VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

CIA: Më 1990 Alia luftonte ende për pushtet, ja si nis eksodi dhe tentativat e regjimit për të ndalur mësymjet e qytetarëve drejt ambasadave

By | January 25, 2018
blank

Komentet

blank

SHQIPNIA DHE “BALTA” KOMUNISTE – Nga Fritz RADOVANI

2021 “RIKTHIMI” I QEVERISJES KOMUNISTE …

Mos e harroni kangën “Dalëngadalë po vjen behari…”, besoj ju kujtohet!

Rinia per’si e ka fillue, edhe ajo do ta mësojnë shumë shpejtë!

“Rilindja” komuniste na sjellë shumë kujtime! Nder ma të vjetrat e asaj kohë janë votimet e vitit 1945…Sejfullah Maleshova u pat kujdesë atëherë me porosi të tiranit Ever Hoxha, me formue edhe disa parti tjera, që nuk e besoj se i keni harrue? Ka ardhë edhe në Shkoder në Shkurt të 1945…

Edhe në Tiranë vuni disa rregulla… Me të cilat çoi në plumb shumicen nga organizatorët e atyne partive ashtusi në Shkoder, të gjithë Ata që u bashkuen me Organizaten “Bashkimi Shqiptar”, drejtue nga Mark Çuni.

Nuk ia uroj atë perfundim kryetarit PD Lulzim Basha, po tue dijtë se në asnjë vend të Botës “Partia komuniste”, nuk ka lejue as me u formue një Parti tjeter, ku mendojnë me dalë në dritë Shqiptarët me Ju o Lulzim?… Atëherë, a duhet të dyshojmë tek pilivanlleqet e fillueme nga Edi Rama, që në vitin 1990, kur me “divocionin” e pashoq u ndoll në Rrëmaji, me dt. 11 Nandor 1990, kur Don Simon Jubani, tha Meshen e Parë, dhe mbas pak vitesh “erdhi me formue edhe Parti Demokristjane”, besoj e kujton?!

Vertetë kanë ndryshue kohët, po jo “komunistët e rilindur”, të cilët nuk munden me lanë “tokat e mbulueme në baltë, pa kultivue drogen!!” dhe, aq ma keq me hjekë dorë nga korrupsioni, me të cilin po fitojnë miljona!!

Më vjen shumë keq per Rininë Shqiptare, që tue mendue me shpetue të pakten lëkuren, po lenë Atdheun e bahet skllave e vorfnisë perjetshme!

Shka bajnë Ata Europjan: A po vetem hanë fiq’ e kastraveca të freskët?!

            Melbourne, 15 Qershor 2021.

blank

Si vdiq nga torturat në hetuesi Abdul Bani, roja personale e Islam Radovickës – Nga Enver Memishaj

Komunistët vendosën të lanin duart me kundërshtarët e tyre, kështu Sigurimi i Shtetit me urdhër të Enver Hoxhës kompozoi, krijoi grupe deputetësh që duheshin pushkatuar.

Grupit i parë i deputetëve, gjykohej e dënohej në vitin 1947. Një prej proçeseve më mizore dhe më të llahtarshme që ishte parë deri në ato çaste. Gjykata e Lartë me vendimin nr. 187, datë 27. 9. 1947: “…Për veprën e tradhtisë së lartë për rrëzimin e shtetit demokratik shqiptar…” Dënoi me vdekje me pushkatim: Selaudin Toto, Irfan Majuni, Enver Sazani, sheh Ibrahim Karbunara, Hysen Shehu, Agathokli Zhitoni, Abdyl Kokoshi, Selim Kokalari, Beqir Çela, Mehmet Prishtina, Paolo Sogioti, Tefik Delialliasi, Pertef Karagjozi, Shefqet Beja, Sulo Klosi. Shumë të tjerë u dënuan me burgime të rënda.

Grupi i dytë i deputetëve u dënua në vitin 1948. Kjo dosje ndonëse shtrihet përtej deputetëve ka në qëndër të saj Riza Danin, politikanin më me përvojë në politikën aktive që në vitet ‘20.

