VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Nën qiellin e hapur të Ballenbergut – Nga ELIDA BUÇPAPAJ dhe SKËNDER BUÇPAPAJ

By | October 9, 2021
blank

Komentet

blank

Fjalimi i Presidentit Guy Parmelin në takimin me gazetarët e APES: Ju jeni sytë dhe veshët e botës në Zvicër

Zotëri President i APES,

Zonja dhe Zotërinj Ambasadorë,

të dashur miq dhe të ftuar,

 

jam shumë i kënaqur për ftesën e shoqatës dhe ju falënderoj për këtë. Jam, gjithashtu, shumë i lumtur për kënaqësinë që ju jep juve prania ime. Kjo tregon se është një marrëdhënie e shëndoshë midis Këshillit Federal dhe medias, asaj zvicerane dhe të huaj.

Ne jemi me fat këtu në Zvicër që gazetarët arrijnë të kryejnë punën e tyre në kushtet të kënaqshme, pra, gjerësisht të lirë ndaj trysnive, ndikimeve dhe përçmimit që nganjëherë përjetohen nga njerëzit e profesionit tuaj.

Prania ime është gjithashtu një tregues i mirëbesimit që na lejon ne të jetojmë së bashku dhe të bëjmë punën tonë me respekt për njëri tjetrën. Mua personalisht kjo më duket një gjë e mirë, madje edhe nëse kam ndonjë dajak të rastit nga media. Në fakt, nuk është doemos e shëndetshme për një politikan që t’iu ikë kritikave: është një shenjë se ata ose janë të padukshëm, ose janë me shëndet të dobët.

Ambienti i këndshëm që sapo kam përshkruar nuk merret si i mirëqenë. Është e qartë se varet nga kujdesi me të cilin gazetarët përdorin fuqinë që kanë në duart e tyre. Është një fuqi mjaft e madhe, fundja, sepse ka më pak masa mbrojtëse sesa ato që u krijuan për të mbikëqyrur, nga rreziku, profesionin e këshilltarit federal.

Kjo liri e madhe e tonit i mundësoi kohët e fundit një gazetari gjerman të japë një dëshmi acide për Zvicrën. Ai kishte kaluar katër vjet në Zyrih tha se kishte qenë një përvojë të mjerueshme. Para tij, një gazetare franceze kishte treguar një përvojë të njëjtë, me argumente të cilat kombësia ime padyshim që më pengon t’i analizoj me objektivitet.

Prandaj këndvështrimi juaj më intereson shumë: a keni një përshtypje të ngjashme për Zvicrën dhe zviceranët, domethënë atë të një populli, në rastin më të mirë, të kujdesshëm në lidhje me të huajin? Shpresoj qe jo. Mbetet fakti se balanca ndërkombëtare e fuqive është bërë e vështirë të kuptohet, veçanërisht për një vend të vogël si vendi ynë, dhe se ato po ndryshojnë mjaft shpejt. Kriza e fundit në nëndetëset franceze gjithashtu e ka ilustruar këtë . Përkundrazi, zviceranëve u pëlqen besueshmëria. Zhvillon sisteme të besueshme. Në këmbim, ai pret që mekanizmat që qeverisin botën e tij të jenë të tillë. Besueshmëria është parakusht për besim.

Përndryshe, është e nevojshme të tregohet fleksibilitet dhe përshtatshmëri. Por ne jemi gjithashtu të aftë për këtë.

Zonja dhe zotërinj,

ju jeni sytë dhe veshët e botës në Zvicër. Kështu që unë do të doja t’ju falënderoja që po luani këtë rol. Është afërmendsh e rëndësishme për Zvicrën që të kemi pasqyrim jashtë kufijve tanë dhe në gjuhë të tjera. Në shkëmbim, unë do të doja t’ju jap juve vizionin tim personal për marrëdhëniet e Zvicrës me botën.

Së pari, do të më pëlqente t’ju siguroja juve se Zvicra nuk është e shurdhër, as e verbër. Zviceranët janë plotësisht të vetëdijshëm për lidhjet e ngushta që na bashkojnë ne me vendet e tjera, sidomos me Bashkimin Evropian. Natyrisht, afërsia në vetvete nuk është garanci e marrëdhënieve të mira, duke e ditur se fqinjët mund të urrejnë njëri tjetrin pikërisht ngaqë ata janë kaq ngjitur. Sidoqoftë, nuk është fjala këtu për marrëdhëniet në nivel evropian, as me Gjermaninë, as me Francën, as me Italinë.

Unë nisem nga përvoja kur them se kemi marrëdhënie të mira me këto tri vende, madje edhe nëse ne na duhet t’i mbrojmë interesat tona kohës pas kohe, çka mund të çojë nganjëherë në njëfarë hatërmbetje.

Zvicra nuk ka pranuar të nënshkruajë marrëveshjen me Bashkimin Evropian. Në thelb, ajo thjesht po nxirrte përfundime nga një situatë që prej kohësh ishte bllokuar. Të gjithëve na ndodh në jetën e përditshme. Edhe ndonjëherë në dashuri…


Në këtë rast, kjo nuk do të thotë që bashkëpunimi ynë me Evropën po ndalet dhe aq më pak se po përkeqësohet. Ne nuk duhet t’i besojmë ata që thonë se Zvicra po bëhet një ishull i humbur, as nuk besojmë ata që do të donin që ajo ta ndante atë.


Përkundrazi, ne duam të vazhdojmë marrëdhëniet tona me Bashkimin Evropian, por një mënyrë bilaterale, domethënë bazuar në marrëveshjet e shumta që i kornizojnë këto marrëdhënie dhe të cilat e kanë dëshmuar vlerën e tyre.


Dua t’ju kujtoj këtu se ne nuk jemi të huaj për njëri -tjetrin: Bashkimi Evropian është me të vërtetë partneri kryesor ekonomik i Zvicrës, por Zvicra është gjithashtu partneri i katërt ekonomik i BE -së, për sa i përket shkëmbimit të mallrave. Këtyre marrëdhënieve ekonomike iu shtohet një dimension njerëzor, pasi 1.4 milion qytetarë të BE-së jetojnë në Zvicër dhe 340 000 punëtorë ndërkufitarë vijnë për të punuar atje çdo ditë.


Përtej këtyre shifrave, Zvicra pohon veten për bashkësinë e vlerave të mbrojtura nga Bashkimi Evropian dhe ndan përpjekjet e bëra nga kjo e fundit në drejtim të mbrojtjes së mjedisit, promovimit të të drejtave dhe sigurisë së njeriut ose luftës kundër varfërisë. Ne jemi gjithashtu gjithmonë të pranishëm kur bëhet fjalë për bashkëpunimin shëndetësor – kriza e COVID ka demonstruar qartë -, zhvillimin rajonal ose çështjet e migrimit.


Shkurt, Zonja dhe Zotërinj, marrëveshje institucionale apo jo, ne tashmë jemi një partner de facto i BE -së, një partner i besueshëm dhe i përkushtuar. Por situata që mbizotëron mes nesh nuk është e stabilizuar. Për ta bërë këtë, ajo kërkon hapjen e një dialogu politik për të vendosur përparësitë tona të përbashkëta dhe për të përcaktuar kështu akset e bashkëpunimit tonë të ardhshëm sa më mirë që të jetë e mundur. Në çdo rast, ne nuk e parashikojmë atë përveçse në bazë të këtyre marrëveshjeve dypalëshe. Ky dialog politik gjithashtu duhet të shoqërohet me punë të rëndësishme juridike në mënyrë që të shqyrtohen divergjencat midis ligjit evropian dhe ligjit zviceran dhe të identifikohen përshtatjet të cilat mund të rezultojnë të jenë relevante dhe në interes të të dyja palëve.  Merret vesh se kjo qasje, në një vend si vendi ynë, nuk ka perspektivë suksesi nëse nuk përfshijmë kantonët dhe partnerët socialë, gjë që padyshim do të jetë kështu.

Në nivelin ekonomik, do të doja të shtoja disa fjalë mbi temën e tregtisë së lirë. Vendi ynë, siç mund ta dini, është kampioni botëror i konkurrencës, sipas renditjes së IMD të vitit 2021. Kjo është hera e parë në 32 vjet që ai rimerr këtë pozitë.

Sidoqoftë, konkurrueshmëria nuk është produkt i gjenerimit spontan. Duhet bërë shumë për të mbirë, për ta ruajtur, për ta stimuluar. Kjo nënkupton mbajtjen në kontakt me tregjet e huaja dhe zhvillimin dhe azhurnimin e marrëveshjeve të tregtisë së lirë që garantojnë këtë qasje. Brenda pak ditësh, marrëveshja e partneritetit ekonomik me Indonezinë, të cilën zviceranët e pranuan në kutitë e votimit marsin e kaluar, do të hyjë në fuqi. Është një përparim shumë konkret tregtar që ne jemi gati ta arrijmë, dhe atë në drejtim të një tregu të madh në rritje.

