriental”.
– Lidhjet mbiadriatike të letërsisë shqipe, kontaktet pararilindëse të arbëreshëve me tokën e të parëve, misionarët basilianë si zhvillim ekumenik kulturor dhe fetar, janë disa prej interesimeve parësore të autorit.
Bashkëpërkimet ndërballkanike në letërsi e kulturë trajtohen jo si afërì rastësore, por si rregullsi të krijuara nga fqinjësia e gjatë dhe empatia.
– Duket në këtë libër përvoja e gjatë e autorit si studiues i letërsisë romantike të shekullit XIX dhe i dy periudhave të mëvonshme. Risi në këto studime është qasja antropologjike ndaj letërsisë, leximi i saj me kodet e metodës së antropologjisë kulturore, sidomos në trajtesat e letrësisë frankofone magrebine dhe shqipëruesit të saj Nonda Varfi. Autori Zisi, përveç punës shkencore të mirëfilltë dhe të vëmendshme, ka një virtyt të lartë human: Mirënjohjen, saqë ai guxon e bën edhe një sprovë bibliografike me listimin e v epërës së shqipëruesit, pedagogut dhe studiuesit të njohur Nonda Varfi.
– Libri u shërben programeve të mësimdhënies universitare dhe bashkësisë së studiuesve të letërsisë.
5. Bibliografia e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, pjesa II në Panairin III Mbarëkombëtar të Librit Akademik dhe Shkencor, 23-25 prill 2024)
Bibliografia e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, pjesa II
Paraqitje/ Shkurtore
BIBLIOGRAFIA e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë Tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë Pjesa II (për periudhën 2006-2023) ka këtë staf realizues: përgatiti: MSc. Albert Habazaj; redaktorë: prof.dr. Bardhosh Gaçe, prof.dr. Roland Zisi; autor i parathënies (tekstit shtesë) prof. asoc. Enkelejd Mëhilli; konsulentë: prof. dr. Albert Qarri, prof. as. dr. Armela Panajoti, prof. as. dr. Aurela Dai Saliaj, prof. as. dr. Hajdar Kiçaj, prof. as. dr. Frosina Londo; koordinator shkencor: MA. Mirlona Buzo; përpunimi kompjuterik/ d-COBISS: MSc. Altin Mahilaj; © Universiteti “Ismail Qemali”: Vlorë, Triptik, Botim i parë, 2023, ISBN 978-9928-379-8-25
Ky dokument është një përmbledhje e klasifikimit dhe përshkrimit shkencor e sistematik të informacionit nga botimet e ndryshme (libra të pedagogëve dhe studiuesve tanë) ku përfshihen të gjitha fushat e dijes (përveç fesë, teologjisë), është fryt i një pune të gjatë, sistematike, të vëmendshme dhe serioze, një punim shkencor unikal për Universitetin “Ismail Qemali” Vlorë; ndërkohë dhe ndihmesa ime e thjeshtë në fushën e Bibliotekonomisë, falë vullnetit, përgjegjësisë dhe dashurisë profesionale, që vjen si vijim i pjesës I “Bibliografia. Botime të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë (1994-2006).
Ndryshe nga e para, kjo bibliografi është e integruar në Sistemin dhe Shërbimet e Përbashkëta Bibliografike Online (COBISS), sipas Standardeve Ndërkombëtare të Përshkrimit Bibliografik, si edhe në Sistemin Informues për Veprimtarinë Kërkimore në Shqipëri.
Në këtë dokument përfshihen 179 tituj (njësi bibliografike), nga të cilët 62 monografi shkencore dhe 117 tekste mësimore.
Ndihem mirë për këtë realizim të mundimshëm, por, ndërkohë, me synime, dëshirë e mundësi për të bërë edhe Bibliografinë e artikujve shkencorë, botuar në Buletinet shkencore: Universiteti “Ismail Qemali” Vlorë nga nr. 1 (2002- ) e në vijim ( – 2024), si dhe disertacionet për gradën shkencore “Doktor i Shkencave” të pedagogëve të Universitetit tonë.
***
Bibliografia “Tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, Pjesa II (për periudhën 2006- 2023) botohet në bazë Vendimit Nr. 31, datë 13.12.2022 të Rektoratit të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, nr. 31, datë 13.12.2022, me Nr. 1974/4 prot. dhe në mbështetje të Vendimit Nr. 3, datë 24.01.2023 me Nr. 140/3 prot. “Bibliotekat sigurojnë akces në informacion dhe në ide pavarësisht nga mjedisi dhe pa njohur kufij. Ato shërbejnë si porta drejt dijes, mendimit dhe kulturës, duke ofruar mbështetje për vendimarrje të pavarur, zhvillim kulturor, studim dhe të mësuarit gjatë gjithë jetës për individë dhe grupe” (shih: Rezoluta e IFLA-s për bibliotekat, shërbimet informuese dhe lirinë intelektuale, Glasgoë, 2002). Bibliografia e teksteve mësimore universitare, monografive shkencore, monografive të tjera dhe vepra të tjera të përfunduara të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, pjesa II (2006- 2023) është vijim i pjesës I “Bibliografia. Botime të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë (1994-2006). Ndryshe nga e para, kjo bibliografi është e integruar në Sistemin dhe Shërbimet e Përbashkëta Bibliografike Online (COBISS), sipas Standardeve Ndërkombëtare të Përshkrimit Bibliografik, si edhe në Sistemin Informues për Veprimtarinë Kërkimore në Shqipëri (E-cris.AL). Në këtë Bibliografi, përveç njësive bibliografike – libra të pedagogëve të UV, janë përfshirë dhe punimet shkencore të figurave të njohura të shkencës shqiptare, si prof. Dritan Spahiu, Llukan Puka, Shaban Sinani, Sulo Hadëri, Sherif Bundo, Beshir Ciceri, Ilir Mandro, Agron Xhagolli etj. që, në në Universitetin “Ismail Qemali”, Vlorë kanë pasur apo gëzojnë statusin “Personel Akademik i ftuar”. Në fund të çdo njësie bibliografike, ndodhet ID përkatëse që e identifikon secilën njësi në këtë sistem. Formati i përzgjedhur i njësisë bibliografike: ISO 690. Klasifikimi i njësive bibliografike: tipologjia, viti, titulli Burimi i regjistrimeve bibliografike: Baza lokale e të dhënave me akronimin UVL dhe baza e përbashkët e të dhënave COBISS.AL/ COBIB.AL Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë – Bibliografia e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë: tekste mësimore universitare, monografi shkencore, monografi të tjera dhe vepra të tjera të përfunduara të pedagogëve: pjesa II (2006-2023)

6. Bibliografia – një punim shkencor unikal për Universitetin “Ismail Qemali”, Vlorë
(parathënia e bibliografisë)

Prof. Asoc. Enkelejd MËHILLI
Zv. Rektor për Kërkimin Shkencor dhe Zhvillimin Institucional Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë

Bibliografia “Tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, Pjesa II (për periudhën 2006- 2023), përgatitur nga bibliografi Albert Habazaj, përgjegjës i Bibliotekës Shkencore “Nermin Vlora Falaschi”, Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë është një tekst i veçantë, unikal për intitucionin tonë të lartë arsimor. Ky tekst është një shërbestari modeste në fushën e dijes së bibliotekonomisë, ku hartuesi, duke respektuar parimet, kriteret dhe metodat e përshkrimit dhe klasifikimit bibliografik ka bërë me korrektesë profesionale klasifikimin dhe përshkrimin shkencor e sistematik të botimeve libra për t’ua bërë të njohura të tjerëve. Kjo Bibliografi është një punë e vlefshme, së pari për ndërkombëtarizimin e punimeve shkencore të koleksionit libra të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë. Ky dokument përmban të gjitha tekstet mësimore dhe monografitë e publikuar nga pedagogët e UV për periudhën 2006-2021 [2023]. Në këtë dokument përfshihen 179 tituj (njësi bibliografike) nga të cilët 62 monografi dhe 117 tekste mësimore. Paralelisht ato prezantohen sipas metodës sistematike në rendin alfabetik (autor, titull), duke hartuar një bibliografi të plotë të formatuar sipas të gjitha rregullave dhe teknikave profesionale të kërkuara, përshkruar me saktësi dhe plotësisht, bazuar në Standardet Ndërkombëtare të Përshkrimit Bibliografik, integruar në Sistemin dhe Shërbimet e Përbashkta Bibliografike Online (COBISS). Bibliografia Tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, Pjesa II (për periudhën 2006- 2021[2023]) është një punë e gjatë, sistematike dhe serioze e MSc. Albert Habazaj, specialist i fushës, realizuar me metodologjinë e zgjedhur prej tij: shfrytëzimi i informacionit bibliografik ekzistues të skedarëve të Bibliotekës shkencore të universitetit dhe të fakulteteve, shqyrtimi një për një i të gjithë titujve të grumbulluar për të regjistruar njësitë bibliografike dhe lidhjen e tyre profesionale, logjike e shkencore për realizimin e Bibliografisë ose librit të librave, duke iu përgjigjur kërkesave bashkëkohore të përshkrimit bibliografik me standardin e lartë të informacionit ndërkombëtarisht të përputhshëm. Kjo bibliografi me tekste mësimore universitare dhe monografi shkencore të pedagogëve të Universitetit është vijim i tekstit “Bibliografia: Botime të pedagogëve të Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë (1994-2006)” dhe vjen si një ndihmesë e domosdoshme e kohës për Strategjinë e Kërkimit Shkencor të Universitetit “Ismail Qemali” Vlorë.

