Para se të emërohej ministre në Qeverinë e Serbisë në vitin 2025, Snezhana Paunoviq merrte pagë si deputete, por edhe si drejtoreshë e Institucionit Farmaceutik të Pejës në Kosovë.

Ky institucion, me seli në Gorazhdec, nuk ekziston zyrtarisht që nga viti 2021.

Radio Evropa e Lirë konstatoi se ai është mbyllur më 7 tetor 2021, me vendim të Qeverisë së Serbisë.

Se farmacia nuk ekziston më, e konfirmon për Radion Evropa e Lirë edhe gazetari i Radio Gorazhdecit, Damjan Portiq.

Kërkesën për ta fshirë nga regjistri i institucioneve shëndetësore në vitin 2021 e kishte dorëzuar vetë Paunoviq, tregojnë dokumentet e analizuara nga Radio Evropa e Lirë.

Megjithatë, ajo vazhdoi të merrte pagë si ushtruese e detyrës së drejtoreshës së Institucionit Farmaceutik të Pejës deri më 15 prill 2025, kur u emërua ministre.

Kjo dëshmohet nga deklarimet e të ardhurave dhe pasurisë që vetë Paunoviq i ka dorëzuar në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit në Serbi.

Dorëzimi i këtyre deklarimeve është detyrim ligjor për zyrtarët publikë.

Deri në publikimin e këtij artikulli, Qeveria e Serbisë, Zyra për Kosovën në këtë qeveri, Fondi Republikan për Sigurime Shëndetësore, si dhe ministritë përgjegjëse për institucionet shtetërore shëndetësore nuk iu përgjigjën pyetjeve të Radios Evropa e Lirë lidhur me të ardhurat e Paunoviqit dhe funksionin e saj në një institucion që ka pushuar së ekzistuari.

Përgjigje nuk dha as kabineti i ministres Paunoviq, e cila nxiti reagime të ashpra në rajon dhe në Bashkimin Evropian pasi deklaroi se, po të ishte në vend të Sllobodan Millosheviqit në vitin 1998, do ta kishte “spastruar etnikisht” Kosovën.

Më pas, ajo pretendoi se deklarata e saj ishte nxjerrë jashtë kontekstit, por shtoi se qëndron pas çdo fjale të thënë.

E vetmja gjë që do të ndryshonte, sipas saj, do të ishte përdorimi i termit “dëbim” në vend të “spastrimit etnik”, për të shmangur, siç u shpreh, linçimin publik.

Paunoviq u kërkoi falje presidentit dhe kryeministrit të Serbisë për reagimet që shkaktoi deklarata e saj, por jo shqiptarëve të Kosovës.

Autoritetet e Kosovës e shpallën atë person të padëshirueshëm, ndërsa presidenti serb, Aleksandar Vuçiq, tha se deklarata e saj nuk pasqyron qëndrimin e autoriteteve në Beograd.

Megjithatë, deri më tani, nuk ka pasur përgjigje ndaj kërkesave të një pjese të opozitës serbe për shkarkimin e saj.

Sa fitoi Paunoviq si drejtoreshë?

Në deklarimin e pasurisë dhe të ardhurave për vitin 2025, Paunoviq ka deklaruar se për 11 vjet ka qenë në krye të Institucionit Farmaceutik të Pejës.

Sipas deklarimit, ajo ka ushtruar detyrën e drejtoreshës nga 16 prilli 2014 deri më 15 prill 2025.

Një ditë më vonë, ajo u emërua ministre për Administratë Publike dhe Vetëqeverisje Lokale në Qeverinë e Serbisë.

Me marrjen e postit ministror, asaj i pushuan automatikisht funksionet e tjera, në përputhje me ligjin.

Sipas një analize të Radios Evropa e Lirë, gjatë 11 vjetëve sa drejtoi, sipas dokumenteve zyrtare, Institucionin Farmaceutik të Pejës, Paunoviq ka marrë rreth 146 mijë euro paga nga buxheti i Serbisë.

Regjistri i Serbisë nuk tregon nëse ky institucion farmaceutik kishte të punësuar dhe sa ishte numri i tyre.

Po ashtu, nuk janë të qasshme publikisht as raportet financiare që do të tregonin mënyrën se si ka funksionuar ky institucion.

Selia e tij zyrtare nuk ishte në Pejë, por në Gorazhdec – një fshat me shumicë serbe pranë Pejës.

Sot, ai institucion nuk ekziston më.

Gazetari i Radios Gorazhdeci, Damjan Portiq, thotë se farmacia ka funksionuar deri para disa vitesh, por nuk ka qenë asnjëherë e furnizuar mirë.

“Ishin në dispozicion vetëm barnat më bazike”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë, duke shtuar se drejtuesit e Institucionit Farmaceutik, për vite me radhë, nuk bënë pothuajse asgjë për t’ua lehtësuar qytetarëve qasjen në barna.

Sipas tij, sot në Gorazhdec funksionon vetëm një farmaci në kuadër të Shtëpisë së Shëndetit.

Pas luftës së vitit 1999, kur humbi kontrollin faktik mbi Kosovën, Beogradi zyrtar vazhdoi të mbajë nën administrimin e tij një numër ndërmarrjesh dhe institucionesh publike, duke i zhvendosur ato në Serbi ose në komunat e Kosovës me shumicë serbe.

Po ashtu, u krijuan institucione të reja lokale dhe organe komunale brenda sistemit serb, të cilat autoritetet në Prishtinë, me arsyetimin se ishin të paligjshme, nisën t’i mbyllnin në vitin 2024.

Ndërkohë, institucionet shëndetësore dhe arsimore që funksionojnë sipas sistemit serb në mjediset me shumicë serbe, vazhdojnë të operojnë në Kosovë si pjesë e sistemit paralel.

Serbia i themelon, i financon dhe i mbyll këto institucione sipas legjislacionit të saj, si dhe emëron drejtuesit e tyre.

Kështu, Institucioni Farmaceutik i Pejës ekzistoi deri më 7 tetor 2021.

Atë ditë, Paunoviq, në cilësinë e ushtrueses së detyrës së drejtoreshës, dorëzoi kërkesën për shuarjen e institucionit.

Në kërkesë thuhej se Institucioni Farmaceutik është fshirë nga regjistri në bazë të një vendimi të Qeverisë së Serbisë, të miratuar disa muaj më herët, në shkurt të vitit 2021.

Në dokument sqarohej se ishte themeluar Institucioni Farmaceutik në Mitrovicën e Veriut.

Si rezultat, pushuan së ekzistuari institucionet farmaceutike të Pejës, Prizrenit, Gjilanit dhe Prishtinës.

Ndonëse institucioni në Pejë është shuar zyrtarisht, Paunoviq vazhdoi ta deklaronte pagën e drejtoreshës si të ardhur të saj.

Në deklarimet e pasurisë të dorëzuara në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit në Serbi për vitet 2023 dhe 2024, ajo deklaroi se, si ushtruese detyre e drejtoreshës së Institucionit Farmaceutik në Pejë, merr një pagë mujore prej 131 mijë dinarësh, ose rreth 1.100 euro.

“Kjo nuk është hera e vetme që disa persona mbajnë pozita pa kryer asnjë punë, por vazhdojnë të paguhen nga buxheti i Serbisë, ndërkohë që shumë njerëz që jetojnë në Kosovë nuk kanë mundur të punësohen”, thotë Portiq.

Vetë Paunoviq ka deklaruar më herët për mediat në Beograd se nuk ka qenë në Kosovë që nga viti 2022, pasi pretendon se autoritetet në Prishtinë nuk e lejojnë të hyjë në territorin e Kosovës.

Deri në publikimin e këtij artikulli, ajo nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë se si ka mundur të drejtojë një institucion farmaceutik në Kosovë, nëse nuk ka mundur ta kalojë kufirin.

Në fund të vitit 2023, Qeveria e Serbisë miratoi një vendim për riorganizimin e institucioneve farmaceutike në Kosovë.

Sipas këtij vendimi, do të rithemeloheshin barnatore në Pejë dhe në disa qytete të tjera të Kosovës.

“Nga dita e regjistrimit në regjistrin përkatës, institucioni farmaceutik fillon punën”, thuhet në vendim.

Megjithatë, deri më sot, këto institucione nuk janë regjistruar.

Gjashtë deklarime të pasurisë dhe të ardhurave

Deri më tani, Snezhana Paunoviq ka dorëzuar gjashtë deklarime të pasurisë dhe të ardhurave në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit në Serbi.

Në deklarimin e parë, të dorëzuar në janar të vitit 2014, ajo raportoi se mbante dy funksione: deputete në Kuvendin e Serbisë dhe kryetare e Bordit Mbikëqyrës të Aeroportit “Nikolla Teslla” në Beograd.

Paunoviq u bë deputete për herë të parë në tetor të vitit 2013, ndërsa në Bordin Mbikëqyrës të aeroportit ishte emëruar në korrik të po atij viti.

Ajo i mori këto poste në një periudhë kur Partia Përparimtare Serbe (SNS), e udhëhequr nga presidenti aktual, Aleksandar Vuçiq, po forconte pushtetin së bashku me partneren e saj të koalicionit, Partinë Socialiste të Serbisë (SPS), ku Paunoviq është zyrtare e lartë.

Sipas deklarimit të saj, në atë kohë merrte dy paga, me një vlerë totale prej mbi 1.200 eurosh në muaj.

Si deputete paguhej rreth 710 euro, ndërsa për postin e kryetares së Bordit Mbikëqyrës të aeroportit merrte edhe rreth 560 euro.

Mandati i saj si deputete përfundoi në vitin 2014, kur Kuvendi u shpërnda për shkak të zgjedhjeve.

Po atë vit, ajo mori drejtimin e Institucionit Farmaceutik në Pejë – post në të cilin do të qëndronte për 11 vjet.

Qeveria e Serbisë miratoi vendimin për emërimin e saj si ushtruese detyre e drejtoreshës më 7 mars 2014.

Dokumenti është nënshkruar nga Ivica Daçiq, kryeministër i atëhershëm dhe lider i Partisë Socialiste të Serbisë.

Pas një ndërprerjeje gati dyvjeçare, Paunoviq u rikthye në Kuvendin e Serbisë në vitin 2016. Ajo u rizgjodh deputete edhe pas zgjedhjeve të viteve 2020 dhe 2022.

Gjatë kësaj periudhe, krahas pagës si drejtoreshë, ajo merrte kompensim edhe si deputete.

Ky kompensim u takon deputetëve që, njëkohësisht, ushtrojnë edhe një funksion tjetër publik për të cilin marrin pagë.

Nga gushti i vitit 2022 deri në prill të vitit 2025, Paunoviq ishte edhe nënkryetare e Kuvendit të Serbisë, para se të emërohej ministre.

Çfarë tjetër ka Paunoviq?

Në deklarimin e parë të pasurisë, të dorëzuar në janar të vitit 2014, Paunoviq raportoi se ishte pronare e një shtëpie prej 90 metrash katrorë.

Në deklarim nuk specifikohej se ku ndodhej ajo shtëpi dhe as vlera e saj.

Aty thuhej vetëm se ishte blerë me hua financiare, pa u bërë e ditur shuma.

Katër vjet më vonë, në deklarimin e radhës, kjo shtëpi nuk figuronte më në listën e pasurisë.

As në deklarimet e mëvonshme të dorëzuara në Agjencinë për Parandalimin e Korrupsionit, Paunoviq nuk raportoi se kishte ndonjë pronë të paluajtshme në emrin e saj.

Se ku jeton aktualisht, nuk dihet.

Në një deklaratë për mediat, ajo ka thënë se posedon dokumente personale serbe me adresë në Pejë.

Autoritetet e Kosovës i konsiderojnë këto dokumente të paligjshme.

Konflikti i interesit

Në vitin 2018, Agjencia për Parandalimin e Korrupsionit në Serbi konstatoi se Paunoviq kishte shkelur legjislacionin kundër korrupsionit.

Në vendimin e saj thuhej se, si ushtruese e detyrës së drejtoreshës së Institucionit Farmaceutik në Pejë, ajo kishte nisur njëkohësisht të ushtronte edhe funksionin e deputetes në Kuvendin e Serbisë, pa marrë më parë pëlqimin e Agjencisë për të vlerësuar nëse ekzistonte konflikt interesi.

Për këtë shkelje, Agjencia i shqiptoi masën e publikimit të vendimit për shkelje të ligjit.

Sipas një analize të Qendrës për Gazetari Hulumtuese të Serbisë (CINS), të publikuar në vitin 2020, Paunoviq ishte deputetja e Partisë Socialiste që kishte shkelur më së shumti Ligjin për Agjencinë kundër Korrupsionit.

Ajo kishte vonuar në dy raste dorëzimin e deklarimeve të pasurisë dhe të ardhurave.

Shpenzimet e udhëtimit nga Peja

Qendra për Gazetari Hulumtuese e Serbisë (CINS) kishte raportuar më herët se Snezhana Paunoviq kishte përfituar rreth 22 mijë euro nga Kuvendi i Serbisë si kompensim për shpenzimet e udhëtimit në relacionin Beograd-Pejë.

Këto shpenzime ishin rimbursuar gjatë mandatit të saj si deputete, nga viti 2016 deri më 2020.

Megjithatë, sipas hulumtimit të CINS-it, gjatë asaj periudhe, Paunoviq jetonte me familjen e saj në Beograd, e jo në Kosovë.

Në një deklaratë për mediat më 16 korrik, ministrja tha se lidhur me shpenzimet e saj të udhëtimit, “po gënjehet në mënyrë kolektive”, por nuk dha sqarime për shumën e përfituar dhe as për mënyrën se si ishin krijuar këto shpenzime.

Në Partinë Socialiste që nga vitet ‘90

Snezhana Paunoviq ka lindur në Pejë.

Në biografinë e publikuar në faqen e Partisë Socialiste të Serbisë (SPS), ajo thotë se është ekonomiste, por nuk specifikon se në cilin fakultet ka diplomuar.

Sipas biografisë, ajo është anëtare e SPS-së që nga viti 1992.

Ishte periudha e luftërave në territorin e atëhershëm të Republikës Federale të Jugosllavisë, kur si partinë, ashtu edhe shtetin, e udhëhiqte Sllobodan Millosheviq.

Më vonë, ai u akuzua nga Tribunali i Hagës, ndër të tjera, për krime kundër civilëve shqiptarë gjatë luftës në Kosovë në vitet 1998-1999.

Deklaratën për “spastrimin etnik” të shqiptarëve, Paunoviq e bëri për televizionin serb, Kurir, duke iu përgjigjur pyetjes se çfarë do të kishte bërë ndryshe në vitin 1998, po të ishte në vend të Millosheviqit.

“Ndoshta termi nuk ishte i duhuri. Ndoshta do të duhej të thosha dëbim, vetëm që të mos më kryqëzojnë nga të gjitha anët”, deklaroi Paunoviq disa ditë më vonë.

Duke folur për jetën në Kosovë, Paunoviq tha se gjatë luftës ka qenë “viktimë e spastrimit etnik” nga shqiptarët.

Me këtë vlerësim “u pajtua” edhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, i cili, megjithatë, tha se kjo nuk e zbeh nevojën për “një paraqitje të përgjegjshme publike”.

“Vetë Snezhana është viktimë e spastrimit etnik, por kjo porosi duhet të jetë krejtësisht e qartë. Politika jonë është paqja, stabiliteti dhe nuk ka vend për spastrim etnik”, tha Vuçiq.

Paunoviq në biografinë e saj deklaron gjithashtu se, nga viti 2006 deri në vitin 2013, ka qenë koordinatore në komunat e Gjakovës dhe Deçanit në Kosovë.

Në këto poste ishte emëruar nga Qeveria e Serbisë.

Gjatë karrierës së saj ka mbajtur edhe funksione të tjera në Partinë Socialiste të Serbisë, ndërsa që nga viti 2024 është edhe nënkryetare e partisë.

Kontribuoi: Sandra Cvetkoviq; përgatiti Valona Tela

Këshilli Prokurorial i Kosovës, në mbledhjen e 20 korrikut, refuzoi kërkesën e pesë prokurorëve serbë dhe 15 punonjësve administrativë të Prokurorisë Themelore në Mitrovicë për tërheqjen e dorëheqjeve që kishin paraqitur në nëntor të vitit 2022, në kuadër të largimit kolektiv të serbëve nga institucionet e Kosovës.

Në atë kohë, përveç pjesëtarëve të Policisë së Kosovës dhe punonjësve të pushtetit lokal, dorëheqje kanë dhënë edhe rreth 130 gjyqtarë, prokurorë dhe punonjës administrativë të sistemit të drejtësisë në katër komunat me shumicë serbe në veri të Kosovës: Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zveçan dhe Zubin Potok.

Dorëheqjet janë nxitur nga Lista Serbe – partia më e madhe e serbëve në Kosovë, e mbështetur nga Beogradi – në shenjë kundërshtimi ndaj vendimit të Qeverisë së Kosovës për t’i hequr nga përdorimi targat e automjeteve të lëshuara nga Serbia dhe për t’i zëvendësuar ato me targa të Kosovës.

Vendimin përfundimtar për shkarkimin e prokurorëve serbë duhet ta marrë ushtruesja e detyrës së presidentit të Kosovës, Albulena Haxhiu.

Ajo, në mes të qershorit, kërkoi nga Këshilli Gjyqësor dhe Këshilli Prokurorial që t’i përfundojnë “pa vonesë” të gjitha procedurat, duke vlerësuar se zvarritja ndikon në funksionimin normal të sistemit të drejtësisë.

Vendimi i Këshillit Prokurorial për refuzimin e kërkesave u mor me propozimin e nënkryetarit të këtij institucioni, Dardan Vuniqi.

Kryesuesi i Këshillit, Arian Gashi, kishte propozuar që çështja të shqyrtohej në një mbledhje të ardhshme, me arsyetimin se paraprakisht duhej të konsultohej edhe Këshilli Gjyqësor i Kosovës.

Nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës thanë për Radion Evropa e Lirë se ende nuk kanë marrë vendim lidhur me kërkesat e gjyqtarëve serbë për tërheqjen e dorëheqjeve.

Ata shtuan se opinioni do të njoftohet me kohë, por nuk dhanë detaje se sa gjyqtarë dhe punonjës administrativë nga komuniteti serb në veri kanë kërkuar rikthimin në detyrë.

Çështja e dorëheqjeve të pazgjidhura u rikthye në vëmendje në mes të qershorit.

Bashkimi Evropian deklaroi më 15 korrik për Radion Evropa e Lirë se ajo është duke u trajtuar në kuadër të dialogut për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.

Policia e Kosovës hodhi poshtë pretendimet, siç tha, të pabazuara, të Dioqezës së Rashkës dhe Prizrenit të Kishës Ortodokse Serbe (KOS) për “presion, diskriminim apo frikësim të serbëve dhe Kishës” serbe.

“Pretendime të tilla nuk mbështeten në fakte, nuk pasqyrojnë realitetin e veprimtarisë së Policisë së Kosovës dhe krijojnë një perceptim të rremë mbi mandatin, përbërjen dhe mënyrën e funksionimit të institucionit”, tha Policia e Kosovës.

Dioqeza e Rashkës dhe Prizrenit përmes një reagimi më 17 korrik denoncoi ato që i cilësoi si shkelje të bëra nga Policia e Kosovës ndaj serbëve dhe Kishës serbe, duke thënë se Policia është bërë “instrument i presionit që synon t’ua bëjë më të vështirë jetën njerëzve dhe Kishës sonë”.

“Me keqardhje të madhe, ne duhet të themi që raportet mes komunitetit serb dhe Kishës sonë në njërën anë, dhe institucioneve të Kosovës në anën tjetër, veçmas të Policisë së Kosovës, kurrë nuk kanë qenë në nivel më të ulët gjatë gjithë periudhës së pasluftës. Ky përfundim nuk bazohet në një rast të vetëm të izoluar, por në një varg të gjatë veprimesh që nuk mund të arsyetohen në asnjë mënyrë si dështime individuale dhe që, dita-ditës, po marrin gjithnjë e më shumë karakteristikat e diskriminimit sistematik”, tha Dioqeza, sipas të cilës, gjithnjë e më shumë serbë më nuk e shohin Policinë e Kosovës si një urë të besimit, por si “instrument të presionit, kontrolleve selektive dhe frikësimit sistematik”.

Dioqeza e Rashkës dhe Prizrenit përmendi ndalimin e 37 personave gjatë shënimit të Vidovdanit më 28 qershor. Sipas saj, Policia i keqtrajtoi disa nga të ndaluarit, duke përmendur se për këto pretendime Avokati i Popullit i Kosovës ka nisur hetime.

Policia u kundërpërgjigj se për më shumë se një dekadë ka garantuar zhvillimin e sigurt të qindra ceremonive fetare, pelegrinazheve dhe aktiviteteve të Kishës Ortodokse Serbe në të gjithë territorin e Kosovës.

Duke përmendur rastin e Vidovdanit, që u shënua në Gazimestan afër Prishtinës, Policia tha se ceremonia është zhvilluar pa ndërhyrje e pa pengesa nga ana e saj.