Këto marrëveshje kërkojnë punë paraprake të gjerë. Populli zviceran pret që ata të arsyetohen, se nuk kanibalizojnë ekonominë tonë, se promovojnë qëndrueshmëri dhe mbrojnë kushtet e punës të të dyja palëve. Ky është pikërisht argumenti që është shfaqur në rastin e Indonezisë, dhe unë jam i kënaqur që ne kemi qenë në gjendje të bindim popullsinë nga të gjitha këto zhvillime aktuale ose të ardhshme për të shqyrtuar nëse ka ndonjë interes nga ana e tyre, përveç anës sonë, për të modernizuar çdo marrëveshje ekzistuese ose për të filluar negocimin e tyre.

Unë do të doja të përfundoja këtë përmbledhje të shkurtër për t’ju dhënë një pasqyrë të situatës së sektorit të Trajnimit, Kërkimit dhe Inovacionit. Ne jemi shumë krenarë, në Zvicër, që jemi në gjendje të përfitojmë nga këto zona ku bota me të drejtë njeh ekspertizën tonë të nivelit të lartë.

Dija – tha Benjamin Franklin – është një burim i çmuar, është investimi që fiton më shumë interes. Vërejtja e tij është edhe më e vlefshme për një vend si i yni, pa lëndë të para.

Siç përmenda më herët, ne nuk jemi kokurrues vetëm për veten tonë. Ngjashëm, dija është e dobishme vetëm nëse ndahet me të tjerët. Nëse do të ishte kaq e nxehtë, dija do të ishte si një dresing sallate: ai është më i mirë kur e tund fort.

Roli i autoiteteve publike është prandaj për të stimluar lëvizjen, për të stimuluar talentin dhe për të inkruajuar përparimin. Një shoqëri që qëndron vendnumëro është një shoqëri që rrëzohet. Faktorët akademikë e dinë mirë këtë, dhe ata janë të shqetësuar rreth bashkëpunimeve të ardhsme shkencore.

Unë i kuptoj këto droja, por ne nuk mund të bëjmë një politikë me një grusht në stomak. Ne na duhet të gjejmë zgjidhje! Prandaj, ne këtë jemi duke kërkuar nga Bashkimi Evropian, me të cilin ne kemi tashmë lidhje të ngushta. Dy nga tre studentë të huaj në Zvicër kanë pasaportë evropiane, ndërsa studentët zviceranë janë veçanërisht të prirur ndaj universiteteve gjermane dhe franceze.

Ne donim të shihnim që urat të vazhdonin të lidhnin polet e njohurive zvicerane dhe evropiane, por situata është e ndërlikuar: Komisioni Evropian aktualisht po e trajton vendin tonë si një vend të tretë që nuk është i lidhur me Horizon Europe – programi kornizë për kërkimin dhe zhvillimin. , nuk lidhet më me programet e tij të lidhura.

Ne e dënojmë këtë gjendje dhe po punojmë për ta rregulluar atë përmes negociatave. Sidoqoftë, ne nuk mund të përballojmë të ulemi duarkryq dhe shpresojmë që situata të zgjidhet vetvetiu. Prandaj Këshilli Federal ka shpresa të mëdha që Zvicra të bashkohet me organizatat e reja kërkimore ndërkombëtare. Bëhet fjalë për diversifikimin e politikës sonë në këtë çështje dhe zhvillimin e teknologjive tona.

Unë do t’ju jap dy shembuj që ilustrojnë dëshirën tonë për bashkëpunim të zgjeruar: së pari, SKAO, për “Square Kilometre Array Observatory”, i cili është një projekt menaxhues i radioteleskopit, në të cilin Këshilli Federal dëshiron që Zvicra të jetë në gjendje të marrë pjesë deri në vitin 2030, domethënë deri në konfigurimin e tij përfundimtar. Për këtë qëllim, ne i kemi kërkuar tashmë Parlamentit një zarf diç më pak se 25 milionë franga.

Përveç objektivave të tij shkencorë, në këtë rast astronomikë, ky projekt na vë në kontakt me ekspertë të Afrikës së Jugut, Australisë dhe Anglisë. Prandaj është një zgjerim, fjalë për fjalë dhe figurativisht, i horizontit tonë të kërkimit.

Së fundi, Zvicra është një nga dymbëdhjetë shtetet themeluese të CERN, në Gjenevë, e cila është thjesht qendra më e madhe e fizikës së grimcave në botë dhe si e tillë është një organ kryesor kërkimor dhe koordinues. Ne do të intensifikojmë përpjekjet tona në këto drejtime sepse diversifikimi është çelësi i suksesit.

Kështu, pra, Zonja dhe Zotërinj,

Këto ishin pikat që doja të ndaja me ju. Megjithatë, do të doja të theksoja përsëri se dëshirojmë të jemi të hapur: Zvicra ka qenë gjithmonë një vend i hapur. Ajo e ka dëshmuar këtë përsëri gjatë presidencës sime duke mikpritur një takim të lartë të rëndësishëm në Gjenevë, një qytet që i është kushtuar ndërtimit të një bote më të sigurt, më të ndershme dhe më përparuese në më shumë se 150 vjet.

Pesimistëve do t’ju kujtoja se një laps plumbi me gomë Caran d’Ache, për të qëndruar brenda mjedisit të Gjenevës, është 15 centimetra i gjatë, ndërsa vetë gomë e tij mezi tejkalon 5 milimetra. Kjo është dëshmia se ka më shumë në këtë botë për të krijuar sesa për të fshirë. Të paktën kjo është qasja ime dhe burimi i gjithë besimit tim: për sa kohë që ka dialog, dëgjim dhe zili, ne mund të shkojmë shumë larg. Është presidenti i një vendi të vogël themelet e të cilit kanë më shumë se shekuj.

Faleminderit per vemendjen./Përktheu Elida Buçpapaj

 

blank

Më 11 tetor 1825 lindi shkrimtari i shquar zviceran Conrad Ferdinand Meyer

VOAL – Conrad Ferdinand Meyer (Zyrih, 11 tetor 1825 – Kilchberg, 28 nëntor 1898) ishte një shkrimtar zviceran. Eksponent i realizmit, ai kompozoi kryesisht poezi, tregime të shkurtra dhe romane historike. Së bashku me Gottfried Keller dhe Jeremias Gotthelf ai është një nga shkrimtarët më të njohur zviceranë të gjuhës gjermane të shekullit të nëntëmbëdhjetë.

Conrad Ferdinand Meyer (Konrad Ferdnand Majër), i lindur në një familje patriciane në Zyrih, humbi babanë e tij në moshën pesëmbëdhjetë vjeç, i cili ishte anëtar i këshillit kantonal. Ai kishte një marrëdhënie shumë të vështirë me nënën e tij e cila vuajti nga çrregullime mendore dhe vrau veten më 1856.

Ai kaloi disa vjet të rinisë së tij në Lozanë ku mësoi frëngjisht aq mirë saqë mund të përkthente vepra letrare. Ai konsideroi të bëhej një shkrimtar francez ose të ndiqte një karrierë akademike si romanist. Edhe para se të ishte njëzet vjeç ai u shtrua në spital për depresion të rëndë në një klinikë psikiatrike.

Pas vdekjes së nënës së tij ai jetoi një jetë të rehatshme falë trashëgimisë. Ai ndërmori me motrën e tij Betsy, të cilën e donte shumë, një udhëtim në Itali i cili ishte gjithashtu plot stimuj për veprën e tij letrare. Më 1864 përmbledhja e tij e parë me poezi u botua në mënyrë anonime. Më 1869 ai u transferua me motrën e tij në Küsnacht në Liqenin e Zyrihut.

Për shkak të Luftës Franko-Prusiane të 1870-1871 Meyer e gjeti veten në një konflikt të thellë, sepse jetonte në të dy kulturat. Pas fitores së Prusisë, ai vendosi t’i përkushtohej letërsisë gjermane. Më 1872, në moshën 46 vjeç, ai gëzoi suksesin e tij të parë duke botuar ciklin e poezive Huttens letzte Tage, kushtuar ditëve të fundit të teologut humanist Ulrich von Hutten.

Më vonë, pothuajse çdo vit, u botuan romane historike dhe tregime të shkurtra. Kur vepra Der Heilige (Shenjtori) u shtyp për herë të parë në revistën e njohur Deutsche Rundschau nga botuesi i famshëm Julius Rhodenberg, C.F. Meyer si një tregimtar i shkëlqyer. Më 1880 iu dha titulli i doktorit honoris causa. Më 1875 ai u martua me Luisa Ziegler, vajza e kryebashkiakut të qytetit të Zyrihut, duke forcuar kështu prestigjin e saj në shoqërinë e lartë. Më 1879 lindi vajza e tij Camilla e cila në 1936 kreu vetëvrasje, siç kishte bërë tashmë gjyshja e saj. Jeta private nuk ishte pa problemet e saj, pasi gruaja e Meyer nuk shkone mirë me motrën e shkrimtarit, e cila kujdesej për shtëpinë dhe punonte për të si sekretare.