ASHSH;Tiranë, e mërkurë, 24.04.2024; 15:00

Gjovalin Shkurtaj, guhëtari dialektolog – ligjërues në Akademinë e Arteve për Teorinë e dramës- Nga Tefë Topalli

Edhe librat kanë histori: histori të hartimit nga autorët për rrethanat e krijimit, por edhe të botimit të tyre; ka me dhjetëra tregime që kanë mbetur në biografitë e shkrimtarëve, të cilët, në ditë e fundit të jetës, i kanë mohuar veprat e shkruara, u janë lutur miqve të ngushtë t’i digjnin ato, siç ësht Franz Kafka, shkrimtari bohem i gjuhës gjermane, i cili jo vetëm nuk arriti, me gjallje të tij, t’i shihte veprat, madje edhe i mohoi, duke porositur mikun e afërt Max Brod, t’i zhdukte ata….Tjetër janë shkencëtarë e gjuhëtarë të botës, veprat e të cilëve nuk e kanë parë dritën e botimit, sa ishin gjallë, por janë publikuar mbas vdekjes, si është lingusiti i shquar zviceran Ferdinand De Saussure, që në fillim të shekullit të kaluar mbajti ligjërata të lira në Universitetin e Gjenevës dhe u largua nga jeta, pa i botuar, ndërkohë që dy studentë të tij: Charles Bally (Sh.Bajy) dhe Albert Sechehaye (A.Seshe), adhurues të profesorit të tyre, e përjetësuan librin e tij Cours de Linguistique Générale (Kurs i Gjuhësisë së Përgjithshme), duke e bërë autorin mjeshtër, të cilit iu referuan dhe vazhdojnë t’i referohen të gjitha rrymat e drejtimet e mëvonshme linguistike botërore.

Njëqind vjet më vonë, në ditët e sotme, del se njëri ndër shkrimtarët më të njohur në botë, nobelisti G. G. Márquez, jo vetëm që paskësh mohuar romanin “Shihemi në gusht”, por kishte këmbënguluar të mos botohej…duke lënë edhe shënimin “Ky libër nuk bën. Duhet shkatërruar!”…Ndërsa botimi i njëkohshëm në gjuhët europiane, si ngjarje kulturore botërore… u prit me aq përjetim, sipas shkrimtarit të ri A.Dushi.

***

Pak gjatë kjo hyrje, por, me dëshirën t’i afrohem sadopak metodës së mjeshtrit të bisedës dhe kulturës së gjuhës, prof. Shkurtajt, në hyrjet pindarike që bën ai, për njerëz e ngjarje, edhe kur merr e shkruan për një kuvend Malësie apo për peshën e fjalës shqipe, kryekreje, për verbin e shkrimtarëve tanë, në prozë e poezi, siç ka bërë deri më sot. Ai nuk mohon si Kafka e Márquezi, por si mbledhës i urtë i nektarit të gjuhës sonë gjithandej, si etnograf e kulturolog brenda vendit dhe në diaporën shqipfolëse, kërkon të gjenerojë edhe punë e studime të kohës së rinisë….gati para gjysmë shekulli. Ishin vitet kur Arsimi ynë i Lartë, në disa degë u themelua dhe mbahej kryesisht me sepecialistë e profesorë të huaj. Për disa disiplina në vitet 1970 në Institutin e Arteve (kështu quhej atëherë) pedagogu i ri Gjovalin Shkurtaj mbane leksionet e lëndës  Kultura e gjuhës në skenë dhe në ekran, njëlëndë e domosdoshme dhe aq e pëlqyer prej shumë breza studentësh, të cilët do t’i demonstronin arrtitjet  e kësaj disipline aq bukur e me nivel të lartë, edhepse aktorët vinin nga treva të ndryshme dialektore të vendit, por edhe sepse kumbimi i fjalës normative gjuhësore para spektatorëve, jo vetëm në kryeqytet ku ndodhej Tatri Kombëtar, por edhe në shfaqje të zakonshme që trupa teatrore bënte nëpër qytete e krahina të Shqipërisë dhe jashtë kufijve tanë politikë. Gjatë këtij shkrimi se si m’u kujtua një vlerësim që pata dëgjuar prej aktorit të talentuar Rikard Ljarja për pedagogët që jepnin leksione të ILA.: “Ne kemi përfituar shumë prej atyre pedagaogëve të vjetër e të rinj Institutit të Gjuhësisë, që na dhanë mësim, sepse vinim prej gjimnazeve të ndryshme të vendit e përgatitja jonë gjuhësore nuk ishte si e sa duhej për skenën dhe sekuencat filmike që do të ndërtoheshin mbi artin e bisedës dhe dialogut spontan.“

Në vijim të historisë së këtij libri, dua të nënvizoj se Teori drame, e prof. Gj. Shkurtajt është një kurs leksionesh me ligjërata të lira, siç dhe bëjnë rëndom lektorët e rinj në shkollat e larta: me skeda e shënime pikash të ndryshme, për të ruajtur argumentin e trajtuar, me vjelje të pjesshme e citime prej autorëve e veprave të tyre, kryesisht nga gjuhët e huaja, me gjithë vështirësitë që ishin krijuar në atë kohë ndryshimesh e zhvillimesh politike, sipas modeleve të Revolucionit Kulturor Kinez…Pedagogu i ri nuk arriti t’i botonte ligjëratat e kësaj lënde as si dispensë për të gjithë studentët. Kështu ka ndodhur: kohët e fundit ai po u kushton shumë vëmendje mjaft botimeve universitare dhe akademike, me plotësime dhe risi që vetë shkenca jonë albanologjike i sjell të domosdoshme. Papritur, tregon autori i librit, më vjen një njoftim pej një ish-studenti pasuniversitar të ayre viteve, regjisorit Edmond Mëhilli, nga Shkodra, i cili paskësh ruajtur një palë leksione dhe ia dorëzoi menjëherë…

Libri Teori drame  që kemi në dorë nuk është thjeshtë një kurs ligjëratash për aula në shkolla të larta speciale, siç quhej Instituti i Arteve, por përmbajtja e lëndës së trajtuar vjen më e gjerë dhe aq e plotësuar, sa na jepet të mendojmë, si ka mundësi që prurjet e shumta teorike të kenë ardhur prej një lektori të ri, siç ishte Gj.Shkurtaj në ato vite të mbylljes politike e kulturore që kalonte vendi ynë dekada me radhë. Autori nis me lindjen e kësaj gjinie letrare në Shqipëri, pal Luftës II Botërore, për të kaluar në kuptimin e dramës në planin letrar, mbështetur në të dhënat e shkollës shqipztare, nga Lesingu, Gorki, Hegeli, Çernishevskij, Pushkini, Bjelinskij, Shekspiri, Serantesi, etj. Ai njeh dhe na shfaq me hollësi traditat e gjinisë dramatike në letërsinë shqiptare, nga Santori, Çajupi, e kohë të mëvona. Sipas Shkurtajt, teatri duhet vështruar si formë arti me gjuhë dhe nëntekst të veçantë, me karakter veprues në shoqëri. Në shtjellime të tilla, argumentet gjejnë mbështetje tek emra të shquar të artit: nga L. Tolstoj, Stanislavskij, M.Gorkij, A.Çehovi, enciklopeditët francezë, Brehti, Esenstein-i, etj. Për t’iu përgjigjur auditorit, kursi i ligjëratave përmban edhe ndryshimet mes teatrit e filmi, teatrit dhe televizionit. Informimet vijnë në fjalën e lirë të lektorit si nga lindja, ashtu edhe nga perëndimi; nga Majakovskij e nga R.Kleri, Nga Ibseni e nga M.Reinhardi; në mënyrë të veçantë autori sjell në këtë libër të dhënat nga arti skenik rus dhe sovjetik. Gjemë në këtë kurs leksionesh tema shumë interesante që edhe sot nuk e kanë humbur nevojën për t’u trajtuar, si Teatri dhe drama, ku njihemi me ndihmesën që kanë dhënë kultura të popujve të ndryshëm, si anglezët, me veprat e Shekspirit, Bajronit, francezër me krijimtarinë e Bomarshesë, Hygoit, gjermanët me Shilerin dhe Gëtën, apo më parë me veprën e Lessingut “Dramaturgjia e Hamburgit” etj. Po kështu, shtjellime në një rrafsh të ngritur shkencor na vijnë për objektin e dramës dhe veçroritë themelore të gjinisë dramatike, konfliktin, tipat e kompozicionit dramatik në raport me kontradiktat jetësore në formacione të ndryshme sociale, duke e lidhur, sidomos, me realitetin shqiptar dhe më gjerë.

Në këtë shtjellim të lëndës, janë mjaft tema që i takojnë regjisurës, si: ekspozicioni dhe nyja, skena si dyluftim, zhvillimi dramatik, skena masive, zhvillimi i karaktereve përmes veprimeve, etj. Nuk duhet harruar se edhe në ligjërata si këto, duhej ruajtur e paprekur vija e kuqe e drejtimit letrar e skenik që sundonte në artin e realizmit Socialist! Përmbledhja e ligjëratave të autorit përfshin edhe tema për kulturën e përgjithshme të tyre, parë në vështrimin historik, si: nga Aristoteli, Gotthold E.Lesingu (me veprën enciklopedike “Dramaturgjia e Hamburgut”); pas tyre, duke ndjekur kronologjinë, sillen edhe njoftime të hollësishme për drammturgjinë e Volkenshtejnit, Estetika enciklopedistit të madh francaz, Didëroit dhe roamcierti e dramaturgut rus Leon Tolstoj.

