VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Loti si rruzull drite – elegji për yllin e Vlorës, Avdurraman Meçe – Nga Albert Habazaj

By | October 27, 2021
blank

Komentet

blank

Visar Zhiti: Qani Sadiku iku në amshim

Ai, që përballoi me dinjitet të lartë njerëzor vuajtjet e mëdha të burgut, kur nuk lejohej të ishe dhe aq njeri, i urtë, mik i mirë me të mirët, por ndër më guximtarët ndërkohë, i papërmbajtur kundër së keqes, sfidant, që theu pathyeshmërinë e atyre që mbronte komanda e keqe e burgut, shteti i diktaturës, bashkëpunëtorin e tyre, spiunin, dëshmitarët e rremë, kur vetë dhe i vetëm i ndëshkoi duke marrë mbi supe vite të tjera burgu, ridënimin, qëndrestar deri në heroizëm, etj, bashkëvuajtësi ynë me emrin Qani Sadiku, u shua sot, – na vjen lajmi nga larg, – duke pikëlluar familjen dhe të dashurit e tij, këdo që e njohu.
Ndoshta në të gjithë librat e burgut ai është personazh, çami besnik, që i janë kushtuar dhe poezi, edhe filma dokumentarë… Dhe kështu do të mbetet në kujtesën e përbashkët, natyrshëm burrëror dhe i përzemërt, kurajoz deri në fund, buzagas me shokët dhe i sakrificës, punëtor dhe i përkushtuar ndaj kauzës.
Qani Sadiku iku në amëshim, nga pas la hijen e njeriut, aq sa i thjeshtë, po aq dhe i papërkulur. Tani edhe përballë harresës… Bashkëvuajtës dhe mik!
blank

In Memoriam: Le ta kujtojmë Hueyda El Saied Grosjean në ditën e saj më të bukur të jetës

Nga inati i virusit dhe thjesht për qejfin e vet dhe të të dashurit të saj të zemrës, Hueyda El Saied nuk është si të gjitha nuset e vitit 2020 që i kanë shtyrë planet për më vonë. Në këto ditë të fundit të dhjetorit, ndërsa e gjithë bota shkonte drejt mbylljes, kur kufijtë mes shteteve që janë bërë sërish të pakapërcyeshëm e kanë lënë dhe pa njerëzit më të afërt, ajo sërish nuk ka ndërruar planet, por po e mbyll këtë vit në mënyrën më të bukur të mundshme, si nuse. Në një rrëfim ekskluziv për revistën “WHO” ajo i tregon gjithë detajet e dasmës, që si në një vrapim me pengesa përmbysën çdo plan, e megjithatë u bë dhe ajo është po aq e lumtur sa do të kishte qenë dhe po të kishte bërë një aheng të madh. Sepse ka dashurinë, ka një partner që e ka bërë shumë të lumtur, ka një djalë të vogël dhe të bukur që i ka thërritur Thierryt – baba në mënyrën më të natyrshme të mundur – por ka dhe shpresa për një festë të madhe alla shqiptare me të gjithë miqtë e të dashurit, e në fund edhe një muaj mjalti. Sepse ky dreq virusi do vijë dita e do zhduket, por ndërkohë nuk kishte pse ta bënte Hueydën tonë të hiqte dorë e të mbetej pa dasmë.

blank

 

Hueyda na trego pak si ishte kjo dasma jote e fshehtë? Fustani? Lulet? Unazat? Makina?

Për vetë konteksin mondial aktual që po përjetojmë, ishte një dasmë minimaliste, por e mbushur plot sharm, emocione dhe gëzim. Fustanet i kisha blerë në Paris njëzet e katër orë para se të mbylleshin dyqanet e të fillonte karantina e dytë për francezet. Buqetën e luleve e bleva këtu në Luksemburg, por s’e mbajta kurrë në dorë sepse e harrova në shtëpi (qesh). Unazat i kishim zgjedhur prej kohësh tek një bizhutier i njohur, por ngaqë ndryshuam datën e martesës për 18 dhjetor në unazat tona është shënuar data 11 Dhjetor. I vetmi luks material që patëm mundësi të shijonim ishte limuzina që erdhi na mori në shtëpi për të na shoqëruar në Bashki e pasi thamë “PO”, sëbashku me dy mikeshat tona shijuam shampanjën dhe muzikën duke bërë xhiro nëpër Luksemburg.

 

Po dhëndri si ishte? Se Gabrieli ishte yll, e pamë të parin, shoqëruesi më i mirë i mundshëm.

Dhëndri ishte si gjithnjë klas. Në fakt ne kishim vendosur t’i mbanim sekret veshjet tona të ceremonisë nga njëri-tjetri. Sigurisht ia kishim treguar Gabrielit, i cili na i kishte aprovuar (qesh). Kështu që ishte një suprizë e bukur të shihnim njëri-tjerin para se të iknim në Bashki.

Dasmë pa të ftuar? Shumica i shtynë dasmat për pas pandemisë. Po ti, pse nuk prisje dot?

Sepse kisha një jetë që po prisja të martohesha me Thierryn (qesh).

Megjithatë pavarësisht dëshirës sime na u desh të ndryshonim disa herë planet dhe datën e dasmës. Së pari kishim prenotuar sallën e një prej restoranteve tona të preferuara ku kishim ftuar maksimunin e lejuar të familjarëve dhe miqve tanë, por dy javë para ditës së martesës qeveria luksemburgeze vendosi të mbyllë restorantet dhe baret. Pas ketij lajmi vendosëm që të martoheshim vetëm me familjarët tanë e të organizonim një koktejl në shtëpinë tonë, por një javë më pas u sëmura me Covid-19, kështu që na u desh të ndryshonim datën dhe t’i thonim familjarëve tanë të mos vinin.

Çfarë do kishe bërë ndryshe, si do ishte dasma, nëse do ishe martuar në një kohë normale pa viruse nëpër këmbë?

Do të ishim martuar në një ishull paradiziak me familjarët dhe miqtë tanë. Megjithatë tashmë që arritëm të martoheshim me gjithë pengesat që ndeshëm them që në fund të fundit për ne më e rëndësishme ishte që t’i thonim “PO” njëri-tjetrit kur dëshironim.

Megjithatë, mes vështirësive për të udhëtuar e rregullave “prej lufte” a kishe pranë njerëzit që do?

Fatkeqësisht jo të gjithë ata që dëshironim, por falë Zotit kisha pranë dy mikeshat e mia që jetojnë në Luksemburg – Enkelan dhe Fatoun, të cilat na shoqëruan në Bashki, e më pas festuam në shtëpi sëbashku me disa miq të tjerë.

Kujt ia ndjeve mungesën?

Më munguan gjyshja, tezja dhe prindërit. Një javë para martesës qeveria hollandeze mbylli kufijtë, kështu që ime më, e cila jeton aty s’mundi të udhëtonte. Po ashtu ndjeva mungesën e miqve e mi në Tiranë si: Albana, Ini, Arjani, Sava dhe Xhani apo Catherine, Fabrice, Armelle dhe Ghozlaine në Paris, të cilët i kosideroj si familja që kam zgjedhur te kem.

 

Ka ca çifte që pasi martohen me partnerin e tyre të huaj, nuk e lënë pa e bërë edhe një dasmë alla shqiptarçe, për zhurmën apo për lezetin ndryshe të dasmave tona, me orkestër, me fis e me farë, me kërcime e shami beqari. Keni ndonjë plan të tillë ju, apo kaq ishte?

Nëse nuk do ta organizojmë një gjë të tillë, familjarët dhe miqtë tanë do të na mbajnë mëri (qesh), kështu që do të bëjmë patjetër një dasmë në Shqipëri. Duam të festojmë të gjithë shqiptarë, francezë e luksemburgezë në Jug të Shqipërisë.

Kur e more propozimin? Ishte si në filma?

Ishte para një viti dhe mjaft romantik. Ai më çoi në vendin tim të preferuar në Luksemburg, u ul në gjunjë dhe e bëri propozimin, moment i cili u memorizua nga një foto e bërë nga Gabrieli.

Çfarë tha Gabrieli kur pa mamin nuse?

Që isha bërë si një princeshë.

 

Dhe si u soll ai gjatë ceremonisë, meqë kishte edhe një rol shumë të rëndësishëm?

Gabrieli ishte perfekt, pasi dëgjoi “PO”-në tonë, na solli unazat dhe tha: “Ju prezantoj Zonjën dhe Zotin Grosjean”.

Kemi parë në “Instagram” që djali yt dhe partneri duken mjaft të lidhur. Eshtë fat, sepse ke gjetur njeriun e duhur? Apo ke punuar ti për të pasur këtë marrëdhënie?

Lidhja e Gabrielit dhe Thierryt është krijuar në mënyrën më të natyrëshme. Është vetë Gabrieli i cili filloi ta thërriste Thierryn babi. Jam e lumtur kur shoh që e duan njëri-tjetrin aq shumë, aq sa ndonjëherë bëhem dhe xheloze (qesh).

Me çfarë merret partneri (tashmë bashkëshorti) yt?

Thierry është drejtues i një shoqërie investimesh japoneze, e cila manaxhon disa fonde financiare këtu në Luksemburg.

 

A e ndryshove ligjërisht mbiemrin? Apo do të jesh El Saied?

S’e imagjinoj dot veten pa mbiemrin tim të lindjes, kështu që do t’i shtoj El Saied mbiemrin Grosjean.

Gjithsesi ju bashkëjetonit. Çfarë ndryson martesa në një çift që bashkëjeton?

Këtë pyetje i bëra dhe unë vetes para se t’i thoja “PO” Thyerryt, në fakt asgjë s’ka ndryshuar, ah ndoshta jam akoma më e gëzuar.

Po tani, si do t’ia bëni për një muaj mjalti?

Ndoshta ikim disa ditë në Emiratet e Bashkuara Arabe, por për muajin e mjaltit do të presim sa të mbarojë pandemia e të hapen kufijtë.

Dhe nëse udhëtimi i mjaltit shpresojmë që të vijë nga vera, do jeni vetëm ju të dy, apo ku ka festë pa Gabrielin?

Si Thierry dhe unë, nuk e imagjinojmë dot të udhetojmë larg pa Gabrielin. Dëshirojmë që Gabrieli të udhëtojë, të shohë e të zbulojë sa më shumë vende. Por Gabrielin e ka marr malli shumë dhe për Opën (tezen time) dhe nonën (stërgjyshen e tij) kështu që do të vendosë vetë ku do të shkojë, ose do t’i bëjë të dyja udhëtimet në periudha të ndryshme.