Më 1887 ai u godit përsëri nga depresionet e forta dhe arriti të përfundojë veprën e tij të fundit Angela Borgia vetëm me përpjekje të mëdha. Më 1892 ai u shtrua përsëri në një klinikë psikiatrike dhe humbi gjithnjë e më shumë kontaktin me realitetin. Më 1893 ai u largua nga spitali pa një përmirësim të rëndësishëm. I ndihmuar me dashuri nga gruaja e tij, ai kaloi vitet e fundit në shtëpinë e tij në Kilchberg, ku vdiq më 28 nëntor 1898 në moshën 75 vjeç. Varri i tij, me një monument varrimi në formë obelisku nga Louis Wethli, ndodhet në Kilchberg.

Që nga viti 1938, qyteti i Zyrihut i jep Çmimin Conrad Ferdinand Meyer çdo vit në kujtim të shkrimtarit artistëve, shkrimtarëve ose studiuesve, aktivitetet e të cilëve kanë lidhje të ngushta me kantonin e Zyrihut.

Punimet e C.F. Meyer karakterizohen nga një humor i fshehur. Ndonjëherë njerëzit e famshëm shfaqen si personazhe dytësorë të një kornize narrative si Mbreti Gustavo IV Adolfo i Suedisë (në Faqen e Gustavo Adolfos), ose Luigji XVI (në Vuajtjet e një Djali) ose Dante Alighieri (në Dasmën e Murgut). Shkrimtari supozon se lexuesi është në dijeni të këtyre personazheve historikë, edhe pse ndonjëherë fut elemente të papritura rreth tyre. Kuadri narrativ dhe veprimi kryesor janë gjithmonë të ndërthurura ngushtë. Wikipedia/Elida Buçpapaj

blank

Nën qiellin e hapur të Ballenbergut – Nga ELIDA BUÇPAPAJ dhe SKËNDER BUÇPAPAJ

Fotot: Pierre Virot dhe Peter Kenny

Hyrje

Në Ballenberg ndodhet muzeu i hapur  i ndërtesave me arkitekturë tradicionale nga i gjithë vendi. I vetmi i këtij lloji në Zvicër. Nën qiellin e hapur të Ballenbergut paraqitet pak a shumë habitati tradicional rural në kantonet e ndryshme të Zvicrës për gjatë shtatë shekujve.

Këto ndërtesa që i përkasin shekujve të ndryshëm janë çmontuar nga themelet dhe janë sjellë në komunën Hofstetten bei Brienz, Kantoni Bern. Në Ballenberg ka mbi 100 ndërtesa origjinale që janë transportuar nga vendndodhjet e tyre. Në vitin 1982, një fermë tipike e Gjenevës u kërcënua nga rreziku i rrënimit. U vendos që të shpëtohej dhe u mboll mbi 200 kilometra më tutje, në Ballenberg. U çmontua dhe u montua nga 1984-1985.

Muzeu i parë i hapur në natyrë ishte ai Skansen pranë Stokholmit në 1891, që shërbeu si model për muzeume të ngjashme në Europën Qendrore dhe Lindore deri në SHBA.

Muzeut Nordik “Skansen” u krijua si një shprehje e romanticizmit kombëtar të asaj kohe me qëllim që të afronte suedezët me kulturën e tyre popullore, ndërsa kishte filluar era e industrializimit. Një soj Muzeu i gjallë. Ideja përputhej me obligimin kombëtar që të ruante dhe mbronte të konservuar kulturën shpirtërore dhe materiale të suedezëve, ndërtesat me arkitekturë sipas shekujve, autentike, pajisjet, mobiljet, veglat e punës, pajisjet artizanale, gjithçka e gjithçka. Në këtë Muze gjendet ndërtesa më e vjetër e Suedisë. Emocionuese.

Këtë qëllim ka edhe Muzeu i hapur i Ballenbergut. Ky është emëruesi i përbashkët i qytetërimit Perëndimor. Të mbrojë dhe konservojë rrënjët, traditën, kulturën.

Prandaj Ballenberg është pasuri e trashëgimisë zvicerane me rëndësi kombëtare.

Ballenberg është libri i jetës i zviceranëve nëpër shtatë shekujt e shkuar, që mbrohet me dashuri dhe përkushtim nga Zvicra moderne, kontemporane që sot e ka çështje të ditës aplikimin e paneleve diellore për ndërtimet e reja, me qëllim për të shfrytëzuar sa më masivisht energjinë e pashterrshme diellore, burim i energjisë së pastër elektrike.

 

Si dhe kur lindi Muzeu i hapur i Ballenbergut

 

Rrallëkush përtej kufijve të tij është kujtuar për Ballenberg (shqiptohet Balenberg) deri atë ditë kur dikujt i lindi ideja që edhe Zvicra të strehojë nën qiell të hapur ndërtimet karakteristike të shtatë shekujve të fundit nga të gjitha anët e vendit. Kjo ide nuk ishte vetëtimë në qiellin e kthjellët. Muzetë nën qiellin e hapur kishin filluar jetën e tyre në vendet skandinave në Shekullin XIX. Në Evropë dhe në Amerikën e Veriut këtë traditë e kanë përqafuar mbi njëzet vende dhe janë me dhjetëra muzetë e tillë nën qiell të hapur.

Ishte viti 1963 kur Këshilli Federal krijoi një Komision Ekspertësh që të shikonin mundësinë e krijimit të një muzeu të tillë edhe në Konfederatë. Kështu, për herë të parë në histori filloi të lakohej hapësira e bukur në komunën e Hofstetten bei Brienz. Mes kushedi sa kandidaturave të tjera i ndriti fati pikërisht këtij toponimi. Ndoshta pikërisht ngaqë rrallëkujt i binte rruga për këtu. Ndoshta pikërisht se ndodhet në një luginë të rrethuar në tri anë nga Alpet Zvicerane dhe në një nga zonat më të bukura liqenore. Ndoshta pikërisht se, për të arritur këtu, ngado që të merrnin udhën, vizitorët nuk do të kishin nga të kalonin vetëm se nëpërmjet zonash nga më mahnitëset që mund të shohë syri i njeriut.

Pesë vjet më vonë, më 1968 u miratua Fondacioni Ballenberg, Muzeu Zviceran nën Qiell të Hapur, Freilichtmuseum der Schweiz, një fondacion privat. Dhjetë vjet më vonë, më 1978, u hap zyrtarisht muzeu me 16 ndërtesat të transplantuara këtu dhe me mjediset e para artizanale. Ndër pikat kulmore të ecurisë së Muzeut është sjellja e kafshëve të para shtëpiake, krijimi i qendrës artizanale, përurimi (më 1997) i ndërtesës më antike (e vitit 1336) nga kantoni i Shvicit, përurimi i ndërtesës më të madhe, maserisë (më 2003) nga Novazzano e Tiçinos me 50 dhoma, modernizimi i ndërtesës 400 vjeçare të banimit të Matten (Bernë) më 2007, përurimi i fabrikës së bulmetrave të Pery (Bernë) më 2017. Në 40 vjetorin e hapjes së tij, Muzeu numëronte 109 ndërtesa historike.

Vite më parë ne kemi shkruar “Zvicra në miniaturë”, një park nën qiell të hapur, që e paraqet Zvicrën në shkallë të zvogëluar 1:25. Prandaj quhet Swissminiature. Atje, nga mesi i marsit deri në fund të tetorit, çdo vit do t’i gjejmë 127 mrekullitë e mrekullive të Zvicrës, të natyrës dhe të dorës së njeriut, të të dyjave së bashku: monumente, kisha, katedrale, kështjella, hotele, restorante, muzeume, ura, tunele, teleferikë, male, vargmale, qafmale, lumenj, ujëvara, liqene, autostrada, hekurudha, shkolla, universitete, akademi, stadiume, qendra sportive, qendra arkeologjike, etj. etj. Parku i Swissministurë, në Melidë të Tiçinos, shtrihet mbi një sipërfaqe prej 14 mijë metra katrorë.

Dhe kushdo që e ka parë atë, Ballenbergu ia kujton menjëherë, sapo të ketë vënë këmbë këtu. Por ndryshimi mes tyre është i madh, qoftë zanafillor, qoftë kuptimor. Ballenbergu është formuar nga transplantimi i ndërtimeve më karakteristike banesore dhe artizanale të hapësirës zvicerane të shtatë shekujve të fundit. Është një transplantim i plotë i këtyre ndërtimeve të vendosura në mjedise të njëjta të bimësisë dhe të gjësë së gjallë, me një origjinalitet tërësisht të pacënuar.

Tashmë janë të panumërt vizitorët nga çdo fshat dhe qytet i Konfederatës Helvetike dhe rreth 250 mijë vizitorët nga çdo anë e botës që e kanë në vëmendjen e tyre Ballenbergun.

 

Guri dhe druri

 

Një grup kolegësh nga APES, me në krye Presidentin tonë Jean Musy, jemi në Ballenberg në javën e dytë të shtatorit. Në Ballenberg West na presin Mr. Swiss Tourism Federico Sommaruga (Switzerand Tourism) dhe nga zonja Irene Thali (Museum Ballenberg).