Në kohën që qarkullonin këto leksione të pedagogut të ri, Gj.Shkurtaj në ILA, në vendin tonë ka pasur një tregues artistik shumë popullor: jepeshin aq shumë radiodrama, për kategori të ndryshme moshe e niveli kulturor, emisione që gozhdonin para radios qindra e mijëra njerëz, nga fëmijët nxënës shkolle, deri tek moshat e rritura. Ky mjet arti që lulëzonte me sinjalin “Teatri në mikrofon” e që më vonë u shndërrua në “Teatri në ekran” gërshetonte njëherësh fjalën artistike, mjetet dëgjimore dhe muzikën dhe figurën televizive, siç thekson autori ynë. Ka një pjesë përmbyllëse libri i prof.Gj.Shkurtajt, që tërheq jo vetëm studentë profesionistë të ardhshëm të artit, por edhe lexues me kulturë të përgjithshme, që titullohet Mikroleksikon për teatrin dhe dramaturgjinë – është një segment (i quajtur mbështetës) nga f. 181 deri në f. 211, një hapërisrë jo e lehtë për t’u mbushur me të dhëna nga antikiteti helen, si: nga filozofi Aristoteli, me tragjikët e mëdhenj të njerëzimit: Eskili, Sofokliu, Euripidi, Aristofani; me autorin që u përket të gjitha kohëve – Shekspirin e periudhës elisabetiane, francezin Didëro, që së bashku me J.d’Alambert-in themeluan “Enciklopedinë franceze”, botën kulturore gjermanike, me G.Lesingun, Gëten, F.Schiller-in dhe Hegel-in. Përfshihen në vijim: Ibseni, Shaw, Konstantin Stanislavskij, teatri moskovit, Belinskij, Chernyshevskij, dy Tolstoj-t e mëdhenj shkrimtarë, Meyerhold dhe gjermani i shekullit XX E.B.F.Brecht, i shkëlqyeri dramaturg i Republikës së Weimar-it, për t’u mbyllur kjo pjesë me figurën aq të njohur të teatrit amerikan Artur Miller, arti i të cilit ndikoi skenën dramatike gjatë gjithë shekullin XX. Fjalorthi  terminologjik në fund të librit, i përket gjinisë së gjuhëtarëve, që e quajnë të domosdoshme të mos ndahen nga vepra pa lënë dorën e tyre në fushën e kërkuar. 1Rigjetja e kësaj përmbledhjeje me ligjërata, është si një takim me vetveten, ku akademiku i sotëm, do të na tregojë se është po ai i para gjysmë shekulli, veç më me dëshira për punë, ritëm më të lartë dhe më i realizuar shkencërisht: botimi i këtij libri, në sinergji të dy moshave të autorit, e vërteton këtë më së miri….. Do ta vërtetojë edhe lexuesi, fletë pas flete dhe sapo t’i shkojë në fund Teorisë së dramës.

Tiranë, 11 prill 2024

(Marrë nga ExLibris)

Dr. Gëzim Alpion jep leksione për Nënë Terezën në Singapore, Chennai e New Delhi më 29 prill- 3 maj

VOAL- Studiuesi i shquar shqiptar Dr. Gëzim Alpion, autor i librit “Nënë Tereza – shenjtorja dhe kombi i saj” do të japë leksione këto në Singapore, Chennai e New Delhi nga 29 prill deri më 3 maj:

 


Leksione këto ditë mbi Nënë Terezën në Singapor, Chennai dhe Nju Delhi

 

Gëzim Alpion (PhD)

Profesor i Asociuar i Sociologjisë, Universiteti i Birmingham, MB

 

 

Singapor:

 

Universiteti Kombëtar i Singaporit

 

Tema Nënë Tereza dhe Multidisiplinariteti: Një qasje gjeopolitike ndaj një personaliteti kompleks

Data e hënë, 29 prill 2024

Ora 4.00 – 17.30

Vendi AS8, Niveli 4, Salla e Seminareve 04-04, 10 Kent Ridge Crescent, Singapor 119260

Faqja e internetit https://ari.nus.edu.sg/events/20240429-mother-teresa/

Abstrakt Që nga botimi i shkrimeve personale të Nënë Terezës në vitet 2000, një numër gjithnjë e më i madh studiuesish të lidhur me disiplina të ndryshme akademike po angazhohen në ‘zbërthimin’ e personalitetit të saj kompleks për të kuptuar më mirë rolin e saj fetar dhe atmosferën ndërkombëtare. Pavarësisht tensioneve mes “puristëve” dhe “shkelësve” disiplinorë, bursat në rritje të Nënë Terezës janë dëshmi e përfitimeve të përdorimit të një qasjeje multidisiplinare. Duke pranuar kontributin e mirëpritur të studimeve të fundit në fusha si teologjia, filozofia, psikiatria, psikologjia, studimet e medias dhe studimet e të famshmëve, Alpion fokusohet në kontributin që Sociologjia, veçanërisht Sociologjia e Fesë, mund të japë për të hedhur dritë mbi aspekte të jetës dhe shpirtërore të Terezës. që, edhe sot e kësaj dite, më së shumti perceptohen si një ‘monopol’ i teologjisë. Duke u ndalur në shërbimin e ndërlidhur dhe errësirën shpirtërore të Terezës, ai eksploron kauzalitetin e tyre duke përdorur si ‘imagjinatën sociologjike’ dhe një qasje biografike në kontekstin e një sërë mjedisesh të ndërlidhura personale, familjare dhe etno-shpirtërore. Duke rivlerësuar ndikimin e saj në katolicizmin botëror dhe gjeopolitikën globale, Alpion argumenton se vitet e formimit të Terezës përcaktuan zgjedhjen e saj të profesionit dhe çdo vendim më pas, duke përfshirë tiparet aktuale të rendit fetar që ajo gjeneroi, Misionarët e Bamirësisë.

 

 

 

Chennai:

 

Instituti Indian i Teknologjisë Madras

 

Leksioni Nënë Tereza dhe çështja e vlerave në shkencat shoqërore

Data e mërkurë, 1 maj 2024

Tema Nënë Tereza dhe çështja e vlerave në shkencat shoqërore

Abstrakt Gëzim Alpion ka kryer kërkime mbi ndërlidhjen midis ‘autoritetit’ dhe ‘spiritualitetit’ që nga fillimi i viteve 1990. Duke u mbështetur kryesisht në punën e tij mbi Nënë Terezën, në fillim të fjalimit në IIT Madras, Alpion identifikon disa nga sfidat dhe përfitimet e të qenit një autor multi/ndërdisiplinor duke nënvizuar se kërkimi i së Vërtetës mbetet një përpjekje kërkuese. Ai më pas pranon ndikimin e disa mendimtarëve mesjetarë dhe modernë në veprën e tij – Aquinas, Ibn Khaldun, Weber, Said, Bauman – përpara se të nënvizojë nevojën për t’u angazhuar sërish me debatin rreth ‘vlerave’, duke pretenduar se shkencat humane dhe shoqërore nuk kanë qenë kurrë. , nuk mund të jetë kurrë, plotësisht ‘vlerë natyrore/falas’. Ai arrin në përfundimin se, ashtu si sociologët, edhe studiuesit e lidhur me disiplina të tjera akademike do të përfitonin nga më shumë ‘imagjinatë’ për të sjellë atë që C. Wright Mills e quan ‘kryqëzimi i biografisë dhe historisë’. Duke qenë në qendër të kërkimit të tij mbi Terezën, ky ndërveprim, pretendon Alpion, ka qenë i dobishëm në përpjekjet e tij të vazhdueshme si autor për të qenë një ndërmjetës i përkushtuar dhe megjithatë i shkëputur. Ky rol realizohet më mirë, beson ai, nëse dikush është i përgatitur të pranojë sfidën e Tagores për t’i shërbyer vendit duke rezervuar adhurimin për të Drejtën.

 

 

 

Nju Delhi:

 

Jesus dhe Mary Colle, Universiteti i Delhi

 

Data: 3 maj 2024

Tema: Nënë Tereza: Shenjtore e Indisë dhe Shenjtore për Botën

Abstrakt: Gëzim Alpion ka kryer kërkime mbi jetën, veprën dhe shpirtëroren e Nënë Terezës nga një këndvështrim sociologjik për më shumë se dy dekada. Në fjalimin e tij të ftuar në Kolegjin Jesus and Mary, Universiteti i Delhi, Alpion fillimisht do të ndajë me fakultetin dhe studentët disa nga gjetjet e tij të publikuara përpara se të fokusohet në punën e tij në vazhdim. Alpion pretendon se mjedisi etno-shpirtëror-familjar i Terezës përbën themelin e përkushtimit të saj të përjetshëm ndaj të varfërve. Sipas tij, Gonxhe Agnes Bojaxhiu me origjinë shqiptare, e njohur në botë në jetën e saj si Shenjtore e Gjallë dhe që nga kanonizimi i saj në vitin 2016 si Shën Tereza e Kalkutës, është një shembull i përsosur se si përfiton dhe pasurohet një personalitet ndërkombëtar i kalibrit të saj. traditat prej nga vjen. Nënë Tereza mishëron më të mirën e dy kombeve të lashta – Shqipërinë e saj të lindjes dhe Indinë e adoptuar – kur bëhet fjalë për spiritualitetin dhe dhembshurinë. Alpion thekson nevojën për më shumë kërkime mbi jetën dhe veprën e Nënë Terezës nga akademikë të lidhur me disiplina të ndryshme akademike për të eksploruar dhe zbatuar më mirë filozofinë e saj ‘dashuri në veprim’. Kjo, përfundon ai, do të sigurojë që bota të veprojë në mënyrë më efikase për të mbrojtur dinjitetin njerëzor të cilin Nënë Tereza e shenjtëroi.

Biografia:

Gëzim Alpion ka një diplomë nga Universiteti i Kajros dhe një doktoraturë nga Universiteti Durham, MB. Ai është anëtar i lartë i Akademisë së Arsimit të Lartë (ASFHEA) dhe anëtar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Aktualisht një profesor i asociuar i sociologjisë në Universitetin e Birmingham, MB, botimet kryesore të Alpion përfshijnë: Kuponat: Një tragjedi (2001), Kompleksi i të huajve: Artikuj dhe tregime të shkurtra rreth Egjiptit (2002), Nënë Tereza: Shenjtore apo e famshme? (Routledge 2007), Madre Teresa: Santa o Celebrità? (Salerno Editrice 2008), If Only The Dead Could Listen (Globic Press 2008, 2024), Takime me qytetërimet: Nga Aleksandri i Madh te Nënë Tereza (Routledge 2017) dhe Nënë Tereza: Shenjtorja dhe kombi i saj (Bloomsbury Academic 202) , fitues i Çmimit të Ekselencës në Botime të Shoqatës së Botuesve Katolikë (ACP) 2023 për biografitë. Alpion konsiderohet “autori më autoritar në gjuhën angleze” për Shën Terezën e Kalkutës dhe “themeluesi i Studimeve të Nënë Terezës”.