Ky gjyq i deputetëve u zhvillua i mbështetur në një ansambël akuzash që kishin një synim: asgjesimin e tyre nga jeta politike por edhe eleminimin fizik.

Me këtë gjyq përfundon faza e parë e asgjesimit të kundërshtarëve politikë brënda Frontit të cilët paraqitën pikëpamje demokratike perëndimore në Asamblenë Kushtetonjëse dhe në institucionet që ata drejtuan si Riza Dani dhe Kostë Boshnjaku.

Procesi ndaj grupit të dytë të deputetëve filloi më 31 dhjetor 1947 dhe u mbyll më 22 janar 1948. Mbahet mend si një proçes në të cilin nuk dolën prova dhe se “organizatën” që kishin krijuar të pandehurit e njohën vetëm në sallën e gjyqit.

Në dallim nga grupi i parë, grupi i dyti nuk u fotografua dhe nuk u incizua.

Nga ky grup:

U dënuan me vdekje dhe u pushkatuan 7 vetë: Deputeti Riza Dani, 63 vjeç,nga Shkodëra, Deputet Faik Shehu, 48 vjeç, nga Peshkopia, Deputet Islam Radovicka 49 vjeç, kolonel, nga Skrapari, tregëtari Syrja Selfo 35 vjeç, nga Gjirokastëra, mjeku Uan Filipi 47 vjeç, nga Fieri, juristi Hilmi Hysi, 35 vjeç nga Vërzhezha e Skraparit.

U dënuan me burgim të përjetshëm 6 vetë ndër ta deputeti komunist Kostandin Boshnjaku, n/kolonel Mestan Ujaniku, qe bujk, kaçak, themelues dhe komandant i çetës “Plakë” të Skraparit, etj. U dënuan me 20 vjet burg 4 vetë dhe 2 vetë me 15 vjet burg.

Shumë vetë nga ky grup vdiqën nga torturat gjatë hetuesisë si Paulin Pali, Myzafer Pipa, Ferit Hysenbegasi, vëllai i Isuf Hysenbegasit…etj.

Demir Kallarati dhe Mestan Ujaniku vdiqën në burg në vitin 1948 nga torturat çnjerzore, urija dhe mungesae barnave. Jurist Hivzi Kokalari do të vdiste në burgun e Burrelit në dhjetor të 1962. Adem Beli u lirua nga burgu më 1954, por nga torturat mbeti sakat, ulok, gjithë jetën.

*       *      *

Duhet theksuar se grupit të deputetëve iu bashkangjiteshin shumë të tjerë që nuk ishin deputetë, pa prova dhe fakte, por pavarësisht pafajsisë së tyre ata do të dënoheshin së bashku me deputetët, sepse komunistët i konsideronin kundërsharë të rezikshëm të tyre. Një ndër ta që iu bashkangjit grupit të dytë të deputetëve ishte edhe Abdul Bani nga Vlora.

Abdul Bani ishte roja personale i kolonel Islam Radovickës, ish deputet, vjeç 49. Radovicka kishte lindur në Radovickë të Skraparit dhe banues në Tiranë. Kishte kryer studimet në Akademinë Ushtarake në Itali, bir i një familje të njohur patriotike. Ishte internuar nga pushtuesit italian në ishullin Ustika së bashku me të vëllain Kasemin, ish-deputet në parlamentin e Nolit më 1924. Pas

kapitullimit të Italisë Radovicka arrin në Shqipëri dhe në vitin 1943 inkuadrohet në radhët e Lëvizjes Nacionalçlirimtare, dy herë i plagosur gjatë luftës. U gradua si Komandant i Zonës I Operative si dhe Komandant i Divizionit të Tretë, dhe së fundi shef i Seksionit Operativë në Komandën e Përgjithshme me gradën e kolonelit, anëtar i Shtabit të Përgjithshëm të Frontit, deputet i Legjislaturës së parë për krahinën e Konispolit. Arrestohet në mars të vitit 1947, dënohet me vdekje me pushkatim dhe pushkatohet.