 

Gjithmonë ke qenë e hapur me median për jetën private. Ke ndarë si sukseset (lumturinë e lidhjes) ashtu dhe dështimet (nëse mund të quhen kështu ndarjet). A je penduar ndonjëherë? Ka pasur çaste që mund të kesh thënë ‘pse dreqin jam kaq e sinqertë’?

Dhe pse mendoj që jo çdo gjë është për t’u treguar, e rëndësishme për mua është të jem vetja ime. S’jam perfekte, sukseset, gëzimet dhe dështimet e mia përveçse më përkasin janë të mbushura me punë, mund, lot, buzëqeshje dhe krenari sesi ia kam dalë.

Si ka qenë 2020 për ty? Do e mbash mend vetëm si vitin e martesës, apo ka shumë më shumë?

2020-ta po mbyllet më bukur sesa ka filluar, do ta mbaj mend si vitin e spovovave. Zoti këtë vit kishte vendosur të më vinte para disa sfidave të vështira, por dhe më gëzoi teksa sëbashku me Thierryn i thamë “PO” njëri-tjetrit.

“Gabrieli ishte perfekt, pasi dëgjoi “PO”-në tonë, na solli unazat dhe tha: “Ju prezantoj Zonjën dhe Zotin Grosjean”. Lidhja e Gabrielit dhe Thierryt është krijuar në mënyrën më të natyrëshme. Është vetë Gabrieli i cili filloi ta thërriste Thierryn babi. Jam e lumtur kur shoh që e duan njëri-tjetrin aq shumë, aq sa ndonjëherë bëhem dhe xheloze (qesh). Mbiemrin nuk e ndryshova. S’e imagjinoj dot veten pa mbiemrin tim të lindjes, kështu që do t’i shtoj El Saied mbiemrin Grosjean,”- u shpreh ajo.

Tani të të bëjmë një pyetje që nuk do që ta dëgjojë asnjë e sapomartuar: keni plan për bebe?

Gabrieli sapo na kërkoi një vëlla dhe unë sapo iu pergjigja që nuk mund të bëja një femijë më te bukur, më të zgjuar dhe më të talentuar sesa ai (qesh).

“Para dy vitesh- kisha një vit që isha ndarë me babin e Gabrielit- i shkruaj Thierry-t dhe i them se po kërkoja punë. “Nëse do kesh kohë, të pimë një kafe bashkë.” E lëmë që të pimë një kafe bashkë, më pyeti çfarë kishte ndodhur, pse isha ndarë dhe i tregova gjërat më të këqija. Në fund, i thashë ‘ika, se kam lënë Gabrielin me dadon’, ndërsa ai më tha: ‘Kam 5 vjet që jam i dashuruar me ty’”, tregoi Hueyda El Sayed, mbi nje vit me pare./ RevistaWHO.Com/Panorama.al (Fotot janë marrë nga profili i Hueyda El Saied në rrjetet sociale)

 

blank

blank

In Memoriam: Hueyda El Saied: Zv/ministri i Brendshëm, Feçor Shehu më ndau nga babai, e pashë pas 16-vjetësh

Një ndër vajzat më të njohura të ekranit, Hueyda El Saied, ka qenë e ftuar mbrëmjen e sotme në emisionin “Xing me Ermalin”, ku ka folur për prejardhjen, fëmijërinë, familjen e saj dhe projektet artistike.

Ndër të tjera, Hueyda El Saied nuk ka nguruar të tregojë detaje lidhur me prejardhjen e saj. E pyetur nga se si është historia e familjes dhe origjinës së saj, ajo është përgjigjur:

Që ta sqarojmë popullin shqiptar njëherë e mirë. Unë jam treçerek nga Sudani, por kam lindur këtu. Stërgjyshi im ishte nga Sudani dhe ka qenë peshkatar. Ka ardhur në Durrës dhe ka njohur një grua të re që ishte nga Turqia. Stërgjyshja erdhi nga Turqia në Shqipëri, pasi i kishte vdekur bashkëshorti dhe për të mos u ndarë nga djali, të cilin donte t’ja merrte familja e burrit, vendos të vijë në Shqipëri. Këtu njeh të riun sudanez, pra stërgjyshin tim, dhe bëjnë 14 fëmijë dhe një që e kishte stërgjyshja, 15 fëmijë. Dhe midis këtyre fëmijëve është dhe gjyshja ime, e cila që në moshë 15-vjeçare futet në Filarmoninë e Shtetit. Gjyshja ke qenë këngëtare, sot është 82 vjeçe. Gjatë kohës që këndonte, e shikon një djalë shkodran që është gjyshi im dhe bie në dashuri. Gjyshi është nga Çokët e Shkodrës dhe unë prandaj ia kam vënë dhe emrin e dytë  djalit Hysen, si dhe emrin e gjyshit të burrit. Pra, djali ka tre emra, Gabriel, Hysen dhe Frederik dhe mbiemri Tamizie.

Gjyshi u martua me gjyshen dhe bëjnë dy vajza, mamin tim dhe tezja. Dhe historia përsëritet në vitet’ 70 me mamin tim, e cila njihet me një student që vinte nga Sudani nga Partia Komuniste. Babai vinte për të studiuar në fakultetin e Gjeologjisë në Tiranë. Meqenëse gjyshërit e mi jetonin në Qytet Studenti dhe aty dashurohet me mamin dhe martohet dhe linda unë. Babai im, pasi mbaroi studimet, nis punën dhe kur unë isha tre vjeç, vendosin në largohen dhe të shkojmë në Tripoli për të punuar, pasi kishte shumë puse nafte. Por për të ikur, na duhej të nxirrnin pasaportën dhe duhej shumë kohë dhe procedura të gjata. Zv.ministri  i Punëve të Brendshme shikon pasaportën e mamit dhe time dhe 10 ditë para se të niseshim, një pasdite kur mami po kthehej nga puna, i ndalon para këmbëve një makinë dhe i thotë ju jeni Dianushka Elsajed, dhe i thotë të hënën në orën 12:00 duhet të vini në zyrën time. Mami vjen në shtëpi dhe i tregon babait. Të hënën shkojnë bashkë në zyrë dhe ai i nxjerr si pretekst që unë dhe mami ishim shtetase shqiptare, ndërsa babai duhet të kthehej dhe pas 6 muajsh që të verifikonin që babai kishte një situatë stabël për të mbajtur familjen do na dërgonin neve jashtë ose do vinte babai. Në fillim babai refuzoi, por më pas largohet dhe na lë vetëm me 26 lekë të vjetra. Aty fillon tragjedia. Babai vjen pas 6 muajve dhe nuk e lënë të zbresë nga avioni. Zv/ministri, Feçor Shehu, e ftonte mamin shpesh në zyrë dhe e ngacmonte. Deri sa arriti në atë pikë, ku i tha, sa të jem unë zv/minister, ti dhe vajza jote nuk do dilni nga Shqipëria.

Unë e kam parë babain pas 16-vjetësh, që në moshë 3-vjeçare që e pashë për herë të fundit. Babai ka pritur një muaj në Sofje me idenë se ne do shkonim, pasi kështu na gënjente zv/ministri, por ne nuk shkuam kurrë.

Unë kam qenë në vitin e katërt kur ka ardhur babai im në shkollë. E shikoj kur vjen dhe nuk dija si t’i flisja. Ai kthehet dhe me thotë Hueyda, jam babai. Ka qenë një nga takimet më emocionuese, pasi unë i njihja vetëm zërin atij”, rrëfen Hueyda, teksa sytë e saj janë me lot./tvklan/

blank

DERI NE UDHETIMIN E ARDHSHEM…MIKU IM FADIL KRAJA Nga Naum Prifti

Me Fadilin nuk u bëmë mbarë të bënim një udhëtim në Veri të Shqipërisë.

Po i shkruaj këto rreshta për mikun tim të vjetër, shkrimtarin dhe dramaturgun Fadil Kraja që u nda nga jeta por jo nga ata që e duan me zemër.
Në verën e vitit 1977, Miço Kallamata dhe unë u takuam me Fadilin në Klubin e Shkrimtarëve të Shkodrës.
Muhabeti na hahej mirë për shumë tema dhe subjekte me interes. Përveçse të një zanati, kishim të ngjashëm filozofinë e jetës dhe humorin që më duket se e kishim pjesë të qenies sonë.
Miço Kallamata i propozoi Fadil Krajës të vinte me ne për një udhëtim në Bizë, Tropojë dhe Vermosh.
Idea na entuziazmoi të treve. Të ulur në tryezë me filxhanet e kafesë përpara, plani u duk i lehtë dhe u miratua me qejf.
Mirëpo praktika vërteton se harmonizimet treshe rrallë jetësohen.
Në mes të gushtit, Miçoja dhe unë shkuam në Shkodër të takonim Fadilin me itinerarin e gjatë për në veri. Asnjë nga ne nuk kishte komunikua me Fadilin që nga viti i kaluar, por besonim se ai i kishte kryer “planet verore” dhe do bëhej bashkëudhëtar me ne. I telefonuam në shtëpi, por nuk na u përgjegj kush. Prej disa shokëve të tij mësuam se Fadili po veronte me familjen ne plazhin e Shëngjinit dhe do kthehej në fund të muajit. Kësisoj plani i shestuar me entuziazëm një vit me pare mbeti aty ku ishte ideuar në një tavolinë në Klubin e Shkrimtarëve.
Shpesh mendoj sesa i këndshëm do kishte qenë ai udhëtim i improvizuar mes tri miqve të mirë.
Në atë rrugëtim, qëmtova shumë mite e legjenda si edhe subjekte për disa  tregime të ardhshme. Po çfarë do të shkruante Fadili pas atij udhëtimi? Atë nuk do t’a di kurrë.
Shumë vite më vonë emri i tij dhe emri im ishin pranë njëri tjetrit në një dokument të Feçor Shehut drejtuar Ramiz Alia ku ne kritikoheshim për dramat tona të cilësuara “me gabime ideologjike”.
Fadilin e çmoja për punën e tij krijuese e veçanërisht vërtetësinë që kishin dramat e tij të cilat shkoja t’i shihja me dëshirë në teatrin e Shkodrës.
Fadilin e çmoja edhe si një bashkëbisedues të dijshëm e të këndshëm me të cilin qeshnim të kënaqur nga shakatë e batutat shkodrane.
Dhe pas kaq kohe, çdo kujtim i yni është një udhetimi i paudhëtuar që e shkrinte distancën midis Amerikës dhe Shqipërisë sepse miqtë nuk mund t’i ndajë hapësira.
Natyrisht tani Fadil Kraja nuk mund të jetë larguar shumë sepse ai e ka dhënë veten në veprën e tij madhore dhe Teatri Shqiptar do ta sjellë dramaturgun e dashur e të talentuar sa herë që në skenë të jenë krijimet e tij.
blank

U nda nga jeta shkrimtari Ramadan Pasmaçiu

 

 

,Në mëngjes të  djelën, 31 tetor në Tiranër,  u nda jeta, Ramadan Pasmaçiu shkrimtari  i mirënjohur në letërsi  për fëmijë  e  të ritur

    Ramadan Pasmaçiu u lind në Berat më 26  shkurt 1938.