Guida jonë Antonio, filozof, sociolog e etnolog, pra një guidë jo dosido, i cili bën guidën këtu gjithë pranverën, verën dhe vjeshtën sa zgjat turizmi vjetor në këtë fshat, na shpjegon si u bë diferencimi në të pasur dhe të varfër në shoqërinë zvicerane. Popullsia zvicerane, e vendosur në rrafshnaltat dhe luginat, kryesisht alpine, si të gjitha popullsitë agrare, sa më shumë që largohej nga jeta nomade dhe bëhej popullsi e ngulur, e përqëndruar brez pas brezi në vendbanimet e tij, aq më shumë i zhvillonte disa profesione bazë të jetesës. Meshkuj zviceranë ishin kryesisht bujq, blegtorë, mjeshtër guri, mjeshtër druri, mjeshtër argjile, gjahtarë, peshkatarë, ndërsa femrat zvicerane merreshin me jetën shtëpiake, me lindjen dhe rritjen e fëmijëve, me përpunimin e bulmetit, me punë tekstile për të përballuar nevojat e brendshme të familjes, ato lindnin fëmijë gati çdo vit dhe shumë prej tyre nuk mbijetonin. Emigracioni ishte një plagë e vazhdueshme e shoqërisë zvicerane deri në fillim të Shekullit XX.

Deri më 1850 pothuaj e gjithë popullsia zvicerane merrej me këto sektorë të ekonomisë, deri më 1900 merrej 30 për qind e popullsisë, deri më 1950 merrej 16 për qind e popullsisë, ndërsa në vitet 2000 merret vetëm 4 për qind e popullsisë.

Një nga profesionet më të vjetra e më të përhapura të meshkujve zviceranë ishte ai i luftëtarëve. Gardat e oborreve mbretërore, princërore apo perandorake kishin në përbërje të tyre plot luftëtarë profesionistë zviceranë. Vazhdim i asaj tradite të lashtë në ditët tona janë Rojat e famshme Zvicerane të Vatikanit. Antonio na shpjegon se mercenarët zviceranë ktheheshin në vendlindjet e tyre me paratë e fituara. Ndërtonin shtëpi, blinin toka e bagëti, merrnin prodhime të shumta dhe tepricat e tyre i nxirrnin në shitje. Kështu filloi të lulëzojë tregtia, filloi të krijohej shtresa tregtare, po ashtu kërkesat për tregje rriteshin, zgjerohej edhe shtresa e zejtarëve, lindnin mekanizimet e para të përpunimit të prodhimeve bujqësore, blegtorale, lindi industria e materialeve ndërtimore e përpunimit, e shfrytëzimit të burimeve të ndryshme natyrore e tjerë.

E gjithë kjo pasqyrohet në shtëpitë dhe ndërtimet e tjera karakteristike zvicerane në gjithë periudhën agrare, para industriale dhe industriale, në shtatë shekuj. Në botimet me të cilat iu shërbehet vizitorëve çdo ndërtim këtu ka historinë e vet të prejardhjes, të transplantimit në truallin e ri dhe të jetës së re në Ballenberg. Disa prej tyre janë kopje të vetme, përfaqësojnë tipe ndërtimore të cilat, në kohë të caktuara, janë zhdukur, disa ndërtime të tjera kanë ende simotra të tyre që iu janë përshtatur kushteve të reja dhe mënyrave të reja të jetesës që kanë hyrë kudo në shoqërinë zvicerane sidomos dy shekujt e fundit. Të gjitha këto shtëpi janë në inventar të Muzeut të Ballenbergut dhe nën përkujdesjen e tyre profesionale, në rastet kur rrezikohen seriozisht për zhdukje, transplantohen dhe sillen këtu nën këtë qiell të hapur.

Në përshtatje me terrenin, me klimën dhe mikroklimat në fshatin Zviceran u përhapën dy lloje kryesore ndërtimesh: ato të bazuara në dru dhe ato të bazuara në gur. Në të parat guri përdorej vetëm për bazamentin e shtëpisë, mbi të cilin lartoheshin katet e shëpive. Në të dytat, druri përdorej vetëm për brendësitë e shtëpive dhe për orenditë. Në zonat ku edhe lënda drusore nuk ishte aq e mjaftueshme, u përdor edhe kashta e grurit. Përgjatë shekujve, ndërtimet me mur të thatë filluan t’ua lënë vendin ndërtimeve me llaç nga rëra dhe gëlqerja. Deri në lindjen e industrisë së gozhdëve, në ndërtimet me lëndë drusore u praktikuan ndërtimet duke i vënë gojë më gojë trarët, dërrasat, listelat, me një fjalë të gjithë elementët përbërës të ndërtimit deri tek mobiljet më të thjeshta.

Sa më të kamura familjet, aq më i madh ishte përkushtimi ndaj banesave sa më të rehatshme, sa më estetike, ku banorët të jenë të mbrojtur nga të ftohtët, nga lagështira, nga tymi i vatrës, ndërkohë që dy rreziqet më të mëdha ishin orteqet dhe zjarret. Ndërtimet prej druri, si dhe prej druri e kashte rrezikoheshin dendur nga zjarret.

Vizita në Ballenberg është edhe një çmallje me të shkuarën, një rikthim në të shkuarën, kthim në Natyrë, back to Nature alla Jean-Jacques Rousseau. Kudo ndihet aroma bujqësore dhe blegtorale. Gjelat, fare pa teklif, përplasin krahët dhe ia thonë këngës së tyre, pulat iu gëzohen me kakarisje vezëve që sapo kanë bërë, të imtat, gjedhet, kuajt ia shtojnë vizitës sonë koloritin tradicional.

Shtëpitë tip chalet, kaq të modës sot në botë, e kanë djepin e tyre në Zvicër

Zvicra ia ka dhënë botës kulturën e ndërtimeve chalet (shalet). Shtëpitë chalet, të quajtura edhe shtëpiza zvicerane, kaq të modës sot në botë, e kanë djepin e tyre në Zvicër. I pari chalet daton më 1872 dhe vjen këtu nga Burgdorfi i Bernës. Porosinë dhe dizajnin e tij e bëri industrialisti i tekstileve Hans Schafroth. Shtëpia ndodhej pranë linjës hekurudhore. Arkitektët e këtyre chaleteve, adhurues të shtëpive zvicerane prej druri, duke imituar elementë të ndryshme të shtëpive tradicionale, arritën të krijojnë një modë ndërtimi e banimi e cila u përqafua nga njerëz intelektualë dhe reformues të mënyrës së jetesës. Veçanësia e tyre është se ato ruajnë atmosferën idiliake alpine, ëndërrimtare të jetës së qetë, të lirë e komode, duke e harmonizuar me modernitetin më të skajshëm të kohës.

Prandaj kjo shpikje arkitektonike zvicerane njohu një sukses të padiskutueshëm ndërkombëtar në Shekullin XIX. Nga të gjitha anët e botës u vu në lëvizje moda e parë, më e hershmja e “Udhëtimit në Zvicër”, u vënë kështu edhe themelet e turizmit modern zviceran. Dikur kjo shtëpi kishte një gjallëri të jashtëzakonshme ditë e natë, plot familjarë dhe shërbëtorë, plot takime me miq, me partnerë biznesi. Sot, duke kundruar mjediset e saj, vizitorët kanë mundësinë të njihen edhe me koleksionet e veshjeve zvicerane karakteristike të kohës të cilat ruhen e mirëmbahen në këtë chalet, të parin e të parit të Zvicrës dhe të botës.

Mënyrat tradicionale të banimit zviceran, si kur mbizotëron guri dhe kur mbizotëron druri, janë dy: E para, ndërtime plurifunksionale, nën çati të përbashkët, në kate të veçanta apo ndarje të veçanta të të cilave jetonin kafshët, në të tjera jetonin familjarët, në mjedise të veçanta ruheshin edhe bulmetrat, ndërsa nën tavanet e tyre ruheshin prodhimet bujqësore. Një shtëpi e tillë tipike është ajo La Chaux-de-Fond (Neuchatel, 1617) – një katëshe mure guri të lidhura me llaç gëlqereje, e suvatuar, e gëlqerosur, me dritare të vogla, ku jetonin tri kurorë familjare, në tri vatra zjarri dhe me oxhakun e gjerë të përbashkët, në krye të të cilit një llamarinë e mbronte atë (oxhakun) nga reshjet. Ndërsa shtëpia nga fshati Therwil (Basel Land. 1675) e banuar nga një familje e kamur, është me disa kate, me dritare të mëdha, po ashtu plurifunksionale. Më 2013, kur kjo shtëpi u transplantua në Ballenberg, fshati i prejardhjes, kishte 10 000 banorë, vetëm 11 prej të cilëve bujq. Një tjetër kopje e shkëputur nga tipi i ndërtesave tradicionale nga rrafshnalta lindore, me vreshtari dhe verëbërje të zhvilluar, të banuara nga disa familje, është ajo e Richterswilit (Zyrih, 1780) me zgjidhje të brendshme interesante dhe praktike dhe me paraqitje të jashtme piktoreskte plot me ndërthurja figurash gjeometrike.