Duke qenë se në ngarkim të Radovickës nuk kishte prova juridike, Sigurimi arrestoi edhe rojën personale Abdul Banin me qëllim që të nxirrte nga ai prova kundër Islam Radovickës.

Abdul Bani kishte marrë pjesë në Lëvizjen Nacionalçlirimtare që në vitin 1943. U arrestua pa asnjë provë , për t’i nxjerrë ndonjë informacion mbi Islam Radovickën. (“Fjalor Enciklopedik i Viktimave të Terrorit Komunist”, Tiranë, Vëll. I, A – Ç, f. 151)

Gjatë hetuesisë Abdul Bani u torturua barbarisht, duke mohuar akuzat që i bëheshin ish shefit të tij për tradhëti ndaj atdheut.

Po japim të plotë informacionin që ka hartuar gjeneral Patrit Hakani me cilësinë e zëvëndës drejtorit të hëtuesisë:

“Sekret” E përherëshme.         Tiranë, më 18.8.1971.

Informacion mbi Avdul Beqir Banin

Avdul Beqir Bani, ka lindur në qytetin e Vlorës, nga shtes e mesme (kasap). Ka marrë pjesë me lëvizjen qysh në fillim të vitit 1943 dhe në shtëtor të këtij viti ka dalë partizan pa u shkëputur gjatë gjithë periudhës së luftës.

Pas çlirimit është caktuar roje personale i Islam Radovickës. Ka vdekur në dhomat e paraburgimit në vitin 1947 në Tiranë.

Të dhënat rreth arrestimit dhe vdekjes së tij janë grumbulluar vetëm nga shokët, Stravri Xhara dhe Llambi Peçini ish hetuesit e tij, dhe dr. Ibrahim Dervishi, që në atë kohë është marrë me kontrollin mjeksor të të paraburgosurve në Tiranë, sepse në arkivat e Ministrisë së Punëve të Brendshme, Gjykatës së Lartë dhe në atë të Ministrisë së Mbrojtes Popullore nuk u gjet asnjë material për të.

Në vitin 1947 është arrestuar nga Dega e Sigurimit të Ushtrisë me sa mbahet mend nga hetuesi i tij Stavri Xhara dhe Llambi Peçini, del se bazë për arrestimin e tij ka qenë nevoja për të vërtetuar lidhjet e Islam Radovickës me anëtarët e grupit të deputetëve tradhëtarë.

Nëse ka patuar mateiale në ngarkim të tij para se të arrestohej. Kjo nuk konkretizohej fare. Gjatë hetuesisë, sipas shokut Stavri Xhara, del se ai ka pranuar se “Islami e kish llafosur për ndryshimin e situatës dhe ndërhyrjen anglo- amerikane në Shqipëri dhe i kish treguar për një organizim që po bëhesh për kundra pushtetit nga elementët e goditur nga pushteti popullor”

Shoku Stavri Xhara nuk e konkretizon nëse Abdul Bani të kishte kuptuar që Islam Radovicka punonte për kundra pushtetit. Po kështu edhe shoku Llambi Peçini pohon se “nuk rezultoi që Abdul Bani të kishte dijeni mbi organizatën etj, veprime armiqsore, veç disa bisedave për pakënaqësi dhe për ndryshimin e situatës që kishte dëgjuar nga Islam Radovicka”.

Doktor Ibrahim Dervishi thotë se kur e ka vizituar si të sëmurë në dhomat e paraburgimit e ka parë që vuante nga plagë të krijuara nga keqtrajtimi e tortura.

Pas vdekjes nuk është vizituar më nga Ibrahim Dervishi.

Në bazë të raportit që lëshuan mjekët, pas vdekjes rezulton se vdekja e tij qe shkaktuar nga T.B.C. (sipas shokut shokut Stavri Xhara).