. Shtatëvjeçaren e kreu  në shkollën e tregut të  vendlindjes Në dhjetor  1955 mbaroi  teknikumin e naftës në Kuçovë . Në shtator 1957 me rekomandim të Lidhjes së shkrimtarëve  dhe artistëve të Shqipërisë për prirje të veçanta letrare u dërgua në degën e gjuhës e letërsisë shqipe në fakultetin  Histori- Filologji. Pas diplomimit u emërua drejtor i shkollës  së Shëngjergjit të Tiranës, prej nga u tërhoq në gazetën”Bashkimi”,  tek punoi gjer në vitin 1966. Më tej shërbeu  në gazetën  “Mësuesi” dhe 18 vjet kryeredaktor  i  revistës letraro-artistike për fëmijë  “Yllkat” që nga krijimi i saj.

  Shkrimtari Ramdan Pasmaçiu  do të kujtohet si një nga krijuesit që ka lëvruar me sukses të gjitha gjinitë letrare, ku ka marrë shumë çmime të para. Në vitin 1987 ai meritoi çmimin “Migjeni” për romanin në katër vëllime “ Udhëve të fëmijërisë.”

Me vendosjen e demokracisë në vendin tonë, krijimtaria e tij mori një vrull të ri. Veprat që ka botuar  në këta vite janë të shumta, përmendim vetëm  disa prej  tyre:“Dashuria e nënës,” “ Mësuesja”, “ Kush rron duke shpresuar, “  “Ju flas me zemër të hapur”♀”“Maratonomaku.” Romanet: “ Përtej  kohës,” “ Shtjellat e bardha,” “ Flaka e shpresës”kushtuar 100 vjetorit të Pavarësisë. Për këtë vepër ai u nderua me dekoratat Nderi i Qarkut të Beratit” “ Fisnik i qytetit të lashtë” dhe nga qyteti i Prizrenit  me dekoratën “Mirënjohje”.   Arriti   të botonte  vetëm një nga katër librat autobiografikë me titull: “´Rrënjët  e Zemrës” i cili është  në vetvete  shuplakë e fortë për diktaturën, thirrje  për të ruajtur të gjallë kujtesën, përpjekje për t’i  dhënë kombit diçka të vlerë.

Ramadan Pasmaçiu do t’u mungojë dhimbshëm pjesëtarëve të dashur të familjes e të afërmeve me të cilët jetoi e bashkëpunoi gjatë krijimtarisë së tij; do t’u mungojë miqëve të vjetër e të rinj, të cilët e deshën aq shumë atë njeri bujar e fisnik,

Ramdan Pasmaçiu shkrimtar i palodhur   do të  jetojë me  nëpër veprat e tij me vlera kombëtare  e me gjuhën  e bukur shqipe.

.           A. Xh. Dëshnica

blank

Loti si rruzull drite – elegji për yllin e Vlorës, Avdurraman Meçe – Nga Albert Habazaj

 

 

Tek shket, loti më bëhet rruzull drite

Për Duron tonë, që iku burrërisht,

Profili ballë Dinjitetit i ndritet

Dhe dy metër vend mori aq qetësisht.

 

Fisnik i qeshur ishte. Dhe mal. Dhe det.

Vlorës, tjetër si ai – zor t’i vijë,

Ç’bujar mirësie qe në jetë

Dhe i bukur sa dituria e tij.

 

I sejtë qe ai njeri i ylltë?!

Kur dhe shkëmbenjtë ballë dallgësh treten,

Asnjë rrufe s’ia qorroi dot sytë,

Ai kishte bërë betim me veten…

 

Fatkeq për veten, fatmir për të tjerë,

S’pati motër, as vëlla, familje s’ krijoi,

Gjer në amshim – me nënën e mjerë,

Ndoshta Duron Diogjeni kërkoi…

 

Avdurraman Meçe qe prill me borë

Ku përsosmëria gjet’ standard të ri,

Në tri principata – princ me kurorë:

N’ matematikë, informatikë, letërsi.

 

Në tjetër botë hynim, kur flisnim

Me një teke përpara për poezinë,

Po t’i shaje Dritëroin, sytë i nxinin

Dhe furtunë tjetër pasonte stuhinë…

 

Si ai, poet e shkrimtar shkrimartë

Nuk kam takuar shumë, sinqerisht!

Që e patëm në Vlorë, për ne qe fat,

Që na iku… Oh, sa jam ndier ligsht.

 

Babicë, Vlorë, e premte, 15 tetor 2021

blank

PERKUJTIMORE NE DITEN E 35 VJETORIT TE VDEKJES SE BILAL XHAFERRIT – Nga Naum Prifti

 

Shkrimtarin e talentuar Bilal Xhaferri e ndoqën gjithë jetën fatkeqësitë dhe mjerisht vdiq i ri sikur të ishte pjesëtar i një liste fatlume të autorëve që vdekja i rrëmbeu herët si Migjeni, Qemal Stafa, Kristaq Tutulani, pa përmendur gjithë ata që u kositën nga plumbat dhe burgimet e gjata të regjimit komunist, si Nelaj e Blloshmi, apo të tjerë që u etiketuan si kundërshtarë të metodës së realizmit socialist. Partia-shtet i dënonte artistët, shkrimtarët dhe dijetarët, sa herë vërente te veprat e tyre shenja disidente, apo kritika të tërthorta për sistemin e kuq në fuqi. Ndërsa në Bashkimin Sovjetik edhe në Kinë, lavdërohej teoria e njëqind luleve, në realitet demokracitë popullore i përndiqnin me egërsi intelektualët dhe artistët që etiketoheshin antimarksistë. Zhdanovizmi, sic u quajt, kritika publike denigruese për autorët dhe veprat e tyre nga partia dhe fanatikët partiakë ishte shfaqja më tipike e presionit shtetëror për ta mbajtur letërsinë, artet dhe shkencën në binarët marksistë. Censura e rreptë e partisë lindi dhe lulëzoi nën diktaturën e Stalinit, por rrugën e kishte piketuar Lenini, me artikullin famëkeq të botuar më 1916 “Letërsia e partisë”, ku shtjellohej sesi letërsia dhe artet të bëheshin shërbestare të platformës politike dhe zgjatim i krahut të propagandës ideologjike. Pas fitores së Revolucionit të Tetorit, Lenini e jetësoi platformën e tij në program. Komunistët shqiptarë e kopjonin me zell të madh përvojën e Bashkimit Sovjetik dhe utilizonin me fanatizëm të gjitha mekanizmat e diktaturës së partisë – shtet.

Njohja me Bilal Xhaferrin

Në vitet 1964-65 isha redaktor te revista “Ylli” dhe meqë mbuloja sektorin e prozës kisha detyrë t’i sugjeroja kolegjiumit çdo muaj një tregim origjinal të denjë për t’u botuar. Nuk ishte e lehtë sepse tregime të mira vinin rrallë në redaksi. Duhet t’u vardisesha autorëve të njohur për t’u shkëputur ndonjë tregim, pa patur shumë garanci se do ta mbanin fjalën. Madje edhe për tregimet e përkthyera duheshin gjetur krijime që t’u përshtateshin kritereve ideologjike. Për autorët klasikë ishte krijuar nje lloj pakti sipas të cilit ata botoheshin me raste përvjetorësh të rrumbullaktë të lindjes ose vdekjes.

Në redaksine e revistës “Ylli” vinin krijimet e letrarëve te rinj ose amatorë, që shpresonin të debutonin në faqet e revistës. Dorëshkrimet e tyre të padaktilografuara ishin mjaft të vështira edhe për t’u lexuar. Si rregull, ne duhet t’i përgjigjeshim çdo bashkëpunëtori me shkrim. Poezitë i shqyrtonte, i përzgjidhte dhe i redaktonte me kujdes e durim poeti Vehbi Skënderi. Pas një përvoje katër- pesë vjeçare, e kisha bërë zakon t’i grumbulloja dhe t’i lexoja dërgesat javën e fundit të muajit, mbasi rrallë herë kisha gjetur në to ndonjë krijim proze me vlerë. I lexoja të gjitha tregimet e grumbulluara dhe u përgjigjesha autorëve me një letër standard. “Tregimin tuaj e morëm dhe e lexuam me kujdes. Krijimi ka dobësi artistike dhe nuk e arrin nivelin e botimit. Ju falënderojmë për bashkëpunimin. Presim krijime te tjera”. Vetëkuptohej se ishte letër shabllone, por formaliteti ishte pjesë e detyrës sonë si redaktorë.

Një ditë posta solli një zarf, i cili më tërhoqi vëmendjen për peshën e tij. Në zarf, emri dhe mbiemri i dërguesit, Bilal Xhaferri, krejt i panjohur për mua dhe në rreshtin tjetër numri i repartit ushtarak. E hapa zarfin dhe gjeta rreth njëzet faqe, për fat të mirë të daktilografuara. Për arsye të profilit të revistës dhe hapësirës së kufizuar që i kushtohej letërsisë artistike, “Ylli” nuk botonte tregime më të gjata se 10-12 faqe. Kështu e lashë mënjanë zarfin, aq më tepër se për atë muaj e kisha siguruar tregimin për botim. Për ditë me radhë sa herë hapja sirtarin për të stivuar tregimet e tjera që vinin në redaksi, e shihja me bezdi novelën me 23 faqe, dërguar nga një ushtar.