E dyta,ndërtime njëfunksionale ose komplekse ndërtimore brenda të njëjtit oborr, ku ndodhet shtëpia e banimit, kati i parë i së cilës është kantinë për verën dhe për bulmetrat, po ashtu ndodheshin hambarët e grurit, thekrës, tërshërës e tjerë, ndërsa kati i dytë banim për familjarët. Në skajin më të largët të oborri ndodheshin plevicat e bagëtive, torishtat, kotecët e pulave, kosheret e bletëve, stani i bulmetit, koshat e drithit, depot e druve të zjarrit, këndi i veglave të punës, kolibja e qenit e tjerë, siç shihet, mënyra të ngjashme jetese me ato të traditës malore shqiptare. Një traditë tipike zvicerane janë shtëpizat e bletëve. Bletarët zviceranë, në një ndërtesë të përbashkët, sërë mbi sërë, ndërtonin kosheret e bletëve. Një e tillë është nga fshat Gwat i Bernës, i fundit të Shekullit XIX. Nga tradita zvicerane zunë fill dy industri të mëdha ushqimore tashmë prej kohësh burim i madh eksporti, ajo e industrisë së djathrave të markave Appenzel, Emental dhe Grüyer, të kërkuara në gjithë botën, si dhe industria e verës, po ashtu një nga burimet e mëdha të eksportit zviceran.

Disa nga ndërtimet përfaqësojnë kalimin nga periudha agrare në atë industriale. E tillë është shtëpia nga Vilnachern (Argau, 1635) ku kanë banuar tetë veta, katër merreshin me bujqësi dhe katër merreshin me zejtarinë tekstile.

Ne vizituam disa nga ndërtimet dhe komplekset ndërtimore ku shikuam nga afër mënyrat e përpunimit dhe të stazhionimit të djathit, ku çdo proces kërkon pasion, përkushtimit dhe mjeshtëri sa më të përkryer. “Jeni me fat, na thotë guida jonë Antoni, sepse këtu afër ndodhet një aerodrom ushtarak dhe në këto orë rëndom ngrihen në fluturim avionët.” Dhe ne vazhdojmë në qetësi të plotë vizitën tonë.

Uji dhe ajri

Muzeu nën qiell të hapur i Ballenbergut shtrihet në 66 hektarë. Një vizitë e vëmendshme kërkon një javë të tërë. Për t’iu siguruar vizitorëve një komoditet sa më të plotë dhe të lidhur me traditën, është gjetur edhe një mënyrë tradicionale e transportit.

E kalojmë drekën në restorantin “Alter Bären” (Arinjtë e moçëm) një shtëpi fermë e Shekullit XIX, e sjellë këtu nga Raperswili i Bernës. Na shërbehet një meny tiçineze, ku mbretëron Merloti i Bardhë i asaj zone. Një pjesë e grupit janë të habitur ngaqë Merlotin e njohin vetëm si verë të kuqe, prandaj të gjitha komentet vërtiten rreth kësaj habie me shije të hatashme. Merlotin e Bardhë ne e kemi shijuar për herë të parë në Lugano, aty ku prodhohet nga një lloj rrushi i bardhë i zhveshur.

Nga dritaret e lokalit ne shikojmë karroca të mbuluara sipër e të hapura anash dhe të tërhequra nga dy kuaj, të quajtura kuçe (me sa duket version i emrit koçi). Ishin plot të tilla që shkonin dhe vinin papushim. Një të tillë morëm edhe ne për pjesën më malore të udhëtimit tonë.

Këtë udhëtim e bëri më të këndshëm e dëfryes karrocieri ynë Ivo, me dy kuajt e tij Haarle e Niçe dhe me qenushen e tij Kira. Kira e çlodh Ivon me përkëdheljet e saj të pakursyera, por është miqësore edhe me vizitorët, i pranon përkëdheljet e tyre. Haarle dhe Niçe mërziten kur Ivo e ngadalëson ritmin e udhëtimit me kërkesën e guidës që na jep ne shpjegimet e rastit. Atyre iu jep kënaqësi vrapimi, ndoshta edhe i kënaq troku i patkojve mbi asfalt. Niçe e grind Haarlen, sidomos kur ndalojnë për të pirë ujë, për t’u furnizuar me karburant siç thotë karrocieri Ivo.

Ndërsa jemi duke udhëtuar nëpër ahishten, përzier tek-tuk me pisha, avionët nga aerodromi ushtarak pranë Ballenbergut, filluan të ngrihen në fluturim. Lugina poshtë, alpet rreth e rrotull dhe qielli si një tavan i mbyllur hermetikisht sipër tyre, si rrallëkund tjetër, dukej se nuk iu krijonte shtegdalje jehonave të zhurmës së avionëve, e cila vazhdon të përcillet nga një reliev në tjetrin, derisa, edhe pasi avionët e kanë mbaruar fluturimin stërvitor radhës.

Në këtë pjesë të udhëtimit ne u njohëm me shfrytëzimin e energjisë së ujit. Në pjesën e parë të udhëtimit ne kishim parë mënyrat primitive të bluarjes së drithrave, ku gurët e mullirit rrotulloheshin nga kuaj që vërtiteshin rrotull me vrap. Mullinjtë me turbina druri, me fletë të mëdha druri, të cilat nën vërshimin e rrjedhës së ujit e vërtitnin turbinën dhe kjo gurin e mullirit solli një përmirësim të madh të jetës. Një mulli i tillë bluante për zona të tëra. Me kalimin e kohës mullinjtë me ujë u zhvilluan shumë dhe funksioni i tyre u shtri në procese të tjera, duke krijuar edhe profesionin e përhapur të mullisëve.

Ne vizituam sharrëtoren e sjellë këtu nga Rafz (Zyrih, Shekulli XIX). Deri më 1841 ishte mulli i thjeshtë. Një rrotë hidraulike vë në lëvizje rrotat e dhëmbëzuara (ingranazhet) të cilat vënë në punë sharrat. Ato u përhapen me shumë shpejtësi në shumë rajone, duke krijuar edhe traditën e përpunimit dhe shfrytëzimit të drurit dhe duke zgjeruar e modernizuar industrinë e materialeve të ndërtimit, çka i jep hov në atë kohë këtij sektori jetik të ekonomisë.

Uji ishte një nga përbërësit më të vështirë të jetesës në fshatin zviceran. Në zonat me thatësirë, çdo familjeje i duhej ta zgjidhte në mënyrën e saj ujin e pijshëm për familjen dhe për kafshët shtëpiake. Prandaj çdo familje kishte pusin e saj, me trumën që nxirrte me anë të presionit ujin, me lugun e drunjtë, ku pinin kafshët dhe me rubinetin ku merrnin ujë familjarët. I tillë është edhe ndërtimi i pusit nga Wimmis (Bernë, Shekulli XIX).

Kishte zona zvicerane ku çdo pikë e ujit, qoftë e buruar nga toka, qoftë e ardhur nga reshjet, ruhej me kujdes të jashtëzakonshëm. Ne pamë rezervuarët e mbyllur hermetikisht, ku mbusheshin enët për nevojat e domosdoshme dhe menjëherë mbylleshin përsëri që edhe banorët e tjerë, jeta e përditshme e të cilëve varej nga ai rezervuar uji, të kishin pjesën e tyre.

Sfidë tjetër ishin ajri dhe drita. Shtëpitë zvicerane kërcënoheshin nga të ftohtët, nga lagështira dhe nga mungesa e dritës. Prandaj në zonat pranë pyjeve dhe në zonat më të zhvilluara bujqësore zgjidhnin mënyrën e ndërtimit me çati prej kashte, me çati prej shtresash të trasha të listelave shumë të holla. Me kalimin e kohës dritaret ishin gjithnjë e më të mëdha e shtëpitë më të ndritshme. Gjithashtu ndërtimet ngriheshin mbi katër a më shumë këmbë druri për të ruajtur pasurinë jo vetëm nga lagështirs, e nga reshjet e stinëve, por edhe nga egërsirat, insektet, brejtësit apo vjedhësit. Një shembull të ndërtimeve të tilla ne e pamë te hambari i grurit, i ardhur nga Ecoteaux (Vuad). Nga ky fshat, në kuadrin e komplekseve ndërtimore, është edhe kasollja e pëllumbave, të cilët mbaheshin për mishin e veçantë dhe për vezët.

Zjarri dhe flaka

Ballenbergu çdo vit zgjedh një temë qendrore të veprimtarive studimore. Tema qendrore e vitit 2021, e zgjedhur nga Qendra Studimore e Banesave Tradicionale Zvicerane, me qendër në Ballenberg, është “Zjarri dhe flaka”.

Zjarri dhe flaka ishin dy aleatët më të mëdhenj dhe dy armiqtë më të rrezikshme për jetën e atëhershme. Zjarri dhe flaka ishin ngrohje dhe dritë. Prej tyre u shkëput qiriri, flaka e qiririt, pastaj kandili me vaj të zakonshëm, pastaj kandili me vajgur, llamba dhe feneri me vajgur, deri te epoka e elektricitetit.