Dr. Gëzim Alpion: Forthcoming lectures on Mother Teresa in Singapore, Chennai and New Delhi – between 29th April and 3rd May

 

VOAL- The prominent Albanian researcher Dr. Gëzim Alpion, author of the book “Mother Teresa – the saint and her nation” will give lectures in Singapore, Chennai and New Delhi from April 29 to May 3:

Forthcoming lectures on Mother Teresa in Singapore, Chennai and New Delhi

 

Gëzim Alpion (PhD)

Associate Professor of Sociology, University of Birmingham, UK

 

 

Singapore:

 

National University of Singapore

 

Topic        Mother Teresa and Multidisciplinarity: A Geopolitical Approach to a Complex Personality

Date         Monday, 29 April 2024

Time         4.00 – 5.30pm

Venue      AS8, Level 4, Seminar Room 04-04, 10 Kent Ridge Crescent, Singapore 119260

Website    https://ari.nus.edu.sg/events/20240429-mother-teresa/

Abstract   Since the publication of Mother Teresa’s personal writings in the 2000s, an increasing number of scholars affiliated with various academic disciplines are engaged in ‘unpacking’ her complex personality to better understand her religious role and international aura. Notwithstanding the tensions between disciplinary ‘purists’ and ‘trespassers’, the growing Mother Teresa scholarships is testimony to the benefits of employing a multidisciplinary approach. Having acknowledged the welcome contribution of recent studies in areas like theology, philosophy, psychiatry, psychology, media studies and celebrity studies, Alpion focuses on the contribution that Sociology, especially Sociology of Religion, can render in throwing light on aspects of Teresa’s life and spirituality that, to this day, are mostly perceived as a ‘monopoly’ of theology. Focusing on Teresa’s interrelated ministry and spiritual darkness, he explores their causality by employing both ‘sociological imagination’ and a biographical approach in the context of an array of interrelated personal, familial and ethno-spiritual milieus. Reassessing her impact on world Catholicism and global geopolitics, Alpion argues that Teresa’s formative years determined her choice of vocation and every decision thereafter, including the current features of the religious order she generated, the Missionaries of Charity.

 

 

 

Chennai:

 

Indian Institute of Technology Madras

 

Lecture     Mother Teresa and the Question of Values in Social Sciences

Date         Wednesday, 1 May 2024

Topic        Mother Teresa and the Question of Values in Social Sciences

Abstract   Gëzim Alpion has been conducting research into the interrelationship between ‘authorship’ and ‘spirituality’ since the early 1990s. Drawing mainly on his work on Mother Teresa, at the start of the talk at IIT Madras, Alpion identifies some of the challenges and benefits of being a multi/interdisciplinary author intimating that searching for Truth remains a demanding endeavour. He then acknowledges the influence of some medieval and modern thinkers on his work – Aquinas, Ibn Khaldun, Weber, Said, Bauman – before highlighting the need to engage anew with the debate about ‘values’, claiming that Humanities and Social Sciences have never been, can never be, completely ‘value natural/free’. He concludes that, like sociologists, scholars affiliated with other academic disciplines too would benefit from more ‘imagination’ to bring about what C. Wright Mills calls the ‘intersection of biography and history’. Being central to his research on Teresa, this interaction, Alpion claims, has been helpful in his ongoing efforts as an author to be a committed, and yet detached, go-between. This role is accomplished better, he believes, if one is prepared to take Tagore’s challenge to serve the country while reserving worship for Right.

 

 

 

New Delhi:

 

Jesus and Mary Colle, Delhi University

 

Date:        3 May 2024

Topic:       Mother Teresa: Saint of India and Saint for the World

Abstract:  Gëzim Alpion has been conducting research on Mother Teresa’s life, work and spirituality from a sociological perspective for over two decades. In his invited talk at Jesus and Mary College, Delhi University, Alpion will initially share with faculty and students some of his published findings before focusing on his work in progress. Alpion contends that Teresa’s ethno-spiritual-familial milieu constitutes the foundation of her lifelong devotion to the poor. In his view, Albanian-born Gonxhe Agnes Bojaxhiu, known to the world in her lifetime as a Living Saint and since her canonisation in 2016 as St Teresa of Calcutta, is a perfect example of how an international personality of her calibre benefits from and enriches the traditions she comes from. Mother Teresa epitomises the best of two ancient nations – her native Albania and adopted India – when it comes to spirituality and compassion. Alpion highlights the need for more research on Mother Teresa’s life and work from academics affiliated with various academic disciplines to explore and implement better her ‘love in action’ philosophy. This, he concludes, will ensure that the world acts more effectively to protect human dignity which Mother Teresa held sacred.

 

 

 

Biography:

 

Gëzim Alpion has a BA from Cairo University and a PhD from Durham University, UK. He is a Senior Fellow of the Higher Education Academy (SFHEA) and a Fellow of the Academy of Sciences of Albania. Currently an Associate Professor of Sociology at the University of Birmingham, UK, Alpion’s main publications include: Vouchers: A Tragedy (2001), Foreigner Complex: Articles and Short Stories about Egypt (2002), Mother Teresa: Saint or Celebrity? (Routledge 2007), Madre Teresa: Santa o Celebrità? (Salerno Editrice 2008), If Only The Dead Could Listen (Globic Press 2008, 2024), Encounters with Civilizations: From Alexander the Great to Mother Teresa (Routledge 2017), and Mother Teresa: The Saint and Her Nation (Bloomsbury Academic 2020), winner of the Association of Catholic Publishers (ACP) Excellence in Publishing Award 2023 for biographies. Alpion is considered ‘the most authoritative English-language author’ on St Teresa of Calcutta and ‘the founder of Mother Teresa Studies’.

Më 22 prill 1904 lindi fizikani i madh Robert Oppenheimer, autor kryesor i bombës së parë automike

VOAL- Robert Oppenheimer ishte një fizikant i rëndësishëm amerikan me origjinë gjermane dhe hebreje. Kontributet e tij në fushën shkencore gjenden mbi të gjitha në kontekstin e mekanikës kuantike: ai ishte i pari që kuptoi efektin e tunelit kuantik, që iu afrua zbulimit të pozitronit, formuloi teoritë mbi shirat e rrezeve kozmike dhe verifikoi kolapsin e yjeve të mëdhenj të shkaktuar nga forca gravitacionale.

Megjithatë, historia e kujton atë mbi të gjitha për pjesëmarrjen në ndërtimin e bombës së parë atomike si pjesë e projektit Manhattan gjatë Luftës së Dytë Botërore; Oppenheimer më vonë pati një krizë ndërgjegjeje që e bëri atë të refuzonte të punonte në bombën me hidrogjen.

Fëmijëria dhe studimet

Julius Robert Oppenheimer lindi më 22 prill 1904 në Nju Jork, i biri i Ella-s, një piktore, dhe Julius, një importues tekstili i pasur hebre, i cili erdhi në Shtetet e Bashkuara nga Gjermania më 1888. Në vitin 1912, familja Oppenheimer u zhvendos në një apartament në Riverside Drive, në Manhattan, një zonë luksoze: dhe me të vërtetë pasuria ekonomike e prindërve të Robertit konfirmohet nga koleksioni i tyre i artit, i cili përfshin vepra të Picasso dhe Van Gogh.

Roberti i vogël, pasi ndoqi Shkollën Përgatitore Alcuin, u regjistrua në Shkollën e Shoqërisë së Kulturës Etike të themeluar nga Felix Adler, i frymëzuar nga lëvizja e Kulturës Etike.

I pasionuar pas letërsisë dhe mineralogjisë franceze, Roberti përfundoi vitin e tretë dhe të katërt në një vit të vetëm.

Më vonë, pasi hyri në Kolegjin e Harvardit në moshën tetëmbëdhjetë vjeç, ai duhej të përballej me një sëmundje mjaft të rëndë: për t’u shëruar, ai u dërgua në New Mexico. Pasi shërimit, ai kompenson kohën e humbur duke studiuar dhe pranohet në Phi Beta Kappa; brenda tre vjetësh, ai u diplomua me lavde.

Në vitin 1924 mësoi se ishte pranuar në Kolegjin Christ’s, Kembrixh; prandaj, ai i shkroi Ernest Rutherford për të kërkuar leje për të punuar në Laboratorin Cavendish. Marrëdhënia me Radhërfordin shpejt përfundon, por në fund Robert Oppenheimer arrin të kontaktojë me J. J. Thomson. Pavarësisht konfliktit me mësuesin e tij, Patrick Blackett, Oppenheimer ia arrin qëllimit.

Në vitin 1926 ai vazhdoi studimet në Institutin Georg-August në Göttingen dhe pak më pas dërgoi një artikull me titull “Teoria kuantike e spektrave të vazhdueshme” në një revistë shumë autoritare gjermane, “Zeitschrift fuer Physik”.

Në vitin 1927 ai mori doktoraturën, duke krijuar marrëdhënie të ngushta me disa fizikantë evropianë. Për më tepër, në këtë periudhë ai u shqua për kërkimet e tij, të cilat synonin të lehtësonin hetimin e spektrave molekularë; dhe një pikë referimi për të gjithë studiuesit e angazhuar në sektorin molekular bëhet përafrimi Born – Oppenheimer, një traktat që ai e shkroi me bashkëpunimin e Max Born.

Zbulimet e para të rëndësishme shkencore

Në vitin 1928, fizikani i Nju Jorkut zbuloi efektin e tunelit (i cili më vonë do të ishte baza për funksionimin e transistorëve me një elektron dhe mikroskopët skanues të tunelit): ai ia bëri të njohur botës shkencore në mars falë një artikulli të botuar në “Proceedings of the National Academy of Sciences” “Proceedings”, i cili shpjegon se elektronet mund të çlirohen nga bërthama origjinale edhe me një fushë elektrike të dobët.

Në muajt e parë të vitit 1929, ndërsa vlerësonte disa oferta nga Shtetet e Bashkuara, Robert Oppenheimer vendosi të ndalet në Zyrih së bashku me Wolfgand Pauli: në këtë periudhë komuniteti shkencor po debatonte teorinë kuantike të elektronit të Paul Dirac.

Pikërisht në këtë kontekst Oppenheimer i afrohet shumë zbulimit të pozitroneve, grimcave me masë të barabartë me masën e elektroneve.

Më vonë u kthye në Amerikë, ku e ndau kohën e tij midis Institutit të Teknologjisë në Kaliforni dhe Universitetit të Berklit, i angazhuar si mësues i fizikës teorike dhe si studiues; i kushtohet studimit të përshpejtuesit të grimcave dhe pasojave të mundshme që rrjedhin nga përdorimi i deuteroneve në bombardimin e bërthamave të rënda.

Në fund të viteve 1930 ai botoi “Tkurrje gravitacionale”, në bazë të së cilës ai hodhi bazat teorike në fazat përfundimtare të proceseve yjore dhe avancoi hipotezën e ekzistencës së vrimave të zeza dhe yjeve neutron.