Së fundi, sado i mërzitshëm të ishte leximi dhe sado orë të donte, nisa t’i marr me radhë tregimet duke ruajtur adresën për përgjigjet standarde të redaksisë. Sërish tregimin e daktilografuar e kisha lënë për në fund, dhe kur arrita tek ai e mora në dorë duke ndjerë keqardhje për kohën që do humbja me të. Lexova faqen e parë, pastaj të dytën ku jepej përshkrimi i një udhëtimi me kamion. Kur arrita te faqja e tretë gjeta një pasazh fantastik dhe thashë me mend: “Ky është talent!” E mbarova leximin me kënaqësi, i befasuar dhe i entuziazmuar nga zbulimi i një pene të talentuar. Në vend të një letre formale me stampën e redaksisë më shkrepi në kokë t’i shkruaja letër personale. E përgëzova për tregimin dhe shpreha besimin se me talentin e tij ai do të gjente vend në fushën e letërsisë. E sqarova se tregimi i kalonte numrin e faqeve që lejonte revista por nëse më jepte leje ta shkurtoja tek – tuk, do të botohej numrin tjetër. E lusja të më takonte, sapo t’i binte rasti të vinte në Tiranë.

Pas dy-tri javësh në dhomën e redaktorëve hyri një djalë me uniformë ushtari dhe pyeti nëse mund të takonte Naum Priftin. Kishte trup mesatar, thuajse imcak, me sy bojë qielli, flokë të verdhë, me fytyrë të pjekur nga dielli, ku binte në sy hunda e kuqe pak e rrjepur. Sa e pashë me rroba ushtari u kujtova. “Bilal Xhaferri?” e pyeta. “Po, erdha sipas letrës që më dërguat”, m’u përgjegj. E luta të ulej dhe të priste pak, sa të përcillja bashkëpunëtorin me të cilin isha duke biseduar. Por pas tij erdhi edhe një letrar tjetër dhe m’u desh të humbja pak kohë edhe me të. Së fundi, i kumtova Bilalit se isha krejt i lirë. “E mendoja pak më ndryshe punën e redaktorit. Paske punë të mërzitshme”, qenë fjalët e para të Bilalit. “Nuk kemi përditë kësi ngarkese. Sot qëlloi që erdhën njëri pas tjetrit”, e sqarova. I thashë se tregimi “Në rrugë” më kishte pëlqyer shumë dhe më vinte keq që duhej shkurtuar për arsye vendi. Redaktimin ma besoi me fjalët “Shkurtoje sa të duash”. I thashë se mund ta botonte të plotë në një vëllim dhe për lexuesit do ishte njësoj sikur ta kishte ripunuar. Meqë po vinte ora dy dhe orari zyrtar po mbaronte, e ftova të dilnim së bashku. E pyeta nëse dëshironte të hanim diku jashtë, apo të shkonim në shtëpi. “Si të duash”, qe përgjegjja e tij, por s’ka pse të harxhohesh për mua”.

Sipas traditës, më mirë në shtëpi, veç nuk e di se ç’kemi për drekë…” – i thashë. “S’ka rëndësi”, ma ktheu ai me mirënjohje. Nga biseda rrugës mësova se ishte ushtar në një repart pune. Meqë e dija reputacionin e atij vendi nuk e zgjata më tej, që të mos e lëndoja. Mësova se kishte punuar disa vjet në një kantier ndërtimi në Laç, si hekurthyes, apo hekurkthyes dhe se pas tetëvjeçares kishte vazhduar shkollën e mesme natën. Më tha se pasioni i tij ishte letërsia dhe se lexonte shumë dhe çdo gjë që i binte në dorë.

Pastaj më tha se tregimet e mia i pëlqenin për vërtetësinë dhe lirizmin dhe e habiste freskia që gjente në to. “Në asnjë tregim ti nuk përsërit veten, por sjell gjithmonë diçka të re”. Këtë kompliment nuk e kisha dëguar nga askush tjetër dhe më ka mbetur në mendje. Temat e bisedës sonë parë ishin të kufizuara, sikur të tatonim terrenin e njëri tjetrit.

Djali i Ballistit

E takova disa herë kur punonte për asfaltimin e rrugëve, apo për mirëmbajtjen e tyre. Nuk e di nëse nuk e kishin pranua në kantierin e Laçit, ku ishte para se të shkonte ushtar, apo nuk kishte dashur vetë të rikthehej atje. “Pse ky trajtim?” e pyeta. “Se e kam patur babain ballist dhe ai u vra duke luftuar kundër partizanëve, kur unë isha tre vjeç. A mund të ndikoj një trivjeçar mbi babanë?”. E ashtuquajtura lufta e klasave fshikullonte edhe më rreptësi ata që aspironin të konfirmoheshin në fushat humane. Atëhere ambiciozët, ziliqarët, asetçinjtë, dështakët, suleshin me tërbim mbi të pafajshmit, të lindur e të rritur në atë pushtet që i denigronte.

Poet dhe Tregimtar i Talentuar

Bilal Xhaferri kishte fituar simpatinë e disa rretheve letrare dhe publicistike. Gazeta “Zëri i Rinisë”, ku kishte disa dashamirës të tij, i botonte tregimet e poezitë, qoftë edhe pë ta ndihmuar materialisht me anë të honorareve të vogla. Disa herë arriti të merrte edhe leje krijuese nga Lidhja. Ballkise Halili, gazetare te “Zëri i Popullit” e admironte dhe e përkrahte duke e konsideruar si përfaqësuesin më të talentuar të Çamërisë.

Vëllimi i tij me tregime “Tokë e Lashtë, Njerëz të Rinj” u prit si një eveniment letrar nga lexuesit. Nje prej tregimeve titulluar “Purpuranti” bënte fjalë për një bashkëluftëtar të Skënderbeut që kthehej nga lufta krenar, pa fituar as pasuri as trofe. Ai e preferonte epokën e Skënderbeut të cilës do t’i kthehej më vonë me romanin “Krastakraus” si ekskursion historik për t’i ikur realitetit të zymtë, të cilin ai e njihte aq mirë.

Për emancipimin ai kishte tjeter këndvështrim. Më la shije të hidhur vërejtja e tij se femrat s’kishin fituar asgjë nga emancipimi në shoqëri, përkundrazi ato ishin dyfish të skllavëruara, brenda shtëpisë dhe jashtë saj.

Gëzimi i autorit për botimin e vëllimit me poezi nga Shtëpia Botuese “Naim Frashëri” ishte jetëshkurtër dhe u pasua nga një goditje tronditëse. Libri nuk u shpërnda dhe të gjitha kopjet u dërguan në fabrikën e letrës në Lushnje për t’u grirë e për t’u kthyer letër ambalazhi ose karton. Dy pole të skajshme të fatit të librit. Kisha lexuar disa nga poezitë e tij të botuara në gazetë. Njëra prej tyre më kishte mbetur në mend për përshkrimin e tragjedisë së të ikurve çamë nga shtëpitë e tyre të lindjes në 1945. Në vargjet e Bilal Xhaferrit, ata iknin nëpër natë në dritën e flakadanëve të shtëpive të djegura dhe plumbat që u vinin pas u tregonin drejtimin nga duhet të merrnin arratinë. Nuk mund ta them me siguri nëse tema e tragjedisë çame si një temë tabu për vitet 1960 ishte shkaku i fatit të vëllimit me poezi.

Goditja e Pamëshirshme e Fadil Paçramit

Në Klubin e Shkrimtarëve Fadil Paçrami, në vend ta kundërshtonte me argumente diskutimin kritik të Bilal Xhaferrit për vlerat e romanit Dasma të Ismail Kadaresë, e spostoi problemin në sferën politike, duke e bombarduar diskutantin si birin e një ballisti, si armik të maskuar, dhe i kërkoi ta linte sallën menjëherë. Nën vështrimet keqardhëse të shokëve të tij, Bilal Xhaferri doli nga klubi. Diskutantët e tjerë e kuptuan se aty duheshin thënë vetëm lavdërime dhe mbledhja u mbyll me disa diskutime të vakëta. Sipas mendimit të disa shokëve të mi, që ishin pjesëtar të takimit, Bilal Xhaferri bëri gabim taktik pasi u nxitua të diskutonte menjëherë pas referuesit. Diskutantë të tjere që kishin vërejtje më të forta se ai për romanin, e mbyllën gojën pas incidentit me Bilalin. Për emancipimin ai kishte rezervat e tij, ca më shumë për atë që servirte Kadareja si çlirim nga zakonet e prapambetura. Fadil Paçrami po turfullonte duke dëgjuar kritika që nuk i priste e që mund t’i jepnin drejtim të padëshiruar mbledhjes. Ai u ngrit në këmbë dhe duke drejtuar gishtin nga Bilal Xhaferri, u tha pjesëmarrësve: “E dini kush është ky që foli keq për romanin? Ky është Bilal Xhaferri, të cilit ne i kemi vrarë të atin se ishte armik, ballist. Për ty nuk ka vend në këtë sallë dhe që tani kërkoj të dalësh jashtë. Jashtë!” uluriti Fadili. Salla u nemit. Qetë-qetë Bilal Xhaferri u largua i përcjellë nga vështrimet mëshiruese të shokëve të tij dhe ato plot urrejtje të partiakëve.

Nga ai moment jeta u bë edhe më e vështirë për Bilalin. E pushuan nga puna te “Rruga Ura” dhe i bënë presion të punonte në fermë. Ai nuk pranoi se s’kishte asnjë lidhje me fermën. Banonte te e motra në Shkozet përkohësisht, ngaqë ende s’e kishte strehuar asnjë nga ndërmarjet ku ishte punësuar. Laku po ngushtohej çdo ditë dhe s’i mbeti tjetër alternativë, veçse të arratisej me rrezik koke. Për t’i shpëtuar situatës që mund të shkonte drejt dënimit dhe burgosjes, ai gjeti rastin në ditët e festave përkujtimore të verës të mbajtura në fshatin Mërkat të Sarandës të arratisej në Greqi bashkë me kushëririn e tij.