“Veprimet policore të ndërmarra pas përfundimit të ceremonisë nuk kanë qenë të drejtuara ndaj besimtarëve, identitetit serb apo riteve fetare. Masat policore janë ndërmarrë vetëm ndaj personave për të cilët kanë ekzistuar dyshime të arsyeshme për sjellje që përbënin elemente të nxitjes së urrejtjes, provokimit ose cenimit të rendit publik”, u tha në reagimin e Policisë së Kosovës.

Pas ndalimit të 37 personave më 28 qershor, në opinion u shfaqën pretendime se personat e ndaluar janë ekspozuar ndaj keqtrajtimit fizik dhe psikologjik nga disa zyrtarë policorë, të cilët, sipas këtyre pretendimeve, i kanë goditur me shuplaka, i kanë rrahur, fyer dhe poshtëruar, si dhe i kanë detyruar të brohorasin “Kosova Republikë”.

Policia e Kosovës tha se akuzat e ngritura nga Dioqeza për diskriminim dhe frikësim të serbëve nuk qëndrojnë, duke përmendur se në përbërjen e saj ka pjesëtarë të të gjitha komuniteteve që jetojnë në Kosovë.

“Vetë përbërja shumetnike e Policisë së Kosovës, mekanizmat e mbikëqyrjes civile dhe institucionale, si dhe bashkëpunimi i vazhdueshëm me partnerët ndërkombëtarë të sigurisë, përjashtojnë çdo pretendim se Policia e Kosovës vepron mbi baza etnike, fetare apo politike”, u tha në reagimin e Policisë.

Dioqeza e Rashkës dhe Prizrenit u ankua se vitin e fundit ka pasur rritje të incidenteve dhe shkelje të zonave të mbrojtura përreth objekteve fetare.

Sipas këtij institucioni, ka pasur sulme, hyrje me forcë, grabitje dhe akte të përdhosjes ndaj kishave ortodokse serbe, dhe pothuajse “pa përjashtim ato nuk kanë marrë përgjigje efektive nga organet gjyqësore apo policore”.

“Vëmë në pah praktikën shqetësuese të Policisë së Kosovës, e cila është vërejtur edhe në raporte ndërkombëtare, që sulmet ndaj Kishës t’i trajtojë thjesht si dëmtim prone ose vandalizëm, duke fshehur kështu përmasat e dhunës ndërfetare dhe ndëretnike që vazhdon të jetë e pranishme dhe e toleruar në Kosovë”, tha Dioqeza.

Por, Policia u kundërpërgjigj se mbrojtja e trashëgimisë kulturore dhe fetare përbën një “nga përgjegjësitë më të rëndësishme” të saj.

Sipas saj, pas transferimit të përgjegjësive nga KFOR-it, ajo ka përgjegjësinë për të ofruar siguri për objektet e trashëgimisë kulturore dhe fetare, duke shtuar se janë 24 objekte që ruhen 24/7 nga zyrtarët policorë.

Duke iu përgjigjur akuzave për sulmet dhe aktet e tjera në objektet fetare ortodokse, Policia tha se më 2024, kanë qenë 53 raste dhe vetëm 16 prej tyre apo 30 për qind janë evidentuar në objektet ortodokse. Ndërkaq, më 2025 janë evidentuar 10 raste në objekte ortodokse të trashëgimisë kulturore dhe fetare.

“Gjatë periudhës janar-qershor 2026, janë evidentuar 34 raste në: 27 raste ose 79 për qind kanë ndodhur ne objektet myslimane, 5 rast ose 15 për qind në ato ortodokse dhe 2 rast ose 6 për qind ne ato katolike”, tha Policia, duke shtuar se incidentet ndaj objekteve fetare dhe kulturore në pjesën dërrmuese kanë të bëjnë me vjedhje.

Kisha Ortodokse e Kosovës dhe pronat e saj kanë mbrojtje ligjore bazuar në Kosovë, bazuar në Ligjin për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.

Ky ligj siguron mbrojtjen e manastireve, kishave dhe vendeve të tjera fetare ortodokse serbe në Kosovë, si dhe mbron vendet e tjera kulturore dhe historike që janë me rëndësi të veçantë për komunitetin serb.

Në reagimin e saj, Dioqeza e Rashkës dhe Prizrenit i bëri thirrje komunitetit ndërkombëtar që të mos zvogëlojë praninë diplomatike dhe të sigurisë në Kosovës, pasi tha se për komunitetin serb kjo prani është kyç.

Dioqeza po ashtu tha se çdo reduktim i trupave ndërkombëtare “do të inkurajonte qarqet ekstremiste që të vazhdojnë presionin ndaj popullit serb dhe Kishës”.

NATO ka paralajmëruar se për shkak të përmirësimit të situatës së sigurisë në Kosovë nga viti i ardhshëm do të reduktohet numri i pjesëtarëve të KFOR-it.

Ministrja në detyrë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, Fitore Pacolli, njoftoi se janë shkëputur kontratat e punës për 20 zyrtarë serbë të kësaj ministrie, për shkak të “mungesës së vazhdueshme të tyre në vendin e punës”.

Pacolli tha se vendimi për shkëputje të kontratave për këta zyrtarë, që u inkuadruan në ministri më 2016 në bazë të Marrëveshjes së Brukselit, është në përputhje me rekomandimet e Zyrës Kombëtare të Audidimit.

“Nga evidencat zyrtare ka rezultuar se këta zyrtarë, të punësuar që nga 5 janari 2016 në Ministrinë e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor, nuk kanë përmbushur detyrimet që rrjedhin nga marrëdhënia e punës, përfshirë mungesën e vazhdueshme në vendin e punës dhe mosrespektimin e detyrave të punës”, tha Pacolli në një postim në rrjetet sociale.

Njëzet zyrtarët, sipas Pacollit, ishin pjesë e “Mbrojtjes Civile”, të cilët u punësuan në ministri në bazë të Marrëveshjes së Brukselit të arritur në kuadër të dialogut për normalizimin e raporteve mes Kosovës dhe Serbisë.

Qindra pjesëtarë të “Mbrojtjes Civile” – që fillimisht ishte shfaqur më 2012 në veriun e banuar me shumicë serbe dhe funksiononte në kuadër të komunave paralele serbe – më pas ishin integruar.

Në raportin e Zyrës Kombëtare të Auditimit, për Ministrinë e Mjedisit, thuhet se në bazë të Marrëveshjes së Brukselit, në total janë 61 punonjës që janë punësuar.

“Gjatë vitit 2025, për këta punonjës janë realizuar pagesa në vlerë prej 469.885 euro. Megjithatë, nuk janë ofruar dëshmi për vijueshmërinë në punë apo për angazhimin e tyre. Kjo çështje është evidentuar edhe në vitet e kaluara, por nuk janë ndërmarrë masa për ta zgjidhur”, thuhet në raportin e ZKA-së.

ZKA tha se pagesat e realizuara në mungesë të të dhënave për vijueshmëri në punë janë “shpenzime të paarsyetuara” dhe ato ndikojnë negativisht në transparencë dhe llogaridhënie.

Ndryshe, në qershor të vitit 2023, Qeveria e Kosovës e kishte shpallur organizatën “Mbrojtja Civile” dhe “Brigadën e Veriut”, organizata terroriste.

Sipas ligjeve në Kosovë, kur organizatat shpallen terroriste, aktiviteti i tyre ndalohet menjëherë. Çdo aktivitet i mëtejmë i tyre do të bartte pasoja të rënda ligjore.

Këshilli Prokurorial i Kosovës (KPK) së voni ka pranuar afër njëzetënjoftime nga prokurorë dhe anëtarë të stafit mbështetës nga Prokuroria Themelore në Mitrovicë për tërheqjen e dorëheqjeve të paralajmëruara më parë.

Nga KPK-ja i thanë Radios Evropa e Lirë se emailet i janë dërguar kryesuesit të Këshillit, Arian Gashi, nga prokurorë dhe stafi mbështetës nga radhët e komunitetit serb, përmes së cilave e kanë informuar atë për tërheqjen e dorëheqjeve.

“Lidhur me këto njoftime janë njoftuar anëtarët e KPK-së dhe kjo çështje do të diskutohet dhe trajtohet në një takimet e ardhshme të KPK-së”, u tha në përgjigjen e dërguar nga KPK-ja për Radion Evropa e Lirë.

Përfaqësuesit e komunitetit serb ishin larguar në mënyrë kolektive nga institucionet e Kosovës në fund të nëntorit 2022, duke kundërshtuar vendimin e Qeverisë së Kosovës për të hequr nga përdorimi targat e automjeteve të lëshuara nga Serbia dhe për t’i zëvendësuar ato me targat e Kosovës.

Përveç zyrtarëve policorë dhe punonjësve të administratës lokale, dorëheqje dhanë edhe rreth 130 gjyqtarë, prokurorë dhe punonjës administrativë të sistemit të drejtësisë në katër komunat me shumicë serbe në veri: Mitrovicë e Veriut, Leposaviq, Zveçan dhe Zubin Potok.

Çështja e dorëheqjeve të pazgjidhura u rikthye në vëmendje pasi, në mes të qershorit, ushtruesja e detyrës së presidentit të Kosovës, Albulena Haxhiu, kërkoi nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës dhe Këshilli Prokurorial i Kosovës që “pa vonesa” t’i përmbyllin procedurat lidhur me këto dorëheqje, duke argumentuar se zvarritja e tyre ndikon në funksionimin normal të sistemit të drejtësisë.

Nga Këshilli Gjyqësor i Kosovës i thanë Radios Evropa e Lirë më 17 korrik se do të shqyrtojnë me kujdes kërkesën e ushtrueses së detyrës së presidentit, Albulena Haxhiu për këtë çështje. REL-i ka pyetur Këshillin Gjyqësor nëse ka pranuar ndonjë njoftim për tërheqje të dorëheqjeve dhe është në pritje të përgjigjes.

Ditë më parë, një zëdhënës i Bashkimit Evropian tha se çështja e kthimit në punë të gjyqtarëve dhe prokurorëve serbë po shqyrtohet në kuadër të dialogut për normalizim mes Kosovës dhe Serbisë, që ndërmjetësohet nga blloku.

“Bashkimi Evropian i ka bërë vazhdimisht thirrje Serbisë për inkurajim, ndërsa Kosovës për ta mundësuar riintegrimin e personelit të drejtësisë nga komuniteti serb, në përputhje me marrëveshjet e arritura në dialog dhe me ligjet e Kosovës”, tha zëdhënësi,.

Zëdhënësi shtoi se BE-ja vazhdimisht u bënë thirrje Kosovës dhe Serbisë që të krijojnë kushtet e nevojshme për zbatimin e këtyre detyrimeve dhe të “përmbahen nga veprime që mund ta ndërlikojnë më tej këtë proces”.

Largimi kolektiv i serbëve nga institucionet e Kosovës ishte iniciuar nga partia më e madhe e serbëve në Kosovë, Lista Serbe, me mbështetjen e autoriteteve në Beograd.

Punonjësit që dhanë dorëheqje, morën kontrata të përkohshme dhe vazhduan të paguhen nga buxheti i Serbisë.

Por, me kalimin e kohës, disa prej atyre që nuk mbështesnin Listën Serbe, mbetën pa këto paga dhe njëkohësisht humbën mundësinë për t’u rikthyer në vendet e tyre të mëparshme të punës.

Pas krizave të shumta në veriun e Kosovës – të banuar me shumicë serbe – që kulmuan me sulmin e armatosur ndaj Policisë së Kosovës në Banjskë më 2023 nga një grup i serbëve të armatosur, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, bëri thirrje për rikthimin e serbëve në Policinë e Kosovës dhe në institucionet e drejtësisë.

Edhe Lista Serbe, para zgjedhjeve lokale të mbajtura më 2015, e pranoi se largimi nga institucionet e Kosovës kishte qenë gabim.

Ndërkaq, autoritetet e Kosovës kanë thënë se rikthimi i serbëve në institucionet e Kosovës nuk mund të jetë çështje politike, por duhet të trajtohet si çështje juridike dhe kushtetuese.

Ushtruesja e detyrë së presidentit të Kosovës, Albulena Haxhiu, tha se seanca për konstituimin e përbërjes së re parlamentare të Kosovës, të dalë nga zgjedhjet e 7 qershorit, do të mbahet në fillim të gushtit.

Gjatë një prononcimi për gazetarë, Haxhiu u shpreh se për shkak që pas konstituimit të Kuvendit të Kosovës nis afati 60-ditor për zgjedhjen e presidentit, ka vlerësuar që t’u japë kohë partive për diskutime për çështjen e presidentit.

Pikërisht, mosarritja e konsensusit muaj më parë mes partive për një president të ri të vendit nxiti mbajtjen e zgjedhjeve të jashtëzakonshme parlamentare.

“Afati kushtetues është deri më 7 gusht dhe në fillim të gushtit do të ketë seancë konstituive. Javën e ardhshme ju premtoj që do ta dini ditën e saktë edhe orën e saktë”, tha Haxhiu për gazetarët.

Më 10 korrik, dy ditë pas certifikimit të rezultatit të zgjedhjeve parlamentare, udhëheqësi i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, zhvilloi takime me krerët e Partisë Demokratike të Kosovës dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës. Ndërkaq, Aleanca refuzoi ftesën e kryeministrit në detyrë, Kurti.

Kreu i Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza, pas takimit me Kurtin tha se partia e tij do të mbetej në opozitë.

Ndërkaq, kreu i LDK-së, Lumir Abdixhiku paralajmëroi vazhdimin e diskutimeve.

Megjithatë, më 15 korrik Abdixhiku, tha se është i detyruar që të pezullojë diskutimet për formimin e institucioneve të reja me Kurtin, për shkak të një nisme partiake për shkarkimin e tij nga kreu i LDK-së.

Abdixhiku paralajmëroi se vendi rrezikon që potencialisht të mbesë pa institucione dhe të ketë zgjedhje të reja në vjeshtë.

Haxhiu e vlerësoi si serioze përpjekjen e Kurtit për formimin e institucioneve të reja, e cila, sipas saj, po vazhdon.

“Kryeministri Kurti ka ftuar partitë politike për këtë qëllim, por LDK-ja i ka pezulluar negociatat, ndërsa PDK-ja ka pasur qëndrimin e vet dhe Aleanca nuk i është përgjigjur pozitivisht ftesës. Nuk mund të ketë detyrime për t’iu përgjigjur këtyre takimeve, por është shumë e rëndësishme që për hir të qytetarëve të Kosovës dhe për vetë shtetin tonë, që të ketë përpjekje maksimale që ta gjejmë një zgjidhje. Askush nuk i do zgjedhjet e jashtëzakonshme në Kosovë sepse nuk do të zgjidhnin asgjë”, tha Haxhiu.

Votimet e 7 qershorit ishin të tretat parlamentare që Kosova organizoi në më pak se një vit e gjysmë.

Partia në pushtet, LVV-ja e Kurtit, sipas rezultatit të certifikuar i ka fituar 53 mandate. PDK i ka fituar 22 ulëse, LDK 18 ulëse dhe Aleanca shtatë ulëse.

Për konstituimin e Kuvendit dhe zgjedhjen e Qeverisë nevojiten 61 vota në Kuvendin prej 120 ulësesh.

Partia e Kurtit, së bashku me partitë nga komunitetet pakicë joserbe i kanë numrat e nevojshme për këto dy procese. Por, për presidentin nevojitet një marrëveshje politike, pasi kërkohet prania e 80 deputetëve në dy rundet e para të votimit.

Me një marrëveshje të mundshme me LDK-në, e cila i ka 18 deputetë, atëherë do të arriheshin të paktën 81 vota, mjaftueshëm për votimin e presidentit të ri, nëse të paktën 80 prej tyre do të qëndronin në sallë.

Nëse presidenti nuk zgjidhet brenda 60 ditëve nga dita e konstituimit të Kuvendit, atëherë organi ligjvënës shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja.

Nëse vendi shkon në zgjedhje sërish, atëherë ato do të ishin zgjedhjet e katërta parlamentare që nga fillimi i vitit 2025.

Pastori i shquar, Mark Burns, i cili nganjëherë përshkruhet si “këshilltari shpirtëror” jozyrtar i presidentit amerikan, Donald Trump, thotë për Radion Evropa e Lirë se gjatë vizitës së tij të fundit në Kosovë, nuk ishte në cilësinë e një përfaqësuesi zyrtar të Shteteve të Bashkuara, negociatori apo të dërguari për çështjen e statusit të Kishës Ortodokse Serbe, ose për ndonjë çështje tjetër politike.

Megjithatë, thotë se vërejtjet e tij për pozitën e Kishës Ortodokse Serbe dhe liritë fetare në vend do t’ia përcjellë Departamentit amerikan të Shtetit.

Ai sqaron se vizita e tij në Kosovë dhe në objektet e trashëgimisë kulturore të Kishës Ortodokse Serbe, nuk ishte e koordinuar me administratën amerikane.

Sipas tij, roli i tij si këshilltar shpirtëror i presidentit Trump është “një nismë e pavarur fetare, e përkushtuar për promovimin e paqes, mbrojtjen e lirive fetare dhe nxitjen e dialogut përtej ndarjeve kulturore, politike dhe fetare”.

“Kam udhëtuar si pastor i krishterë dhe themelues i lëvizjes ‘Spiritual Diplomats’ (Diplomatët Shpirtërorë)”, thotë ai, duke shtuar se kjo nismë jozyrtare diplomatike buron nga bindja se “ka vende ku vetëm politika nuk mund t’i shërojë plagët”.

Në fillim të korrikut, Burns, i shoqëruar nga patriarku serb Porfirije, vizitoi manastiret mesjetare të Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë – Deçanin, Patriarkanën e Pejës dhe Graçanicën – të cilat janë të përfshira edhe në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s.

Kisha Ortodokse Serbe njoftoi se gjatë vizitës, Burns u njoh me historinë e këtyre manastireve.

Vetë Burns deklaroi se në Kosovë nuk kishte udhëtuar për të thelluar ndarjet, por për të dëgjuar dhe për të mbështetur paqen, pajtimin dhe shërimin – në Kosovë dhe në Ballkan.

Të njëjtin qëndrim ai e përsërit edhe për Radion Evropa e Lirë, duke thënë se, gjatë angazhimeve të tij në Ukrainë, Moldavi, Serbi, Bosnje dhe Hercegovinë, Kosovë, Izrael dhe zona të tjera të prekura nga konfliktet, mesazhi i tij ka qenë i pandryshuar:

“Çdo jetë njerëzore është e shenjtë, liritë fetare duhet të mbrohen dhe paqja e qëndrueshme kërkon që të dëgjohen ata, zërat e të cilëve shumë shpesh mbeten të padëgjuar”.

“Në Kosovë, po ashtu, kam ardhur për të kuptuar më mirë shqetësimet historike, shpirtërore dhe humanitare të njerëzve me të cilët jam takuar, duke besuar se udhëheqja e përgjegjshme fillon me dëgjimin pëprara se të flasësh”, thotë Burns.

Çfarë u diskutua në takimet me udhëheqësit e Kishës Ortodokse Serbe?

Dioqeza e Rashkës-Prizrenit në Kosovë nuk dha detaje nëse udhëheqësit e Kishës Ortodokse Serbe diskutuan me pastorin Burns për pozicionin ose statusin e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë dhe çështje të tjera.

Vetë Burns thotë se gjatë vizitës së tij në Kosovë, udhëheqësit e Kishës e informuan atë për shqetësimet, përvojat dhe perspektivën e tyre historike.

“Siç është zakon në takimet me udhëheqësit fetarë në mbarë botën, mora informacione që kishin për qëllim të më ndihmonin që të kuptoja më mirë komunitetin e tyre dhe sfidat me të cilat përballen. Marrja e informacionit nuk duhet të ngatërrohet kurrë me mbështetjen e çdo qëndrimi të shprehur. Si diplomat shpirtëror, përgjegjësia ime është të dëgjoj me kujdes, të kërkoj të vërtetën dhe të flas me respekt për të gjithë njerëzit”, thotë Burns.

Liritë fetare përmenden në Marrëveshjen për Normalizimin e Marrëdhënieve Ekonomike midis Kosovës dhe Serbisë, e njohur më mirë si Marrëveshja e Uashingtonit, e nënshkruar në shtator të vitit 2020 në Shtëpinë e Bardhë, gjatë mandatit të parë të presidentit Trump.

“Të dyja palët zotohen t’i respektojnë liritë fetare, duke përfshirë ripërtëritjen e dialogut ndërfetar, mbrojtjen e vendeve fetare dhe zbatimin e vendimeve gjyqësore që mbrojnë Kishën Ortodokse Serbe”, thuhet, mes tjerash, në atë marrëveshje.

Në vitin 2023, Kosova dhe Serbia ranë dakord për Aneksin e zbatimit të Marrëveshjes së miratuar më parë për Rrugën drejt Normalizimit të Marrëdhënieve, e cila përmend formalizimin e statusit të Kishës Ortodokse Serbe, përkatësisht se “Kosova duhet të ofrojë një nivel shtesë mbrojtjeje për objektet dhe trashëgiminë e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë”.

Marrëveshja për Rrugën drejt Normalizimit të Marrëdhënieve nuk është nënshkruar, por Bashkimi Evropian, i cili e ndërmjetëson dialogun midis Kosovës dhe Serbisë, ka deklaruar se ajo është ligjërisht e detyrueshme për të dyja palët.