Projekti Manhattan dhe bomba atomike

Në vitin 1942 ai u thirr nga qeveria amerikane për të drejtuar Projektin Manhattan, dhe për ta bërë këtë ai vendosi të thërrasë fizikanët bërthamorë më të rëndësishëm në botë.

Projekti Manhattan çoi në zhvillimin dhe prodhimin e bombave të para atomike që u lëshuan gjatë Luftës së Dytë Botërore: Oppenheimer ishte përgjegjës për drejtimin shkencor, ndërsa gjeneralit Leslie Groves iu caktua koordinimi administrativ dhe menaxhues.

Oppenheimer-it, në veçanti, i kërkohet të studiojë nëse një armë atomike është e realizueshme: prandaj ai fillon të punojë në çështjen e difuzionit të neutroneve në një reaksion zinxhir (me bashkëpunimin e Robert Serber, nga Universiteti i Illinois) gjithashtu duke vënë në pikëpyetje hidrodinamikën dhe efektet që mund të shkaktojë shpërthimi që rezulton nga reaksioni zinxhir.

Në qershor të vitit 1942, Oppenheimer mblodhi teoricienë si Edward Teller, Hans Bethe, Richard Tolman dhe Felix Bloch në Universitetin e Kalifornisë, të cilët vendosën fizibilitetin e një bombe me ndarje: ishte hapi i parë drejt ndërtimit të bombave atomike.

Pas hedhjes së bombave në Japoni, Hiroshima dhe Nagasaki, Roberti është i vetëdijshëm për përgjegjësitë e tij: pas përfundimit të luftës, në fakt, pasi u emërua kryetar i komitetit këshillues të komisionit të energjisë atomike, ai do të kundërshtojë ndërtimin e bombës me hidrogjen.

“Fizikanët e kanë njohur mëkatin” – ishte komenti i tij pas shpërthimit të bombës në Hiroshima. Vetëm njëzet ditë më parë, gjatë testit të Trinitetit, ai kishte shqiptuar një frazë tjetër të tmerrshme, të marrë nga Bhagavadgita (teksti i shenjtë i hinduizmit): “Unë jam bërë Vdekja, shkatërruesi i botëve”.

Në vitin 1963 iu dha çmimi Enrico Fermi, si simbol i një lloj rehabilitimi historik.

Robert Oppenheimer vdiq në moshën 61-vjeçare më 18 shkurt 1967, në Princeton.

Në vitin 2023 u publikua biografia për historinë e tij: “Oppenheimer” me skenar dhe regji nga Christopher Nolan, me Cillian Murphy në rolin e protagonistit./Elida Buçpapaj

Zbulohet vrima e dytë e zezë më e madhja në Rrugën e Qumështit

VOA/Marrë nga Reuters

Astronomët kanë zbuluar një vrimë të zezë me një masë rreth 33 herë më të madhe se ajo e Diellit, më e madhja që gjendet në galaktikën tonë të njohur si “Rruga e Qumështit”. Një vrimë tjetër e zezë, supermasive, gjendet në qendër të galaktikës sonë.

Vrima e zezë e sapo identifikuar ndodhet rreth 2000 vite dritë nga Toka, relativisht afër në aspektin kozmik, në konstelacionin Aquila dhe ka një yll shoqërues që rrotullohet rreth saj, thanë studiuesit të martën. Një vit dritë është distanca që përshkon drita gjatë një viti, rreth 9.5 trilionë km.

Vrimat e zeza janë pjesë e hapësirës në univers ku graviteti është aq i fuqishëm sa edhe drita nuk mund të shpëtojë, çka e bën të vështirë zbulimin e tyre.

Kjo vrimë e zezë u identifikua përmes vëzhgimeve të bëra nga misioni Gaia i Agjencisë Evropiane të Hapësirës, pasi shkaktoi lëkundjen e yllit që e shoqëron atë. Misioni Gaia po harton një regjistër madhor të yjeve.

Për verifikimin e masës së vrimës së zezë u përdorën të dhëna nga teleskopi shumë i madh i Observatorit Evropian Jugor me bazë në Kili dhe observatorë të tjerë tokësorë.

“Kjo vrimë e zezë nuk është vetëm shumë masive, por edhe shumë e veçantë në shumë aspekte. Në të vërtetë është diçka që kurr nuk e prisnim ta zbulonim”, thotë Pasquale Panuzzo, inxhinier kërkimor në agjencinë franceze të hulumtimeve CNRS, që punon në Observatorin e Parisit. Ai është autori kryesor i studimit të botuar në revistën “Astronomy & Astrophysics”.

Një nga veçoritë është se vrima e zezë, e quajtur Gaia BH3, dhe ylli i saj shoqërues po udhëtojnë brenda galaktikës në drejtim të kundërt të mënyrës se si yjet sillen zakonisht në orbitat e tyre në Rrugën e Qumështit.

Gaia BH3 ndoshta u formua pas shpërbërjes së një ylli që ishte rreth 40 herë më masiv se dielli, thanë studiuesit.

Vrimat e zeza që formohen nga shpërbërja e një ylli të vetëm quhen vrima të zeza yjore. Gaia BH3 është vrima e zezë yjore më e madhe që njihet deri tani, sipas astronomit dhe bashkautorit të studimit Tsevi Mazeh nga Universiteti i Tel Avivit në Izrael.

Kur ylli në fjalë shpërtheu në fund të jetëgjatësisë së tij, fenomen që njihet si supernova, një pjesë e materialeve përbërëse u përhapën në hapësirë, ndërsa pjesa e mbetur shpërtheu dhunshëm duke krijuar vrimën e zezë. Universi mendohet se ka një moshë prej 13.7 miliardë vitesh.

Ylli shoqërues i vrimës së zezë, Gaia BH3, është po aq i vjetër sa ylli tjetër që shpërtheu dhe është rreth 76% e masës së diellit dhe pak më i ftohtë, por ka një ndriçim rreth 10 herë më të lartë.

Ylli rrotullohet rreth vrimës së zezë në një orbitë eliptike në një distancë rreth 4.5 herë të madhe se ajo midis Tokës dhe Diellit, matje që quhet si njësi astronomike, shkurtimisht AU dhe 29AU. Për krahasim, Jupiteri rrotullohet rreth pesë AU nga Dielli dhe Neptuni rreth 30 AU.

“Zbulimi befasues për mua ishte fakti se përbërja kimike e këtij ylli shoqërues nuk tregon asgjë të veçantë, kështu që nuk u ndikua nga shpërthimi i supernovës së vrimës së zezë”, tha astronomia dhe bashkëautorja e studimit Elisabetta Caffau, e cila punon me Observatorin e Parisit.

Shkencëtarët nuk janë të sigurt se sa të mëdha mund të jenë vrimat e zeza yjore. “Masa maksimale e një vrime të zezë yjore është çështje e debatit aktiv shkencor”, tha shkencëtari Panuzzo.

“BALLKANI” I PANO HALLKOS NË VLORË- Nga Albert HABAZAJ

 

Veprimtaria e përurimit të monografisë “Ballkani, viktimë e Gjeopolitikës” e studiuesit Pano Hallko u zhvillua në sallën e madhe “Rilindja” të Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, të shtunë e 13 prillit 2024, ora 11:00 në kujdesin e Këshillit të Profesorëve të këtij institucioni të lartë arsimor në bëshkëpunim të autorit dhe Bibliotekës Shkencore “Nermin Vlora Falaschi” të Universitetit me Fakultetin e Shkencave Humane, Departamentin e Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë, Qendrën e Studimeve Albanologjike dhe Ballkanistike, Shoqatën Kulturore Atdhetare “Labëria”, dega Vlorë dhe Shoqatën e Shkrimtarëve dhe Artistëve “Petro Marko” Vlorë.
Moderator i veprimtarisë ishte MSc. Albert Habazaj përgjegjës i Bibliotekës Shkencore, Universiteti “Ismail Qemali” dhe kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Artistëve “Petro Marko” Vlorë, i cili mbajti dhe fjalën e parë.
Në Vlorë u realizua një veprimtari serioze, e bukur dhe mbresëlënëse me këtë program:
Përshëndetje nga Ahmet Demaj, kryetar i Shoqatës Atdhetare – Kulturore “Labëria” – “Nderi i Kombit”, Dega Vlorë; publicist, mësues veteran;
– Diskutimi kryesor: Ambasador Shaban Murati “Mjeshtër i Madh në Diplomaci”;
Prof. Dr. Bardhosh Gaçe, pedagog DGJSHL në FSHHD; studiues;
Prof. Dr. Rami Memushaj, gjuhëtar;
Doc. Odise Çaçi, historian, ish – pedagog dhe zyrtar i UV;
Intelektuali vranishnjot Bardhosh Mici;
Përëshëndetën Sejmen Gjokoli dhe Kristo Çipa;
Falënderime nga autori, i cili, me dorë në zemër tha, sa për 1000 fjalë, vetëm kaq: FALEMINDERIT!
Në fund, një grup artistësh popullorë me Tomor Lelon, Nazif Çelën, Vendim Kapajn, Bejushe Barjamin, Viron Lacin, Nuro Shkurtin, Lavdosh Shkurtin, Bilbil Bashën, Kristo Çipën, Hiqmet Imamin, Albert Habazajn, artistin e ri Erges Limaj, si dhe veteranin e këngës së Vranishtit Lesko Çeloleskaj e zbukuruan këtë mjedis të veçantë akademik, dhe i dhanë një frymë shpirti me disa këngë të bukura labe, siç dinë të këndojnë bilbilat e Labërisë.
Në këtë aktivitet marrin pjesë pedagogë, studentë, poetë, shkrimtarë dhe artistë të qytetit intelektualë, studiues, personalitete të kulturës, të dipomacisë, të historisë lokale dhe kombëtare.
PANELI:
Pano HALLKO
Shaban MURATI
Rami MEMUSHAJ
Ahmet DEMAJ
Bardhosh GAÇE
Odise ÇAÇI
Bardhosh MICI
Albert HABAZAJ