Thashethemet e Kohës

Miqtë, dashamirësit dhe shokët e Bilalit mendonin se shkaktar për arratisjen ishte Fadil Paçrami dhe presioni i egër i tij mbi autoritet e Durrësit për ta dënuar. Mungesa e informacionit në Shqipëri i shtynte njerëzit të besonin lajmet që shkonin “vesh-më-vesh”. U fol se Ministri i Brendshëm, Kadri Hazbiu, qortoi rëndë komandantin e postës së kufirit të Mërkatit dhe ushtarët, duke u thënë se kapnin lepujt, ndërsa luanët u iknin, duke aluduar për Bilal Xhaferrin. Për sistemin ai si njeri i letrave ishte i rrezikshëm mbasi shkrimet e tij do të dëmtonin imazhin e Shqipërisë në botën e jashtme. Më ra rasti të lexoja në gazetën e rezervuar “Dielli” reportazhin e tij tronditës për internimin e një familje nga Shkozeti. Plaçkat e nxjerra në oborr, fëmijë që qanin dhe kamioni që priste t’i transportonte, në orët e muzgut pranë ujërave të detit Adriatik ishin skenat më tronditëse që kisha lexuar për tragjedinë e të internuarve nga regjimi komunist. Për Bilalin, këto krijime buronin nga përjetime personale dhe skena reale që i kish dëshmuar vetë.

U fol se Bilal Xhaferri i dërgoi letër Ramiz Alisë, ku i shkruante se mori rrugën e arratisjes nga atdheu kundër vullnetit të tij, i detyruar nga autoritetet lokale që e lanë pa asnjë mjet jetese dhe nga rreziku se do ta burgosnin pa shkas. U përfol se Fadil Paçrami ushtroi presion mbi prokurorinë e Durrësit, që të urdhëronte arrestimin e Bilal Xhaferrit. Ato lloj urdhrash ata i merrnin nga instanca të tjera, kryesisht nga Dega e Brendshme dhe Komiteti i Partisë së Durrësit. U fol se Bilal Xhaferrin e vrau një nga njerëzit e sigurimit, ndërsa po zbriste nga aeroplani në një aeroport pa emër, sikurse më tha Bedri Myftari, një shoku i tij.

Kur erdha në Amerikë u interesova për të dhe mësova se Bilal Xhaferri vdiq në një spital të Michiganit më 14 tetor 1986, pasi kishte pasur një operacion për t’i hequr tumorin në kokë. Epikriza e tij mund të lexohet në arkivin e spitalit për këdo që interesohet të dijë me hollësi shkakun e vdekjes. A ka vepruar dora e Sigurimit jashtë shtetit? Sigurisht që po, por një pjesë të legjendave i përhapnin vetë punonjësit e sigurimit për të ngjallur frikë e panik te bashkëatdhetarët në diasporë.

Krahu i Shqiponjës” në Amerikë

Të rrallë janë ata emigrantë politikë që kanë mundur të çajnë aq shpejt rrugën e suksesit sa Bilal Xhaferri. Në SHBA ai botoi revistën “Krahu i Shqiponjës” në Çikago, nga viti 1969 deri më 1986, me 17 vjet jetëgjatësi. Prirja patriotike dhe antikomuniste e revistës tërhoqi mjaft lexues. Bilali shkruante një pjesë të artikujve, redaktonte shkrimet e tjera, korrektonte bocat, e shtypte dhe e shpërndante vetë. Ishte një punë që kërkonte mund, dije, përkushtim, dhe ai ia doli mbanë me sukses. Koleksionisti i njohur i shtypit shqiptar në Amerikë, z. Idriz Lamaj, e ka ruajtur dhe më pas ia ka dhuruar Vatrës koleksionin prej 39 numrave si dhe numrin e 40-të të revistës përgatitur për botim nga Bilali. Z. Lamaj shprehet se nuk ka pasur organ tjetër përpara dhe pas revistës “Krahu i Shqiponjës” që të ketë paraqitur studime, hulumtime dhe ese historike mbi Çamërinë dhe çështjen çame si ato të publikuara në faqet e saj.

Projekti i Bilal Xhaferrit të përkthente vetë në anglisht romanin “Krastakraus” dhe ta botonte në Amerikë nuk u kurorëzua me sukses.

Kthimi në Atdhe – Eklipsimi i Fundit

Eshtrat e tij u kthyen në atdhe në kohën kur ishte Ministër i Kulturës, Teodor Laço, dhe me përkujdesjen e miqve të Bilal Xhaferrit. Fati edhe këtë herë nuk e favorizoi sepse në të njëjtën kohë u kthyen në atdhe eshtrat e kolosit të kulturës shqiptare, Faik Konicës. Për fat të keq, Bilal Xhaferri u eklipsua nga Konica. Ndërsa Konicës iu bënë nderimet e rastit me ceremoni madhështore në Boston, Bilal Xhaferri u zhvarros dhe eshtrat e tij u transportuan në aeroport, pa tubime dhe seanca përkujtimore. Miku i tij, Shefki Hysa u kujdesua për gjithçka. Ai meriton nderime për evidentimin e figurës së Bilal Xhaferrit, për botimin e revistës me të njëtin emër “Krahu i Shqiponjës”, si përlindje e veprës së tij në atdhe dhe për krijimin e Shtëpisë Botuese “Bilal Xhaferri”. Ajo ka riboutuar dhe botuar trashëgiminë letrare të Bilal Xhaferrit, midis tyre vëllimin me vjersha për Çamërinë dhe romanin “Krastakraus”.

Jam i bindur se një ditë krijimtaria e larmishme letrare e Bilat Xhaferrit do të gjurmohet me kujdes e do të studiohet për të zbuluar vlerat e saj, duke i dhënë mundësi lexuesit të njohë shpirtin dhe mendjen e këtij shkrimtari të talentuar me fat tragjik.

blank

“MISIONAR I DIJES” Fiqiri Resuli, matematikani që dashuron edhe letërsinë – Nga Kadri Tarelli

Njerëz të lumtur nuk janë ata që janë të sukseshëm. Njerëz më të lumtrur janë ata që i shërbejnë të mirës.

Artan Mullaj

 

E njoh prej kohësh Fiqiri Resulin, mësuesin e vjetër të matematikës, që kur unë mësues në shkollën e mesme në Katund Ri, e cila sot mban emrin “Jusuf Hoti”, ndërsa Fiqo (kështu e thërrasim shkurt), mësues i matematikës dhe fizikës në Shkollën e Mesme, (gjimnaz), “16 Shtatori”, Shijak. Shpesh takoheshim në rrugë, unë drejt “Katër rrugëve” për t’u kthyer në shtëpi, në Durrës, ndërsa ai me një çantë të madhe, vendosur në një biçiklete të sakatosur, që më ngjante si relike e rrëmbyer në ndonjë muze arkeologjik, shkonte drejt fshatit Sallmone apo më tej, drejt Katund-Sukthit.

Ishte koha kur teknikët ishin të pakët, ndërsa defektet pa numërim. Mësues Fiqo nxitonte për të rregulluar ndonjë televizor apo magnetofon. Ai si njohës i përkryer i fizikës, sidomos i rrymave të ulëta, i lidhur ngushtësisht me laboratorin, ishte bërë mjeshtër i ndreqjes së këtyre aparateve, madje mjaft i kërkuar nëpër familjet e fshatit. Edhe atëherë, ca më shumë sot, e vlerësoj, sepse pavarësisht mundimit e ndalimit nga oborrtarët e shtetit, ishte një gjetje e fisme për të siguruar pak të ardhura, në shtesë të buxhetit familjar. Rrallë shkëmbenim pak muhabet në këmbë, sepse shumicën e herëve vetëm përshëndeteshim kalimthi.

Vitet kalonin, por edhe nderimi për të shtohej, sepse vinin zëra nga kolegë, nxënës, prindër, fshatarë e qytetarë të Shijakut, që e vlerësonin këtë mësues plot dije dhe të përkushtuar ndaj shkollës, punës dhe sidomos nxënësve.

Të dy u kthyem me punë në Durrës, që në ditët e para të ndryshimit të sistemit, më 1992. Unë drejtor në shkollën 8-vjeçare “B. Curri”, në Plazh, ndërsa Fiqo emërohet punonjës pranë kabinetit pedagogjik të Durrësit. Aty së bashku me kolegun e tij Gani Meçe, mbulonin problemet e laboratorëve të fizikës në të gjitha shkollat e rrethit, kryesisht në ndihmë të mësuesit, sidomos të mësuesve të rinj. Një laborator i plotë dhe mjaft modern për kohën ishte vendosur në shkollës 8-vjeçare “Kushtrimi i lirisë”. E kisha vizituar disa herë për nevojat e shkollës sime.

Takoheshim rrallë, secili kishte andrallat e veta, por tashmë me gjuhë të zgjidhur, kujtonim ato vite plot mundim, përkushtim dhe idealizëm misionari, për t’i shërbyer nxënësit. Mbushja e kohës me punë, kishte qenë ngushëllimi dhe qetësuesi më i mirë në ato vite.

Më shumë u njohëm, kur pasi dolëm në pension, të dy punonim në dy shkolla private, po në Plazh, ai në Shkollën e Mesme “Kajtazi”, ndërsa unë në shkollën “Kasa”. Sot këto shkolla janë mbyllur. Fiqon, si mësues shumë i mirë, por tashmë edhe mik, e ftova të jepte disa orë matematikë në shkollën “Kasa”. E admiroja për kujtesën e fortë (Nuk e di, nëse janë të gjithë matematikanët të tillë), por me këtë mësues mund bisedoje lirshëm për fizikë, astronomi, histori e sidomos për letërsi. I pranishëm në takime të nxënësve me shkrimtarë të ftuar, ai merrte fjalën dhe nxënësit mrekulloheshin, kur dëgjonin mësuesin e matematikës, që adhuronte edhe letërsinë, veçanërisht poezinë. Ai me lehtësi mund të recitonte plot vargje nga Pushkini, Majakovski, Esenini, etj, etj. Mund të citonte thënie nga filozofët e lashtësisë, por edhe nga të kohëve moderne. Ishte adhurues i Kadaresë, njohës i veprës së tij, por admironte edhe Bilal Xhaferin, njëkohësisht edhe poetin Trifon Xhagjika, për vargjet e fuqishme dhe guximin e tepruar.

Jeta e profesorit të nderuar nuk ka qenë e lehtë, madje duhet thënë me shume mundime dhe përpjekje të pazakonta, zhgënjim dhe ngadhënjim për t’u shkolluar. Brumë i gatshëm për tregime, novela apo edhe romane, mbase edhe skica për lëndën e leximit letrar, për t’i treguar vogëlushëve se si mund të arrihet mbijetesa dhe suksesi, madje edhe kur pengesat janë të pakapërcyeshme. Nuk ishte e lehtë të ndeshesh me shtetin.