“Do t’i ndaj vërejtjet mia me Departamentin e Shtetit”

Pastori Burns thotë se ajo që ka parë dhe dëgjuar nga përfaqësuesit e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë, “meriton vëmendje serioze”.

“Ashtu siç kam bërë në pjesë të tjera të botës, kam ndërmend t’i ndaj vërejtjet e mia me zyrtarët përkatës të Departamentit të Shtetit të SHBA-së dhe politikëbërës të tjerë përkatës, në mënyrë që ata të jenë të vetëdijshëm për shqetësimet që më janë përcjellë në lidhje me lirinë fetare, pozicionin e bashkësive fetare dhe çështjet më të gjera humanitare”, thotë Burns.

Ai shton se synon të përdorë platformën e vet publike “për të nxitur ndërgjegjësim më të madh për këto çështje, për të promovuar dialog të informuar dhe për të avokuar për zgjidhje paqësore që mbrojnë dinjitetin njerëzor dhe të drejtën themelore të çdo personi për të shprehur lirisht besimin e tij”.

Dushan Janjiq, nga Forumi për Marrëdhënie Etnike me seli në Beograd, thotë për Radion Evropa e Lirë se vizita e pastorit Burns në Kosovë përfaqëson “një shembull të mirë të diplomacisë joformale”.

“Burns erdhi si pastor i Kishës Ungjillore – është e pamohueshme që ai është një nga këshilltarët shpirtërorë të presidentit Trump. Ai nuk erdhi, as nuk mundi të vinte në një vizitë zyrtare, por është mirë që erdhi [në Kosovë]”, thotë Janjiq.

Ai shton se statusi i Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë duhet të zgjidhet në nivelin e kishave, pa përfshirjen e autoriteteve në Beograd ose në Prishtinë.

“Kisha nuk mund të organizohet përgjatë kufijve shtetërorë, por përgjatë metropoliteve që janë të pavarura. Për lexuesit modernë, Kisha duhet të marrë një status të ngjashëm me atë të universiteteve – me autonomi të garantuar ose një formë ekstraterritorialiteti”, thotë Janjiq.

Po sipas tij, një marrëveshje e mundshme për statusin e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë mund të arrihet vetëm me pëlqimin e kishave të tjera të krishtera, përfshirë Papën.

Dioqeza Rashkë-Prizren e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë i mohoi në gusht të vitit të kaluar pretendimet se po zhvilloheshin negociata me institucionet e Kosovës për një “marrëveshje themelore”.

Janjiq shton se roli i pastorit Burns është ende i panjohur, por beson se vizita e tij në Kosovë është një hap i rëndësishëm, sepse “do të përshpejtojë interesin e administratës amerikane”.

Sa është e mbrojtur Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë?

Në vitin 2007, ish-presidenti finlandez, Martti Ahtisaari, i cili ishte përgjegjës për çështjen e statusit të Kosovës në emër të Kombeve të Bashkuara, hartoi një dokument – i njohur për publikun si Plani i Ahtisaarit – në bazë të të cilit komunitetit serb i jepen garanci të forta.

Plani rregullon çështje të ndryshme – nga kultura, gjuha, feja dhe tradita, tek arsimi, shëndetësia, çështjet ekonomike dhe të pronës, deri te formimi i komunave me shumicë serbe përmes procesit të decentralizimit.

Plani i Ahtisaarit mbron, gjithashtu, Kishën Ortodokse Serbe në Kosovë dhe pronën e saj, dhe në vitin 2008, bazuar në atë dokument, u miratua Ligji për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.

Ky ligj siguron mbrojtjen e manastireve, kishave dhe vendeve të tjera fetare ortodokse serbe në Kosovë, si dhe mbron vendet e tjera kulturore dhe historike që janë me rëndësi të veçantë për komunitetin serb.

Megjithatë, Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë ka ndërprerë komunikimin me autoritetet aktuale, për shkak të, siç ka thënë, “deklaratave joprofesionale dhe politikisht nxitëse nga zyrtarët më të lartë të Kosovës”.

Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë ishte e përfshirë në një mosmarrëveshje gjyqësore për 16 vjet për çështjen se kush i zotëron 24 hektarë tokë dhe pyje pranë Manastirit të Deçanit.

Më pas, në vitin 2016, Gjykata Kushtetuese e Kosovës vendosi në favor të Manastirit të Deçanit, por autoritetet lokale refuzuan për vite me radhë ta zbatonin vendimin, duke argumentuar se ai legjitimonte një vendim të vitit 1997 të ish-presidentit jugosllav, Sllobodan Millosheviq, i cili ia kishte dhuruar pronën Manastirit.

Vendimi u zbatua vetëm në mars të vitit 2024, me kërkesë të kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, pas trysnisë së vazhdueshme ndërkombëtare.

Kurti tha se qëndrimi i tij ndaj këtij vendimi nuk kishte ndryshuar, por se zbatimi ishte bërë për të mos rrezikuar përpjekjet e Kosovës për anëtarësim në Këshillin e Evropës.

Manastiri i Deçanit ka një tjetër mosmarrëveshje me autoritetet lokale në Deçan, që është ndërtimi i rrugës kryesore Deçan – Plavë.

Punimet e ndërtimit në këtë rrugë po zhvillohen përmes Zonës së Mbrojtur dhe janë ndërprerë disa herë me kërkesë të Qeverisë së Kosovës ose bashkësisë ndërkombëtare.

Një tjetër kontest lidhet me Kishën e Krishtit Shpëtimtar në kampusin e Universitetit të Prishtinës.

Universiteti pretendon se objekti është ndërtuar në mënyrë të paligjshme gjatë viteve ‘90, në tokë universitare, në kohën e regjimit të Sllobodan Millosheviqit.

Për këtë çështje, procesi gjyqësor vazhdon ende në Gjykatën Themelore në Prishtinë.

Përgatiti: Valona Tela

Kreu i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku, njoftoi se detyrohet që të ndërpresë bisedimet me Lëvizjen Vetëvendosje për formimin e institucioneve të reja të Kosovës, për shkak të zhvillimeve brenda partisë.

Përmes një video të publikuar në rrjetet sociale, Abdixhiku tha se ka autorizuar sekretariatin e partisë që të nisë procedurat për mbajtjen e një kuvendi të jashtëzakonshëm partiak, pasi gjatë ditës 148 delegatë të Kuvendit të LDK-së dorëzuan nënshkrimet për mbajtjen e tij me kërkesën për shkarkimin e kreut partiak.

Pas verifikimit të nënshkrimeve, Abdixhiku tha se do të cakohet data dhe vendi i mbajtjes së Kuvendit.

“Për shkak të kësaj nisme, detyrohem t’i ndërpres të gjitha angazhimet për formimin e institucioneve të Republikës që i prisni me të drejtë tash e sa kohë”, tha Abdixhiku.

Sipas tij, nuk do të ishte serioze e as e përgjegjshme që ai të vazhdojë të negociojë në emër të LDK-së, “ndërkohë që mandati im për të udhëhequr dhe përfaqësuar atë është vënë në diskutim brenda shtëpisë sime”.

“Ndjej keqardhje që sot jam i detyruar ta kthejmë vëmendjen sërish nga vetja tek një proces që mund të na dëmtojë pariparueshëm nga brenda dhe ta lërë Kosovën pa institucione dhe potencialisht përballë zgjedhjeve të reja në vjeshtë”, tha Abdixhiku.

Abdixhiku tha se nuk beson që bisedimet me kreun e Lëvizjes Vetëvendosje, kryeministrin në detyrë, Albin Kurti, të kenë qenë arsyeja për thirrjen e Kuvendit partiak nga 148 anëtarë të LDK-së.

Sipas tij, në historinë 37-vjeçare nuk ka pasur praktikë në LDK që kreu i saj të shkarkohet pak muaj para zgjedhjeve të rregullta partiake dhe pak muaj pas konfirmimit të mandatit të tij.

Më 10 korrik, Abdixhiku së bashku me ish-presidenten Vjosa Osmani, zhvilluan diskutime me Kurtin, për çështjen e themelimit të institucioneve të reja pas zgjedhjeve të qershorit.

Ndonëse palët pas takimit nuk raportuan për ndonjë rezultat, Kurti dhe Abdixhiku shprehën gatishmëri për vazhdimin e bisedimeve për një marrëveshje për institucionet e reja.

Ndërkaq, pak para se Abdixhiku të dilte me njoftimin për ndërprerjen e angazhimit për krijimin e institucioneve të reja, mediat lokale në Kosovë raportuan se mes LDK-së dhe LVV-së ishte arritur në parim një marrëveshje për ndarjen e posteve kyç shtetërore, por zyrtarizimi i saj nuk ishte bërë për shkak të situatës së brendshme në partinë e Abdixhikut.

Burime brenda LDK-së i thanë Radios Evropa e Lirë se këto raportime nuk qëndrojnë.

“Nuk ka ndonjë marrëveshje”, thanë për REL burime brenda LDK-së.

REL i është drejtuar edhe LVV-së për koment për këtë çështje, por ende nuk ka marr ndonjë përgjigje.

Dorëzimi i nënshkrimeve

Më herët gjatë së mërkurës, deputeti i zgjedhur i LDK-sç, Armend Zemaj, ka tha se janë mbledhur dhe dorëzuar nënshkrimet e nevojshme për ta thirrur një Kuvend të jashtëzakonshëm të partisë.

Derisa po dilte nga zyra e LDK-së në Prishtinë së bashku me kryetarin e degës së dytë , Florian Dushi, Zemaj tha se numri i nënshkrimeve të dorëzuara ishte i njëjtë me atë që kishte deklaruar ditë më parë, mbi 150.

Sipas Statutit të LDK-së, Kuvendi i jashtëzakonshëm mund të thirret me kërkesën e të paktën 1/3 së delegatëve të Kuvendit.

Kuvendin e partisë e përbëjnë 354 delegatë të zgjedhur në kuvendet e degëve, plus kryetari aktual i LDK-së, që me automatizëm është delegat i Kuvendit të Përgjithshëm të LDK-së.

Grumbullimi i nënshkrimeve të nevojshme vjen pas përplasjeve të hapura brenda LDK-së dhe pakënaqësive me Abdixhikun, pasi partia doli e treta në zgjedhjet parlamentare të qershorit, duke fituar 18 vende në Kuvendin e Kosovës me 120 deputetë.

Po ashtu, ky zhvillim po ndodh në një kohë kur Abdixhiku nisi javën e kaluar bisedimet me liderin e partisë fituese, Albin Kurtin e Lëvizjes Vetëvendosje, në përpjekje për të arritur një marrëveshje për formimin e institucioneve të reja.

Çfarë ndodhi?

Pasi LDK-ja, e cila garoi në një listë të përbashkët me ish-presidenten Vjosa Osmani, dështoi të arrijë rezultat bindësh zgjedhor më 7 qershor, filluan zëra pakënaqësish brenda partisë, të cilët nuk ishin diçka e re, gjithsesi.

Në fund të qershorit, së paku dy kryetarë komunash dhe disa drejtues degësh kërkuan publikisht dorëheqjen e Abdixhikut, duke argumentuar se ai duhet të marrë përgjegjësi për rezultatin zgjedhor dhe për mungesën e një rritjeje të ndjeshme elektorale.

Abdixhiku iu përgjigj kritikëve me kundërkërkesë, duke u bërë thirrje atyre që të japin dorëheqje.

Kjo nuk është hera e parë që kërkohet dorëheqja e Abdixhikut, pasi ngjashëm ndodhi edhe në janar të këtij viti, pas zgjedhjeve parlamentare të dhjetorit.

Në janar ai i mbijetoi një votëbesimi që e kishte kërkuar vetë në Kuvendin e jashtëzakonshëm të partisë.

Por, disa figura partiake kishin kërkuar dorëheqjen e tij të parevokueshme, duke mos u pajtuar me votëbesim. Në mesin e tyre ishte Hykmete Bajrami, e cila ka dhënë dorëheqje të parevokueshme nga pozita e nënkryetares së partisë.

Para atij Kuvendi, anëtari tjetër i kësaj partie, Avdullah Hoti e shpalli kandidaturën për kryetar të partisë, por delegatët diskutuan vetëm për performancën e Abdixhikut.

Lidhja Demokratike e Kosovës është një nga partitë më të vjetra në Kosovë, e themeluar në vitin 1989 nga Ibrahim Rugova.

Ajo ka luajtur rol kyç në periudhën e rezistencës paqësore dhe në ndërtimin e institucioneve demokratike të vendit.

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, ka thënë të mërkurën se vendi po e shqyrton mundësinë për ta përdorur gazin e lëngëzuar (LNG) nga Shtetet e Bashkuara në të ardhmen, mes thirrjeve të vazhdueshme për t’iu bashkuar projektit të aleatit të vet më të madh për furnizim me LNG.

Kurti i bëri këto komente gjatë vendosjes së gur themelit për ndërtimin e një parku solar me kapacitet prej 105 megavatesh në Rahovec, në jugperëndim të vendit.

“Për të ardhmen, synojmë përdorimin e thëngjillit në mënyrë më të përgjegjshme me theks të veçantë të gazifikimi i tij, dhe po e shqyrtojmë mundësinë për ta përdorur gazin e lëngëzuar nga Shtetet e Bashkuara përmes bashkëpunimit me Shqipërinë në termocentralin e Vlorës”, tha Kurti.

Qeveria në detyrë është përballur me thirrje të vazhdueshme, nga Ambasada amerikane në Prishtinë e deri tek odat ekonomike në vend dhe opozita, për të hyrë në projektet e gazit amerikan.

Në fund të qershorit, ministrja në detyrë e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, nguli këmbë se Kosova nuk është kundër gazit të lëngëzuar amerikan, dhe shtoi se vendi do ta trajtonte këtë çështje “me shumë seriozitet”.

Ngjashëm sikurse Kurti të mërkurën, edhe Rizvanolli kishte thënë se Qeveria në detyrë e sheh gazifikimin e thëngjillit si mundësi më të mirë se furnizimin me LNG-në amerikane.

Megjithatë, kjo është hera që Kurti apo kushdo qoftë nga qeveria e tij thonë se po e shqyrtojnë thirrjen e aleatit kryesor të Kosovës për t’u furnizuar me LGN-në amerikane.

Në Kosovë 90 për qind e energjisë elektrike prodhohet ende nga thëngjilli, dhe vetëm rreth 10 për qind vjen nga burime të ripërtëritshme si uji, era dhe dielli.

Por, vendi varet nga importi gjithashtu, posaçërisht në kohët e pikut të dimrit dhe verës.

Ndërkohë, Oda Ekonomike Amerikane dhe Oda Ekonomike e Kosovës paralajmëruan rishtazi se refuzimi i projekteve rajonale të LNG-së rrezikon të kenë ndikim negativ në partneritetin e Kosovës me Shtetet e Bashkuara.

Në disa raste, Oda Ekonomike Amerikane ka argumentuar se përfshirja e Kosovës në infrastrukturën rajonale të projektit amerikan do të rriste sigurinë energjetike, do të diversifikonte burimet e furnizimit dhe do ta bënte vendin më tërheqës për investime.

Debati është intensifikuar edhe pasi e ngarkuara me punë në Ambasadën amerikane në Prishtinë, Anu Prattipati, ka publikuar në fillim të qershorit një opinion, ku i ka bërë thirrje Kosovës të hyjë në një partneritet afatgjatë energjetik me Shtetet e Bashkuara përmes gazit amerikan.

Njohësit e zhvillimeve që ndërlidhen me energjetikën në Kosovë vlerësojnë se SHBA-ja po bën përpjekje që t’i mos i lërë vendet e Ballkanit Perëndimor të cenueshme përballë ndikimit rus dhe ndikimeve tjera në sektorin e energjisë.

Disa shtete të Ballkanit Perëndimor kanë nënshkruar marrëveshje me kompani amerikane dhe SHBA-në për të zgjeruar rrjetin e gazit.

Në mesin e tyre Shqipëria, Kroacia dhe Bosnje e Hercegovina. Rishtazi është nënshkruar një projekt i madh për ndërtimin e një tubacioni gazi që synon ta shkëpusë Sarajevën nga furnizimet ruse.

“E papërgjegjshme dhe provokuese” – kështu e komentojnë disa pjesëtarë të komunitetit serb në Kosovë deklaratën e ministres në Qeverinë e Serbisë, Snezhana Paunoviq, e cila foli për “spastrimin etnik” në Kosovë.

Paunoviq, në një intervistë për televizionin serb Kurir, tha, mes tjerash, se po të kishte qenë në vendin e Sllobodan Millosheviqit – ish-presidentit të Republikës Federale të Jugosllavisë, i akuzuar për krime lufte nga Tribunali i Hagës – “do ta kishte spastruar etnikisht Kosovën” në vitin 1998.

Duke folur për jetën në Kosovë dhe largimin e saj nga Peja gjatë luftës, ajo tha se “nuk do t’i kishte likuiduar shqiptarët ashtu siç ata po përpiqen ta pastrojnë etnikisht Kosovën, por në atë mënyrë që secili që ndihej më pak qytetar i Republikës Federale të Jugosllavisë, të largohej dhe të shkonte në shtetin e vet amë”.

Për shkak të kësaj deklarate, e cila nxiti reagime dhe dënime të shumta, Kosova, më 14 korrik, e shpalli person të padëshiruar, duke ia ndaluar përgjithmonë hyrjen ose kalimin transit nëpër territorin e vendit.

Miodrag Milliqeviq, nga organizata joqeveritare Aktiv në Mitrovicë të Veriut, thotë se deklarata e Snezhana Paunoviqit merr peshë edhe më të madhe, për shkak të pozitës së saj si ministre e Administratës Publike dhe Vetëqeverisjes Lokale në Qeverinë e Serbisë.

Sipas tij, është e qartë se njerëz si ajo “kanë mbetur të bllokuar në vitet ‘90 dhe në traumat” që, siç thotë, “shoqëria jonë ka përjetuar pas shpërbërjes së Jugosllavisë”.

Në një prononcim për Radion Evropa e Lirë, Milliqeviq thotë se deklarata e Paunoviqit “nxit urrejtje ndëretnike” dhe se është e rrezikshme, sepse i vendos serbët e Kosovës në një pozitë edhe më të vështirë.

“Kjo nuk mund të justifikojë në asnjë mënyrë ndonjë armiqësi ndaj dikujt, dhe aq më pak në kontekstin e asaj që po përjetojnë sot serbët në Kosovë”, thotë ai.

Edhe Tatjana Llazareviq, kryeredaktore e portalit KoSSev, thotë se deklarata e Paunoviqit për “spastrimin etnik” është “një shembull tipik i papërgjegjshmërisë”.

Sipas saj, ajo ka pasoja në tri nivele: njerëzor, institucional-politik dhe historik.

Ajo thotë se dikush që mbron vlerat humaniste, nuk duhet as ta mendojë, e lëre më ta thotë publikisht, një deklaratë për spastrimin etnik.

Sipas saj, një gjë e tillë është veçanërisht e papranueshme kur vjen nga një përfaqësuese e Qeverisë së Serbisë.

“Si dikush që vjen nga Kosova, ajo do të duhej të kishte ndjeshmëri të veçantë, si në gjuhën që përdor, ashtu edhe në qëndrimet që mban, pikërisht për shkak të përvojës së rëndë që kanë kaluar për dekada si shqiptarët, ashtu edhe serbët”, thotë Llazareviq për Radion Evropa e Lirë.

Deklaratën e Paunoviqit e dënoi edhe Bashkimi Evropian.

Zëdhënësja e BE-së, Anitta Hipper, tha se ajo “është në kundërshtim me vlerat e dinjitetit njerëzor, pajtimit, përgjegjësisë dhe marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë, mbi të cilat është ndërtuar Bashkimi Evropian”.

Çfarë thonë qytetarët?

Jellena nga Mitrovica e Veriut thotë se deklarata e ministres serbe për “spastrimin etnik” është “problematike dhe provokuese”.

Sipas saj, ajo vetëm se i dëmton serbët që jetojnë në Kosovë.

“Është veçanërisht problematike, sepse vjen nga një ministre me prejardhje nga Peja, e cila nuk jeton më në Kosovë”, thotë ajo për Radion Evropa e Lirë.

Edhe Aleksandri nga Graçanica ndan të njëjtin qëndrim.

“Një deklaratë e tillë e pamenduar nuk u shkon aspak në favor serbëve që kanë mbetur të jetojnë në Kosovë, sepse mund të keqpërdoret. Ajo tregon edhe një herë se sa pak mendon pushteti në Serbi për njerëzit që kanë mbetur të jetojnë këtu”, thotë ai.

Millena nga Shtërpca vlerëson se është “tejet destruktive” që një zyrtare e lartë shtetërore të flasë për spastrim etnik, sidomos duke pasur parasysh rrethanat në të cilat jeton komuniteti serb në Kosovë.

“Ajo që më frikëson është i ashtuquajturi ‘efekti flutur’, pra pasojat negative që kjo deklaratë – pothuajse me siguri – do t’i shkaktojë”, thotë ajo.

Kush e paguan çmimin e deklaratave të politikanëve nga Beogradi?

Disa organizata joqeveritare serbe reaguan më 15 korrik me një deklaratë të përbashkët, duke e cilësuar deklaratën e ministres Paunoviq për “spastrimin etnik” të Kosovës si “gjuhë urrejtjeje, retorikë çnjerëzore dhe përpjekje e rrezikshme për ta normalizuar idenë e spastrimit etnik në hapësirën publike”.