Vlorën edhe Vlorën
Thelb e kam në zemër,
Ditën e kam dritë
Natën e kam ëndërr…

E bëra jo më kot këtë parantezë shpirti me vargjet e Xha Aliut tonë, Aristokratit të Lirikës Shqiptare, sa të lirikës atdhetare, po aq të asaj dashurore.
Të nderuar pjesëmarrës! Ndihem i nderuar para autoritetit tuaj qytetar dhe shkencor, po aq edhe Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë, që me nismën e këshillit të Profesorëve po zhvillon sot në mjediset e sallës së madhe të Konferencave përurimin e një libri të veçantë, monografinë “Ballkani, viktimë e gjeopolitikës” me autor Pano Hallkon, studiuesin vlonjat, me origjinë nga Vranishti i Himarës labe. Pas vëmendjes që tërhoqi me dy librat: “Shqipëri të paça ligjet” (2020) dhe “Greqia dhe Shqipëria, siç nuk duhet të jenë” (2020), autori e ngre stekën botimore, sepse e njeh vetveten dhe ç’ka shkruan. Libri që përurojmë sot në Vlorë “Ballkani – viktimë e gjeopolitikës” me një material të ngjeshur në 371 faqe, që vjen si botimi më i arrirë i autorit dhe i pari e ndoshta ndër më të mirët që rrok tema të nxehta e të vështira nga fusha e gjeopolitikës, e marrëdhënieve ndërkombëtare, në funksion të të cilave vë njohuritë historike të tij që ka fusha e historisë rajonale dhe politikës botërore. Ky libër ka bërë jehonë në Tiranë, në Akademinë e Shkencave, në Akademinë e Sigurisë e gjetkë, ka bërë bujë të madhe në medie që nga “Gazeta shqiptare”, “Telegraf”, “Dita”, “Sot” etj. apo portale si “Fjala e Lirë”, “Destinacion”, “Albspirit” etj. Por studiuesin tonë e gërryente përbrenda brenga: “Mirë, o mirë Metropoli, po Vlora ime çdo të thotë?!” Vlorën edhe Vlorën e donte se s’bën studiuesi lab i marrëdhënieve ndërkombëtare dhe ja, ia arriti kësaj dite në Vlorën e tij, në Vlorën tonë të na nderojë së bashku me autoritete të larta si diplomati Shaban Murati, Prof. Rami Memushaj.
Personalisht unë librin e kam marrë më 17 Dhjetor 2023 në Tepelenë gjatë zhvillimit të punimeve të Kuvendit të VII të Shoqatës Atdhetare – Kulturore “Labëria” – “Nderi i Kombit”. Nuk kam pse ta fsheh që e kam lexuar me kërshëri dhe interes, saqë i kam përtypur për të formatuar mendimin tim për objektin e studimit dhe tërësinë strukturore të lëndës që na dhuron autori atdhetarisht, por së pari vërtetetësisht.
Mendoj se me këtë libër Pano Hallko ka dhënë një ndihmesë të çmuar në botimet e fushës së marrëdhënieve ndërkombëtare, duke pasur në sy marrëdhëniet ndërkufitare dhe gjitoninë rrotull. Të kuptohemi, nuk kemi të bëjmë me një tekst historie, por me një libër nga fusha e marrëdhënieve ndërkombëtare, ku ngushtësisht rroket tema e marrëdhënieve ndërballkanike, si dhe një këndvështrim i ri për mendimin ende të brishtë gjeopolitik të rajonit tonë. Ndërkohë, njohja dhe studimi i mirë i historisë, njohja dhe përdorimin korrekt i disa gjuhëve të huaja, sidomos jeta refugjate në Greqi dhe në vijim puna e tij si emigrant dhe refleksionet situatacionale në vijimësi janë përparësi për këtë studim të rëndësishëm, që po e ballafaqon faqebardhë në bashkësitë horizontale dhe organizmat vertikale. (Domosdo janë 30 vjet punë, po punë siç di të bëjë Pano Hallkokondi).
Për mua, autori Pano Hallko ka 3 cilësi që dallohet në botën shkrimore shqiptare: është studiues këmbëngulës dhe i vëmendshëm, guximtar i fjalës dhe mentar serioz, që e mat fjalën 7 herë ta thotë e ta shkruaj 1 herë, duke i vënë në fund vulën e tij.
Vlera e këtij libri ravijëzohet në disa piketa, por fakti që autori plugon thellë në gjenezën e Mëhallës sonë të Ballkanit, gjendjen sociale dhe përditësimin krahasimtar të ngjarjeve, datave, personazheve historikë a shteteve me ndikim, si dhe pjesëtarëve të ndikuar a shteteve të tillë. Është një ndihmesë parësore në fushën delikate por shumë të rëndësishme të diplomacisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare. Nuk ka popuj të këqinj, ka politika të liga. Popujt, kudo në vbotën e qytetëruar, jo vetëm në Ballkanin tonë, janë të mirë. Të mëdhenjtë për interesat të tyre të vogla e të ngushta e bëjnë kur u do qejfi fuçi baroti.
Por “Fatet e shtetit fillestar shqiptar të Shqipërisë janë vendosur historikisht nga Fuqitë e Mëdha – shkruan autori – Ballkani ka qenë viktimë e Gjeopolitikës, por Shqipëria ka qenë viktimë e shovinizmit të fqinjëve tanë vertikalë”. Dhe më tej me humor të hidhur shkruan: “Helsinki na paska pasur ndërmend, atëherë kur ne nuk e dinim se ai ekzistonte” (f.10).
Mund të mos jesh plotësisht dakord me idetë, tezat apo interpretimet e autorit të këtij studimi, – thekson diplomati i karrierës, gazetari dhe publicisti poliedrik, Shaban Murati – por duhet thënë se me këndvështrimin e tij këmbëngulës, kërkues dhe me mënyrën interesante të analizës verbale dhe horizontale të gjeopolitikës ballkanike, autori krijon kushtet për një debat të vërtetë në fushën e historiografisë dhe diplomacisë, si rrugë për tek e vërteta e kuptimit dhe e reagimit të mendimit politik dhe diplomatik shqiptar (f.16).
Përveç lëndës që na paraqet, autori shfrytëzon një bibliografi serioze dhe të pasur, ç’ka më jep mundësinë si bibliograf, që të shprehem se nga studiuesi Pano Hallko, bibliotekat tona dhe ato institucionale pasurohen me një monografi shkencore ku ndërthuren disa disiplina në funksion të objektit të punimit, marrëdhëniet ndërballkanike.
Shqetësimi i rëndë që përjetojmë në rrjedhat e historisë përgjatë kohës është se Ballkani ende po ngelet viktimë e gjeopolitikës apo asaj meskine primitive, sa e sa herë arenë e kësaj gjeopolitike agresivisht fatale, ku në finale Ballkani ka humbur egërsisht, tragjikisht, pameritueshëm.
Ky libër më motivon që një ditë Ballkani ynë të zerë vendin e duhur, pse jo, si lider i gjeopolitikës, se i takon, se e meriton tash sa kohë. Unë kam besim edhe ky libër i Panos më mbush…, më frymëzon, sikur të isha një entuziast romantik.
Pano Hallko na kujton që është koha për një kushtrim kombëtar, i cili zanafillën duhet ta ketë tek një autokushtrim: “Do të dimë të krenohemi me Naimin, kur të vëmë në zbatim Porosinë e Madhe të tij: “Atë notë që t’i vendosim ne vetes, atë notë do të na vendosin të tjerët ne”” (f. 364).
Nuk mund të rri pa përmendur edhe një ndjenjë, mbushur sa me trishtim, aq me krenari, që përjetova, kur pasi mbarova librin, lexova kushtimin e autorit, që gjithësecilin nga ne punëtorët e mirë të penës, me veçoritë specifike që kemi, na mbush me gurrën e dinjitetit familjar: “Ia kushtoj këtë libër Familjes sime, e cila tre herë përjetoi mjerimin ekonomik, për shkak të analizave të mia në shtypin e përditshëm. Sepse mynafikët e pushteteve mernin hak, duke më pushuar nga i vetmi “biznes” që pata në jetë, nga puna e shtetit”…
Nuk është synimi i këtij shkrimi të bëj jetëshkrimin e autorit apo të merrem me ravijëzimin e intetitetin gjeografik të Panos, por mendoj që në formimin e tij atdhetar si pishtar i së vërtetës dhe rreptësisht vetëm asaj, vendlindja e madhe Vlora e Flamurit dhe Labëria me histori e këngë i kanë lënë gjurmët e duhura tek ky studiues. Kujtesa historike na vjen e gjallë dhe jehon me kumbim logjik: “Që në Gumenicë e lart’/ Himarë i thonë çdo fshat…”. Nuk është fjala për Gumenicën e Lumit të Vlorës, por për atë Gumenicën historike, që ka ngelur jashtë kufijve jugorë të kësaj Shqipërize zyrtare… Dikur Labëria quhej Himarë dhe kishte 73 fshatra. Kur themi Himarë kuptojmë Labërinë, kur themi Labëri, jo vetëm me gjuhën historike, por edhe me gjuhën e së vërtetës jetësore nënkuptojmë Himarë. Labëria dhe Himara janë sinonime të njëra-tjetrës.
Në fundmi, në thellimin e duhur të identitetit gjeografik, vlonjati labo-himariot Pano Hallko është një vranishtnjot i devotshëm dhe Vranishti është gurra, qeliza e tij. Në syrin tim, Vranishti është një kapetanatë trimërie dhe mendimi emancipues e përparimtar, që Panon e bën krenar, por jo mendjemadh dhe e motivon për punë të mira dhe të dobishme.

NASA zbulon shpërthimin kozmik më të ndritshëm të regjistruar ndonjëherë

Studiuesit kanë zbuluar shkakun e shpërthimit më të ndritshëm të dritës të regjistruar ndonjëherë, sipas BBC.

Por, duke e bërë këtë ata janë përballur me dy mistere të mëdha, duke përfshirë një që hedh dyshime se nga vijnë elementët tanë të rëndë – si ari.

“Shpërthimi i dritës, i studiuar në vitin 2022, tani dihet se kishte një yll shpërthyes në zemrën e tij”, thanë studiuesit.

Por ai shpërthim, në vetvete, nuk do të kishte qenë i mjaftueshëm për të ndriçuar kaq shumë.