Një jetëshkrim të shkurtë të heroit tonë, natyrisht një përmbledhje, (Aq sa e lejon një libër historik), me data, vende, shkolla e institucione ku ka punuar, e gjejmë të pasqyruar në librin ““Një shekull në udhën e dijes”, Historiku i shkollës së ShënaVlashit”, të autorit Bajram Halil Gashi. Ndërsa unë me njohjen që kam, mendoj se jeta e tij më e plotë, ndahet në dy kohë:

Së pari: Përpjekje për shkollim, sepse mbante mbi shpinë përndjekjen politike të familjes, pavarësisht rezultateve të larta, si në shkollën 7-vjeçare, më pas në gjimnazin “29 Nëntori” të Shkodrës, ashtu edhe “Institutin e lartë pedagogjik” të Shkodrës, dega matematik-fizik. Sinqerisht, por me nota shakaje, ai thotë: – Ishte një lloj “Dhurate”, për të më thënë: “Boll të dhamë, tani mbylle gojën e mos bezdis njeri”. Nënkuptuar kështu, pasi shkova në dhjetor dhe, në muajin Janar fillonte sesioni i provimeve. Ç’ mund të bëja unë student, që nuk kisha ndjekur leksione për katër muajt…..!?”. Talenti fitoi mbi pengesat burokratike dhe politike. Vite më vonë mbaroi studimet e larta në  Universitetin “Luigj Gurakuqi”, Shkodër.

Së dyti: Puna si mësues në disa shkolla të rrethit të Durrësit, që nga fshati Draç i Ishmit, e me radhë, në Vrin, (ShënaVlash), Xhafzotaj, Sallmone, “Katër rrugët”, ‘”lidhja e Prizrenit”, etj, ku vazhdonte edhe detyrën e përgjegjësit të punës metodike të krejt zonës së Shijakut. Më pas emërohet në gjimnazin “16 Shtatori”, Shijak, ku shkëlqeu si mësues metodist në lëndën e fizikës, sidomos në vënien në punë të laboratorit, duke riparuar pajisjet e tij. Kjo punë për problemet e bazës materiale të laboratorit, u përgjithësua në disa artikuj të botuar në gazetën “Mësuesi”. Emri ndoqi emrin, sepse ishte gazeta më e madhe e vendit, “Zëri i popullit”, që më 15 korrik 1984, publikoi artikullin mbi nismën: “Të ruajmë, të mirëmbajmë, ta përdorim me efikasitet dhe ta riparojmë vetë bazën materiale”, nismë që u mbushte nga të gjithë mësuesit e fizikes në shkallë vendi. Nuk është pak ky vlerësim, për një mësues, sidomos me “Njollë” në biografi.

Duke mos ndjekur me fanatizëm renditjen, po vendos edhe disa vlerësime, të vogla në dukje por të rëndësishme për kohën dhe “Heroin” e këtij shkrimi:

Në vitin 1970, merr pjesë në diskutimin e tekstit të algjebrës kl. 7, një veprimtari e organizuar nga Ministria e Arsimit.

Si pjesë e formave nxitëse të kohës, më 1980, nga “Bashkimet Profesionale”, (sot sindikata), në të gjithë rrethin e Durrësit, u organizua anketa: “Mësuesi më i mirë i fizikës”. Puna me përkushtim dhe rezultatet, bënë që mësues Fiqo të zerë vendin e parë.

Më 1987, mbas eksperimentimit të tekstit Fizika IX, “Njohuri për elektronikën”, është i thirrur nga Ministria e Arsimit, të marrë pjesë në diskutimin përfundimtar.

Më 1987, dekorohet me medaljen “N. Frashëri”, kl. III-të.

Ajo që meriton të thuhet me zë të lartë është, se në të gjitha shkollat ku ka punuar është përpjekur, që nxënësit e talentuar të marrin pjesë në olimpiadat kombëtare të matematikës dhe fizikës. Nuk e teproj të them, se nuk ka përtuar që të bëjë konsultime me talentet apo nxënësit më të mirë. I donte, i vlerësonte dhe i ndihmonte të arrinin suksesin.

Ajo që më shtyu më shumë për të bërë këtë shkrim, është se duhen nxjerr në dritë vlerësimet për njeriun e punës, që ndjekin njëri-tjetrin, edhe pas vendosjes së demokracisë. Kështu, bie fjala, më 1997, për gati 8 muaj, çdo ditë marte, ora 20.30’, në “Shijak TV” është zhvilluar biseda e historikut të “Bombës bërthamore”. Kur e dëgjon të flasë për atë periudhë kohe, ndjehet vërtet i lumtur. Ishte magjia e ekranit të vogël dhe përgëzimet që merrte të nesërmen nga kolegët, ish nxënësit dhe miqtë e tij të shumtë. Ai shpaloste dijet e tij mbi këtë problem shkencor që pushtoi botën e asaj kohe, si pikënisje dhe për zbulime të tjera madhore. Unë i kam ndjekur me kërshëri dhe kënaqësi shumë nga këto emisione dhe më vinte mirë për mikun tonë, jo thjesht për dijet, por për oratorinë e përkryer, sepse fliste pa letër, vetëm me kujtesë të fortë.

Në viti 2003, del në pension, por me hapjen e shkollave jopublike, punësohet pranë tyre për disa vite me radhë. Ai nuk e pranonte t’i thërrisje pensionist, sepse ndjehej i fortë dhe plot energji për të qenë kurdoherë pranë nxënësve që kërkonin konsultime të avancuara.

Unë, në rolin e gazetarit, kam bërë disa artikuj për problemin e matematikës dhe mësuesit e Durrësit, publikuar kryesisht në gaztën “Mësuesi”, ku krahas mësuesve, Islam Alikaj, Murat Dervishi, Bardhyl Ballanca, Gjergj Frashëri, Agim Shehu (matematikani), Hilmi Begteshi, Gëzim Hoxha, Tor Çeta, Vera Nuredini, Minella Llufi, Xhavit Dashi, Vangjel Aleksi, Muzemil Osmani, Pertef Zgjanolli, Vasil Zhupa, etj, etj, “Steka të vjetra” të Durrësit, kam përmendur edhe emrin e këtij mësuesi të nderuar, Fiqiri Resuli. Gazeta “Mësuesi”. “Pse je plakur matematikë?”. Tiranë. 05, dhjetor, 2007. Dikujt i kam kushtuar edhe shkrime të veçanta, ndërsa me Fiqon, hasa në një mosdashje për një kohë tepër të zgjatur. Ishte një modesti e tepruar, nuk çuditem, por ja që kështu ndodh.

Këto të dhëna i “grabita” nga një bisedë gjoja e rastësishme, ku unë disa herë e ndërprisja duke i thënë: “Ke pasur një jetë tepër të vështirë dhe mjaft interesante, të guximit e durimit, të mbijetesës dhe suksesit: Pse nuk i shkruan këto kujtime, pasi kanë vlerë mjaft edukuese për nxënësit, pse jo edhe për mësuesit, që kanë pasion këtë profesion të vështirë, por të bukur”. Heshtja ishte kapaku, duke përsëritur fjalinë: “Gjëra të zakonshme, s’ besoj se kanë interes”……‼!?.

Nuk pretendoj se pasqyrova gjithçka nga jeta dhe përvoja e këtij mësuesi të thjeshtë e modest, që unë e quaj me plot gojë, “Misionar i dijes dhe edukimit”. Unë preka vetëm pak gjëra si më të dukshme, nga thesari i kujtimeve, mbresave, ndjesive, gëzimeve dhe trishtimeve, të një jete të trazuar por të fituar. Ai është vlerë e qytetarisë Durrsake.

Urime mësues, miku ynë i nderuar! Jetë, shëndet dhe mbarësi në vitet që vijnë!

 

Kadri Tarelli

Durrës. Vjeshta e parë, 2021.

blank

Arkiv: 11 vjet më parë ish kongresmeni Joe DioGuardi ishte zgjedhja e Republikanëve në garën për senator të SHBA

Rrjeti social Facebook kujton ngjarje të ndodhura vite më parë. 11 vjet më parë ish kongresmeni Joe DioGuardi lobisti absolut më i shquar në komunitetin shqiptar-amerikan do të fitonte garën brënda partisë republikane për të garuar për Senator. Ne e dimë rezultatin. Por nëse Joe DioGuardi nuk fitoi, ky është faji i shqiptarëve. Mjerisht nuk ka reflektime por vetëm një makutëri për t’u bërë të famshëm nga asgjëja. voal.ch po e sjell të plotë lajmin e 11 viteve më parë si më poshtë vijon:

“Në fjalimin e tij të fitores, Z. DioGuardi i pranoi vështirësitë me të cilat është përballur. “Ky është një shtet i vështirë që të fitojë një republikan konservator,” tha ai. Por ai shtoi: “Kohët kanë ndryshuar, njerëzit janë të zemëruar, ata janë të tërbuar, dhe ata duan ndryshim. Ne jemi në vendin e duhur dhe në kohën e duhur.”

“New York Times” njofton se Joseph J. DioGuardi, ish kongresmeni shqiptar nga Westchester County, është zgjedhja e republikanëve për t’u përballur me Senatoren Kirsten E. Gillibrand në zgjedhjet e nëntorit. Z. DioGuardi fitoi me rezultat të ngushtë, çpër çka analistët vlerësojnë sa seriozisht e kanë republikanët largimin e Zonjës Gillibrand nga Senati, e cila ka fituar deri tani me votat e centristëve. Rivali kryesor i Z. Dioguardi ishte ekonomisti David Malpass.

Në fjalimin e tij të fitores, Z. DioGuardi i pranoi vështirësitë me të cilat është përballur. “Ky është një shtet i vështirë që të fitojë një republikan konservator,” tha ai. Por ai shtoi: “Kohët kanë ndryshuar, njerëzit janë të zemëruar, ata janë të tërbuar, dhe ata duan ndryshim. Ne jemi në vendin e duhur dhe në kohën e duhur.”

Nisur nga shqetësimet ekonomike, të gjithë kandidatët bënë përpjekje të përqëndruara për të dhënë alternativat e tyre në këtë çështje. Z. DioGuardi theksoi gjithnjë besueshmërinë e tij si një financier i famshëm republikan.