Duke marrë parasysh aktivitetin e tij të pastër në Luftën Nacionalçlirimtare, pozitën e tij shoqërore dhe përgatiten e tij ideo – politike, sillet bindje se nuk ka patur vend për të dyshuar që Abdul Bani të

kishte shkas që të vepronte për kundër pushtetit popullor, nga ana tjetër meqënëse gjatë hetuesisë nuk është provuar asgjë me rëndësi që të formonte krim për veprimtari armiqësore, arrijmë në konkluzionin se:

Abdul Beqir Bani nga Vlora, vdekur në dhomat e paraburgimit në Tiranë në vitjn 1947, nuk duhet të konsoderohet element armik. ZV. DREJTORI /Petrit Hakani/ “

Pas leximit të këtj mateiali na lind pyetja se përse u bënë këto hetime dhe u përgatit ky informacion? Përgjiegjen e kësaj pyetje e marrim nga një shënim me dorë që është bërë në fund të informacionit: “Ky informacion u bë me porosi të shokut Ministër i cili do ta dërgoi në destinacionin e kërkuar. Nuri Çakërri, 1.9.1971”

Po cili ishte destinacioni i kërkuar?

Edhe përgjiegjen e kësaj pyetje e marrim vesh nga një shënim me dorë: “ 1. Shokut Leka Shkurti në

K.Q. të P.P.Sh., me shënimin bashkangjitur, një shënim i shokut Stavri Xhara dhe një i Nuri Çakërrit.  2. Në arkiv të M.P.B. Dosjen e Islam Radovickës”.

Ja dhe shënimi i Nuri Çakërrit:

Shoku Stavri Xhara u pyet se kush ka qenë doktori që e ka vizituar para dhe mbas vdekjes. U përgjigj me nervozizëm që nuk e mbaj mend mbas 27 vjetësh!

Shoku Nesti Saraçi u pyet dhe tha që për Avdul Banin, rreth vdekjes së tij nuk di gjë, sepse ia dorëzova Stavri Xharës para dy javëve se ai të vdiste.

Shoku Ibrahim Dervishi u pyet dhe i kujtohej mirë Avdul Bani. Tha se gjatë kohës në hetuesi e ka vizituar si gjithë të tjerët. Gjendja fizike e tij ka qenë e dobët, ka qenë i vrarë me plagë nga torturat e asaj kohe. Nuk i kujtohej ndonjë diagnozë sëmundje sepse ata vetëm vizitoheshin, nuk u beheshin analiza mjeksore. Mbasi ka vdekur nuk e ka vizituar, d.m.th. e ka vizituar të gjallë dhe jo të vdekur. Tiranë, më 29.6.1971   Nuri Çakërri”

Më tutje Nuri Çakërri shënon me shkrim dore: “Me porosi të shokut Feçor dhënë nëpërmjet shokut Pilo, ky informacion iu dërgua Komitetit Qëndror të P.P.SH., shokut Leka Shkurti, pa firmë dhe pa konkluzion që jep zv. drejtori sh. Petrit Hakani. Nuri Çakërri. 3.9.71”

Siç del nga ky shënim i Nuri Çakërrit Komitetit Qëndror i janë dërguar dy informacione nga dy organe të ndryshme të Ministrisë së Brendëshme. (Arkivi M.P.B.)

Për fundin tragjik të Abdul Banit ka botuar një dokument edhe Dashnor Kaloçi: “Që nga nëntori i  vitit 1948-të kur Enver Hoxha filloi goditjen ndaj Koci Xoxes në Kongresin e parë të PKSH-së e në muajit në vijim deri sa ai doli në gjyq në majin e vitit 1949-të, me porosi direkt të Enverit, nga Ministria e Brendëshme dhe kryesisht Drejtoria e Sigurimit të Shtetit, u morrën një numër i madh dosjesh sekrete të cilat u dërguan në kabinetin e tij në Komitetin Qëndror të PKSH-së.

Në ato dosje që i përkisnin një periudhe kohore katër vjeçare (1945-1948) kishte dokumente me proces- verbale, relacione, raporte, informacione, letra të ndryshme etj, të cilat kishin të bënin kryesisht me veprimtarinë dhe punën e ish-Ministrit të Brendshëm, gjeneral-leitnant, Koci Xoxes, i cili ndodhej në procesin hetimore në qelitë e Burgut të vjetër të Tiranës…

Abdyl Bani, nga Vlora i cili ka qenë prapa Islam Radovickës. Asht arrestue me qëllim që të nxirrej diçka rreth aktivitetit të Islamit si dhe për shkak se implikohej në procesin e hajdutit Adem Çoku si nxitës i këtij për vjedhje dhe arratisje.