“Teoria jonë aktuale thotë se yje të tillë shpërthyes, të njohur si supernova, prodhojnë gjithashtu të gjithë elementët e rëndë në univers si ari dhe platini”, sipas studiuesve.

Por ekipi nuk gjeti asnjë nga këta elementë, duke ngritur pyetje të reja se si prodhohen metalet e çmuara.

Profesoresha, Catherine Heymans e Universitetit të Edinburgut dhe Astronomi Royal i Skocisë, i cili është i pavarur nga ekipi hulumtues, tha se rezultatet si këto ndihmojnë për të çuar shkencën përpara.

Shpërthimi u zbulua nga teleskopët në tetor 2022. Ai erdhi nga një galaktikë e largët 2,4 miliardë vite dritë larg, duke lëshuar dritë në të gjitha frekuencat. Por ishte veçanërisht intensiv në rrezet e tij gama, të cilat janë një formë më depërtuese e rrezeve X.

Shpërthimi i rrezeve gama zgjati shtatë minuta dhe ishte aq i fuqishëm saqë ishte jashtë shkallës, duke mposhtur instrumentet që mundësuan zbulimin e tyre.

Të dhënat treguan se shpërthimi ishte 100 herë më i ndritshëm se çdo gjë që ishte regjistruar ndonjëherë më parë, duke u quajtur në mesin e astronomëve si “Brightest Of All Time” ose B.O.A.T.

Shpërthimet e rrezeve gama lidhen me shpërthimin e supernovave, por kjo ishte aq e ndritshme sa nuk mund të shpjegohej lehtë.

“Nëse do të ishte një supernova, do të duhej të kishte qenë absolutisht e madhe”, sipas teorisë aktuale.

Shpërthimi ishte aq i ndritshëm sa fillimisht i mahniti instrumentet në teleskopin hapësinor James Webb të NASA-s (JWST).

Shpërthime të tilla të fuqishme llogariten të ndodhin një herë në 10,000 vjet.bw

Zbuloi “grimcën e Zotit”, ndërron jetën në moshën 94-vjeçare shkencëtari britanik

Peter Higgs, i cilësuar si gjigant i shkencës britanike që thuhet se ka zbuluar “grimcën e bozonit Higgs”, e cila ndonjëherë njihet edhe si “grimca e Zotit”, ka vdekur në moshën 94-vjeçare. Ai u nderua me çmimin Nobel për Fizikë në vitin 2013 për punën e tij revolucionare që tregon se si bozoni ndihmon në lidhjen e Universit së bashku. Një deklaratë nga Universiteti i Edinburgut tha se ai vdiq në qytet të hënën.

Universiteti e quajti atë një “shkencëtar me të vërtetë të talentuar, vizioni dhe imagjinata e të cilit kanë pasuruar njohuritë tona për botën që na rrethon”. Në vitet 1960, Higgs dhe fizikanë të tjerë punuan mbi një ide për të shpjeguar pse blloqet ndërtuese të Universit kanë masë. Në vitin 2012 shkencëtarët duke përdorur Përplasësin e Madh të Hadronit në Organizatën Evropiane për Kërkime Bërthamore (Cern) në Zvicër më në fund e zbuluan atë – ata e quajtën atë “bozoni i Higgsit”.

Një vit më vonë puna e Higgsit u njoh në çmimin e tij Nobel, të cilin ai e ndau me Francois Englert të Belgjikës.bw

Nuk mund të shkruhet “Historia e shqiptarëve” për aq kohë sa Dodona të pretendohet në vendin e gabuar dhe Epirit t`i mohohet përkatësia pellazgo-ilire Nga Kujtim Mateli

 