Sipas tyre, pasojat e deklaratave të tilla nuk i bartin politikanët që i bëjnë, por serbët që jetojnë në Kosovë.

“Këta narrativë thellojnë mosbesimin ndërmjet komuniteteve, e rëndojnë edhe më tej pozitën e serbëve të Kosovës dhe shpesh shërbejnë si justifikim për politika dhe masa që kufizojnë të drejtat dhe hapësirën e veprimit të komunitetit tonë”, thuhet në deklaratën e përbashkët të Qendrës për Veprime Shoqërore Afirmative, Nismës së Re Shoqërore, Institutit për Zhvillim Ekonomik Territorial dhe organizatës Aktiv.

Llazareviq, kryeredaktore e portalit KoSSev, thotë se serbët në Kosovë tashmë janë duke i përjetuar pasojat e politikave të Beogradit zyrtar dhe se deklarata e Paunoviqit është “ideale për instrumentalizim të mëtejshëm në përplasjet verbale mes Beogradit dhe Prishtinës”.

Edhe Milliqeviq nga organizata Aktiv thotë se autoritetet në Kosovë i përdorin deklaratat e papërgjegjshme të politikanëve serbë për të “arsyetuar” qasjen e tyre ndaj komunitetit serb dhe beson se edhe kësaj radhe do të ndodhë e njëjta gjë.

A do të përballet Paunoviq me përgjegjësi politike?

Studentët protestues në Serbi, Lëvizja e Qytetarëve të Lirë dhe Partia Serbia Qendra (SRCE) e dënuan deklaratën e Paunoviqit dhe kërkuan që ajo të mbajë përgjegjësi politike.

Në një reagim të publikuar më 14 korrik, Paunoviq tha se nuk heq dorë nga politika e Partisë Socialiste të Serbisë, anëtare e së cilës është që nga viti 1992.

“Ne jemi partia që e ka udhëhequr Serbinë në rrethana jashtëzakonisht të vështira historike, partia që ka bërë sakrifica të mëdha dhe emri i së cilës është përmendur më së shumti në Hagë”, shkroi ajo në rrjetet sociale.

Qeveria e Serbisë nuk iu përgjigj pyetjeve të Radios Evropa e Lirë lidhur me deklaratën e Paunoviqit, ndërsa ministri i Brendshëm i Serbisë, Ivica Daçiq, i cili është edhe bashkëpartiak i saj, i cilësoi reagimet ndaj deklaratës për “spastrimin etnik” si “të turpshme dhe hipokrite”.

Milliqeviq thotë se Paunoviq duhet të japë dorëheqje të parevokueshme dhe të kërkojë falje.

Llazareviq, në anën tjetër, beson se ministrja mund të përballet me pasoja politike, por “jo sepse Qeverisë së Serbisë i është zgjuar ndërgjegjja”, por për shkak të presionit të opinionit publik dhe bashkësisë ndërkombëtare.

Përgatiti: Valona Tela

Deputeti i zgjedhur i Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), Armend Zemaj, ka thënë të mërkurën se janë mbledhur dhe dorëzuar nënshkrimet e nevojshme për ta thirrur një Kuvend të jashtëzakonshëm të partisë, në një kohë kur ka pasur thirrje për shkarkimin e kryetarit të partisë, Lumir Abdixhiku.

Derisa po dilte nga zyra e LDK-së në Prishtinë së bashku me kryetarin e degës së dytë , Florian Dushi, Zemaj tha se numri i nënshkrimeve të dorëzuara ishte i njëjtë me atë që kishte deklaruar ditë më parë, mbi 150.

Sipas Statutit të LDK-së, Kuvendi i jashtëzakonshëm mund të thirret me kërkesën e të paktën 1/3 së delegatëve të Kuvendit.

Kuvendin e partisë e përbëjnë 354 delegatë të zgjedhur në kuvendet e degëve, plus kryetari aktual i LDK-së, që me automatizëm është delegat i Kuvendit të Përgjithshëm të LDK-së.

Grumbullimi i nënshkrimeve të nevojshme vjen pas përplasjeve të hapura brenda LDK-së dhe pakënaqësive me Abdixhikun, pasi partia doli e treta në zgjedhjet parlamentare të qershorit, duke fituar 18 vende në Kuvendin e Kosovës me 120 deputetë.

Po ashtu, ky zhvillim po ndodh në një kohë kur Abdixhiku nisi javën e kaluar bisedimet me liderin e partisë fituese, Albin Kurtin e Lëvizjes Vetëvendosje, në përpjekje për të arritur një marrëveshje për formimin e institucioneve të reja.

Çfarë ndodhi?

Pasi LDK-ja, e cila garoi në një listë të përbashkët me ish-presidenten Vjosa Osmani, dështoi të arrijë rezultat bindësh zgjedhor më 7 qershor, filluan zëra pakënaqësish brenda partisë, të cilët nuk ishin diçka e re, gjithsesi.

Në fund të qershorit, së paku dy kryetarë komunash dhe disa drejtues degësh kërkuan publikisht dorëheqjen e Abdixhikut, duke argumentuar se ai duhet të marrë përgjegjësi për rezultatin zgjedhor dhe për mungesën e një rritjeje të ndjeshme elektorale.

Abdixhiku iu përgjigj kritikëve me kundërkërkesë, duke u bërë thirrje atyre që të japin dorëheqje.

Kjo nuk është hera e parë që kërkohet dorëheqja e Abdixhikut, pasi ngjashëm ndodhi edhe në janar të këtij viti, pas zgjedhjeve parlamentare të dhjetorit.

Në janar ai i mbijetoi një votëbesimi që e kishte kërkuar vetë në Kuvendin e jashtëzakonshëm të partisë.

Por disa figura partiake kishin kërkuar dorëheqjen e tij të parevokueshme, duke mos u pajtuar me votëbesim. Në mesin e tyre ishte Hykmete Bajrami, e cila ka dhënë dorëheqje të parevokueshme nga pozita e nënkryetares së partisë.

Para atij Kuvendi, anëtari tjetër i kësaj partie, Avdullah Hoti e shpalli kandidaturën për kryetar të partisë, por delegatët diskutuan vetëm për performancën e Abdixhikut.

Lidhja Demokratike e Kosovës është një nga partitë më të vjetra në Kosovë, e themeluar në vitin 1989 nga Ibrahim Rugova.

Ajo ka luajtur rol kyç në periudhën e rezistencës paqësore dhe në ndërtimin e institucioneve demokratike të vendit.

Kosova e ka shpallur person “të padëshirueshëm” dhe ia ka ndaluar përherë hyrjen apo kalimin nëpër vend ministres serbe Snezhana Paunoviq, pasi ajo tha ditë më parë se do ta kishte “spastruar etnikisht Kosovën” në vitin 1998, njoftoi të martën ministri i Brendshëm në detyrë i Kosovës, Xhelal Sveçla.

Sveçla njoftoi vonë të martën në Facebook se e ka nënshkruar vendimin për t’ia ndaluar përgjithmonë hyrjen në Kosovë apo kalimin nëpër të ministres serbe për Administratë Publike dhe Vetëqeverisje Lokale.

Ai tha se me deklaratat e saj, Paunoviq e ka “ritheksuar atë nga e cila Serbia nuk ka hequr dorë asnjëherë, projektin e spastrimit etnik të shqiptarëve”.

“Në epokën tonë, kjo u tentua nga ish-shefi i saj Sllobodan Millosheviq, i njohur edhe si kasapi i Ballkanit”, shkroi Sveçla.

Ai shtoi se “çdo përpjekje për të ringjallur ideologjitë e spastrimit etnik apo për të kërcënuar Republikën e Kosovës do të përballet me përgjigje të vendosur, ligjore dhe institucionale”.

Paunoviq deklaroi të shtunën për televizionin serb Kurir se, po të ishte në vend të Millosheviqit në vitin 1998, “do ta kishte spastruar etnikisht Kosovën” – duke nxitur reagime dhe dënime në Kosovë dhe më gjerë.

Millosheviq ishte president i Republikës Federale të Jugosllavisë dhe i akuzuar nga Tribunali i Hagës për krime lufte.

“Kjo është deklarata më e ashpër që kam bërë ndonjëherë në jetën time”, tha Paunoviq.

Ajo tha se “nuk do t’i kishte likuiduar shqiptarët ashtu siç ata po përpiqen ta pastrojnë etnikisht Kosovën, por në atë mënyrë që secili që ndihej më pak qytetar i Republikës Federale të Jugosllavisë, të largohej dhe të shkonte në shtetin e vet amë”.

Në një reagim tjetër të martën, Paunoviq tha se nuk heq dorë nga politika e Partisë Socialiste të Serbisë – pjesë e së cilës është që nga viti 1992.

“Ne jemi partia që e udhëhoqi Serbinë në rrethana jashtëzakonisht të vështira historike, partia që bëri sakrifica të mëdha – emri i së cilës është përmendur më së shumti në Hagë”, shkroi ajo në rrjetet sociale.

Deklaratat e saj u dënuan si në Bashkimin Evropian, ashtu edhe në Kosovë.

Zëdhënësja e Komisionit Evropian, Anitta Hipper, tha se BE-ja nuk komenton deklarata individuale, por theksoi se në Evropë nuk ka vend për retorikë që arsyeton ose promovon spastrimin etnik.

“Deklarata të tilla bien ndesh me vlerat e dinjitetit njerëzor, pajtimit, llogaridhënies dhe marrëdhënieve të mira fqinjësore, mbi të cilat është ndërtuar Bashkimi Evropian”, tha Hipper duke iu adresuar gazetarëve në Bruksel.

Ngjashëm reagoi edhe komisionarja për Zgjerim e BE-së, Marta Kos, e cila tha se është e tronditur nga deklarata e ministres Paunoviq.

Ajo shfaqi shpresën se bëhet fjalë për një qëndrim individual, e jo për qëndrimin e gjithë Qeverisë së Serbisë.

“Për deklarata të tilla mund të ketë vetëm tolerancë zero. Në Evropë nuk ka vend për retorikë që arsyeton, promovon apo madhëron spastrimin etnik. Personalisht, jam vërtet e tmerruar që në këtë kohë duhet të flasim ende për gjëra të tilla”, tha Kos në një konferencë për media.

Zëvendëskryeministri në detyrë dhe njëherësh ministri i Jashtëm në detyrë, Glauk Konjufca, shkroi në X se “një retorikë e tillë glorifikon krimet e luftës, kërcënon stabilitetin rajonal dhe është plotësisht në kundërshtim me vlerat evropiane, si dhe me të ardhmen evropiane”.

“Heshtja nuk është opsion. As përgjigjet e dobëta”, shtoi ai.

Belgzim Kamberi, nga Instituti për Politika Sociale “Musine Kokalari” në Prishtinë, tha për Radion Evropa e Lirë se deklarata e ministres Paunoviq tregon mungesën e një përballjeje të mirëfilltë me të kaluarën dhe, njëkohësisht, flet për politikën aktuale, e “madje ndoshta edhe për synimet e saj në të ardhmen”.

“Kur spastrimi etnik paraqitet si një zgjidhje politike legjitime ose e dëshirueshme, atëherë nuk bëhet më fjalë vetëm për interpretimin e së kaluarës, por për një sistem vlerash dhe një ideologji politike”, thotë ai.

Kamberi vlerëson se, nëse Paunoviq nuk shkarkohet nga detyra, pushteti në Serbi dëshmon se nuk dëshiron normalizimin e marrëdhënieve dhe pajtimin me Kosovën.

Edhe drejtori i Qendrës për Politikë Praktike në Serbi, Dragan Popoviq, vlerëson se deklarata e Paunoviqit vetëm se ka “shpërfaqur” realitetin.

Sipas tij, autoritetet në Serbi nuk kanë hequr dorë nga politikat e viteve ’90.

“Pushteti feston gjeneralët e dënuar nga Gjykata e Hagës dhe i shpall ata heronj”, thotë Popoviq për Radion Evropa e Lirë.

Gjatë luftës në Kosovë, në vitet 1998-1999, u vranë mbi 13.000 civilë, kryesisht shqiptarë, ndërsa mijëra të tjerë u zhdukën.

Mbi 1.500 persona, shumica shqiptarë, vazhdojnë të figurojnë të zhdukur.

Mijëra trupa u gjetën ndër vite në varreza masive në Serbi.

Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë në Hagë i cilësoi drejtuesit e atëhershëm të RFJ-së si pjesëmarrës kyç në një “ndërmarrje të përbashkët kriminale”, që synonte dëbimin me forcë të qindra mijëra civilëve shqiptarë nga Kosova, nga marsi deri në qershor të vitit 1999.

Sipas aktgjykimeve, qëllimi ishte “ndryshimi i balancës etnike për të ruajtur kontrollin serb mbi Kosovën”.

I akuzuari kryesor, Sllobodan Millosheviq, vdiq në paraburgim para përfundimit të gjykimit, ndërsa ish-presidenti i Serbisë, Millan Millutinoviq, u shpall i pafajshëm.

Këshilli i Bashkimit Evropian emëroi diplomatin gjerman, Dirk Schubel, si përfaqësues të ri të posaçëm të BE-së për Kosovën.

Ai do ta marrë detyrën më 1 shtator 2026, me mandat fillestar dyvjeçar, duke pasuar estonezin Aivo Orav.

Schubel është diplomat me përvojë të gjatë në Shërbimin Evropian për Veprim të Jashtëm (EEAS), Komisionin Evropian dhe Ministrinë e Jashtme të Gjermanisë.

Aktualisht, ai drejton Divizionin për Rusinë në EEAS.

Më herët, ai ka shërbyer si i dërguar i posaçëm i BE-së për Partneritetin Lindor (2022-2024), ndërsa ka qenë edhe shef i Delegacionit të BE-së në Bjellorusi (2019-2022) dhe në Moldavi (2009-2013).

Sipas vendimit të Këshillit të BE-së, mandati i Schubelit do të përqendrohet në promovimin e një Kosove të qëndrueshme, demokratike dhe shumetnike, si dhe në mbështetjen e perspektivës evropiane të vendit.

Ai do të monitorojë përparimin në prioritetet politike, ekonomike dhe të sigurisë, do të kontribuojë në forcimin e të drejtave të njeriut, sundimit të ligjit dhe mbrojtjes së komuniteteve, si dhe do të promovojë koordinimin politik të Bashkimit Evropian në Kosovë.

Mandati i tij përfshin, gjithashtu, ofrimin e udhëzimeve politike për Misionin e BE-së për Sundimin e Ligjit në Kosovë (EULEX) dhe mbështetjen e dialogut ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, me synim forcimin e stabilitetit rajonal dhe marrëdhënieve të fqinjësisë së mirë.

Në dy vjetët e fundit – nga 2024-ta deri në fund të marsit – në këtë funksion ishte Aivo Orav.

Në një nga deklaratat e fundit për mediat në Kosovë, Orav tha se çështja e themelimit të Asociacionit të komunave me shumicë serbe në Kosovë “nuk do të zhduket”.

“Dialog do të thotë gjithashtu Asociacion”, tha ai.

Pas largimit të tij, ushtrimin e detyrës e mori përsipër zëvendësshefja e BE-së në Kosovë, Eva Palatova.

Në një shkrim të publikuar javën e kaluar, Palatova tha se Bashkimi Evropian mbetet partneri më i fortë dhe më i besueshëm i Kosovës, si dhe ofruesi më i madh i ndihmës financiare, por theksoi se përgjegjësia për avancimin e së ardhmes evropiane të Kosovës u takon udhëheqësve politikë dhe institucioneve të Kosovës.

Me atë rast, ajo bëri thirrje për formimin e institucioneve të reja të Kosovës, duke thënë se partia fituese – në këtë rast Lëvizja Vetëvendosje – ka përgjegjësi të veçantë që të angazhohet me partitë e tjera politike për të arritur kompromis.

Kosova nuk ka institucione të qëndrueshme tash e më shumë se një vit e gjysmë, pasi tri palë zgjedhje të mbajtura brenda kësaj periudhe nuk kanë arritur t’i japin vendit një shumicë funksionale.

“Konkurrenca politike është një tipar normal dhe i shëndetshëm i demokracisë. Avancimi i së ardhmes evropiane të Kosovës duhet të jetë një objektiv i përbashkët”, shkroi Palatova.

Lideri i partisë në pushtet Lëvizja Vetëvendosje, kryeministri në detyrë Albin Kurti, ka thënë të premten pas një takimi me kryetarin e Lidhjes Demokratike të Kosovës (LDK), Lumir Abdixhikun, dhe ish-presidenten Vjosa Osmani, se nuk është arritur ndonjë pajtueshmëri mes tyre për një marrëveshje për formimin e institucioneve të reja të vendit.

Ai, megjithatë, u shpreh optimist për arritjen e një marrëveshjeje në bisedimet e ardhshme.

Takimi i tyre vjen pasi partia kryesore opozitare, Partia Demokratike e Kosovës (PDK), dhe Aleanca për Ardhmëninë e Kosovës (AAK), thanë se nuk do të jenë pjesë e bisedimeve me Kurtin mes një krize institucionale pothuajse dyvjeçare.

Duke folur për gazetarë rrugës për të hyrë në takimin në Prishtinë, Kurti tha se ndihej “optimist” për arritjen e një marrëveshjeje me LDK-në.

Kurti, partia e të cilit fitoi zgjedhjet e 7 qershorit, ka nevojë për një marrëveshje me opozitën për t’u siguruar që vendi do të ketë president të ri, dhe kështu t’i japë fund krizës së gjatë politike e institucionale.

Partia e tij i mori 53 mandate, dhe duke e pasur parasysh bashkëpunimin e deritanishëm të Kurtit me partitë e pakicave joserbe – që gëzojnë 10 vende – atëherë ai pritet t’i ketë votat e nevojshme prej të paktën 61 për ta konstituuar Kuvendin dhe formuar Qeverinë e re.

Por, nevojitet prania e 80 deputetëve në Kuvendin me 120 vende që votimi për presidentin e Kosovës të jetë i vlefshëm.

Me një marrëveshje të mundshme me LDK-në, e cila garoi në një listë të përbashkët me Osmanin, duke i fituar 18 vende, atëherë do të arriheshin të paktën 81 vota, mjaftueshëm për votimin e presidentit të ri, nëse të paktën 80 prej tyre do të qëndronin në sallë.

Tërheqja e PDK-së dhe AAK-së

Kurti zhvilloi takim fillimisht me kryetarin e Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza, të premten në mëngjes. Ndërsa, kreu i Aleancës, Ardian Gjini, e hodhi poshtë ftesën e tij për takim.

Bisedimet mes Kurtit dhe Hamzës dështuan, dhe ky i fundit tha se partia e tij do të tërhiqet nga bisedimet pasi do të qëndrojë në opozitë.

“Bazuar në bisedat që kemi pasur dhe diskutimet që kemi pasur, normalisht korrekte, qëndrimi ynë është që PDK për këtë mandat është parti në opozitë dhe ne i dëshirojmë sukses zotit Kurti dhe të gjithë atyre që takohen, bisedojnë, që t’i japin vendit institucione, duke i përfshirë të gjitha institucionet”, tha Hamza për gazetarët.

Kurti tha se si udhëheqës i partisë fituese të zgjedhjeve të qershorit, përgjegjësia e tij është për formimin e Qeverisë, por përsëriti qëndrimin se për çështjen e presidentit, përgjegjësia është e të gjitha partive.

Ai përsëriti qëndrimin për një figurë konsensuale dhe jo partiake për postin e presidentit, duke theksuar se një kandidaturë e tillë do të ishte në përputhje me Kushtetutën.

Ndërkohë, Gjini i Aleancës tha pasi e refuzoi takimin se partia e tij veçse i ka paraqitur gjashtë kushte që do të duhej t’i plotësonte Kurti në këmbim të mbështetjes të krijimit të institucioneve.

Analisti politik, Ilir Deda, i ka vlerësuar si pozitive këto takime, por ka theksuar se është koha e fundit “që me një apo dy takime maksimum” udhëheqësit politikë “të japin përgjigje për krijim të institucioneve”.

Deda i ka thënë Radios Evropa e Lirë se mbajtja e zgjedhjeve të reja do të ishte shumë e dëmshme për vendin, duke shtuar se “Kurti, Hamza dhe Abdixhiku, e kanë përgjegjësi të jashtëzakonshme që së bashku të merren vesh dhe t’i japin Kosovës një Qeveri funksionale, një president dhe një stabilitet politik në katër vjetët e ardhshëm”.

Bisedimet vijnë pasi këtë javë u certifikuan rezultatet e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare.

Kryeparlamentarja dhe njëherësh ushtruesja e detyrës së presidentit të vendit, Albulena Haxhiut, pritet ta thërrasë një seancë konstitutive të Kuvendit.

Sipas Kushtetutës, seanca duhet të mbahet brenda 30 ditëve nga certifikimi i rezultateve.

Në këtë seancë bëhet konstituimi i Kuvendit, zgjidhen kryetari dhe nënkryetarët, ndërsa më pas vazhdohet me procedurat për formimin e Qeverisë së re.

Pas konstituimit të Kuvendit, Haxhiu e nominon partinë fituese të zgjedhjeve si mandatare për formimin e Qeverisë, në këtë rast Lëvizjen Vetëvendosje.