Gjatë hetuesisë nuk ka deponuar asgjë qoftë për Islamin dhe qoftë për Ademin dhe as për veten e tij, sado që është torturuar nga një ish-kapterr dhe mbajtje në presion (pa gjumë, pa bukë, në këmbë nga një n/toger).

Mbas një dite që është torturuar nga kapterri, ka vdek. Simbas raportit që ka lëshue dr. Ibrahim Dervishi, rezulton se ky ka qenë T.B.C në shkallën e fundit e sigurisht për vdekjen ja kanë shpejtuar torturat e jeta e keqe në birucë. Po atë natë (natën pa e parë njeri, asht varros nga toger Zydi Aga në bregun e lumit ku

varroseshin armiqtë e popullit. Kufoma para se të varrosej nuk ka qenë dërgue në garnizon siç thuhet në letër. Vëndin ekzakt të varrimit të tij e di toger Zydi Aga.

Në lidhje me çështjen e këtij, kapiten i I Stavri Xhara, mbas Kongresit të I të P.K.Sh. ka përpiluar një relacion të hollësishëm i cili u paraqit ose në Komitetin Qëndror ose në Prokurorinë Ushtarake. M a j o r (Zymer Jerina)

Shoku Tuk! Po ju dërgoj informatën që i kini kërkuar kol. Kadriut me anën e sekretarit. Ndoshta s’janë të plota, por tash për tash, këto kemi. 22.12.’49”. (Dashnor Kaloçi, gazeta “TemA”Tiranë, dt.18 gusht 2018) Sido qoftë ky artikull vlen për të konfirmuar një krim më shumë të regjimit komunist, vlen për familjarët të cilët kanë të drejtë të dinë të vërtetën dhe të kërkojnë dëmshpërblim moral dhe material, se po kërkojnë në Amerikë dëmshpërblim për skllevërit e vitit 1700.

blank

Dosja sekrete me survejimet- “Aleksandër Kondo shprehet: Hë mo, a do t’i rrisë rrogat si Sekretari i I-rë i Partisë apo….”?!

Dashnor Kaloçi

Publikohet historia e panjohur e Aleksandër Kondos, legjendës së peshëngritjes shqiptare që humbi jetën në moshën 27 vjeçare në rrethana tragjike dhe ende të pazbardhura plotësisht, gjatë një aksidenti automobilistik në Quens New York të SHBA-ve, ku ishte vendosur si emigrant politik pas arratisjes nga Shqipëria në majin e vitit 1985, duke qëndruar në Jugosllavinë e asaj kohe, pas kthimit të ekipit kombëtar nga Kampionati Europian i Peshëngritjes që ishte zhvilluar ato ditë në Poloni. Dosja e plotë voluminoze e ish-Sigurimit të Shtetit në ngarkim të Aleksandër Kondos, e deklasifikuar prej Autoritetit për Informim të Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, ku ndodhen me qindra faqe që i përkasin periudhës nga viti 1981 kur filloi ndjekja operative dhe survejimi i rregullt ndaj tij nga ana e shërbimeve sekrete të regjimit komunist, e deri në vitin 1987, kur ajo dosje ua arshivua përfundimisht, pas vdekjes së tij tragjike.