(http://www.nytimes.com)

blank

5 shkrimtarë të famshëm toskanë, nga Dante tek Kolodi

Përktheu: Elida Buçpapaj

Toskana, djepi i Rilindjes, është e njohur në të gjithë botën për trashëgiminë e saj të madhe artistike dhe kulturore. Autorët toskanë që kanë ndryshuar përgjithmonë peizazhin letrar ndërkombëtar. Me këtë rast voal.ch po iu sjell 5 shkrimtarë të famshëm toskanë, nga Dante në Collodi

Ka disa emra në historinë e letërsisë që vijnë menjëherë në mendje kur bëhet fjalë për Toskanën si Petrarcha, Dante, Boccaccio … në këtë rajon të shkëlqyer që ka lindur disa nga autorët më të njohur në botë.

Dante Alighieri

 

I konsideruar si babai i gjuhës italiane, Dante Alighieri lindi në zemër të Firences në 1265. Ai u bë pjesë e Stilnovizmit. Një grup poetësh të rinj që krijuan shtigje të reja radikale në poezinë popullore. Në atë kohë, italishtja konsiderohej si gjuhë letrare më e ulët se latinishtja, por përdorimi i dialektit fiorentin nga Dante e ngriti statusin e saj dhe përfundimisht u bë italishtja standarde letrare.

Nga 1295, Dante u përfshi në mënyrë aktive në jetën politike të qytetit dhe mbajti rolin prestigjioz të një prej prijësve në moshën 36 vjeç. Sidoqoftë, ndërsa vizitoi Romën në 1302, ai u dënua me një gjobë prej 5,000 florinë për një seri akuzash të rreme (përfshirë shkëmbimin, zhvatjen dhe mashtrimin) pas një grindjeje të vazhdueshme politike dhe u internua nga qyteti.

Ai ishte i dashuruar me Beatrice Portinari, të cilën e përjetësoi në veprën e tij më të madhe, Komedia Hyjnore, një udhëtim alegorik në 14,233 vargje nëpër Ferr, Purgator dhe Parajsë.

Thuhet se Dante ishte frymëzuar për përshkrimin e tij të Ferrit nga Orrido di Botri, një kanion spektakolar pranë Lucca, të cilin ai e pa kur qëndroi në Montefegatesi, pas internimit të tij nga Firence.

La Vita Nuova është një tjetër vepër e madhe e Dantes, e cila i paraprin Komedisë Hyjnore, dhe është një përmbledhje e poezive lirike (sonete dhe këngë) me komente në prozë, me shumë referenca për dashurinë e tij për

Beatricen.

Dante vdiq nga malaria në 1321 pranë Ravenna, ku u varros.

 

Giovanni Boccaccio

 

Vepra më e famshme e Giovanni Boccaccio, The Decameron, është një koleksion me njëqind tregime të shkurtra dhe një nga veprat e para të prozës të shkruara në italishten vulgare.

I lindur në Certaldo ose Firence në 1313, Boccaccio ishte biri i një marrëdhënieje të paligjshme të tregtarit Boccaccino di Chellino.

I rritur nga babai i tij në Firence, ai u nis për në Napoli në 1327, ku filloi të interesohej për letërsinë, dhe veçanërisht për Danten.

Për shkak të problemeve ekonomike, Boccaccio u kthye në Firence në 1340 dhe u përqëndrua në krijimtarinë e tij letrare, duke punuar për “Commedia delle ninfe fiorentine”, një poemë alegorike-didaktike, dhe pas murtajës së vitit 1348, ai punoi në kryeveprën e tij, The Decameron, të vendosur në një vilë jashtë Firences në vitin 1348, ku dhjetë fiorentinë të rinj (shtatë gra dhe tre burra) u strehuan për të shpëtuar nga murtaja që po shkatërronte qytetin.

Vepra, e ndarë në 100 tregime të rrëfyera nga 10 zëra, dokumenton jetën në Toskanë në atë kohë dhe kishte një ndikim letrar ndërkombëtar, aq sa frymëzoi The Canterbury Tales të Geoffrey Chaucer.

 

Niccolo Machiavelli

 

Diplomati, filozofi dhe shkrimtari i Rilindjes Niccolò di Bernardo dei Machiavelli lindi në 3 maj 1469 në Firence. Duke punuar si diplomat në Republikën e Firences gjatë periudhës së mërgimit të familjes Medici, korrespondenca e tij personale ka një rëndësi të madhe për historianët dhe studiuesit. Në fakt ai ishte sekretar i Kancelarisë së Dytë të Republikës së Firences nga 1498 deri në 1512, ndërsa Medici ishin pa pushtet, duke siguruar kështu një vizion të rëndësishëm të peizazhit politik të asaj periudhe.

Kur familja Medici u kthye në pushtet në 1512, Machiavelli u pushua nga puna dhe u arrestua për pak kohë. Ai më vonë shkroi Princin, në 1513, vepra për të cilën ai është më i njohur, në të cilën ai shpjegon se si sjellja imorale, siç është përdorimi i mashtrimit dhe vrasja e të pafajshmëve, është normale dhe efektive në politikë. Për shkak të këtyre deklaratave, termi makiavelian është bërë sinonim i mashtrimit politik, i paskrupullt dhe realpolitik.
Shpesh i referuar si babai i filozofisë moderne politike dhe shkencës politike, Machiavelli gjithashtu shkroi komedi, këngë dhe poema.

Ai vdiq më 21 qershor 1527 në Firence.

 

Petrarca

 

Francesco Petrarca lindi në 20 korrik 1304 në Arezzo me prindër nga Incisa në Valdarno. Shtëpia e tyre  në via dell’Orto është sot një muze. Më vonë ata u transferuan në Pisa dhe më pas në Carpentras në Provence. Petrarka më pas studioi në Montpelier dhe Bolonjë, duke udhëtuar shumë dhe duke takuar shumë emra të njohur të asaj kohe, përfshirë Roberto d’Angiò, Cola di Rienzo, Visconti dhe Boccaccio.

Ai ishte një klerik dhe diplomat për Kishën dhe kjo i lejoi atij të udhëtonte dhe të vazhdonte studimet e tij për letërsinë e lashtë. Një dijetar dhe poet klasik i përkushtuar, ai konsiderohet babai i Humanizmit, lëvizja që hodhi themelet e Rilindjes. Ai konsiderohet gjithashtu një nga etërit e gjuhës moderne italiane.

Veprat e tij më të famshme i janë kushtuar Laurës, dashuria e tij e idealizuar për të cilën ai shkroi në ditarin intim të quajtur Il Canzoniere, i cili përmban 317 sonete por edhe në poezi të tilla si I Trionfi. Krijimi i tij në latinisht, Afrika, është një nga veprat e tij më të rëndësishme, një poemë epike për Luftën e Dytë Punike, por poezitë e tij  janë ato për të cilat ai mbahet mend më së shumti. Ai u kurorëzua si poet laureat në Romë në 1341, një titull shumë prestigjioz. Ai vdiq në moshën 69 vjeç në Arquà, në provincën e Padovës, në 1374 dhe u varros atje në kishën e Santa Maria Assunta.

 

Carlo Collodi

blank

blank

Carlo Lorenzini, i njohur më mirë me pseudonimin Carlo Collodi, lindi më 24 nëntor 1826 në via Taddea 21, në qendër të Firences. Ajo mori emrin Collodi nga fshati i vogël ku lindi nëna e tij dhe ku ai kaloi pjesën më të madhe të fëmijërisë. Shkrimtar, humorist dhe gazetar, ai është më i njohur për romanin e tij Aventurat e Pinokut i cili ka rrëmbyer zemrat e fëmijëve italianë (dhe më pas të fëmijëve në të gjithë botën) që kur u botua në 1883. Në Collodi, një vend pranë Pistoia, sot ndodhet një park tematik kushtuar shkrimtarit dhe personazheve të tij më të famshëm që nga viti 1956.

Lorenzini studioi në seminarin në Colle di Val d’Elsa nga 1837 deri në 1842, këtu ai mori frymëzim për kukullën e tij të famshme prej druri që ëndërronte të bëhej një djalë i vërtetë. Pasi la shkollën, ai përqafoi idetë liberale të Mazzinit dhe mori pjesë në betejën e Curtatone dhe Montanara në 1848. Pas kthimit në Firence, ai themeloi revistat humoristike dhe teatrale Il lampione dhe La scaramuccia, duke shkruar artikuj mbi politikën dhe kritikën letrare, gjithashtu skica satirike dhe histori si Macchiette në 1880 dhe Occhi e nasi në 1881.

I zhgënjyer nga politika italiane, ai iu drejtua letërsisë për fëmijë, fillimisht përktheu disa përralla franceze në italisht dhe më pas iu përkushtua krijimit të veprave të tilla si Giannettino në 1876, një seri botimesh pedagogjike ku eksploron bashkimin e Italisë. Kryevepra e tij, Aventurat e Pinokut, u botua në episode nga 1881 deri në 1883 në periodikun Giornale per i Bambini dhe është një nga librat më të suksesshëm të fëmijëve në botë.

Ai vdiq në Firence më 26 tetor 1890 dhe u varros në Varrezat Monumentale të Dyerve të Shenjta.

 

blank

VIDEO – IN MEMORIAM I PAVDEKSHMI PAULIN PREKA!

…se thojne masanej se e ka ba Dushi Tushin mlysh…te paperseritshmit Paulin Preka dhe Zyliha Miloti

blank

Çdo ditë e ka emnin: NANË…! – Nga Ramiz LUSHAJ

 

 

1.

Një nanë ka ndrrue jetë në Vuthaj të Plavë-Gucisë, me 24 të gushtit 2021, bash në ditën e lindjes së saj të 84-të. E thonë se këso vdekje me përkim dator ndodhin rrallë dhe vijnë vetëm për njerëzit e mirë, me shpirt të pastër, me botë të madhe. E, tuj e ditë se kjo nanë asht Shiqere Balidemaj-Gjonbalaj, e mora krejt për të vertetë aksiometrike, pasi ajo ishte e mbetet e tillë në jetë të jetëve.