Haxhiu shkroi në Facebook pas certifikimit të rezultateve se do ta thërrasë seancën konstituive të Kuvendit brenda afatit të përcaktuar me Kushtetutë, pa treguar kur saktësisht.

Kushtetuta parasheh që presidenti duhet të zgjidhet brenda 60 ditëve nga dita e konstituimit të Kuvendit.

Nëse kjo nuk ndodh, Kuvendi shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja.

Nëse vendi shkon në zgjedhje sërish, atëherë ato do të ishin zgjedhjet e katërta parlamentare që nga fillimi i vitit 2025.

Pas takimit me kryetarin e Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza, kryeministri në detyrë, Albin Kurti, tha se biseda ishte konstruktive, por nuk prodhoi një rezultat konkret për formimin e institucioneve të reja. Hamza, nga ana tjetër, konfirmoi se partia e tij do të mbetet në opozitë, duke shtuar se LVV-ja e ka përgjegjësinë për formimin e institucioneve.

“Bazuar në bisedat që kemi pasur dhe diskutimet që kemi pasur, normalisht korrekte, qëndrimi ynë është që PDK për këtë mandat është parti në opozitë dhe ne i dëshirojmë sukses zotit Kurti dhe të gjithë atyre që takohen, bisedojnë, që t’i japin vendit institucione, duke i përfshirë të gjitha institucionet”, tha Hamza për gazetarët.

Kurti tha se takimi u zhvillua në mënyrë konstruktive dhe në atmosferë të vullnetit dhe “interesimit për t’i dhënë Kosovës institucione të reja”.

“Aktualisht nuk mund të them që kemi ndonjë rezultat konkret, ndonjë të arritur që do të mund ta ndaja me ju”, tha Kurti, duke shtuar se takimet kanë për qëllim që vendi të ketë Kuvend, Qeveri dhe president brenda afateve kushtetuese.

Kurti tha se si udhëheqës i partisë fituese të zgjedhjeve të qershorit, përgjegjësia e tij është për formimin e Qeverisë, por përsëriti qëndrimin se për çështjen e presidentit, përgjegjësia është e të gjitha partive.

Ai përsëriti qëndrimin për një figurë konsensuale për postin e presidentit, duke theksuar se një kandidaturë e tillë do të ishte në përputhje me Kushtetutën.

“Ne pikënisje do ta kishim një figurë konsensuale. Pra, dikush i cili nuk është i asnjë partie politike, dikush që është përtej polemikave të skenës aktuale, dikush i cili ka vlera të dëshmuara kombëtare, profesionale, qytetare dhe në këtë mënyrë të jetë shprehje e unitetit ashtu siç e kërkon kushtetutshmëria jonë. Kjo është jo ideja jonë dhe kërkesa jonë, por kjo është fryma dhe germa e Kushtetutës”, tha Kurti.

Sipas tij, LVV-ja, PDK-ja dhe LDK-ja së bashku kanë numrin e mjaftushëm që t’i konstituojnë të gjitha institucionet.

Por, Hamza gjatë deklarimit pas takimit tha se përgjegjësia për formimin e institucioneve i takon LVV-së, duke theksuar se të gjitha partitë e tjera nuk mund ta zgjedhin kreun e ri të shtetit pa partinë e Kurtit.

“LVV-ja duhet të gjejë partnerë, sipas nevojave dhe kritereve të saj dhe interesave të tyre për t’i dhënë vendit institucione”, u shpreh Hamza për gazetarët.

Ndërkaq, Kurti u shpreh se me 53 mandate të LVV-së, dhe ato të partive të komuniteteve pakicë joserbe, ai ka mbi 61 votat e nevojshme për Qeverinë, por nuk tregoi nëse menjëherë pas konstituimit të Kuvendit do të procedohet me votimin e ekzekutivit të ri.

“Ne jemi të interesuar që t’i japim kohë diskutimeve, konsultimeve, që legjislatrua të ketë jo vetëm kryetar dhe qeveri, por edhe president”, tha Kurti.

Në orën 18:00 është paraparë takimi me udhëheqësin e LDK-së, Lumir Abdixhiku dhe Kurtit.

Takimet mes udhëheqësve politikë vijnë dy ditë pas certifikimit të rezultatit të zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të qershorit, të cilat u mbajtën pasi muaj më parë, partitë dështuan të arrinin konsensus për presidentin e ri të vendit.

Kurti e ka ftuar në takim edhe kreun e Aleancës, Ardian Gjini, por ai e ka refuzuar ftesën, duke argumentuar se partia e tij veçse i ka paraqitur gjashtë kushte që do të duhej t’i plotësonte Kurti në këmbim të mbështetjes të krijimit të institucioneve.

Analisti politik, Ilir Deda, i ka vlerësuar si pozitive këto takime, por ka theksuar se është koha e fundit “që me një apo dy takime maksimum” udhëheqësit politikë “të japin përgjigje për krijim të institucioneve”.

Deda i ka thënë Radios Evropa e Lirë se mbajtja e zgjedhjeve të reja do të ishte shumë e dëmshme për vendin, duke shtuar se “Kurti, Hamza dhe Abdixhiku, e kanë përgjegjësi të jashtëzakonshme që së bashku të merren vesh dhe t’i japin Kosovës një Qeveri funksionale, një president dhe një stabilitet politik në katër vjetët e ardhshëm”.

Sipas rezultatit përfundimtar të zgjedhjeve të 7 qershorit, LVV-ja e Kurtiti ka fituar 53 mandate, PDK-ja 22 ulëse, LDK-ja 18 dhe Aleanca shtatë.

Pas certifikimit të rezultateve, deputetët e legjislaturës së re kanë përpara detyrën e konstituimit të Kuvendit, formimin e Qeverisë dhe zgjedhjen e presidentit.

Për dy të parat kërkohen 61 vota në Kuvendin prej 120 ulësesh. Partia e Kurtit i ka votat për dy proceset e para, pasi llogarit në votat e partive pakicë joserbe – që kanë dhjetë mandate.

Megjithatë, ende nuk ekziston një marrëveshje apo konsensus rreth emrit të presidentit.

Për presidentin nevojitet prania e dy të tretave të deputetëve në Kuvendin që votimi në dy rundet e para të jetë i vlefshëm.

Në mungesë të një marrëveshjeje politike, kjo është e pamundur për secilën parti parlamentare.

Kushtetuta parasheh që presidenti duhet të zgjidhet brenda 60 ditëve nga dita e konstituimit të Kuvendit.

Nëse kjo nuk ndodh, Kuvendi shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja. Nëse vendi shkon në zgjedhje sërish, atëherë ato do të ishin të katërtat parlamentare që nga shkurti i vitit 2025.

Qëndrimet e partive

Ditë më parë, zyrtarja e LVV-së, Arbërie Nagavci, i tha Radios Evropa e Lirë se subjekti i saj politik i ka votat e nevojshme për formimin e Qeverisë së re dhe se do të kërkojë konsensus me partitë e tjera për zgjedhjen e presidentit.

Kjo parti kërkon që presidenti të jetë një figurë konsensuale, jopartiake, teksa muaj më parë propozoi dy figura nga shoqëria civile, Feride Rushitin dhe Hatixhe Hoxha për postin e presidentit. Por, LVV-ja nuk arriti marrëveshje me partitë opozitare dhe këto kandidatura nuk arritën të merrnin votat e nevojshme.

Tri partitë opozitare, PDK-ja, LDK-ja dhe Aleanca kanë paraqitur disa kushte për bashkëpunimin e mundshëm me partinë e Kurtit.

Hamza ka thënë se e para se të flitet për bashkëpunim të mundshëm qeverisës janë një sërë temash, sikurse pagat dhe pensionet, kapacitetet energjetike, gazi amerikan, anëtarësimi i Kosovës në Bashkimin Evropian, që do të duhen të trajtohen me LVV-në.

Për LDK-në, “parakusht i ekzistencës politike”, sipas Abdixhikut, janë orientimi strategjik i Kosovës, përfshirë gazi amerikan.

Ndërkaq, ndër gjashtë kushtet e Aleancës janë që Kosova ta pranojë projektin e gazit amerikan, ndërtimin e një termocentrali me thëngjill dhe disa kushte të tjera që kanë të bëjnë me ekonominë.

Njohësi i çështjeve politike, Ilir Deda, ka thënë për Radion Evropa e Lirë se të gjitha kërkesat e partive opozitare janë në interes të Kosovës dhe sipas tij, ato kanë për qëllim rritjen e mirëqenies së qytetarëve dhe thellimin e “partneritetit të Kosovës me Shtetet e Bashkuara”.

Qeveria në detyrë e Kurtit po përballet me thirrje nga Ambasada amerikane, partitë opozitare dhe odat ekonomike që të bëhet pjesë e nismave rajonale të rrjetit të gazit të lëngshëm natyror (LNG), që mbështeten nga Shtetet e Bashkuara.

Dy ditë më parë, e ngarkuara me punë në Ambasadën amerikane në Prishtinë, Anu Prattipati përsëriti thirrjen që Kosova të furnizohet me LNG-në amerikane “për të siguruar investime amerikane në të ardhmen”.

Megjithatë, deri më tani, nga ekzekutivi kosovar nuk kanë dhënë sinjale se janë të gatshëm të bëhen pjesë e këtyre nismave, teksa ministrja në detyrë e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, dhe Kurti kanë përmendur idenë e gazifikimit të thëngjillit vendas.

Udhëheqësit e Partisë Demokratike të Kosovës dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës i kanë përgjigjur pozitivisht ftesës për takim të dërguar nga kryeministri në detyrë, Albin Kurti. Por ftesa është refuzuar nga Aleanca.

Njohësi i çështjeve politike, Ilir Deda, e vlerëson si pozitive dërgimin e ftesave nga Kurti për udhëheqësit politikë, por thotë se tani Kurti, Bedri Hamza i PDK-së dhe Lumir Abdixhiku i LDK-së e kanë përgjegjësinë që sa më shpejt t’i japin shtetit të qëndrueshme.

Vendi shkoi në zgjedhje në qershor pasi muaj më parë partitë s’arritën konsensus lidhur me kandidatin për presidentin e ri të shtetit.

“I përket tre individëve që kanë peshë politike që të gjejnë zgjidhje dhe të mos të hyjmë në cikël të takimeve të shpeshta, të shkurtra, të cilat nuk japin rezultat. Unë besoj që është kohë e fundit që me një apo dy takime maksimum, të japin përgjigje për krijim të institucioneve”, thotë Deda për Radion Evropa e Lirë.

Deda e vlerëson si të gabuar vendimin e kreut të Aleancës, Ardian Gjini, që të mos i shkojë në takim Kurtit, megjithëse i vlerëson si korrekte dhe të mira gjashtë kushtet e kësaj partie në këmbim të përkrahjes së themelimit të institucioneve.

“Në demokraci politike, liderët politikë komunikojnë njëri me tjetrin përtej rivalitetit politik”, thotë ai, duke shtuar se pa Gjinin, tani tre krerët partiakë duhet tani të japin përgjigje nëse janë “të aftë që së bashku të vijnë deri te një marrëveshje e cila do t’i jepte fund kësaj krize institucionale në vendin tonë”.

Ndonëse nuk ka informacione nëse Kurti i ka ftuar takimet vetëm për çështjen e presidentit, apo për formimin e Kuvendit dhe Qeverisë, Deda vlerëson se udhëheqësit duhet të tregojnë pas takimeve se cilat ishin kërkesat e tyre, a janë pranuar nga pala tjetër dhe nëse vendi do të ketë institucione.

“Unë mendoj që zgjedhjet e reja do të ishin shumë të dëmshme dhe që Kurti, Hamza dhe Abdixhiku, e kanë përgjegjësi të jashtëzakonshme që së bashku të merren vesh dhe t’i japin Kosovës një Qeveri funksionale, një president dhe një stabilitet politik në katër vjetët e ardhshëm”, shprehet Deda.

Lidhur me formatin e takimit, Deda tha se formati i kaluar – i takimeve kokë më kokë të liderëve – nuk dha rezultat, andaj nëse kësaj radhe mbahen takimet në formatin 2+2 “ndoshta do të jetë më rezultativ”.

Ai thotë se e përkrah idenë e një presidenti “politik, por jo partiak”, duke shtuar se Kosova ka figura të tilla që “do të ishin shumë pozitiv” për vendin.

LVV-ja kërkon që presidenti të jetë një figurë jopartiake, konsensuale, teksa LDK-ja në zgjedhje garoi me emrin e ish-presidentes Vjosa Osmani për këtë post.

Edhe ish-kreu i Aleancës, Ramush Haradinaj, ka thënë se do ta shqyrtonte nëse emri i tij do të propozohej si kandidat i përbashkët i opozitës për postin e presidentit. Megjithatë, një ide e tillë është kundërshtuar nga partia e Kurtit.

LVV-ja e Kurtit muaj më parë propozoi dy figura nga shoqëria civile, Feride Rushitin dhe Hatixhe Hoxha për postin e presidentit. Por, për shkak të mosarritjes së një marrëveshjeje me partitë opozitare, kandidaturat e LVV-së për president nuk arritën të merrnin votat e nevojshme.

Çfarë thanë Hamza, Abdixhiku e Gjini?

Më herët gjatë ditës, kreu i PDK-së, Bedri Hamza, tha se ka propozuar që të takohet me Kurtin të premten në ambientet e Kuvendit të Kosovës.

Kurti, që është udhëheqës i Lëvizjes Vetëvendosje, mëngjesin e 9 korrikut u dërgoi ftesë për takim kreut të PDK-së, Bedri Hamza, të Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku, dhe kreut të Aleancës, Ardian Gjini.

Letra dërguar krerëve partiakë vjen një ditë pasi Komisioni Qendror i Zgjedhjeve certifikoi rezultatet e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të qershorit.

Pas mbledhjes së kryesisë së partisë, Hamza tha se Kurti në letrën e tij kishte propozuar që takimi të mbaj sot në orën 17:00 apo nesër në ora 8:00, në ora 9:00, ose ora 18:00.

“Unë ja ktheva shkresën që PDK është e gatshme të takohet nesër në orën 09:00 në ambientet e Kuvendit”, tha Hamza.

Ai tha se vendi po përballet me vakum institucional dhe të gjithë duket të sillen në mënyrë të përgjegjshme.

“Nuk jam kundër që të ketë takime, mirëpo para se të flasim për pozitat, e kam thënë dhe po e përsëris, janë tepër të rëndësishme prioritetet, vizioni për të ardhmen, programi, adresimi i sfidave të cilat i ka Kosova. Nëse nuk ka dakordim për këto, nuk është qëllimi i PDK-së t’i ketë një numër të caktuar të ministrive, ta ketë një kryetar të Kuvendit apo presidentin apo çfarëdo qoftë”, tha Hamza.

Ndërkaq, në një komunikatë të lëshuar, PDK tha se përgjegjësia kushtetuese dhe politike për formimin e institucioneve i takon LVV-së, si parti fituese e zgjedhjeve.

“Për këtë arsye, presim që Kurti të paraqesë planin e tij për krijimin e institucioneve dhe sigurimin e shumicës së nevojshme”, u tha në njoftim.

Pas mbledhjes së kryesisë partiake, kreu i LDK-së, Lumir Abdixhiku, tha se do t’i përgjigjet pozitivisht ftesës së Kurtit, duke theksuar se ky ishte komunikimi i parë mes LVV-së dhe LDK-së.

“Besoj që kohën e takimeve do ta aranzhojnë ekipet tona. Por, ky le të jetë një takim i parë. Do të provoj të takohem edhe me liderët e partive politike”, tha Abdixhiku, duke shtuar se dëshiron trajtim gjithpërfshirës për krijimin e të gjitha institucioneve.

Abdixhiku tha se takimi me Kurtin është propozuar që të jetë i formatit 1+1, por shtoi se dëshiron që të jetë 2+2.

I pyetur nëse LDK-ja do të insistojë që ta ketë presidentin, pasi partia garoi me ish-presidenten Vjosa Osmani për këtë post, Abdixhiku tha:

“Në këtë fazë nuk do të flasim për emra. Do të dëgjojmë edhe palën tjetër”, duke shtuar se është e rëndësishme të tentohet të shmangen zgjedhjet e reja.

Ndërkaq, udhëheqësi i Aleancës Ardian Gjini, njoftoi përmes një postimi në rrjetet sociale se e ka refuzuar ftesën për takim me Kurtin, duke përmendur se ai veçse ka shprehur qëndrimin e partisë më 26 qershor, kur i shpalosi gjashtë kushtet e partisë në këmbim të mbështetjes për krijimin e institucioneve.

“Duke e pasur parasysh qëndrimin tonë të qartë dhe parimor, nuk e shohim të nevojshëm takimin”, thuhet në shkresën që Gjini i ka dërguar Kurtit.

Pasi Komisioni Qendror i Zgjedhjeve certifikoi rezultatet e zgjedhjeve të qershorit, ajo që pritet të ndodhë tani është konstituimi i Kuvendit, votimi i Qeverisë dhe presidentit të ri të Kosovës.

Sipas rezultatit përfundimtar të zgjedhjeve të 7 qershorit, LVV-ja e Kurtiti ka fituar 53 mandate, PDK-ja 22 ulëse, LDK-ja 18 dhe Aleanca shtatë.

Meqë LVV-ja duket se i ka votat për konstituimin e Kuvendit dhe formimin e Qeverisë, nuk pritet që këto dy procese të hasin në pengesa, pasi për të dyja këto kërkohen 61 vota në Kuvendin prej 120 ulësesh. Për këto dy procese, Kurti llogarit në votat e partive pakicë joserbe – që kanë dhjetë mandate.

Megjithatë, ende nuk ekziston një marrëveshje apo konsensus rreth emrit të presidentit.

Cilat janë qëndrimet e partive?

Zyrtarja e LVV-së, Arbërie Nagavci, ditë më parë i tha Radios Evropa e Lirë se partia në pushtet i ka siguruar votat për formimin e Qeverisë së re dhe se do të kërkojë konsensus me partitë e tjera për zgjedhjen e presidentit.

PDK-ja, LDK-ja dhe Aleanca kanë paraqitur disa kushte për bashkëpunim të mundshëm me LVV-në e Kurtit.

Hamza ka thënë se e para se të flitet për bashkëpunim të mundshëm qeverisës janë një sërë temash, sikurse pagat dhe pensionet, kapacitetet energjetike, gazi amerikan, anëtarësimi i Kosovës në Bashkimin Evropian, që do të duhen të trajtohen me partinë fituese.

Abdixhiku, ndërkaq, ka thënë se orientimi strategjik i Kosovës, përfshirë gazi amerikan, “janë parakushti i ekzistencës politike” të LDK-së.

Ndërkaq, Gjini ka paraqitur gjashtë kushte në këmbim të mbështetjes për krijimin e institucioneve të reja. Ndër kushtet e Aleancës janë që Kosova ta pranojë projektin e gazit amerikan, ndërtimin e një termocentrali me thëngjill dhe disa kushte të tjera që kanë të bëjnë me ekonominë.

Qeveria në detyrë e Kurtit po përballet me thirrje nga Ambasada amerikane, partitë opozitare dhe odat ekonomike që të bëhet pjesë e nismave rajonale të rrjetit të gazit të lëngshëm natyror (LNG), që mbështeten nga Shtetet e Bashkuara.

Deda beson se të gjitha kërkesat e partive opozitare janë në interes të Kosovës dhe sipas tij, ato kanë për qëllim rritjen e mirëqenies së qytetarëve dhe thellimin e “partneritetit të Kosovës me Shtetet e Bashkuara”.

“Këtu nuk ka asgjë të keqe. Edhe tek e fundit, për një projekt strategjik siç është gazi amerikan, asnjë parti politike e vetme nuk mund të marrë përgjigje në emër të shtetit të Kosovës. Kjo duhet të jetë pjesë e diskutimit të marrëveshjes së të gjitha partive politike. Kështu veprohet në vendet e tjera, të cilat e kanë, sidomos ato të cilat e kanë të qarta çfarë të ardhme duan të ndërtojnë”, thotë ai.

Më 8 korrik, e ngarkuara me punë në Ambasadën amerikane në Prishtinë, Anu Prattipati përsëriti thirrjen që Kosova të furnizohet me LNG-në amerikane “për të siguruar investime amerikane në të ardhmen”.

Megjithatë, deri më tani, nga ekzekutivi nuk kanë dhënë sinjale se janë të gatshëm të bëhen pjesë e këtyre nismave, teksa ministrja në detyrë e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, dhe Kurti kanë përmendur idenë e gazifikimit të thëngjillit vendas.

Për presidentin nevojitet prania e dy të tretave të deputetëve në Kuvendin që votimi në dy rundet e para të jetë i vlefshëm.

Në mungesë të një marrëveshjeje politike, kjo është e pamundur për secilën parti parlamentare.

Kushtetuta parasheh që presidenti duhet të zgjidhet brenda 60 ditëve nga dita e konstituimit të Kuvendit.

Nëse kjo nuk ndodh, Kuvendi shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja. Nëse vendi shkon në zgjedhje sërish, atëherë ato do të ishin të katërtat parlamentare që nga shkurti i vitit 2025.

Kryeministri në detyrë i Kosovës, njëherësh kreu i Lëvizjes Vetëvendosje, Albin Kurti, u ka dërguar letër për takim tre kryetarëve të partive opozitare, konfirmoi për Radion Evropa e Lirë zëdhënësi i ekzekutivit, Arlind Manxhuka.