Në Tiranën e fillim viteve ’80-të, jo vetëm për sportdashësit e shumtë por edhe më gjerë tek të rinjtë e kryeqytetit shqiptar, ra në sy dhe spikati një djalosh i ri asokohe në moshën 20 vjeçare, si për portretin e fizikun e tij, ashtu dhe për pamjen e jashtme, me veshjet e modës dhe në në krah qafë hedhur çantën e sportit, e në supin tjetër një radio-magnetofon të madh, që ai i sillte nga jashtë shtetit, kur dilte me ekipin kombëtar të peshëngritjes në aktivitet ndërkombëtare. Ai ishte Aleksandër Kondo, pjesëtar i ekipit të peshëngritjes “Dinamo” të Ministrisë së Punëve të Brendshme (ku asokohe shërbente si ushtaraku i lartë në Gardën e Republikës, edhe i ati i tij), dhe gjithashtu i ekipit kombëtar, i cili në ato kohë, falë edhe vlerësimit dhe trajtimit të diferencuar që i bënte regjimi komunist në fuqi disa sporteve të rënda, kishte arritur rezultate të larta edhe në arenën ndërkombëtare.

 

Emri i Aleksandër Kondos si sportist filloi të bëhej gjithnjë dhe më i njohur, sidomos pas rezultateve të tij të larta të arritura në vitin 1984, në Pallatin e Sportit “Partizani” të kryeqytetit, kur ai fiksoi shifrat 200 kg. (në stilin e shtytjes) duke elektrizuar mijra sportdashës, (atë ditë më shumë spektatorë ishin jashtë pallatit të sportit se sa brenda tij), të cilët nën duartrokitjet e shumta, nuk largoheshin nga sheshi para pallatit, pa e parë nga afër atë djalosh, që i kishte mahnitur me rezultatet dhe performancën e tij. Që nga ajo kohë, Sandër Kondo, pothuaj u kthye në një mit në Tiranë dhe Shqipërinë e asaj kohe, pasi rezultatet e tij erdhën gjithnjë e në ngritje, jo vetëm në kampionatet kombëtare, por edhe në arenën ndërkombëtare ku ai vazhdimisht kishte rezultate të larta.

Por shumë e shumë më tepër nga kjo periudhë kohe kur Sandër Kondo, ishte në kulmin e karrierës, emri i tij u bë edhe më i njohur dhe filloi të diskutohej në mbarë vendin, në fundin e majit të vitit 1985, kur gjatë një aktiviteti ndërkombëtar në kuadrin e Kampionatit Europian të Peshëngritjes që zhvillohej në Varshavë të Polonisë, (ku ai ngriti 210 kg.), Kondo nuk u kthye më në Shqipëri, por së bashku me shokun e tij të ekipit, shkodranin Xhelal Sukniqin, nga Mali Zi shkuan në Beograd, në pritje për të fituar azilin politik për në SHBA-ve.

Ngjarja e arratisjes së dy sportistëve shqiptarë bëri bujë të madhe jo vetëm për shkak të emrit dhe famës së madhe që kishte Aleksandër Kondo asokohe, por edhe për shkak se ajo ngjarje u bë objekt “sherri” në mes Shqipërisë dhe Jugosllavisë, pasi Tirana zyrtare asokohe akuzoi hapur publikisht (në gazetën “Zëri i Popullit”), autoritetet jugosllave, duke thënë se dy sportistët shqiptarë ishin rrëmbyer prej shërbimeve sekrete jugosllave (UDB-së) dhe kërkoi kthimin e tyre në atdhe.

Por ai pretendim i Tiranës zyrtare, nuk kishte asgjë të vërtetë, pasi Kondo dhe Sukniqi e përgënjeshtruan atë gjë në takimin që u bë në Beograd, në mes përfaqsuesve të ambasadës shqiptare dhe Ministrisë së Punëve të Jashtme të saj, e palës jugosllave, ku Sandër Kondo, pasi shau mbarë e prapë regjimin komunist të Enver Hoxhës, tentoi të godiste me tavëll duhani edhe diplomatin shqiptar, që ngulte këmbë se ai duhej të kthehej në Shqipëri, ku e priste familja dhe gjithë shoqëria.

Pas kësaj, Sandër Kondo dhe Xhelal Sukniqi fituan azilin politik për në SHBA-ve, ku Sukniqi ndodhet akoma, ndërsa Kondo, humbi jetën në një aksident automobilistik, më 1 maj të vitit 1987, (gjithnjë sipas versionit zyrtar të regjimit komunist të asaj kohe), dhe eshtrat e tij u kthyen në Shqipëri në vitin 2003.