E kishim në projektim që “Takimi i Plavë-Gucisë, 2021” e “Gazeta e Alpeve”, ta nderonin Shiqere Gjonbalaj me Çmimin e Lartë “Nanë Fisnike e Alpeve Shqiptare”, po katër aktivitivete nacionale në ato dy ditë tejet të ngarkuara e me miq të shumtë na e morën kohen përplot pa na lanë hapësirë për me shkue e ma ia dhanë atë Mirënjohje tek kulla e Rexhep Shpend Gjonbalajt, tek kulla e saj. Aty, ku edhe unë, dikur, ma heret, para disa vitesh, e kam pi një kafe ndeje, një gotë qumësht me fli e mjaltë. E sa do të doja që në Fjalën e Lamtumirës të sotme t’i përmendej edhe ky titull, (po, sidoqoftë, nuk muj e la pa e përmend edhe unë në media), të cilin e ka meritue vet me kohë me punërat e shembullin e saj, ia dhanë prej kaherit vet vuthjanët e plavë-guciasit e vendlindjes, si dhe në Amerikë e në Europë.

            E cka asht ajo ma e mendueshmja për mirë: e besonim me bindje të fortë se Nanë Shiqere Gjonbalaj ka me jetue gjatë, ka me e kapërcye dekaden e 9-të, e ka me u ba shekullore. Sikurse i vllau i saj, Rexhep Gali Balidemaj në Amerikë, që është 98 vjeç tuj fol pleqni e histori sikur të ishte në kuvend burrash në Martinaj, tuj ecë sikur të ishte ká shkon në selinë e OKB-së në Nju Jork, të cilit ia kam kushtimue dhe një poezi “Rexhep Gali Balidemaj, tek Statuja e Lirië”.

            Edhe unë fola me Nanë Shiqere Gjonbalaj kah fundi i korrikut 2021. Ishte koha kur po organizonim, me 1 gusht, në shtëpinë e kulturës në Vuthaj: “Takimin e Plavë-Gucisë, 2021” dhe, atëherit, kishte ndonjë ditë e disa orë/dite që ia merrja Esadit nga pushimet e verës, e- tashti, pasi na iku, po them – edhe nga Nana Shiqere!  E, pra, fola atë ditë korriku prej Tirane me Nanë Shiqere Gjonbalaj në Vuthaj: E kishte zanin Gërlë. E kishte Fjalën bjeshkë alpine.

Nuk vdesin nanat, o Esad! As nana e jote Shiqere, ajo Nanëmadhe. Nuk vdes kurrnji nanë, po vecanaraisht ato nana si Nanëmadhja Shiqere Gjonbalaj. Se nanat, nanëmëdhajat, që të mbajnë 9 muaj në barkun e vet, kur ikin nga kjo botë lartësohen në qiell e të yllësojnë në rrugën tande, vijnë e hyjnë në shpirtin tand për 900 vjet, për 9 mijë vjet e të bajën edhe ma të mirë, e të mbajnë edhe ma të fortë.

       Nuk vdesin nanat, o Esad, se çdo ditë e ka emnin: NANË…!

      

       2.

       Sot m’u kujtue diçka që kurrë nuk e dita përveti, në vetveten time: kush ishte i pari në Martinaj që e pagëzoi me emnin Shiqere, kush e thirri i pari në djep me emnin e jetës: Shiqere. Përndryshe, duhet thanë se ai paska ditë shumçka ardhmërie për këtë çikë të Martinajve, se në këtë emën paska pasë edhe diçka hyjnore, se emni i saj është CV-ja e saj kryefjalë, se Nanëmadhja Shiqere, sic e kishte emnin e vet e kishte dhe Fjalën, edhe Punën, edhe Zemrën, edhe Shpirtin, edhe Mikëpritjen e Humanizmin e saj.

Ajo ishte e mbetet një Nanë e Madhe, një Nanëmadhe, se i lindi e i rriti fëmijët e saj të mrekullueshëm, secili ma i mirë se tjetri, secili me emën të mirë e punëra të mira për veti e kombin: Edhe Fazlia. Edhe Zymeri. Edhe Esadi. Edhe Ismeti. Edhe Sulltanja. Edhe Drita e ndjerë, Drita e ylltaë, që iku shumë herët nga kjo botë: 23 vjeçare, tash mbi 35 vite). Ajo i ka lanë Pesë Yje. Dhe plot nipër e mbesa. Një yllnajë e madhe.

            Në koft se lypën poetë e poetesha ato do t’i gjesh si rrallkund në Vuthaj, në Alpet Shqiptare, sepse është vet natyra e mrekullueshme, me njerëzit e saj të mrekullueshëm, që i ban të tillë,  në çdo vllazni e fshat, në çdo shtëpi.

Një prej tyne asht edhe Shiqere Balidemaj-Gjonbalaj. Një poete elegjiane e pazakontë. Në zërin e krijimtarinë e saj qëndron e jashtëzakonshmja, e madhërishmja, tragjikja, heroikja. Ajo ishte një vajtore e rrallë. Shumë e rrallë. E përjetuar. E përjetësuar. E thotë një nga djemtë e çmuar të Kelmendit, një nga shpirtmirët e punëmëdhenjtë e Plavë-Gucisë, Kelmend Ahmetaj i Vuthajve, e thotë në ngushëllimin e tij vetjak e publik, se “Nënë Shiqerja ishte vajtorja e fundit e Plavë-Gucisë”, se ajo “ishte Nënë nga Buka sepse qindra herë hëngrëm bukë nga duart e saj”, se Ne- Vuthajt e Plavë-Gucia: “humbëm një nënë malësore punëtore e burrnore”.

Nanëmadhja Shiqere Balidemaj-Gjonbalaj me vajtimet e saj,me elegjitë e saj, ka hyrë dhe në filma e dokumentarë të regjisorit të madh shqiptar, Isa Qosaj, pedagog, laureat i disa çmimeve në festivale ndërkombëtare, si në Festivalin e Filmit në Kanë (Cannes, Francë), etj, që me filmin “Rojat e Mjegullës”, me fuqinë viziuale, guximin e trajtimin e vuajtjes së jashtëzakonshme të shqiptarëve në kohën e represionit tejet të madh komunist “e tronditi RSFJ”. Në dokumentarin e mirënjohur “Muzgu i trojeve Tona” të regjisorit Isa Qosaj ajo del në një video duke vajtur, ndërsa në një film të tij artistik me metrazh të gjatë ka një sekuencë vajtimi të Nanëmadhes Shiqere Gjonbalaj, ku ajo shfaqet me një vajtim, me një elegji të veçantë “Vajtimi i Emigrimit”, të cilën e këndon me shpirt vajtorje sepse edhe fëmijët e saj i ka mërgimtarë në Amerikë, se Ajo me të shoqin Rexhep Shpendi Gjonbalaj janë trojenik në Vuthaj, që e mbajnë derën e kullës hapë, që e mbajnë sofren e kulllës shtruar, që në oxhak del tym e në dritare ndizen dritat e (mbi)jetetës. Regjisori i madh Isa Qosaj nga Vuthajt, thotë se “më ka frymëzuar edhe Nënë Shiqerja”. E cila ishte e mbetet një Nanëmadhe e Plavë-Gucisë.

Tashti unë e kuptoj edhe ma shumë e ma mirë se si Esad Gjonbalaj ka arritë të jetë editor i portalit “Plava e Gucia Sot”, të jetë autor i  disa studimeve e dhjetra shkrimeve të ndryshme, të jetë kaq humanist, të arrjë të jetë edhe themelues e nja dy herë dhe President i Fondacionit Plavë-Guci në Amerikë. E ka dhe genetike nga Nanëmadhja Shiqere, e ka dhe në gene të trollit të vet, të fisit të vet, të krahinës së vet të Plavë-Gucisë.

E jashtëzakonshmja Nënëmadhja Shiqere Balidemaj-Gjonbalaj, në 2 nëntorin 2015, në Amerikë, në Institutin me renomene botërore të syve, në Cincinnati Eye Institute OH (Ohajo) sëbashku me djalin e saj, Esadin tonë, kryen një intervenim të planifikuar mjekësor. Asokohe, Nanëmadhja Shiqere Gjonbalaj, 79 vjeçare, kishte ardhë nga Vuthajt e Plavë-Gucisë, për t’i dhuruar djalit të saj qeliza të syrit të vet, apo, ndryshe, siç iu tha mjekëve të atyshëm “për djalin tim jap dhe frymën e fundit të jetës”. I shkëlqyer ishte dhe dr. Edward Holland, me famë botërore në lëmin e oftalmologjisë, të cilit ia pata kushtimue atëherit edhe një poezi mirënjohjeje.

Nanëmadhja Shiqere Balidemaj-Gjonbalaj është çikë e Martinaje e nuse në Vuthaj, është nga këto dy kështjellat shqiptare të mos-asimilimit në krahinën e sotme të Plavë-Gucisë, se edhe në dy kullat e saj- nga fëmijet e deri tek stërnipat- në Martinaj e në Vuthaj të gjithë flasin Shqip, ligjërojnë Shqip, jetojnë Shqiptarisht. Dy bashkësitë Vuthaj e Martinaj janë dy fshatra të mëdha në Malin e Zi ku ende frymohet Shqip, ku në të gjithë territorin e tyre gjeofizik e administrativ jetojnë vetëm shqiptarë, se këto treva shqiptare kanë pasë e kanë Nënëmëdhaja si Shiqere Balidemaj-Gjonbalaj.

Sot, ndjesë, Rexhep Shpendi i Gjonbalajve, edhe ju:- Esad, Fazli, Zymer, Ismet e Sulltane,  edhe ju nipër e mbesa, stërnipër e stërmbesa, sepse nuk mujta me ardhë nga Tirana në Vuthaj në këtë Ditë Lamtumire të 25 Gushtit 2021 për Njeriun Tuaj të Shtrenjtë! Po, siç po e shihni edhe vet, sot,  pikërisht sot, erdhi tek unë, edhe këtu në Tiranë, Nanëmadhja Shiqere Balidemaj-Gjonbalaj dhe u ba pjesë e këtij shkrimi përkushtimor, u ba kryefjala, prologu e epilogu i këtij shkrimi rasti, sepse Nana të Mëdha të Kështjellave Shqiptare si Vuthajt e Martinajt, se Nanëmëdhaja si Shiqere Balidemaj-Gjonbalaj nuk vdesin kurrë, jetojnë gjatë, jetojnë përgjithmonë.

 

E, në përmbyllje të shkrimit tim, po ta them, prapë: Nuk vdesin nanat, o Esad, se çdo ditë e ka emnin: NANË…!

 

Tiranë, 25 gusht 2021


blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
blank
Send this to a friend