Por, Manxhuka nuk tregoi për datën se kur Kurti do të takohej me krerët e tjerë partiakë.

Letra e Kurtit drejtuar kreut të Partisë Demokratike të Kosovës, Bedri Hamza, atij të Lidhjes Demokratike të Kosovës, Lumir Abdixhiku, dhe kreut të Aleancës, Adrian Gjini vjen një ditë pasi Komisioni Qendror i Zgjedhjeve certifikoi rezultatet e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të qershorit.

Radio Evropa e Lirë ka pyetur të tri partitë lidhur me atë se si do t’i përgjigjen ftesës së Kurtit dhe është në pritje të përgjigjeve.

Ajo që pritet pas certifikimit të rezultatit është konstituimi i Kuvendit, votimi i Qeverisë dhe presidentit të ri të Kosovës. Për këtë të fundit, vendi shkoi në zgjedhje, pasi muaj më parë partitë dështuan të arrinin konsensus rreth kandidatit.

Sipas rezultatit përfundimtar të zgjedhjeve të 7 qershorit, LVV-ja e Kurtiti ka fituar 53 mandate, PDK-ja 22 ulëse, LDK-ja 18 dhe Aleanca shtatë.

Meqë LVV-ja duket se i ka votat për konstituimin e Kuvendit dhe formimin e Qeverisë, nuk pritet që këto dy procese të hasin në pengesa, pasi për të dyja këto kërkohen 61 vota në Kuvendin prej 120 ulësesh. Për këto dy procese, Kurti llogarit në votat e partive pakicë joserbe – që kanë dhjetë mandate.

Megjithatë, ende nuk ekziston një marrëveshje apo konsensus rreth emrit të presidentit.

Cilat janë qëndrimet e partive?

Zyrtarja e LVV-së, Arbërie Nagavci, ditë më parë i tha Radios Evropa e Lirë se partia në pushtet i ka siguruar votat për formimin e Qeverisë së re dhe se do të kërkojë konsensus me partitë e tjera për zgjedhjen e presidentit.

PDK-ja, LDK-ja dhe Aleanca kanë paraqitur disa kushte për bashkëpunim të mundshëm me LVV-në e Kurtit.

Hamza ka thënë se e para se të flitet për bashkëpunim të mundshëm qeverisës janë një sërë temash, sikurse pagat dhe pensionet, kapacitetet energjetike, gazi amerikan, anëtarësimi i Kosovës në Bashkimin Evropian, që do të duhen të trajtohen me partinë fituese.

Abdixhiku, ndërkaq, ka thënë se orientimi strategjik i Kosovës, përfshirë gazi amerikan, “janë parakushti i ekzistencës politike” të LDK-së.

Ndërkaq, Gjini ka paraqitur gjashtë kushte në këmbim të mbështetjes për krijimin e institucioneve të reja. Ndër kushtet e Aleancës janë që Kosova ta pranojë projektin e gazit amerikan, ndërtimin e një termocentrali me thëngjill dhe disa kushte të tjera që kanë të bëjnë me ekonominë.

Qeveria në detyrë e Kurtit po përballet me thirrje nga Ambasada amerikane, partitë opozitare dhe odat ekonomike që të bëhet pjesë e nismave rajonale të rrjetit të gazit të lëngshëm natyror (LNG), që mbështeten nga Shtetet e Bashkuara.

Më 8 korrik, e ngarkuara me punë në Ambasadën amerikane në Prishtinë, Anu Prattipati përsëriti thirrjen që Kosova të furnizohet me LNG-në amerikane “për të siguruar investime amerikane në të ardhmen”.

Megjithatë, deri më tani, nga ekzekutivi nuk kanë dhënë sinjale se janë të gatshëm të bëhen pjesë e këtyre nismave, teksa ministrja në detyrë e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, dhe Kurti kanë përmendur idenë e gazifikimit të thëngjillit vendas.

Për presidentin nevojitet prania e dy të tretave të deputetëve në Kuvendin që votimi në dy rundet e para të jetë i vlefshëm.

Në mungesë të një marrëveshjeje politike, kjo është e pamundur për secilën parti parlamentare.

Kushtetuta parasheh që presidenti duhet të zgjidhet brenda 60 ditëve nga dita e konstituimit të Kuvendit.

Nëse kjo nuk ndodh, Kuvendi shpërndahet dhe vendi shkon në zgjedhje të reja. Nëse vendi shkon në zgjedhje sërish, atëherë ato do të ishin të katërtat parlamentare që nga shkurti i vitit 2025.

Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, ka thënë të mërkurën vonë se Bashkimi Evropian ka miratuar projekte të kërkuara nga Kosova dhe grante në vlerë të përgjithshme prej 206 milionë eurove.

Në një postim në Facebook, Kurti tha se BE-ja njoftoi zyrtarisht vendin se Komiteti i IPA-s ka miratuar projektet e propozuara nga Kosova në kuadër të programeve IPA 2026 dhe IPA 2027, në vlerë prej 180.5 milionë euro.

Gjithashtu, sipas tij, janë miratuar edhe tri grante nga Korniza Investuese për Ballkanin Perëndimor (WBIF), në vlerë totale prej 25.9 milionë euro.

Megjithatë, para se Kosova të fillojë t’i pranojë këto të holla, nevojitet miratimi i tyre nga Komisioni Evropian dhe më pas nënshkrimi dhe ratifikimi i marrëveshjes financiare nga Kuvendi i Kosovës.

Kosova nuk ka Kuvend funksional, por ai pritet të konstituohet në ditët në vijim, pas certifikimit zyrtar të rezultateve të zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit.

Për çfarë fondesh e grantësh bëhet fjalë?

Kurti shpjegoi se fondet prej 180.5 milionë eurove do të mbështesin fushat prioritare për Kosovë, si mjedisi dhe klima, energjia, menaxhimi i kufijve dhe migrimi, konkurrueshmëria, arsimi dhe punësimi, qeverisja e mirë dhe përafrimi me BE-në, si dhe sundimi i ligjit.

“Rreth gjysma e fondeve do të shkojnë për investime infrastrukturore. Shumica e projekteve do të realizohen në kombinim me partnerë të tjerë zhvillimorë dhe me bashkëfinancim nga institucionet tona”, tha Kurti.

Ndërkohë, nga tri grante nga WBIF-ja, në vlerë totale prej 25.9 milionë euro, investime do të ketë në hidrosistemi Ibër-Lepenc, në autostrada Qafë e Duhlës–Banullë, dhe impianti i trajtimit të ujërave të zeza në Podujevë në bashkëpunim me BERZH-in, sipas Kurtit.

Kosova ka filluar të përfitojë nga ndihma e Bashkimit Evropian në kuadër të IPA-së që nga viti 2007. Që atëherë, deri në fund të vitit 2022, Kosovës i janë dhënë gjithsej 1.21 miliardë euro përmes programeve IPA I dhe IPA II.

Gjykata Themelore në Prishtinë ka shqiptuar masën e dëbimit dhe ndalimin e hyrjes në Kosovë për tre vjet, si dhe gjoba për personat e ndaluar në Gazimestan gjatë shënimit të Vidovdanit, më 28 qershor, të cilët akuzoheshin për “shkaktim të trazirave dhe cenim të rendit dhe qetësisë publike”.

Masa e dëbimit dhe ndalimi i hyrjes në Kosovë vlejnë për shtetasit e huaj që nuk posedojnë dokumente të Kosovës.

Policia e Kosovës kishte ndaluar 37 persona, por para gjykatës u proceduan 36 prej tyre. Ata janë kryesisht nga Serbia dhe vendet e rajonit dhe të ndaluarve u ishin konfiskuar dokumentet personale deri në shpalljen e aktgjykimit.

Gjyqtarja e çështjes, Naime Krasniqi, tha se dokumentet nuk do t’u kthehen të 36 personave derisa ta paguajnë gjobën prej 700 eurosh.

Ajo e arsyetoi vendimin e gjykatës për t’i shpallur fajtorë me faktin se të akuzuarit kishin brohoritur “Kosova është Serbi” dhe duke ngritur tre gishtat lart, gjë që, sipas Krasniqit, konsiderohet mesazh nacionalist.

Ajo theksoi se Policia e Kosovës, para fillimit të shënimit të Vidovdanit në Gazimestan, afër Prishtinës, i kishte paralajmëruar të pranishmit se ishte e ndaluar shfaqja e çdo simboli që nxit “urrejtje ndëretnike, fetare ose politike”.

Serbët nga Kosova, Serbia dhe vendet e rajonit mblidhen tradicionalisht çdo 28 qershor në Gazimestan për të shënuar Vidovdanin, që është edhe festë fetare, në përkujtim të betejës kundër Perandorisë Osmane më 1389.

Ndërkohë, në opinion janë shfaqur pretendime se personat e ndaluar gjatë shënimit të Vidovdanit në Gazimestan janë keqtrajtuar “psikologjikisht dhe fizikisht” nga zyrtarët policorë të Kosovës.

Radio Evropa e Lirë nuk ka arritur t’i verifikojë në mënyrë të pavarur këto pretendime, ndërsa nga Inspektorati Policor i Kosovës kanë bërë të ditur se do t’i hetojnë këto pretendime, ato sipas detyrës zyrtare, megjithëse thanë se nuk kanë pranuar asnjë ankesë lidhur me ngjarjet në Gazimestan.

Zyra për Kosovën në Qeverinë serbe ka dënuar ndalimet gjatë shënimit të Vidovdanit në Gazimestan, duke e vlerësuar këtë si një “akt të turpshëm dhe të padenjë represioni”.

Gazimestani në Kosovë njihet gjithashtu për fjalimin që udhëheqësi i atëhershëm serb, Sllobodan Millosheviq, mbajti atje në vitin 1989.

Ky fjalim shpesh përmendet si hyrje në konfliktet e armatosura që pasuan shpërbërjen e ish-Jugosllavisë.

Historian Jusuf Buxhovi, ka shprehur kritikat për Akademinë e Shkencave të Kosovës se nuk e kanë sjellë një libër kredibil për historinë e Kosovës që do të mund të përkthehej e të zinte vend në arkiva të Shteteve të Bashkuara të Amerikës apo vendeve të tjera, e në anën tjetër kanë siguruar paga deri në 7 mijë euro në muaj.

Sipas tij, pagat e mëditjet në Kosovë, janë më të lartat ndonëse shkencë në vendin tonë nuk bëhet.

Ai në emisionin “Konfront” në KTV, ka deklaruar se akademia është mbushur me militantë partiakë nga subjektet politike ndërsa janë vendosur kritere të moshës përmes ligjeve të miratuara në Kuvendin e Kosovës para disa vitesh.

Sipas Buxhovit, në bazë të ligjit, nuk mund të anëtarësohet askush mbi moshën 65 vjeç, çka i lë mënjanë shumë akademikë e historianë.

“E kam parë që një akademik që i ka marrë katër vjet nga 7 mijë euro në muaj me angazhimin në parti, në akademi, institute, fakultete e tjera. Ata kanë shikuar vetëm interesin e vet, janë komod, marrin pagë 2-3 mijë euro në muaj. Honoraret janë katër fish më të larta se të shkencëtarëve të tjerë sado që këtu shkencë nuk bëhet ose bëhet shumë pak”, ka thënë Buxhovi.

Historiani Buxhovi ka thënë se është përballur me kritika që në mënyrë individuale ka botuar libra të cilët kanë depërtuar në botë.

“Unë personalisht jam përballur me kritika për librat që në mënyrë individuale i kam botuar. Pse një institut që i punëson nga 30 apo 40 persona marrin paga mesatare deri në 1 mijë e 700 euro. Në akademi e kanë edhe shtesën prej më shumë se 1 mijë euro. Pse ta prishë ai komoditetin e tij për të sjellë diçka”, ka potencuar Buxhovi në KTV.

Buxhovi ka deklaruar se për dallim nga Kosova, ndryshe po vepron Serbia në këtë aspekt.

“Skandaloz është libri që e ka bërë Instituti këtu. Komplet merret qëndrimi i histografisë serbe për shtetin mesjetar serb. Më duket e kanë tërheqë atë libër. Problemi është se në 25 vjetët e fundit, Serbia çdo vit boton 5-6 libra për të ashtuquajturën trashëgimin shpirtërore. Para dy viteve ka botuar një alamet monografie në SHBA në gjashtë gjuhe për Kishat Ortodokse Serbe në Kosovë, me 60 bashkëpunëtorë të huaj. Libër i përgatitur në mënyrë të shkëlqyeshme ndonëse propagandë. E në Kosovë as edhe një simpozium”, ka thënë Buxhovi.

Për vite me radhë, lufta e Kosovës është rrëfyer përmes historisë, politikës dhe kujtesës kolektive. Së shpejti, asaj do t’i shtohet edhe një kapitull gjyqësor.

Dhomat e Specializuara në Hagë – të njohura si Gjykata Speciale – pritet të shpallin aktgjykimin për katër ish-udhëheqësit e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës: Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin.

Ata akuzohen për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, që pretendohet se janë kryer gjatë dhe menjëherë pas luftës në Kosovë.

Fillimisht, Trupi Gjykues kishte afat deri më 19 maj për të shpallur vendimin. Por, duke u thirrur në kompleksitetin e rastit, ai vendosi ta shtyjë këtë afat deri më 20 korrik 2026.

Kjo datë, po ashtu, mund të mos jetë përfundimtare.

Në një përgjigje për Radion Evropa e Lirë, Dhomat e Specializuara thanë se mund të ketë ende ndryshime në afatet e parashikuara.

“Gjyqtarët mund të vendosin për një shtyrje tjetër, nëse ajo konsiderohet absolutisht e nevojshme. Sapo paneli të caktojë një datë për shpalljen e vendimit, ne do ta bëjmë të ditur”, thuhet në përgjigje.

Thaçi dhe të bashkëpandehurit e tij – të gjithë figura të larta të UÇK-së gjatë luftës së viteve 1998 dhe 1999 – ndodhen në paraburgim në Hagë që nga nëntori i vitit 2020, kur u bë publike aktakuza kundër tyre.

Në atë dosje, ata përshkruhen si pjesë e një “ndërmarrjeje të përbashkët kriminale”, që synonte marrjen dhe ushtrimin e kontrollit përmes frikësimit, keqtrajtimit dhe largimit të kundërshtarëve.

Sipas aktakuzës, viktimat e tyre përfshinin serbë, romë dhe shqiptarë që nuk mbështesnin UÇK-në. Së paku 102 persona dyshohet se u vranë, ndërsa më shumë se 20 mbeten të zhdukur.

Prokuroria pretendon gjithashtu se të akuzuarit, për shkak të pozitave të tyre drejtuese, mbajnë përgjegjësi edhe për krimet e kryera nga vartësit e tyre.

Sot, mbi tre vjet pas nisjes së gjykimit, trupi gjykues ka dëgjuar dhjetëra dëshmitarë dhe ka shqyrtuar qindra prova të paraqitura nga prokuroria dhe mbrojtja.

Në përfundim të procesit, prokuroria kërkoi dënim me nga 45 vjet burg për secilin prej katër të akuzuarve.

“Zyra e Prokurorit të Specializuar ka kërkuar vendim dënimi për të dhjetë pikat e aktakuzës dhe vendosjen e një vendimi të vetëm prej 45 vjetësh, bazuar në kontributet individuale në krime…”, tha prokurorja e specializuar, Kimberly West, më 9 shkurt 2026.

Të katërtit i kanë mohuar akuzat.

Thaçi, i cili gjatë viteve ka mbajtur postet e kryeministrit dhe presidentit të Kosovës, i ka cilësuar ato si “krejtësisht të pavërteta, absurde dhe thellësisht fyese”.

“Është e vërtetë e dhimbshme që kjo prokurori përpiqet t’i hedhë poshtë dëshmitë e zyrtarëve të lartë të NATO-s, Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Britanisë së Madhe dhe OKB-së në këtë gjykatë – të atyre dhe njerëzve të tyre që ishin tërë kohën bashkë me ne në terren”, ka thënë Thaçi duke iu drejtuar gjykatës më 18 shkurt 2026.

Në mbështetje të mbrojtjes kanë dëshmuar disa prej figurave më të njohura të diplomacisë dhe sigurisë perëndimore të kohës së luftës, përfshirë ish-zëdhënësin e Departamentit amerikan të Shtetit, James Rubin, dhe ish-komandantin e NATO-s për Evropën, Wesley Clark.

Ata kanë deklaruar se UÇK-ja nuk funksiononte si një strukturë e centralizuar dhe se të akuzuarit kishin më pak ndikim dhe kontroll sesa pretendohet në aktakuzë.

Ky është një qëndrim që ndan edhe një pjesë e konsiderueshme e qytetarëve të Kosovës, të cilët vazhdojnë t’i shohin Thaçin dhe bashkëluftëtarët e tij si figura të luftës çlirimtare.

Në disa raste, ata kanë protestuar kundër gjyqit, duke e konsideruar atë të padrejtë dhe të njëanshëm.

Për një pjesë të tyre, përfshirë edhe përfaqësues politikë, përqendrimi i Gjykatës vetëm te krimet e pretenduara të pjesëtarëve të UÇK-së krijon perceptimin e barazimit të luftës së Kosovës me krimet e kryera nga Serbia, e cila ishte shteti agresor gjatë luftës së viteve 1998-1999.

Sytë tani janë te gjyqtarët – cili do të jetë verdikti?

Përgjigjja nuk është e njëjtë as mes juristëve dhe studiuesve që e kanë ndjekur nga afër procesin. Disa presin aktgjykim lirues, të tjerë shmangin çdo parashikim, ndërsa ka edhe nga ata që shohin disa skenarë të mundshëm.

Për avokatin e licencuar në Dhomat e Specializuara, Artan Qerkini, Prokuroria nuk ka arritur të provojë dy shtyllat kryesore mbi të cilat mbështetet aktakuza: ekzistencën e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale dhe përgjegjësinë komanduese të të akuzuarve. Për këtë arsye, ai pret që të katërtit të shpallen të pafajshëm.

“Ushtria Çlirimtare e Kosovës ka qenë një ushtri vullnetare dhe nuk ka pasur hierarki strikte. Pjesëtarët e saj i janë bashkuar me vullnetin e tyre, nuk kanë qenë ushtarë profesionistë dhe nuk kanë pasur detyrime që t’i qëndronin luftës deri në fund. Në rrethana të tilla, nuk mund të thuhet se ka ekzistuar kontroll efektiv në terren, që është një nga bazat për përcaktimin e ndërmarrjes së përbashkët kriminale”, thotë Qerkini për programin Expose të Radios Evropa e Lirë.

Megjithatë, jo të gjithë janë të gatshëm të nxjerrin përfundime për rezultatin.

Profesori i së Drejtës Ndërkombëtare në Universitetin Middlesex të Londrës, William Schabas, thotë se procese të kësaj natyre shpesh vendosen nga detaje të caktuara të provave, të cilat nuk janë gjithmonë të dukshme për publikun.

“Gjyqtarët që po e shqyrtojnë këtë rast, nuk janë nga Kosova. Ata nuk janë të shkëputur nga realiteti politik i Kosovës, sepse ai është pjesë e çështjes që po gjykohet. Por, ata janë të pavarur dhe të paanshëm. Mendoj se shqetësimet apo ndjeshmëritë që mund të shkaktojë vendimi i tyre, nuk ndikojnë në punën e tyre – ata do të vendosin mbi bazën e fakteve dhe provave që kanë para vetes”, thotë Schabas për Exposenë.

Si hulumtuese prej vitesh e Tribunalit të Hagës për ish-Jugosllavinë dhe vëzhguese e afërt e procesit ndaj Thaçit dhe të tjerëve, Nevenka Tromp nuk e përjashton asnjë mundësi.

Sipas saj, ekzistojnë tre skenarë: shpallja e pafajësisë për të katërtit, dënimi i të katërtve, ose një rezultat i përzier, ku disa mund të dënohen e disa të lirohen.

Pikërisht të tretin ajo e sheh si më të mundshmin.

“Kjo gjykatë do të duhet të ruajë një lloj ekuilibri mes pritjeve të palës serbe dhe asaj kosovare. Për këtë arsye, ka gjasa që disa të akuzuar të shpallen të pafajshëm dhe disa të dënohen. Mbetet të shihet nëse do të lirohet një apo do të dënohet një… apo ndonjë kombinim tjetër. Por, do të ketë kompromis”, thotë Tromp për Exposenë.

Vëmendja e Trompit nuk ndalet vetëm te rezultati. Ajo argumenton se gjatë zhvillimit të procesit, ka pasur shqetësime serioze lidhur me standardet procedurale, përfshirë kohëzgjatjen e paraburgimit dhe mënyrën e zbatimit të prezumimit të pafajësisë. Ajo vëren se kritika të ngjashme janë ngritur edhe nga Këshilli i Avokatëve të Anglisë dhe Uellsit.

Raporti paraprak i këtij mekanizmi, i publikuar më 11 maj, ngriti shqetësime për kohëzgjatjen e paraburgimit, kufizimet në lirimin e përkohshëm, pranimin e provave dhe barazinë mes prokurorisë dhe mbrojtjes gjatë procesit gjyqësor.