Të gjitha këto tashmë janë të njohura prej vitesh, pasi për Aleksandër Kondon si legjenda e peshëngritjes shqiptare është shkruar shumë dhe babai i tij, Vangjel Kondo, ka dhënë disa intervista si në median e shkruar dhe vizive, madje janë bërë dhe disa dokumentarë televizivë, për të gjithë jetën dhe historinë e tij, deri ditën që u nda nga kjo jetë. Por përsëri, “Çështja Aleksanër Kondo”, ende nuk është zbardhur plotësisht, sidomos ajo pjesë që ka të bëjë me vdekjen e tij tragjike e cila vazhdon të mbetet e mbuluar me mister, si dhe survejimin që i është bërë atij nga ana e Sigurimit të Shtetit Shqiptar dhe segmenteve të tij që në vitin 1981, gjë e cila u bë publike për herë të parë nga ana e Autoritetit për Informim të Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, e drejtuar nga znj. Gentjana Mara Sula, e cila në vitin 2018, i dorëzi dosjen familjes Kondo, apo më saktë babait të tij, Vangjel Kondo.

Në atë dosje që z. Vangjel Kondo i’a ka besuar eksluzivisht për botim Memorie.al, hidhet dritë dhe bëhet e ditur, vlerësimi, trajtimi dhe i gjithë survejimi e përndjekja, që i është bërë asokohe nga ana e regjimit komunist të Enver Hoxhës, një prej sportistëve më në zë të Shqipërisë, siç ishte Aleksandër Kondo, i cili ishte mjaft i njohur edhe në arenën ndërkombëtare. Nisur edhe nga ky fakt, Memorie.al do e publikoj të plotë dosjen në fjalë (me faksimilet përkatëse), në disa numra.

VJIM

Dokumenti sekret në kartotekën e Sigurimit të Shtetit me listën e bashkëpunëtorëve që ndiqnin dhe survejonin Aleksandër Kondon dhe lista e familjarëve, që mund të ndiqeshin për kontrollin e tij

Sekret

Fleta e kontrollit në kartotekë

Lutemi të kontrolloni dhe na njoftoni nëse figuron i regjistruar në evidencën operative personi i poshtë shënuar

Mbiemri – Kondo

Emri – Aleksandër

Atësia – Vangjel

Datëlindja – 1960

Vendlindja – Fier

Vendbanimi – L. 1, Rr. Haxhi Sufa, P. 2,

Uzina – elektromekanike,

Profesioni – Punëtor,

Kombësia – Shqiptare, Shtetësia – Shqiptare

Puntori Operativ

O. F.

Tiranë më 10.5.1984

Ju njoftojmë se personi i kërkuar nga ju ka të dhëna P. op.

O.F.

Datë 11.5.1984

Lista e B.p. që e kanë pasur dhe e kanë në lidhje

“Studenti”

“I penduari”

“Dinamo”

“Shqiponja”

Lista e p.op. që drejtojnë B.P. ose njihen me materialet e dosjes.

F. Z.

Lista e lidhjeve familjare miqësore dhe shoqërore me interes operativ

Vangjel Nisi Kondo, babai, është përjashtuar nga Partia dhe ka dalë në lirim si officer.

Antigoni Gjergj Kondo, nëna.

Dhimitraq Vangjel Kondo, vëllai, njeri i çrregullt.

Roland Vangjel Kondo, vëllai, njeri korrekt.

Florika Vangjel Kondo, motra, i mire.

Lindita Vangjel Kondo, motra, i mire.

Valentina Vangjel Kondo, motra.

Lista e personave që implikohen në veprimtarinë e objektit

Xhelal Sukniqi, i arratisur

Korespondenca e Drejtorisë së Sigurimit të Shtetit me Hetuesinë e Përgjithshme, për Aleksandër Kondon e Xhelal Sukniqin

MINISTRIA E PUNËVE TË BRËNDSHME

Fondi: DREJTORIA I SIG.SHTETIT

Sektori: DEGA I

Model 7

Viti 1985

Dosja Nr. 85

Titulli i dosjes: KORRESPONDENCË MIDIS MPB DHE HETUESISË SË PËRGJITHSHME PËR ALEKSANDËR KONDON DHE XHELAL SUKNIQIN QË REFUZUAN TË KTHEHEN NË ATDHE.