Si t’i përdorë zjarrin dhe flakën, si të ruhet prej zjarrit dhe flakës. Kjo ka qenë sfida e njerëzimit, kjo ka qenë edhe sfida e traditës zvicerane edhe përgjatë këtyre shtatë shekujve që prehen këtu nën qiellin e hapur të Ballenbergut. Në fillim zjarri, për ngrohje dhe gatim, (gjithashtu sipër vatrës – në tavane – thahej mishi i pastërmasë) e kishte vendin në qendër të vatrës, tymi dilte nëpërmjet tymtarëve të posaçëm. Në shtëpitë ku mbizotëronin strukturat prej druri, krijohej një lëfyt i gjatë prej muri guri. Më vonë u përdorën tuba hekuri që e nxirrnin tymin jashtë. Pastaj filluan të hyjnë në përdorim stufat prej gize dhe me tuba hekuri, çka e revolucionoi përdorimin e zjarrit dhe flakës dhe solli edhe kursimin e drurit për djegie.

Zjarri dhe flaka u bënë shtytës të proceseve të hershme paraindustriale. Ata u përdorën për prodhimin e rrëshirës. Mënyra e vjetër nëpërmjet së cilës rrëshira prodhohej duke i shkallmuar pishat në trung me sopatë dhe duke e grumbulluar nëpër enë të posaçme, u pasua nga thërmimi i trugjeve dhe nënshtrimi i tyre një procesi të nxjerrjes së rrëshirës nëpërmjet zjarrit dhe flakës një kazan hekuri të mbyllur, prej nga, nëpërmjet një tubi të posaçëm rridhte rrëshira, një parim i ngjashëm si ai i zierjes së rakisë. Një e tillë, e vitit 1588 ka ardhur nga Vispi (zona e Romandisë). Kjo u shndërrua në një zeje mjaft të kërkuar nga tregtia e shëmbimeve natyrore mall me mall. Rrëshira do të merrte përdorim të gjerë për ndriçim dhe djegie, për shërim të plagëve ose pezmatimeve te njerëzit e kafshët, për industrinë e ndërtimit të anijeve e tjerë, për industrinë famaceutike që po lindte e për shumëçka tjetër.

Në pjesën e dytë të udhëtimit, ne pamë fare nga afër zjarrin dhe flakën në veprim në disa procese. Pamë furrat e prodhimit të qymyrit të drurit, nëpërmjet një strukture ku stivat e drurit digjeshin pa lejuar që të prodhonin hi apo tym. Edhe kjo zeje u shndërrua me kalimin e kohës në një veprimtari që pati tregjet e saj. Pamë gjithashtu furrat e gëlqeres, me grykat e furrave që digjnin pandërprerë lëndë të posaçme drusore, me muret e thata rrethuese, ku, brenda shtresës së ngjeshur të argjilës, digjeshin guret gëlqerorë. Prodhimi i gëlqeres gjithashtu një revolucion të vërtetë në ndërtimtari edhe në fshatin zviceran. Llaçi, përzierje e gëlqeres së shuar me rërën, mori përdorim të gjerë në ndërtimin e mureve, në suvatimet, në gëlqerosjet.

Ndërkohë, një ndërtim i ri po zinte fill. Guida na shpjegoi se bëhet fjalë për një shtëpi nga Jura (Shekulli XVII), e cila iu ka mbijetuar e pacënuar fatkeqësive të panunmërta natyrore, që nga vërshimet e ujërave, zjarret, orteqet dhe tërmetet. “Përbën një kureshtje dhe habi të madhe dhe zgjon vëmendjen e shumë studiuesve,” na sqaron ai.

Ne pamë gjithashtu zjarrin dhe flakën në proceset e prodhimit të tullave dhe të tjegullave. Edhe ky element e shtyu shumë përpara cilësinë e ndërtimtarisë në fshatin zviceran. Iu dha gjithashtu shtytje të madhe lindjes së arkitekturave të reja, larmive të tyre të pafundme, duke e bërë jo rastësisht arkitekturën zvicerane, dizajnin e saj, estetikën e saj një ndër më bashkëkohoret dhe më futuristiket e kohës sonë. Frymëzuar nga tradita e këtushme fshatare shumë arkiktektë zviceranë kanë bërë epokë në Zvicër dhe në mbarë botën, duke gjetur një nga kulmet e arritjeve të tyre tek Corbusier, gjeniu zviceran i arkitekturës bashkëkohore botërore.

 

Largim i përëndërrt nëpër Liqenin e Brienz-it dhe Merloti i bardhë i Tiçinos

 

Shtatori nuk linte shumë mundësi për të gjetur një ndërkohë sa më të përshtatshme për vizitë në Ballenberg. Organizatorët na kishin porositur të visheshim e mbatheshim si për hiking dhe për një mot me shi.

Si rrallëherë moti iu bënte naze parashikimeve meteoroligjike. Këto naze, le ta themi, ishin në të mirën tonë. Shirat na u afruan disa herë, por u zbrapsën, ndërruan rrugë dhe ne e realizuam vizitën tonë pa asnjë pengesë të motit, pa asnjë ndërprerje.

Programi i vizitës ka parashikuar dy alternativa të kthimit. Njëra është andej nga erdhëm, domethënë me tren. Është në dorën tonë: kush të dojë, le të zgjedhë njërën ose tjetrën. Pothuaj të gjithë ne zgjedhim largimin nëpër liqen, me anije deri në Interlaken. Aty do të merrnin trenin nëpër drejtimet Gjenevë, Zürich, Bazel.  Udhëtimi nëpër liqen është spektakolar, i rehatshëm, çlodhës.

Liqeni i Brienz-it, i krijuar nga Lumi Aare përpara se ky të formonte Liqenin e Thun-it, në të dyja anët rrethohet me Alpe, është një nga liqenet më të bukura e të shumta të Zvicrës, një nga përbërësit më të bukur të atij që zviceranët e konsiderojnë detin e tyre të brendshëm.

Ndërsa jemi në anije shpesh na arrijnë por largohen prapë shirat, zbresin retë dhe ikin me shpejtësi. Nuk ua prish asgjë ritualin e tyre pulëbardhave. Nuk ia prish asgjë ëndërrimet liqenit në ngjyrë blu-kobalti, është krejt si në poezitë e Lasgushit.

Nga njëri port në tjetrin, udhëtarë vijnë dhe zbresin, duke ndryshuar ritmet e gjallërisë në bordin e anijes. Kamarjeret sikur fluturojnë nga njëri skaj në tjetrin duke shërbyer papushim. Shërbehet verë. Dhe akush nuk zgjedh tjetërgjë përveçse Merlotin e Bardhë të Tiçinos. Arkat vijnë plot dhe kthehen me shishe të zbrazura. Dhe, natyrisht, të gjithë respektojmë kufizimet e pandemisë.

Merloti i Bardhë i Tiçinos është aq i lehtë sa nuk turbullon askënd ose turbullon aq sa për ta bërë Liqenin edhe më të bukur duke mos e larguar vëmendjen tonë nga ato peisazhe magjike, që ndryshojnë pa pra, sa në njërin breg, sa në tjetrin breg të liqenit, ku shfaqen chaletë, kështjellat e ngërthyera në lartësitë e maleve, hotelet, të harmonizuar me bukuritë mahnitëse të natyrës zvicerane.

blank

Foto: Peter Kenny

blank

Foto: Peter Kenny

blank

Foto: Peter Kenny

blank

blank

Foto: Pierre Virot

blank

Foto: Pierre Virot

blank

Foto: Pierre Virot

Chaleti zviceran

blank

Foto: Pierre Virot

blank

blank blank

Foto: Pierre Virot

 

blank

Foto: Pierre Virot

blank

Foto: Pierre Virot

blank

 

blank

blank

blank

blank

 

blank

Foto: Pierre Vi

blank

Einstein e shkroi kur ishte profesor në Universitetin Politeknik të Zyrihut – Në ankand pjesë nga dorëshkrimi i ‘Relativitetit’

VOAL – Një dorëshkrim i autografuar me 54 faqe i shkruar nga fizikanti Albert Einstein dhe inxhinieri Michele Besso midis qershorit 1913 dhe fillimit të vitit 1914 do të dalë në ankand në Christie’s në Paris më 23 nëntor.

Dokumenti i dy shkencëtarëve zviceranë, njëri me origjinë gjermane, tjetri italian, dëshmon për një fazë vendimtare në zhvillimin e teorisë së relativitetit të përgjithshëm, e cila ka reformuar kuptimin modern të funksionimit të universit. Si i tillë, është padyshim dorëshkrimi i Ajnshtajnit (Çmimi Nobel në Fizikë 1921), më i vlefshmi i ofruar ndonjëherë në një shitje publike, i vlerësuar në 2-3,000,000 €.

Autografet e Ajnshtajnit para vitit 1919 janë jashtëzakonisht të rralla në treg. Si një nga dy dorëshkrimet e mbijetuara që dokumentojnë gjenezën e teorisë së përgjithshme (së bashku me të ashtuquajturin fletore të Zyrihut nga fundi i vitit 1912/fillimi i vitit 1913 – tani në Arkivin e Ajnshtajnit në Universitetin Hebraik të Jeruzalemit), autografi që do të dalë në ankand jep një pasqyrë të jashtëzakonshme në punën e Ajnshtajnit. SDA-eb

blank

Gjykata Federale e Zvicrës riorganizohet

 

VOAL – Gjykata Federale e Zvicrës njofton një riorganizim të brendshëm që do të zbatohet në fund të vitit 2022 më së voni për të përballuar mbingarkesën kronike të instancës më të lartë të drejtësisë.