Se si do të ndikojnë këto kritika në perceptimin e aktgjykimit mbetet për t’u parë. Sepse, për një pjesë të ekspertëve, verdikti është vetëm një pjesë e historisë. Pjesa tjetër fillon pasi ai të shpallet, në mënyrën se si do të lexohet dhe interpretohet në Kosovë dhe më gjerë.

Këtu e vendos fokusin edhe sociologu dhe profesori në Universitetin e Londrës, Eric Gordy.

Sipas tij, një nga dobësitë më të mëdha të Dhomave të Specializuara ka qenë komunikimi me publikun. Në vend që qytetarëve t’u shpjegohej më shumë se procesi kishte të bënte me përgjegjësinë individuale, hapësira publike u mbush me interpretime politike, ku gjykimi u paraqit si një përballje mes palëve ndërluftuese dhe jo si proces penal ndaj individëve.

“Kush nuk do të donte të arrinte drejtësi historike? Por, unë do të doja që gjyqtarët të përqendroheshin më shumë te drejtësia juridike, ndërsa historianët dhe filozofët të merreshin me drejtësinë historike”, thotë Gordy për Exposenë.

Gordy nuk pret që aktgjykimi të sjellë një narrativ të përbashkët për luftën në Kosovë. Përkundrazi – interpretimet, sipas tij, do të vazhdojnë të ndryshojnë, sepse ato ndërtohen mbi përvoja, kujtesë kolektive dhe këndvështrime të ndryshme politike e shoqërore.

Për këtë arsye, ai e sheh dialogun mes vetë shoqërive si rrugën më të besueshme për t’u përballur me të kaluarën.

“Duhet ta ndajmë historinë nga politika dhe të nxisim një dialog, ku njerëzit në secilin shtet flasin edhe për përgjegjësitë e atyre që i kanë përfaqësuar. Ndarja e njerëzve në heronj dhe armiq nuk i shërben askujt”, sipas Gordyt.

Profesori Schabas është gjithashtu skeptik se një vendim gjyqësor mund të prodhojë pajtim.

Duke iu referuar përvojës së Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë, ai thotë se edhe pas dhjetëra aktgjykimeve dhe më shumë se dy dekadash punë, ndikimi i tij në afrimin e shoqërive të rajonit mbetet i kufizuar.

Sipas Schabasit, një skenar i ngjashëm mund të përsëritet edhe pas vendimit të Dhomave të Specializuara.

“Nëse aktgjykimi është kundër tyre, do të ketë njerëz që nuk do ta pranojnë lehtë. Thjesht, për shkak të besnikërisë dhe bindjeve të tyre, jo për shkak të një vlerësimi të ftohtë e të paanshëm të ligjit”, thotë ai.

Për Qerkinin, një aktgjykim dënues do të kishte peshë përtej përgjegjësisë individuale. Ai thotë se fakti që Gjykata ka trajtuar vetëm krimet e pretenduara të UÇK-së, ka ushqyer perceptimin e një drejtësie selektive, me pasoja të mundshme edhe për mënyrën se si do të perceptohet lufta e Kosovës.

“Mund të ndikojë negativisht në perceptimin për UÇK-në, ngase të akuzuar janë krerët e UÇK-së. Pra, UÇK-ja nuk është përbërë nga armatimi dhe logjistika, por nga njerëzit. Dhe, këta njerëz të akuzuar kanë qenë krerët e UÇK-së dhe, domosdo, mund të kriminalizohet e gjithë UÇK-ja”, thotë Qerkini.

Tromp shkon edhe më larg – perceptimi për UÇK-në nuk është i vetmi në lojë.

Ajo argumenton se një aktgjykim dënues mund të ndikojë edhe në mënyrën se si do të rrëfehet shtetësia e Kosovës në arenën ndërkombëtare, duke i dhënë Serbisë dhe vendeve skeptike më shumë hapësirë për të sfiduar legjitimitetin moral të luftës së saj çlirimtare.

Kjo, sipas saj, mund ta vendosë Kosovën në një pozitë më të vështirë në betejat diplomatike për njohje, si dhe në raportet me partnerët ndërkombëtarë.

“Shoqëria e Kosovës dëshiron të pranohet në kontekstin politik evropian. Ajo dëshiron të ecë përpara dhe të ndërtojë të ardhmen e saj. Por, ky proces rrezikon ta mbajë të lidhur me të kaluarën dhe të vërë në dyshim qëllimet e mira dhe rezultatin që synon të arrijë kjo gjykatë”, thotë Tromp.

E themeluar nga Kuvendi i Kosovës, Gjykata Speciale është pjesë e sistemit gjyqësor të vendit, por vepron në Hagë me gjyqtarë ndërkombëtarë.

Ajo pasoi raportin e ish-senatorit zviceran, Dick Marty, të vitit 2010, i cili ngriti pretendime për krime të rënda të ish-pjesëtarëve të UÇK-së, përfshirë trafikimin e organeve.

Meqë këto të fundit nuk u vërtetuan dhe nuk janë pjesë e aktakuzës aktuale kundër Thaçit dhe të tjerëve, Qerkini thotë se Kosova është “mashtruar”.

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) i ka shpallur rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve të mbajtura më 7 qershor, duke hapur rrugën për certifikimin e tyre zyrtar dhe nisjen e procesit të themelimit të institucioneve të reja për t’i dhënë krizës pothuajse dyvjeçare politike.

Rezultatet përfundimtare u shpallën të shtunën në një mbledhje të KQZ-së në Prishtinë.

Certifikimi i tyre pritet të bëhet të hënën, kur përfundon një periudhë ankesash prej 48 orësh, tha kryetari i KQZ-së, Kreshnik Radoniqi, gjatë mbledhjes së komisionit.

Sipas rezultateve përfundimtare, partia në pushtet e kryeministrit në detyrë, Albin Kurti, Lëvizja Vetëvendosje (LVV), i ka fituar 47.13% të votave, apo 53 vende në Kuvendin me 120 sosh.

Partitë opozitare, Partia Demokratike e Kosovës (PDK) i ka fituar 19.44%, apo 22 ulëse; Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) 16.69% , apo 18 ulëse; dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) 6.74%, apo shtatë ulëse.

Çfarë tani?

Tani që u shpallën rezultatet përfundimtare, komisioni zgjedhor do të presë deri të hënën në mesditë për ndonjë ankesë të mundshme dhe, nëse nuk ka të tilla, do t’i certifikojë këto rezultate.

Certifikimi nënkupton se mund të fillojë procesi për bërjen e Kuvendit të ri dhe formimit të Qeverisë së re.

Duke parë numrin e ulëse të fituara, partia në pushtet nuk pritet ta ketë telash formimin e Qeverisë, për çka nevojiten 61 vota në Kuvendin me 120 ulëse.

Por, ajo nuk do t’i ketë votat për ta zgjedhur presidentin e ri të vendit, një çështje që ka shkaktuar krizë politike këtë vit.

Nevojitet prania e 2/3 të deputetëve në Kuvendin me 120 vende që votimi për presidentin e Kosovës të jetë i vlefshëm.

Dështimi i partive për të arritur një marrëveshje për zgjedhjen e presidentit çoi në shpërndarjen e Kuvendit në fund të prillit – më pak se tre muaj pas konstituimit të tij – dhe në mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme më 7 qershor.

Deri tani partitë politike nuk kanë mbajtur bisedime për një marrëveshje të mundshme për presidentin.

Një dështim i radhës për të arritur pajtueshmëri për këtë post kryesisht ceremonial, mund të çojë në një palë zgjedhjesh të tjera të parakohshme – që do të ishin të katërta brenda dy vjetësh.

Ministrja në detyrë e Ekonomisë, Artane Rizvanolli, ka ngulur këmbë se Kosova nuk është kundër gazit të lëngëzuar amerikan (LNG), por nuk sqaroi nëse do t’i bashkohet përfundimisht apo jo projektit të aleatit të vet më të madh për furnizim me LNG.

Në një video të postuar mëngjes e së premtes në llogarinë e vet në Facebook, Rizvanolli tha se dëshiron ta sqarojë çështjen e gazit amerikan, duke qenë se Qeveria në detyrë e kryeministrit Albin Kurti po përballet me kritika dhe trysni pasi është shfaqur e rezervuar për projektin.

Qeveria në detyrë është përballur me thirrje të vazhdueshme, nga Ambasada amerikane në Prishtinë e deri tek odat ekonomike në vend dhe opozita, për të hyrë në projektet e gazit amerikan.

Rizvanolli tha se “nuk është e vërtetë që Qeveria e Kosovës është kundër gazit të lëngëzuar nga SHBA-ja, siç po thuhet”.

Ajo tha se Kosova nuk e ka as përvojën dhe as infrastrukturën për t’u furnizuar me LNG, prandaj çështja e diskutimit të gazit amerikan “është përtej politikave ditore”.

“Si gjithmonë ne do ta trajtojmë edhe këtë çështje me seriozitetin e përgjegjësinë më të lartë bashkë me ekspertët e të gjitha institucionet relevante dhe duke marrë parasysh të gjitha konsideratat ekonomike e politike”, tha ajo.

Në Kosovë 90 për qind e energjisë elektrike prodhohet ende nga qymyri, dhe vetëm rreth 10 për qind vjen nga burime të ripërtëritshme si uji, era dhe dielli. Por, vendi varet nga importi gjithashtu, posaçërisht në kohët e pikut të dimrit dhe verës.

“Ne kemi zgjedhur thëngjillin, burimet e ripërtërimit të energjisë si era e dielli, kogjenerimin për ngrohje qendrore dhe efiçencën e energjisë. Ky kombinim mbështetet në burime vendore dhe është më i liri për qytetarët e bizneset tona”, tha ajo.

Rizvanolli e bëri të qartë se Qeveria në detyrë e sheh gazin amerikan si burim shtesë, duke e përsëritur gjithashtu se ajo e vlerëson gazifikimi i thëngjillit si mundësi më të mirë se furnizimin me LNG-në amerikane.

Sipas saj, përmes gazifikimit të thëngjillit Kosova do të shtonte kapacitete të reja “që janë me teknologji më të avancuar e më pak ndotje”.

Ajo përmend një memorandum bashkëpunimi mes Kosovës e Shqipërisë në vitin 2022, me synim bashkëpunimi në termocentralin e Vlorës me LNG.

Edhe vetë kryeministri Kurti e ka përmendur gazifikimin e thëngjillit si zgjedhje më të parapëlqyer sesa LNG-ja amerikane.

“Këtë e kemi konsideruar zgjidhje më të mirë, më praktike, më të shpejtë dhe ekonomikisht më të favorshme. Nga analizat që kemi bërë del se mënyra më e shpejtë, e dobishme dhe ekonomikisht e favorshme për inkuadrimin potencial të LNG-së në miksin tonë energjetik është përmes termocentralit në Vlorë”, tha ajo.

Ministrja në detyrë argumentoi se Kosova nuk varet nga gazi për shkak të rezervave të thëngjillit që gëzon.

“Përballueshmëria e çmimeve është konsideratë kyçe në politikën tonë energjetike”, shtoi ajo.

Rizvanolli gjithashtu tentoi t’i zbusë shqetësimet se Kosova mund të përballet me përkeqësim marrëdhëniesh me SHBA-në, nëse nuk i bashkohet projektit.

Oda Ekonomike Amerikane dhe Oda Ekonomike e Kosovës paralajmëruan ditë më parë se refuzimi i projekteve rajonale të LNG-së rrezikon të kenë ndikim negativ në partneritetin e Kosovës me Shtetet e Bashkuara.

“Pavarësisht këtyre diskutimeve nuk ka asnjë dilemë që Kosova dhe Qeveria e saj kanë qenë dhe mbeten të bashkërenduara me politikën e jashtme të SHBA-ve në mënyrë konsistente dhe parimore”, nguli këmbë Rizvanolli.

Njohësit e zhvillimeve që ndërlidhen me energjetikën në Kosovë vlerësojnë se SHBA-ja po bën përpjekje që t’i mos i lërë vendet e Ballkanit Perëndimor të cenueshme përballë ndikimit rus dhe ndikimeve tjera në sektorin e energjisë.

Disa shtete të Ballkanit Perëndimor kanë nënshkruar marrëveshje me kompani amerikane dhe SHBA-në për të zgjeruar rrjetin e gazit.

Në mesin e tyre Shqipëria, Kroacia dhe Bosnje e Hercegovina. Rishtazi është nënshkruar një projekt i madh për ndërtimin e një tubacioni gazi që synon ta shkëpusë Sarajevën nga furnizimet ruse.

Rizvanolli pretendoi se Kosova nuk po zgjedh mes SHBA-së dhe Rusisë, pasi, për dallim nga disa vende të tjera të rajonit, ajo nuk varet nga gazi rus.

Ajo shtoi se “sigurisht që Kosova e çmon dhe përkrah përpjekjen e SHBA-së për të eliminuar ndikimin që Rusia ka në rajonin tonë përmes furnizimit me gaz”.

“Mirëpo, në rastin e Kosovës, shfrytëzimi i temës së gazit për të vendosur etiketime si antiamerikan ose për të shtruar pyetjen me Rusinë a me Amerikën është jo vetëm fals, por edhe komplet i palogjikshëm, sepse Kosova nuk importon asnjë metër kub gaz rus”, shtoi ajo.

Teksa Kosova vazhdon të mbetet pa institucione të reja pas zgjedhjeve parlamentare të 7 qershorit, një tjetër zhvillim po e ndërlikon edhe më tej skenën politike.

Përplasjet e hapura brenda Lidhjes Demokratike të Kosovës – partisë që shihet si partnerja më e mundshme e Lëvizjes Vetëvendosje për krijimin e një shumice qeverisëse – kanë ngritur pikëpyetje jo vetëm për të ardhmen e saj politike, por edhe për ndikimin që mund të kenë në procesin e formimit të institucioneve.

Kërkesat publike për dorëheqjen e kryetarit Lumir Abdixhiku, të shoqëruara me replika mes figurave drejtuese të partisë, kanë nxjerrë në pah ndasitë e brendshme që pasuan rezultatin zgjedhor.

Në këtë klimë, analistët vlerësojnë se mënyra se si do të menaxhohet kjo krizë, mund të ndikojë në kapacitetin e LDK-së për të negociuar një marrëveshje politike, edhe pse nuk besojnë se vetëm zhvillimet brenda saj do ta përcaktojnë fatin e institucioneve të reja.

Çfarë ndodhi në LDK?

LDK-ja u rendit e treta në zgjedhjet e 7 qershorit, pas Lëvizjes Vetëvendosje dhe Partisë Demokratike të Kosovës, duke mos arritur të ndryshojë pozicionin që ka mbajtur edhe në dy palë zgjedhjet paraprake – më 9 shkurt 2025 dhe më 28 dhjetor 2025.

Ky rezultat riktheu debatet e brendshme mbi drejtimin e partisë.

Këtë javë, së paku dy kryetarë komunash dhe disa drejtues degësh kërkuan publikisht dorëheqjen e Abdixhikut, duke argumentuar se ai duhet të marrë përgjegjësi për rezultatin zgjedhor dhe për mungesën e një rritjeje të ndjeshme elektorale.

Abdixhiku iu përgjigj kritikëve me kundërkërkesë, duke u bërë thirrje atyre që të japin dorëheqje.

Përplasjet u reflektuan shpejt edhe në diskursin politik mes partive.

Nga koalicioni fitues u tha se mbetet e paqartë se me cilën “rrymë” brenda LDK-së duhet të zhvillohen negociatat për krijimin e institucioneve, ndërsa nga vetë LDK-ja u përgjigjën se partia ka vetëm një adresë për vendimmarrje: kryetarin Lumir Abdixhiku.

Përçarjet që e bëjnë më të vështirë vendimmarrjen

Donika Emini, nga Grupi Këshillues për Politikat e Ballkanit në Evropë, thotë se debatet e fundit nuk përbëjnë një zhvillim të papritur për LDK-në.

Sipas saj, sa herë që në këtë parti është hapur çështja e lidershipit, procesi është shoqëruar me përçarje, fraksione dhe largim të figurave të rëndësishme politike.

Emini vlerëson se deklaratat për paqartësitë se me kë duhet negociuar për formimin e institucioneve të reja, janë pjesërisht politike, por njëkohësisht pasqyrojnë edhe realitetin e brendshëm të LDK-së.

“Edhe pse adresa formale për negociata është kryetari i partisë, LDK-ja karakterizohet nga fraksione të ndryshme, të cilat kanë preferenca të ndara për partneritetet politike. Një pjesë favorizon bashkëpunimin me LVV-në, ndërsa një pjesë tjetër preferon vazhdimin e bashkëpunimit me PDK-në, siç ndodh aktualisht në Prishtinë, ku të dyja partitë bashkëqeverisin në nivel lokal”, thotë Emini për Radion Evropa e Lirë.

Mendim të ngjashëm ndan edhe analisti dhe ligjëruesi në Universitetin e Prishtinës, Artan Muhaxhiri.

Ai thotë se, nëse përplasjet vazhdojnë, LDK-ja rrezikon të humbasë jo vetëm stabilitetin e saj të brendshëm, por edhe besueshmërinë si partnere në procesin e krijimit të institucioneve.

“Pa gjetjen e një zgjidhjeje të pranueshme për të gjitha fraksionet, nuk mund të kalohet në fazat e tjera. Fillimisht duhet adresuar pakënaqësitë e strukturave, në mënyrë që më pas të mund të ndërtohet një qëndrim i unifikuar ndaj ofertave eventuale të LVV-së”, thotë Muhaxhiri për Radion Evropa e Lirë.

LDK: Vendimet i merr kryetari, por negociatat ende nuk kanë nisur

Nënkryetari i LDK-së, Lutfi Haziri, i minimizon debatet e fundit, duke i cilësuar ato si pjesë të funksionimit demokratik të partisë dhe jo si shenjë të një krize të pazakontë.

Sipas tij, diskutime të ngjashme kanë shoqëruar edhe periudha kur LDK-ja drejtohej nga Fatmir Sejdiu dhe Isa Mustafa, sidomos pas proceseve zgjedhore që nuk kanë prodhuar rezultatet e pritshme.

“Kjo është normale për LDK-në. Po të mos kishte reagime, do të duhej të pyeteshim se çka po ndodh”, thotë Haziri për Radion Evropa e Lirë.

Ai konfirmon se, deri më tani, partia nuk ka marrë asnjë ftesë për negociata, por thekson se çdo komunikim eventual duhet t’i drejtohet kryetarit të LDK-së, Abdixhiku, për t’u shqyrtuar më pas në organet drejtuese të partisë.

Deklarata e Hazirit erdhi pasi Donika Gërvalla, nga partia Guxo, e cila në zgjedhjet e 7 qershorit garoi në koalicion me Lëvizjen Vetëvendosje, tha për televizionin KTV se brenda LDK-së ekzistojnë “disa rryma të ndryshme”, të cilat e bëjnë të paqartë se me kë duhet të zhvillohen bisedimet për një marrëveshje të mundshme.

Se kontaktet politike ende nuk kanë nisur e konfirmon edhe deputeti i Lëvizjes Vetëvendosje, Arbër Rexha.

Ai thotë se bisedimet pritet të fillojnë vetëm pasi Komisioni Qendror i Zgjedhjeve t’i certifikojë rezultatet përfundimtare.

“Qytetari e ka thënë fjalën e vet dhe mendoj se pushteti, por edhe presidenti duhet të zgjidhen mbi bazën e kësaj premise”, thotë Rexha për Radion Evropa e Lirë.

A mund ta pengojë kriza në LDK krijimin e institucioneve?

Pavarësisht zhvillimeve të fundit në LDK, njohësit e çështjeve politike nuk besojnë se procesi i krijimit të institucioneve të reja varet vetëm nga kjo parti.

Dështimi i partive për të arritur një marrëveshje për zgjedhjen e presidentit çoi në shpërndarjen e Kuvendit në fund të prillit – më pak se tre muaj pas konstituimit të tij – dhe në mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme më 7 qershor.

Për këtë arsye, posti i presidentit mbetet edhe tani një nga temat më të ndjeshme të negociatave të mundshme.

LDK-ja e ka bërë të qartë se ai është një nga kushtet kryesore për një marrëveshje eventuale me Lëvizjen Vetëvendosje për formimin e institucioneve të reja.

Emini vlerëson se, aktualisht, sfidat shkojnë përtej krizës së brendshme në LDK.

Sipas saj, edhe pse përçarjet e bëjnë më të vështirë ndërtimin e një qëndrimi unik për negociata, pengesa kryesore mbeten mungesa e besimit ndërmjet partive politike dhe kalkulimet elektorale që vazhdojnë të dominojnë skenën politike.

“Sa i përket çështjes së presidentit, as kjo nuk është një zgjidhje automatike. Nuk është e sigurt që posti i presidentit do t’i ofrohej LDK-së. Por, edhe nëse kjo ndodh, mbetet e hapur çështja e emrit që do të mbështetej. Kjo lidhet edhe me raportet komplekse të Lumir Abdixhikut me Vjosa Osmanin dhe me mënyrën se si do të menaxhoheshin këta ekuilibra brenda dhe jashtë partisë”, thotë Emini.

Në listën e LDK-së për zgjedhjet e 7 qershorit, Abdixhiku ishte kandidat për kryeministër, ndërsa Osmani kandidate për presidente.