Epiri dhe Dodona njihen në botën akademike perëndimore dhe më gjerë me përkatësi helene, në kundërshtim me burimet historike që i kanë njohur si pellazgo-ilire. Të gjithë autorët e antikitetit e kanë vendosur kufirin verior të Helladës me Gjirin e Ambraqisë, kurse grekët e sotëm kërkojnë t`i japin Epirit një qytetërim helen 4.000 vjeçarë. Këto paradokse të pretendimeve helene e kanë tjetërsuar historinë dhe qytetërimin e Epirit. Po si kanë mundur helenët që të bindin botën akademike perëndimore dhe më gjerë duke i shitur pretendimet e tyre absurde si shkencore? Në këtë tjetërsim të Epirit nga pellazgo-ilire në helene përgjegjësinë kryesore e kanë institucionet shkencore të trojeve shqiptare dhe veçanërisht ato të Shqipërisë që kurrë nuk i kanë kundërshtuar pretendimet e tyre absurde, por duket sikur ka një dakordësi midis akademikëve të Tiranës dhe atyre të Athinës. Nuk njihet që nga krijimi i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë (1972) dhe deri më sot një debat shkencor midis këtyre dy akademive edhe kur pretendimet e Athinës në librin “Epirus 4000 years of greek histori and civilization” (Epiri 4000 vjet histori dhe qytetërim grek), Athinë 1997, janë pretendime shoviniste, lehtësisht të rrëzueshme, që nuk kanë asgjë të përbashkët me të vërtetën historike.
Po si arriti Athina akademike të bind institucionet shkencore perëndimore për ta njohur Epirin pellazgo-ilir si qytetërim dhe kulturë helene? Përgjigjia është se gjithçka ka ndodhur nga tjetërsimi i të vërtetave historike.
Manipulimi i parë ka të bëjë vendndodhjen e Dodonës.
Vendosja e Dodonës në luginën e Carakovistës nuk u bë mbi bazën e ndonjë hipoteze ku ndonjë dëshmi e autorëve të antikitetit ta vendoste Dodonën në mes të Epirit apo topografia që ata paraqesin të përputhej me luginën e Carakovistës. Prandaj Konstantin Karapanos e fillon studimin e tij kështu:
“Tempulli i Dodonës, me gjithë famën e tij, deri më tani ishte pothuajse i panjohur. Autorët grekë dhe latinë na japin informacione shumë të paplota, të cilat nuk janë të mjaftueshme për të na dhënë një ide se çfarë ai ishte, as për të na treguar vendin e saktë të vendndodhjes së tij.”
Sipas vetë Karapanos, nuk u gjendën burime të autorëve të antikitetit që ta vendosnin Dodonës në luginën e Carakovistës. Ky pohim i Karapanos është i vërtetë, sepse autorët e antikitetit e kanë vendosur Dodonën në veri të Epirit, në tokën e Molosisë, kurse lugina e Carakovistës ndodhet në mes të Epirit. Një njeri me logjikë normale nuk mund ta pranojë që dëshmitë e autorëve të antikitetit ta vendosnin Dodonën në veri të Epirit dhe gjetjet arkeologjike të gjendeshin në mes të Epirit.
Vendndodhja e Dodonës në jugperëndim të Janinës, në luginën e Carakovistës, është kundërshtuar së pari nga Zoto Mollosi dhe Sami Frashëri. Zoto Mollosi, që duhet të jetë njohur mirë me rezultatet e Karapanos, thotë: “Këto nuk kënaqin asnjë shkrimtar të ri grek, veçse disa shkrimtarë të huaj sipërfaqësorë që nuk e vizituan këtë vend dhe nuk e studiuan truallin e Epirit”
Edhe Sami Frashëri ishte i bindur që Dodona nuk ndodhej në jugperëndim të Janinës:
“Z. Karapano prej Arte, prezanton se, pas disa gërmimeve dhe vjetërsinave arkeologjike të zbuluara ndërmjet Janinës dhe Artës, Dodona duhet të jetë atje e për këtë ka botuar edhe disa broshura; por ky vend nuk përputhet me karakteristikat që na njoftojnë Omiri, historianët e poetët e tjerë të lashtë. Omiri e karakterizon Dodonën me frazat: “shumë në veri”. “tepër e ftohtë dhe me borë”. dhe “shumë e lartë”.
Të dy autorët kanë qenë të qartë në ngritjen e hipotezës se Dodona nuk ndodhej në jugperëndim të Janinës. Dodonën në luginën e Carakovistës nuk e vërtetojnë jo vetëm burimet historike, por as gjetjet arkeologjike. Në të gjitha ato gjetje arkeologjike nuk u gjend asnjë dëshmi që të vërtetonte se ky qytet i përkiste Dodonës. Mundësia e dytë ishte që në ato gjetje arkeologjike të vërtetohej se ky qytet nderonte Di Dodonen. Gjetjet arkeologjike, të zbuluara prej Karapanos dhe arkeologët pas tij, vërtetuan se atje nderohej Di Nao, që do të thotë se kemi të bëjmë me një qytet që nuk ishte ai i Dodonës.
Manipulimi i dytë ka të bëjë me përkatësinë etnike të Dodonës.
Autorët e antikitetit kanë provuar një vazhdimësi të Dodonës si pellazge dhe Epirin si pjesa e mbetur e Pellazgjisë, ku fiset helene nuk arritën dot të shtriheshin në Epir. Kjo vërtetohet me dëshmitë e autorëve të antikitet që në Epir si koloni helene përmendin atë të Ambraqisë. Koloni quhet një fis i huaj i vendosur në tokën e dikujt tjetër. Atëherë Ambraqia nuk do të quhej koloni, në qoftë se Epiri do t`i përkiste Helladës, sepse do të ishin në tokën e tyre.
Po cilat janë argumentet me të cilat helenët e kanë pretenduar Dodonën si faltoren e tyre? Ato janë katër dhe i ka formuluar Konstatin Karapanos. Dodona është helene:
1-sepse faltorja e Delfit ka qenë një faltore helene që i kushtohej Apollonit, atëherë dhe faltorja e babait të tij, Zeusit të Dodonës, është një faltore helene.
2- sepse Dodona ka qenë e respektuar në botën Helene, që vërtetohet nga dhuratat që kanë dërguar në Dodonë.
3- sepse orakulli i Dodonës ka qenë konsultuar deri në shkatërrimin e tij, jo vetëm nga banorët e vendeve përreth, por nga të gjithë popujt e Greqisë.”
4- sepse Dodona ka ushtruar ndikim mbi metrikën dhe muzikën greke.
Karapanos quan provë adhurimin apo admirimin që helenët kanë patur për Dodonën.
As atëherë, as në ditët e sotme, të adhurosh diçka apo dikë nuk do të thotë se të përket ty. Arsyetime të tilla si: meqë Delfi ku nderohej Apolloni ishte një faltore helene, atëherë dhe Dodona ku nderohej Zeusi, babai i Apollonit, është një faltore helene, i kapërcen kufijtë e absurditetit. Hyjnitë nuk kanë trashëgimi biologjike si njerëzit.
Po aq absurd është dhe pretendimi se Dodona është helene, sepse ka ushtruar ndikim mbi letërsinë dhe muzikën greke. I ndikuari nuk mund të pretendojë identitetin e Ndikuesit. Është njësoj sikur ne shqiptarët të pretendojmë se Italia është pjesë e Shqipërisë, meqë muzika italiane ka patur ndikim në muzikën shqiptare. Në ato që thotë Karapanos ka një të vërtetë: që qytetërimi helen e ka zanafillën te qytetërimi i Dodonës, pra, te qytetërimi pellazgo-ilir.
Asnjëra prej atyre që sjell Karapanos nuk është provë, por opinion që është ngritur nga lakmia për ta quajtur Dodonën si produkt të etnisë helene. Lind një pyetje.
Po autorë të tjerë helenë a kanë sjellë ndonjë provë që ta vërtetonin Dodonën si helene? Përgjigjia është se autorët e tjerë pas tij u janë shmangur sjelljes së provave, por e kanë marrë si të mirëqënë faltoren e Dodonës si helene.
Arsyeja e mungesës së këtyre provave është se autorët e antikitetit e kanë quajtur Dodonën ndërtim pellazgjik që nga koha e themelimit të saj, e kanë quajtur pellazge përgjatë gjithë antikitetit. Dodona u bë pjesë e Ilirisë pas pushtimit romak. Që do të thotë se zotëruesit e Dodonës kanë qenë pellazgët dhe ilirët. Arsyetimi i lakmitarëve helenë bëhet akoma më absurd, kur Dodona që ata pretendojnë në luginën e Carakovistës, nuk është Dodona, por qyteti-seli, i ndërtuar për institucionet epirote. Që do të thotë se gjetjet arkeologjike nuk i përkasin Dodonës, rrjedhimisht dhe formulimi se Dodona është helene është një absurditet që i ka dëmtuar dhe po i dëmton rëndë institucionet shkencore, sepse e kanë tjetërsuar dhe shtrembëruar historinë.
Manipulimi i tretë ka të bëjë me manipulimin që lidhet me banorët e Epirit nga pellazgo-ilir në helenë. Gërmimet arkeologjike në luginën e Carakovistës të bëra prej Karapanos dhe ekspozimi i tyre para opinionit shkencor dhe atij publik vërtetuan se ky qytet nuk i përkiste botës helene, por asaj pellazgo-ilire, që ka lidhje të ngushta me banorët e Shqipërisë së Jugut edhe në ditët e sotme. Autorët e antikitetit e kanë vendosur kufirin midis Epirit pellazg dhe Helladës me Gjirin e Ambraqisë. Le të kujtojmë gjeografin Skylaks Kariandensis shek. VI para Krishtit, (i quajtur dhe Pseudo-Skylaks) i cili shkruan: “Pas Molosisë vjen Ambraqia, qytet helen, i cili ndodhet tetëdhjetë stade larg detit. Nga këtu fillon Hellada…” Por edhe autorët e tjerë pas tij si: Efori, Polibi, Straboni etj., madje deri ne shekullin e XIX, e kanë vendosur kufirin midis Epirit dhe Helladës me Gjirin e Ambraqisë.
Në gjithë këtë manipulim ka një zgjidhje dhe kjo fatmirësisht është në dorën e shqiptarëve. Dodona ndodhet në Dëshnicë të Përmetit dhe konkretisht, në shpat të malit Trebeshinë, në juglindje të tij, në perëndim të qytetit të sotëm të Këlcyrës, ku ndodhet kalaja antike dhe poshtë saj një qytet antik me rreth 600 rrënoja; lumi i Dëshnicës 13 km i gjatë si dhe fusha e Këlcyrës me përmasa afërsisht 6 km x 1.5 km. Ky vend përmbush të gjitha të dhënat topografike që kanë dhënë autorët e antikitet se qyteti i Dodonës ndodhej në shpat të malit, në kufijtë e fushës Hellopia dhe lumit Dodon ku gjendej orakulli i lisit. Gjetjet arkeologjike, të gjetura në mënyrë të rastësishme, e plotësojnë më së miri jetëgjatësinë e Dodonës: një sëpatë guri e kohës eneolitike, dy varre ku janë gjendur dy armë bronzi që arkeologët i kanë datuar të shekujve XIV-XIII para erës sonë, medaljoni i mbretit të Maqedonisë, i Perseut, një monedhë e periudhës së vonë romake, si dhe disa furra për prodhimin e qeramikës të gjendura në fushën e Këlcyrës, të datuara si të mijëvjecarit të dytë para Krishtit, e japin të plotë jetëgjatësinë e Dodonës nga eneoliti deri në shekullin e IV pas Krishtit.
Por krye dëshmia që e ka bërë tezën mbi vendndodhjen e Dodonës në Dëshnicë të Përmetit të plotë dhe të sigurt, gjendet te burimet e periudhës romake që lidhen me kohën e perandorit Teodosi I. E gjithë gjeografia fizike e perandorisë romake është e dokumentuar plotësisht, ku Dodona dhe mali Tomar vendosen në luginën e lumit Aos (Vjosës) në kufijtë e Atintanisë dhe Molosisë dhe mali Tomar si mal i përbashkët që ndante Ilirinë nga Epiri. Me këtë tërësi dëshmish të autorëve të antikitetit që përputhen plotësisht me njëri-tjetrin, me gjetjet arkeologjike dhe burimet e Perandorisë romake, vendndodhja e Dodonës në Dëshnicë të Përmetit është plotësisht e vërtetuar.
Shumë njerëz mendojnë se nuk është e rëndësishme vendndodhja e vërtetë e Dodonës përderisa edhe atje ku ajo është vendosur, është një qytet brenda Epirit, që do të thotë është në tokë shqiptare. Mirëpo çdo qytet ka historinë e vet dhe nuk mund të shërbejë si provë edhe për një qytet tjetër. Qytet i luginës së Carakovistës, i pretenduar si Dodona, ka një jetëgjatësi gati dy shekullore (175 vite), kurse Dodona është një qytet, të paktën 2 mijëvjeçarë. Pra ka një jetëgjatësi 10 herë më të madhe.
Nëse qyteti i luginës së Carakovistës është datur nga arkeologët me fillime në mesin e Shekullit të katërt para Krishtit, koha e themelimet të Dodonës është në disa mijëvjeçarë para Krishtit po të gjykojmë nga orakujt e saj si ai i Herkulit dhe i pellazgëve që shkuan në Itali që janë të kohës së para Luftës së Trojës, që do të thotë të mijëvjeçarit të Dytë para Krishtit. Nëse gjykojmë që në kohën e Luftës së Trojës (shek. XII para Krishtit) Dodona ishte një faltore me famë mbi të gjitha faltoret e tjera, do të thotë se ajo famën nuk e mori as për një shekull as për disa shekuj, por mbase themelimi i saj zhytet në mijëvjeçarin e tretë e të katërt para Krishtit. Dodona ka shenjuar qytetërimin e parë në këto brigje të gadishullit ballkanik, rrjedhimisht duhet të jetë ndër qytetet e para të kësaj periudhe.
Pa e njohur Dodonën reale, nuk mund të pretendosh se mund të shkruhet “Historia e shqiptarëve”. Burimet historike duhet të gërshetohen me gërmimet arkeologjike. Deri më sot historia e shqiptarëve është shkruar pa e pretenduar Dodonën si një faltore pellazgo-ilire, duke lënë jashtë historisë së shqiptarëve një qytetërim gati dy mijëvjeçar dhe që është qytetërimi më i rëndësishëm i antikitet. Lënia jashtë e historisë dhe e qytetërimit të Dodonës, do të thotë ta shkurtosh me 2.000 vjet historinë e shqiptarëve duke ia kredituar këtë histori një populli tjetër, atij helen, duke e shtrembëruar dhe tjetërsuar historinë deri në absurditet. Prandaj pa pranuar vendndodhjen e vërtetë të Dodonës, pa kryer gërmimet e duhura arkeologjike në shpat të malit Trebeshinë: te kalaja antike e Këlcyrës dhe 600 rrënojat poshtë saj, pa bërë një debat shkencor në rrafshin evropian për përkatësinë etnike pellazgo-ilire të Dodonës dhe Epirit (që padrejtësisht njihen si helene), Akademia e Shkencave e Shqipërisë, si dhe institucionet shkencore të trojeve shqiptare nuk mund të pretendojnë se po shkruhet “Historia e shqiptarëve”, botim i cili ishte planifikuar të përfundonte vitin e kaluar. Për këto arsye, ky botim që mund të dalë në muajt në vijim, do të jetë një dështim si gjithë botimet e deritanishme, nëse nuk e njohin vendndodhjen e vërtetë të Dodonës, përkatësinë e saj pellazgo-ilire dhe Epirin si vatra e qytetërimit pellazgo-ilir.
I drejtohem grupit të punës që po shkruan librin “Historia e shqiptarëve” sipas njoftimit në shtyp:
1) Akad. Pëllumb Xhufi;
2) Prof. Skënder Muçaj;
3) Prof. Neritan Ceka;
4) Prof. Gjon Berisha, Kosovë;
5) Prof. Sabit Syla, Kosovë;
6) Prof. Saimir Shpuza;
7) Prof. Luan Përzhita;
8) Prof. Ferid Duka;
9) Prof. Adem Bunguri;
9) Akad. Myzafer Korkuti;
10) Prof. Apollon Baçe;
11) Prof. Paskal Milo;
12) Akad. Beqir Meta;
13) Prof. Sonila Boci;
14) Prof. Ledia Dushku;
15) Prof. Marenglen Verli.
Të nderuar akademikë dhe profesor : Mos e shkruan këtë libër për aq kohë sa Dodona të pretendohet në vendin e gabuar dhe Epirit t’i mohohet përkatësia pellazgo-ilire.


Send this to a friend