Në një deklaratë të lëshuar të hënën, Gjykata Federale specifikon se rastet e ligjit tatimor do të transferohen nga Gjykata e Dytë e së Drejtës Publike në Gjykatën e Dytë të së Drejtës Sociale. Këtij të fundit do t’i caktohet një gjyqtar i pestë. Dosjet e ligjit të trafikut rrugor do të kalojnë nga Gjykata e parë në Gjykatën e Dytë të së Drejtës Publike.

Instanca supreme me qendër në Lozanë regjistron rreth 8,000 raste të reja në vit. Rishikimi i ligjit të Gjykatës Supreme Federale që supozohej të lehtësonte ngarkesën e saj dështoi në parlament në vitin 2020. Prandaj ajo vendosi të riorganizojë gjykatat e saj të ndryshme. rsi-eb

blank

Festivali i Filmit në Lokarno, magjia e pacënueshme e artit

Piazza Grande e populluar nga publiku i Festivalit

Një sfidë e vështirë për organizatorët e Pardos të cilët, mes distancës dhe maskave, kanë gjetur një mënyrë për të emocionuar publikun

 

VOAL – Festivali i Filmit në Lokarno, duke përfshirë tamponët dhe kalimet Covid, arriti të marrë formë përsëri këtë vit dhe të konfirmojë, siç tha presidenti i tij Marco Solari, vazhdimësinë e vlerave që e kanë karakterizuar atë nga botimi në edicion. Ne pastaj iu afruam stafit dhe auditorit të Festivalit për të kuptuar nëse magjia që zakonisht fryhet në rrugët e Lokarnos në këtë periudhë, ka mbetur gjithashtu gjallë në këtë botim të veçantë nën flamurin e rregulloreve shëndetësore.

blank

Xhiruar nga tapeti i kuq i edicionit të 74 -të të Festivalit

Fjalët kyçe që karakterizuan punën e organizatorëve ishin dy: normaliteti dhe siguria. E gjithë kjo, në këtë edicion të 74 -të që duhej të përballej me të gjithë kufijtë e vendosur nga situata pandemike, e ka vendosur stafin në prani të një sfide krejtësisht të re: t’i kthejë publikut emocionin e Festivalit në një kontekst të vështirë në të cilin njerëzit më shumë se kurrë duan të takohen përsëri dhe të shijojnë, me traditën e Pardos, një kthim të caktuar në realitetin para-pandemik.

blank

Karriget e Piazza Grande

Radhët e këtyre ditëve kanë qenë më të gjata se zakonisht: vizitorët kanë nevojë për Covid Pass dhe duhet të mbajnë distancë. Një situatë që ka ndryshuar numrin e rezervimeve poshtë, e cila, shpjegon drejtori i veprimtarive Raphaël Brunschwig, arrin në rreth 55,000 në krahasim me 170,000 të zakonshmet. Një rënie e pritshme, sqaron Brunschwig, pasi shumë ende kanë frikë të ulen në një dhomë të mbyllur me njerëz të tjerë, të tjerët kanë filluar të kultivojnë zakone të ndryshme dhe disa nuk kanë dëshirë të prenotojnë bileta në mënyrë dixhitale.

blank

Aktori John David Washington i pranishëm në Festival

Sidoqoftë, njerëzit duken përgjithësisht të kënaqur dhe i gjejnë të gjitha këto truke një përpjekje më se të pranueshme për të shijuar ajrin unik që mbretëron në Piazza Grande. Sekreti, zbulon kreu i protokollit shëndetësor Christian Mancini, është thjesht për të shpjeguar dhe kjo është forca e ekipit që po karakterizon Festivalin e këtij viti. rsi-eb

blank

Mali i Bardhë- Gjërat që nuk i dinit mbi Çatinë e Europës

8 gusht 1786, dita në të cilën Paccard dhe Balmat arritën të pushtojnë majën e Mont Blanc nga ana e Chamomix, në Francë, konsiderohet data e lindjes së alpinizmit.

Të dy u inkurajuan të ndërmarrin këtë sukses nga Horace-Bénédict De Saussure, një shkencëtar nga Gjeneva i cili nisi sfidën në 1760, duke premtuar tre gini për këdo që arrinte të ngjitej në mal: njëzet e gjashtë vjet më vonë, dëshira e tij u plotësua.

MAJA E EVROPËS … OSE NDOSHTA JO. Sipas disave, Mont Blanc është maja më e lartë në Evropë me 4,810 metrat e vet. Sidoqoftë, kundërshtuesit argumentojnë se është Elbrus (5642 metra), në Kaukaz, ai që mban rekordin evropian: masivi në fakt ndodhet midis Gjeorgjisë dhe Federatës Ruse, njëmbëdhjetë kilometra në veri të kufirit gjeografik midis Azisë dhe Evropës.

NDRYSHIMI I EMRIT. Emri i kësaj maje të famshme ka një histori të trazuar: nëse në 1603 Shën Francis de Sales, peshkop i luginës Arve, përmend majën që e quan Mont Blanc, kjo nofkë humbi për më shumë se një shekull në favor të Mont Maudit ose Mont Malet (Mali i Mallkuar); vetëm në vitin 1742 Pierre Martel, në Voyage aux Glacieres du Faucigny, i përmend të dy emrat, duke bërë një dallim për herë të parë: në ditët e sotme Mont Maudit është emri i një kulmi dytësor, ndërsa Mont Blanc është emri me të cilin masivi që ndahet mes Francës dhe Italisë njihet botërisht.

SHPIRTRA TË KËQINJ DHE NGRIRJE. Legjenda thotë se në zemrën e Zonjës së Bardhë (një nofkë tjetër e Mont Blanc) u vendosën një luzmë shpirtrash të këqij dhe krijesash të poshtra, të cilat në të kaluarën do të ishin përpjekur në çdo mënyrë të shpërthenin muret e masivit shkëmbor dhe të çliroheshin, duke shkaktuar ortekë vdekjeprurës dhe duke bërë që mali të merrte mbiemrin “I mallkuar”. Sidoqoftë, në një pikë të caktuar, mali, i magjepsur nga këto krijesa, gëlltiti gjithçka përreth tij, duke u mbuluar me një batanije akulli: ishte viti 1300, fillimi i Epokës së Vogël të Akullit.

“KUFIRI ËSHTË NË KOKËN TONË”. Ishte lajm i disa ditëve më parë: Andrea Lanfri dhe Massimo Coda, dy alpinistë me aftësi të kufizuara që për ironi përcaktojnë veten si “dy burra dhe një këmbë” dhe kanë tre proteza të dy, pushtuan majën e Mont Blanc: “Dje në mëngjes në orën 6:23 Kam prekur qiellin me tre gishta, në një lartësi prej 4,810 metra”, shkroi Lanfri në profilin e tij në Facebook. Por ky është vetëm fillimi: “Tani nën majën tjetër të Monviso!”. Qëllimi i Lanfrit është të jetë alpinisti i parë me gjymtyrë të amputuara që arrin majën e botës, Everest: “Për mua do të ishte një ëndërr e pashembullt”, tha ai./ Bota.al

blank

Arkiv 9 gusht 2013 – PËR SE OPRAH WINFREY U NDIE E FYER NË ZYRIH

Oprah Winfrey (reuters)

Voal-online – Në një dyqan luksi në Zyrih, prezantueses së njohur televizive amerikane me ngjyrë Oprah Winfrey, nuk i është dhënë për ta parë një çantë dore ngaqë shitësja e dyqanit ka mëtuar se ajo nuk kishte se me çfarë ta blinte çantën.

Në “Entertainment Tonight” të CBS, Winfrey ka thënë se shitësja i ka thënë fjalë për fjalë kështu: “Është tepër e shtrenjtë (35’000 franga), nuk mund të ta lejoj.”

Prezantuesja (pasuria e së cilës është vlerësuar 2,8 miliardë dollarë) ishte në Zvicër për dasmën e martesës së Tina Turner e po bënte shopping në qytetin zviceran. Në Blick online shitësja ka kërkuar falje, duke thënë se ishte një keqkuptim.

blank

PALLATI FEDERAL HOMAZH GRAVE ZVICERANE

Deri më 13 gusht projektimi në fasadën e ndërtesës do të kremtojë me rastin e 50 vjetorit të dhënies së të drejtës së votës

 

VOAL – Gratë ndriçohen në fasadat e Pallatit Federal falë projektit “Homage 2021”, me rastin e 50 vjetorit të së drejtës së votës.

Programi i ideuar nga Liliana Heimberg dhe rezultat i një kërkimi të shtrenjtë nga historiania berneze Franziska Rogger, përfshin projeksionin e dokumenteve që nxjerrin në pah sukseset e grave të angazhuara, të gjitha të shoqëruara me një fonogram.

Ekzistojnë mbi 350 imazhe historike, pjesërisht të rralla, që ndjekin njëra -tjetrën, duke kujtuar fillimet e lëvizjes feministe, kontaktet ndërkombëtare dhe strategjitë gjithnjë të reja të miratuara në të kaluarën nga gratë gjatë më shumë se njëqind viteve të rrugës së tyre drejt arritjes së të drejtave politike.