Emini shton se, nëse partitë arrijnë konfigurime të tjera parlamentare, qeveria mund të formohet edhe pa një LDK plotësisht të konsoliduar.

“… në atë rast, pasojat e përçarjeve do të mbeteshin kryesisht brenda LDK-së”, thotë ajo.

Muhaxhiri, vlerëson se, pavarësisht formulës së ardhshme të bashkëqeverisjes, LDK-ja duhet të sigurojë rol të qartë në vendimmarrje dhe përfitime politike që do t’i shërbenin edhe perspektivës së saj elektorale.

“Në asnjë mënyrë nuk duhet të hyjë në dialog me një qasje të personalizuar. Nuk ka më sens që LDK-ja të sillet pa urgjencë vepruese dhe me indiferencë komode ndaj pozitës së saj në spektrin politik kosovar”, thotë Muhaxhiri.

Megjithatë, ai mbetet skeptik për mundësinë e një marrëveshjeje të shpejtë, duke vlerësuar se, pavarësisht deklaratave për gatishmëri për bashkëpunim, ende nuk ka shenja se partitë po afrohen drejt një kompromisi.

“Identifikimi i një personaliteti përbashkues për postin e presidentit sërish mund të shndërrohet në një përpjekje sizifiane, me rrokullisje kolektive mbrapa”, përfundon Muhaxhiri, duke iu referuar mundësisë që Kosova të përballet sërish me bllokada politike… dhe sërish me zgjedhje.

Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) mund të unifikohet dhe t’i ofrojë votat e 18 deputetëve të saj të zgjedhur në Kuvendin e Kosovës, në rast se Lëvizjen Vetëvendosje, si partia fituese e zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të 7 qershorit, i ofron postin e presidentit të vendit në një marrëveshje eventuale.

Kështu tha për Radion Evropa e Lirë, nënkryetari i LDK-së, Lutfi Haziri.

Sipas tij, votat e LDK-së mund të unifikohen në rast se emri i presidentit del nga radhët e LDK-së dhe jo përtej kësaj partie.

“Në rast se ky emër është Lumiri [Abdixhiku, kryetar i partisë] ose emri im, atëherë mund të unifikohemi. Lumirit i bie të jetë i pari, sipas detyrës zyrtare, sepse është kryetar. Pas Lumirit, konsensus më të madh [brenda LDK-së] kam unë”, theksoi Haziri.

Në zgjedhjet e 7 qershorit, LDK-ja garoi me emrat e Vjosa Osmanit si kandidate për presidente dhe të Lumir Abdixhikut si kandidat për kryeministër.

Kjo parti siguroi 18 ulëse në Kuvendin e Kosovës, por sipas Hazirit, për emrin e Osmanit, LDK-ja nuk do të mund të sigurojë mbështetjen e të gjithë deputetëve të saj.

“Mund të jetë sikur herën e kaluar, pra, dy-tri vota, mund të ndahen, por në rastin e Lumirit ose rastin tim, mund të unifikohemi”, sqaroi Haziri.

Osmani më herët ka deklaruar se emri i saj “nuk ka qenë, as nuk është e as nuk do të bëhet pengesë në krijimin e institucioneve”.

Haziri theksoi se LDK-ja aktualisht “ka vetëm një adresë kryesore”, të cilës mund t’i drejtohet Lëvizjen Vetëvendosje, për ndonjë marrëveshje eventuale.

“Vetëm me Lumir Abdixhikun. Ai është kryetar. Ne nuk kemi mbledhur Kuvendin [e LDK-së]. Nëse mblidhet Kuvendi ose ka akt të dorëheqjes, atëherë kemi situatë të re. Deri atëherë është vetëm një adresë dhe nuk ka adresë të dytë”, tha Haziri për Radion Evropa e Lirë.

Kjo është përgjigja e tij ndaj deklaratave të Donika Gërvallës, ministre në detyrë e Drejtësisë në Qeverinë e Albin Kurtit, kryetarit të LVV-së.

Pas publikimit të këtij lajmi, Haziri shkroi në Facebook se “asgjë s’ka ndryshuar” dhe se nominimi i Vjosa Osmanit për presidente “mbetet i vetmi emër nga radhët e LDK-së”. Ai tha se, “në kuadër të debatit paszgjedhor”, në emër të LDK-së ka paraqitur parime gjithëpërfshirëse dhe modalitete për bashkëpunim të mundshëm, me qëllim “krijimin e stabilitetit politik dhe institucional”.*

Lidhur me këtë çështje, Radio Evropa e Lirë i është drejtuar ekipit të Osmanit për koment, por nuk ka marrë përgjigje.

Ndryshe, Gërvalla në një intervistë për televizionin vendor KTV, duke komentuar zhvillimet brenda LDK-së, tha se brenda saj “janë disa rryma të ndryshme”.

Sipas saj, LVV-ja e ka problem të flasë me LDK-në, sepse “nuk e dimë me cilën rrymë je duke folur”, për ndonjë marrëveshje eventuale për konsolidimin e institucioneve të vendit, pas zgjedhjeve të 7 qershorit.

“Unë po kërkoj që ai që potencialisht ulet për të negociuar me ne, të jetë edhe personi që e përfaqëson këtë parti. Ne nuk mund të ulemi me pesë veta të ndryshëm në LDK. Sepse nëse LDK-ja dëshiron të jetë faktor në zgjedhjen e presidentit, atëherë ata duhet të garantojnë edhe votat e grupit të vetë parlamentar”, theksoi Gërvalla.

Në anën tjetër, nënkryetari i LDK-së, Haziri shpjegoi se deri më tash në adresë të LDK-së “nuk ka ardhur nga LVV-ja ndonjë ftesë” për të biseduar për ndonjë marrëveshje eventuale.

Sipas tij, në rast se një ftesë e tillë arrin në adresë të partisë, atë do ta shqyrtojnë organet e LDK-së dhe vendimmarrja do të jetë e brendshme varësisht se cila do të jetë oferta e LVV-së.

Zgjedhjet e parakohshme të 7 qershorit u mbajtën pasi legjislatura paraprake dështoi të votonte një president të ri brenda afatit kushtetues, pasi Vjosa Osmanit i skadoi mandati pesëvjeçar në prill.

Nga LVV-ja kanë thënë se janë të gatshëm të bisedojnë për çështjen e krijimit të institucioneve të reja, pasi të certifikohet rezultati i zgjedhjeve të 7 qershorit.

Sipas Kushtetutës, për themelimin e Kuvendit dhe zgjedhjen e Qeverisë kërkohet vota e së paku 61 deputetëve.

Fituesja e zgjedhjeve, LVV-ja e Kurtit pritet të ketë 53 mandate në Kuvendin prej 120 vendesh dhe ajo mund t’i bëjë numrat, së bashku me pakicat joserbe, për Kuvendin dhe Qeverinë.

Por, për çështjen e presidentit kërkohen të paktën 80 vota – apo dy e treta e deputetëve – në dy rundet e para, dhe presidenti i ri do të mund të zgjidhej me 61 vota në rundin e tretë.

*Ky lajm është përditësuar me postimin në Facebook të nënkryetarit të LDK-së, Lutfi Haziri.

Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë shprehu shqetësim për “mungesën e vazhdueshme të konsideratës” nga Qeveria në detyrë e Kosovës karshi thirrjeve të Qeverisë amerikane për përfshirjen e vendit në infrastrukturën dhe rrjetin e furnizimit me gaz të lëngshëm natyror (LNG), duke paralajmëruar se një shpërfillje e thirrjeve amerikane mund të ketë ndikim në partneritetin mes dy vendeve.

“Oda Amerikane vlerëson se partneriteti strategjik i Kosovës me Shtetet e Bashkuara të Amerikës mbetet një nga asetet më të rëndësishme kombëtare të vendit. Shpërfillja e vazhdueshme e qëndrimeve dhe prioriteteve strategjike të aleatit më të afërt të Kosovës bart rrezikun e ndikimit në cilësinë dhe thellësinë e këtij partneriteti me kalimin e kohës”, u tha në reagimin e OEAK-ut më 17 qershor.

Kosova është vendi i vetëm në Ballkanin Perëndimor që nuk është përfshirë në projektet që zgjerojnë ndikimin energjetik të Shteteve të Bashkuara në rajon.

Qeveria në detyrë e Kosovës, e udhëhequr nga Albin Kurti ka shprehur më shumë interesim për “gazifikimin e qymyrit” vendor.

“Këtë [gazifikimin e qymyrit] mund ta bëjmë me një kompani amerikane, për shembull”, ka deklaruar më herët Kurti.

Gazifikimi i qymyrit nënkupton procesin industrial ku qymyri shndërrohet në gaz të djegshëm, të quajtur gaz sintetik, i cili më pas mund të përdoret për prodhimin e energjisë elektrike.

Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë tha se është shqetësues fakti që të gjitha shtetet e tjera të rajonit kanë shprehur zotim që të bëhen pjesë e infrastrukturës rajonale të LNG-së, “e cila po zhvillohet me mbështetje të fuqishme nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës”.

“Kosova rrezikon të mbetet jashtë një kornize strategjike rajonale që po përcakton gjithnjë e më shumë të ardhmen e sigurisë energjetike dhe zhvillimit ekonomik në Evropën Juglindore”, tha OEAK-u.

Kjo odë tha se Kosova varet për prodhim të energjisë nga kapacitete të vjetruara gjeneruese – duke iu referuar dy termocentraleve të vjetra me qymyr, Kosova A dhe Kosova B ku prodhohet rreth 90 për qind e energjisë – dhe nga importet e mëdha të energjisë. Prandaj, sipas kësaj ode, qasja në LNG-në amerikane përfaqëson jo vetëm një mundësi energjetike, por edhe “një zgjedhje strategjike”.

“Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë i bënë thirrje institucioneve të Kosovës që të rivlerësojnë me kujdes implikimet afatgjata strategjike, ekonomike dhe gjeopolitike të qëndrimit jashtë nismave rajonale për LNG-në dhe të angazhohen në mënyrë konstruktive me Shtetet e Bashkuara të Amerikës për këtë çështje me rëndësi të veçantë”, tha OEAK-u.

Kjo thirrje e OEAK-ut vjen pasi nga Ambasada amerikane në Prishtinë vazhdimisht së voni po bënë thirrje për përfshirjen e Kosovës në projektin e LNG-së amerikane.

E ngarkuara me punë në këtë ambasadë, Anu Prattipati, tha në fillim të qershorit se Kosova nuk po arrin t’i përmbushë kërkesat në rritje për furnizim me energji dhe citoi të dhënat e Doganës së Kosovës, se vendi ka shpenzuar 735 milionë euro në importimin e energjisë elektrike nga vendet fqinje në katër vjetët e fundit.

Këto të dhëna tregojnë një rritje nga 142 milionë euro në vitin 2024 në 259 milionë euro në vitin 2025.

Sipas Prattipatit, në një të ardhme të afërt, teksa çmimi dhe kërkesat për energji vazhdojnë të rriten Kosova, do të varet gjithnjë e më shumë nga fqinjët e saj.

Prattipati, në opinionin e publikuar në mediat lokale, gjithashtu e citoi të dërguarin e posaçëm të Departamentit amerikan të Energjisë, Joshua Volz, i cili tha për Radion Evropa e Lirë më 10 maj se “sistemi energjetik në Kosovë ka nevojë urgjente për modernizim dhe paraqet mundësi të shkëlqyeshme për industrinë dhe teknologjinë amerikane”, dhe se “Departamenti i Energjisë do të jetë i gatshëm të ndihmojë në lehtësimin e bashkëpunimit ndërmjet industrisë amerikane dhe partnerëve industrialë në Kosovë”.

“Për të adresuar këto sfida strukturore, Kosova do të duhej t’i bashkohej projekteve amerikane të gazit natyror të planifikuara nëpër Ballkan. Këto projekte mund të sigurojnë burime energjetike amerikane për Kosovën”, shkroi Prattipati.

Së voni, disa shtete të Ballkanit Perëndimor kanë nënshkruar marrëveshje me kompani amerikane dhe SHBA-në për të zgjeruar rrjetin e gazit.

Në iniciativa të rëndësishme kanë hyrë: Shqipëria, Kroacia dhe Bosnje e Hercegovina, përfshirë edhe në një projekt të madh për ndërtimin e një tubacioni gazi që synon ta shkëpusë Sarajevën nga furnizimet ruse.

Për gati tri dekada, uji në katër komunat me shumicë serbe në veri të Kosovës është konsumuar pa u faturuar. Tani, kjo praktikë e gjatë po shkon drejt fundit.

Banorët e Mitrovicës së Veriut, Zveçanit, Zubin Potokut dhe Leposaviqit pritet që gjatë këtij viti të hyjnë për herë të parë në sistemin e rregullt të pagesës.

Kjo do të shënojë një kthesë të rëndësishme për një shërbim që për vite ka funksionuar jashtë rregullave të zakonshme të pagesës, duke krijuar rreth 20 milionë euro detyrime të pambledhura, sipas Kompanisë Rajonale të Ujësjellësit (KRU) “Mitrovica”.

Por, çfarë do të ndodhë me borxhin e akumuluar ndër vite?!

Njëzet e shtatë vjet pa faturë

Që nga përfundimi i luftës në vitin 1999, banorët e katër komunave janë furnizuar me ujë nga Kompania Rajonale e Ujësjellësit (KRU) “Mitrovica”, por pa asnjë mekanizëm faturimi.

Sipas të dhënave të kompanisë, të siguruara nga Radio Evropa e Lirë, vetëm nga viti 2016 deri në vitin 2025, vlera e ujit të shpenzuar ka arritur mesatarisht rreth 900 mijë euro në vit, ndërsa në disa periudha ka kaluar edhe mbi 1 milion euro.

Shpjegimi për këtë situatë nuk lidhet me një faktor të vetëm.

Pas luftës, veriu i Kosovës – i banuar kryesisht nga komuniteti serb – ka funksionuar për vite me struktura paralele dhe lidhje më të forta me institucionet e Serbisë sesa me ato të Kosovës.

Edhe pse furnizimi është kryer nga KRU “Mitrovica”, mungesa e kontrollit efektiv në terren dhe mosfunksionimi i plotë institucional kanë bërë që të mos vendoset asnjëherë një sistem i rregullt i faturimit dhe inkasimit.

Në vend të pagesës nga qytetarët, kostoja është mbuluar nga buxheti i shtetit përmes subvencioneve.

Fillimi i ndryshimit

Në fillim të vitit të kaluar, KRU “Mitrovica” nënshkroi marrëveshje me kryetarët e atëhershëm të katër komunave veriore për fillimin e procesit të faturimit dhe inkasimit të ujit.

Sipas Autoritetit Rregullator për Shërbimet e Ujit (ARRU), faturimi fillimisht ishte planifikuar të niste në tre muajt e parë të këtij viti.

Por, nga vetë KRU “Mitrovica” konfirmohet se procesi është shtyrë dhe pritet të fillojë në fund të vitit 2026.

Arsyeja kryesore lidhet me mungesën e stafit të rekrutuar dhe organizimin e shërbimit në terren.

“Kompania ka hapur konkurse ku kanë aplikuar 500 persona. Janë punësuar 44 qytetarë serbë, të cilët tashmë janë në proces të integrimit në sistemin teknik, komercial dhe financiar”, thuhet në përgjigjen e kompanisë për Radion Evropa e Lirë.

Pas kësaj faze bëhet e ditur se do të nisë edhe regjistrimi i konsumatorëve, fushata informuese dhe instalimi i ujëmatësve.

ARRU-ja ka përcaktuar tashmë tarifat që do të vlejnë edhe për veriun: 0.53 euro për metër kub për konsumatorët shtëpiakë dhe 0.69 euro për ata komercialë dhe institucionalë, pa TVSH.

Sipas rregullatorit, këto tarifa janë të njëjta për gjithë zonën e shërbimit të KRU “Mitrovica”, e cila përfshin Mitrovicën e Jugut, Skenderajn, Vushtrrinë dhe katër komunat veriore.

Të gatshëm për të paguar, por kërkojnë transparencë

Në terren, reagimet e qytetarëve janë të ndryshme, por jo refuzuese.

Disa banorë të Mitrovicës së Veriut, të anketuar nga Radio Evropa e Lirë, thonë se janë të gatshëm të paguajnë faturat, por kërkojnë qartësi dhe informim paraprak.

“Është normale të paguash. Në çdo vend normal faturat duhet të paguhen”, thotë Andrija Todoroviq.

Ai shton se është i vetëdijshëm që faturat do t’i lëshojë Kosova, duke kujtuar se edhe energjinë elektrike e paguan përmes kompanisë serbe Elektrosever, e cila ka licencë për operim në Kosovë.

“Ne kemi edhe letërnjoftime të Kosovës, prandaj është normale të paguajmë edhe faturat”, shton Todoroviq.

Bashkëvendasja e tij, Ollga Nikolliq, thotë se ka ardhur koha që kjo të ndryshojë.

“Është koha të fillojmë të paguajmë”, thotë ajo.

Dragani, në anën tjetër, nuk është kundër pagesës së faturave, por thotë se askush nuk i ka informuar për kushtet sipas të cilave do të llogaritet uji i shpenzuar, as se cila kompani do të jetë përgjegjëse për këtë.

“Asgjë nuk është transparente. Ne nuk jemi kundër pagesës, por dikush duhet të na informojë se kujt duhet t’i paguajmë”, thotë ai.

Hap drejt barazisë dhe shërbimeve më cilësore

Ekspertët e sektorit të ujërave e shohin faturimin si një hap të domosdoshëm drejt normalizimit të sistemit.

Afrim Lajçi thotë se kjo pjesë e vendit ka funksionuar jashtë rregullave të sistemit të Kosovës për një kohë të gjatë.

Sipas tij, përfshirja në sistemin e faturimit sjell barazi dhe përmirësim të shërbimeve.

“Përfitimet do të jenë të dyanshme, pasi faturimi pritet të sjellë shërbime më cilësore për qytetarët, por edhe t’i vendosë ata në një pozitë të barabartë me pjesën tjetër të vendit. Në këtë mënyrë, ata nuk do të trajtohen më ndryshe në aspektin e shërbimeve publike, por njësoj si qytetarët e Mitrovicës së Jugut dhe të gjithë Kosovës”, thotë Lajçi për Radion Evropa e Lirë.

Skender Bublaku vlerëson se të hyrat e reja do ta forcojnë financiarisht Kompaninë Rajonale të Ujësjellësit “Mitrovica”, duke mundësuar investime në infrastrukturë, zgjerim të shërbimeve dhe përmirësim të furnizimit me ujë në zonat që ende kanë qasje të kufizuar.

Kostoja që u mbulua nga shteti

Për gati tri dekada, uji i konsumuar në veri nuk është paguar nga qytetarët, por, deri në një masë, është mbuluar nga buxheti i shtetit.

Sipas të dhënave të KRU “Mitrovica”, nga viti 2016 deri më 2025, Qeveria e Kosovës ka subvencionuar me rreth 5.2 milionë euro për këtë shërbim.

Analisti i politikave në Institutin për Studime të Avancuara – GAP, Bekim Salihu, thotë se subvencionimi i ujit mund të jetë parë si masë për të garantuar furnizimin dhe stabilitetin, por, sipas tij, ky model nuk është dashur të vazhdojë për kohë kaq të gjatë, sepse ka krijuar standard të dyfishtë.

“Mesazhi për paguesit e rregullt ka qenë demotivues dhe ka dëmtuar kulturën e pagesës”, thotë ai për Radion Evropa e Lirë.

Institucioni i Avokatit të Popullit bën të ditur se, deri më tani, nuk ka pranuar ankesa për këtë çështje, por edhe ai e konsideron të ndjeshme nga aspekti i barazisë dhe diskriminimit.

Në një deklaratë me shkrim për Radion Evropa e Lirë, ai thotë shkurtimisht se, në rast se sigurohen informata relevante ose paraqiten ankesa që kërkojnë trajtim, do të veprojë në përputhje me mandatin e tij.

Çfarë ndodh me borxhin 20 milionësh?

Një nga pikat më të paqarta mbetet trajtimi i borxhit të akumuluar ndër vite.

KRU “Mitrovica” thotë se faturimi do të nisë nga zeroja, ndërsa për borxhin e vjetër prej rreth 20 milionë eurosh “do të vendoset në të ardhmen”.

Ekspertët paralajmërojnë se mungesa e transparencës mund të krijojë perceptim të një amnistie të heshtur.

“… prandaj, qeveria duhet të publikojë shifrat reale dhe të gjejë një skemë tranzitore, të moderuar e të zbatueshme, për trajtimin e borxhit”, thotë Salihu.

Qeveria e Kosovës nuk iu përgjigj pyetjes së Radios Evropa e Lirë nëse do të kërkohet të shlyhet edhe borxhi i grumbulluar.

Paralelja me rrymën: Një precedent i njohur

Rasti i ujit ngjan me atë të energjisë elektrike në veri, e cila për vite nuk është paguar dhe është mbuluar nga institucionet dhe qytetarët e tjerë të Kosovës.

Situata ndryshoi vetëm në vitin 2024, kur furnizimi dhe faturimi kaluan te kompania serbe Elektrosever, e licencuar në Kosovë, pas disa marrëveshjeve të arritura mes Kosovës dhe Serbisë në kuadër të dialogut për normalizimin e marrëdhënieve.