“Është demonstrimi se si gratë kanë ndryshuar jo vetëm të tashmen, por edhe të ardhmen e të gjithë qytetarëve zviceranë, dhe se si gratë kanë bërë histori në mënyrë të pavarur në vendin tonë”, thonë organizatoret.

Këto gra në pjesën më të madhe mungonin nga veprat standarde të historisë zvicerane, madje edhe në tekstet shkollore. Për këshilltaren federale Simonetta Sommaruga, është e rëndësishme t’u jepet atyre shikueshmëria që meritojnë: “Edhe gratë që u përfshinë dhe u ekspozuan paguan një çmim të lartë. Dhe kjo është arsyeja pse sot ne u jemi mirënjohës atyre që e bënë këtë punë në atë periudhë”

Për më tepër, falë këtij projekti, disa gra të së kaluarës do të përfshihen në enciklopedinë historike të Zvicrës. Instalimi do të jetë i dukshëm deri më 13 gusht. rsi-eb

blank

Intervista – Ja çfarë mendon për udhëtimin e Jeff Bezos në hapësirë astronauti zviceran Claude Nicollier

VOAL – Anija Blue Origin e Jeff Bezos, pronari i Amazon, arriti të bënte një fluturim suborbital dje, të martën. Një ngjarje e transmetuar drejtpërdrejt dhe e cila u pasua gjithashtu nga Claude Nicollier. Astronauti, i cili në vitet nëntëdhjetë u bë zvicerani i parë që shkoi në hapësirë, u shpjegoi mikrofonëve tanë këndvështrimin e tij mbi garën për turizmin hapësinor:

Z. Nicollier, çfarë mendoni për këtë fluturim të martën pasdite?

“Se ishte një fluturim i plotë hapësinor, dhe është diçka shumë tërheqëse, dhe gjithashtu relativisht e rrezikshme. Shtë një përvojë shumë e thellë për ata që e jetojnë ”

Dhjetë ditë më parë përfundoi me sukses fluturimi i Virgin Galactic i Richard Brenson, sot ai i Origjinës Blu … a jemi me të vërtetë përballë debutimit të turizmit hapësinor?

“Theshtë fillimi i një lloji të caktuar të turizmit hapësinor … Shkuarja në orbitë është diçka jashtëzakonisht e shtrenjtë, me Dragon Space X Crew të Elon Musk kostoja për person është 55 milion dollarë; këtu jemi ballafaquar me diçka tjetër: fluturimet suborbitale bëjnë të mundur arritjen në kufirin e hapësirës por realizojnë zbritjen menjëherë. Kostot zvogëlohen: me origjinë Virgin Galactic ose Blue, mendoj se po flasim për 250,000 dollarë për person. Është e shtrenjtë, por në të njëjtën kohë e lirë ”.

Në një nivel thjesht simbolik, a është fluturimi i Jeff Bezos diçka që na afron si njerëzim më afër hapësirës?

“Në një mënyrë shumë të kufizuar, duhet thënë … Jep mundësinë për të parë tokën nga hapësira. Ju mund të shihni lakimin e tokës, pamja është e shkëlqyer, të lë pa frymë! Kjo është një gjë e mahnitshme që tërheq shumë njerëz. Gjithashtu, ka 3-4 minuta gravitet zero ku noton në kabinën. Një element tjetër tërheqës është që ata që e jetojnë këtë përvojë, ata që ngjiten midis 80 dhe 100 kilometra, të bëhen në fakt astronautë. Katër personat që bënë këtë fluturim prej disa minutash sot janë astronautë, ata kanë të njëjtin titull si Neil Amstrong ”

Data e sotme nuk u zgjodh rastësisht: më 20 korrik 52 vjet më parë, njeriu vuri këmbën në hënë. A mund të flasim për këtë 20 korrik 2021 si një datë tjetër historike?

“Jo, nuk mendoj se mund të themi se fluturimi i Jeff Bezos është historik … por në përgjithësi, edhe me fluturimin e Richard Branson, muaji korrik 2021 çoi në aksesin e publikut fluturimet hapësinore suborbitale. Sidoqoftë, nuk mendoj se janë data që do të hyjnë në histori … Një fluturim suborbital ju lejon të ngjiteni në kufirin e hapësirës dhe të zbrisni: krahasuar me fluturimet e Gagarin ose hapat e parë të Neil Amstrong në Hënë, më 20 korrik 1969, kjo nuk është diçka themelore për njerëzimin ”.

Dhe ju, nuk mendoni të ktheheni në hapësirë?

“Jo, unë kisha privilegjin të merrja pjesë në katër misione madhështore në vitet 1990, por ishte punë: u mbusha me lumturi jo vetëm nga shkimi në hapësirë, por edhe sepse po kontribuoja në kërkimin shkencor. Sigurisht që do ta doja, por nuk është domosdoshmëri ”.

Intervistë nga Andrea Vosti/rsi-eb

blank

Rekord i ri për eksportet zvicerane

Mbi 60 miliardë franga për herë të parë në tremujor falë, para së gjithash, sektorit kimik-farmaceutik

VOAL – Rekord i ri për eksportet zvicerane, i cili në tremujorin e dytë tejkaloi 60 miliardë franga për herë të parë brenda tre muajsh, falë edhe një herë forcës lëvizëse të sektorit kimik-farmaceutik.

Kjo del nga të dhënat e botuara të martën nga Administrata Federale e Doganave.

Në prill, maj dhe qershor, eksportet arritën në 60.5 miliardë franga, një rritje prej 3.2% krahasuar me periudhën janar-mars, ndërsa importet arritën 48.9 miliardë, një rritje prej 3.8%.

Ndryshimet e treguara janë nominale: në terma realë (dmth korrigjuar për efekt të çmimeve) rritjet përkatëse ishin + 1.0% dhe + 1.2%. Bilanci tregtar mbyllet kështu me një suficit prej 11.5 miliardë franga, një shifër e regjistruar kurrë më parë.

Kjo është rritja e katërt tremujore radhazi pas kolapsit për shkak të shpërthimit të krizës së koronavirusit.

Në krahasim me tremujorin e parë, sektorë të ndryshëm të eksporteve treguan prirje të përziera. Deri tani më të rëndësishmet, kimikatet farmaceutike, marka (nominalisht) + 4.7% (në 31.6 miliardë franga), me 527 milion më shumë (në 11.0 miliardë) vetëm për produktet imunologjike. pasuar nga makineritë dhe elektronika, orët e prodhimit, instrumentet precize (+ 3.1% në 4.3 miliardë), metalet (+ 5.7% në 3.7 miliardë) dhe produktet ushqimore (+2, 0% në 2.3 miliardë).

Në një nivel rajonal, kontinenti më i rëndësishëm për produktet me markë zvicerane mbetet Evropa, ku Gjermania është vendi kryesor i eksportit (+ 3.6% në 11.3 miliardë). Nga ana tjetër, Azia është në rënie, me Kinën që bie ndjeshëm (-14.0% në 3.7 miliardë) dhe Amerikën e Veriut.

Për sa i përket importeve, Evropa renditet gjithmonë e para, e ndjekur nga Azia dhe Amerika e Veriut. Me shumë rëndësi për tregtinë e jashtme zvicerane janë tre kontinentet e tjera, përkatësisht Amerika Latine, Afrika dhe Oqeania). rsi-eb

blank

Kjo është Zvicra më e fortë e të gjitha kohërave – Nga Armando Ceroni

Duke përshëndetur tifozët që kishin ardhur në Shën Petërburg

VOAL – Gëzim për atë që ishte. Trishtim për atë që mund të ketë qenë, por nuk është. Emocione të kundërta që ndërthuren në një. Do t’i ndieni për një kohë të gjatë i dashur, tifoz i vjetër i përfaqësueses, që pasi kishe ëndërruar çerekfinalen për gati shtatëdhjetë vjet, ishe nën iluzionin se mund të shkohet më tej. Në gjithë historinë e futbollit zviceran. Na ka humbur një dreq gjë për të fluturuar në gjysmëfinale.

Dukej se gjithçka po shkonte në atë drejtim madhështor. Mbetëm në vetëm dhjetë. Ne zhytëm trupin, zemrën dhe shpirtin në një liqen djerse. Ne arritëm t’i rezistojmë sarabandës së sulmeve të Spanjës, për të luajtur për lavdi në penallti. Të cilat nuk janë një llotari, por pasqyra e asaj që keni brenda. Energjitë që jeni ende në gjendje të shkarkoni në kohën më të vështirë. Dhe atje ne u shembëm. Dhe atje mbaroi gjithçka. Por nga atje duhet të fillojmë përsëri.

Këta evropianë na kanë dhënë shumë dhe thanë të njëjtën gjë. Se Zvicra është një ekip i vërtetë. E cila mund të luajë kundër kujtdo. E cila ka hyrë në një dimension të ri, duke zhdukur heronjtë e vitit 1994 dhe gjithashtu ata të vitit 2006. Kjo është Zvicra më e fortë ndonjëherë, por edhe ajo që mbi të gjitha na ka dhënë emocione, duke hyrë përfundimisht në zemrat e adhuruesve të futbollit zviceran. rsi-eb


blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
Send this to a friend