Ka filluar më 6.6.1985

Ka mbaruar më 4.6.1985

REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË

MINISTRIA E PUNËVE TË BRËNDSHME

DREJTORIA E PARË

Nr. 4227

Sekret

Ekzemplar Nr. 2

Tiranë më 6.6.1985

Lënda: Për Aleksandër Kondon dhe Xhelal Sukniqin

HETUESISË SË PËRGJITHSHME

TIRANË

Më poshtë po japim disa të dhëna biografike, për të përmendurit në lëndë:

Aleksandër Kondo, i biri i Vangjelit, i lindur në Fier në vitin 1960 dhe me banim në Tiranë, i padënuar, i paorganizuar në parti, i fejuar me kombësi dhe shtetësi shqiptare, me punë polic në Drejtorinë e Punëve të Brendshme Tiranë. I sipërpërmenduri rrjedh nga një familje me të kaluar të mirë moralo-politike. Babai i tij është oficer në organet e Ministrisë së Punëve të Brendshme dhe AP. Të tillë janë xhaxhai dhe burri i motrës. Të dënuar, të arratisur jashtë shtetit dhe internuar, nga rrethi i tij familjar dhe miqësor, nuk ka. Mbështetur më sipër për Aleksandër Kondon, është dhënë disa herë mendim pozitiv, dhe është lejuar të dalë 8 herë jashtë shtetit, me ekipin kombëtar të peshëngritjes.
Xhelal Sukniqi, i biri i Nuhit, i datëlindjes 1961, lindur në Shkodër dhe me banim po aty, me arsim të mesëm të pambaruar, punëtor, i padënuar, i paorganizuar në parti, me kombësi e shtetësi shqiptare, me punë në Uzinën e Telit në Shkodër. Xhelal Sukniqi, rrjedh nga një familje me të kaluar të mirë moralo-politike. Dy vëllezërit, motra, dy kunetërit, dhe disa kushërinj të parë, janë antar të PPSH-së. Nga rrethi i tij familjar e miqësor, nuk ka, të arratisur jashtë shtetit, të pushkatuar, të dënuar, apo internuar, me përjashtim të dajës së tij Nuh Lika, i cili ka qenë dënuar për agjitacion e propagandë, dhe që ka vdekur në vitin 1983. Mbështetur sa sipër, për Xhelal Sukniqin, është dhënë 5 herë mendim pozitiv për të dalë jashtë shtetit, nga DPB Shkodër, dhe Dega e Sigurimit të Ushtrisë.
ZV. MINISTRI I PUNËVE TË BRËNDSHME

Zylyftar Ramizi

Raporti i Sigurimit të Shtetit drejtuar Hetuesisë së Përgjithshme për udhëtimet që kanë bërë jashtë shtetit, Aleksandër Kondo dhe Xhelal Sukniqi, për aktivitetet sportive ndërkombëtare

REPUBLIKA POPULLORE SOCIALISTE E SHQIPËRISË

MINISTRIA E PUNËVE TË BRËNDSHME

DREJTORIA E PARË

Nr. 4227

Sekret

Ekzemplar Nr. 2

Tiranë më 6.6.1985

Lënda: Për Aleksandër Kondon dhe Xhelal Sukniqin

HETUESISË SË PËRGJITHSHME

TIRANË

Të përmendurit në lëndë, kanë dalë jashtë shtetit si më poshtë:

Aleksandër Kondo

Rumani, prej datës 18.11.1981 deri më 25.11.1981

Jugosllavi, prej datës 13.9.1982 deri më 29.9.1982

Turqi, prej datës 20.10.1982 deri më 27.10.1982

Turqi, prej datës 21.4.1983 deri më 29.4.1983

Algjeri, prej datës 11.5.1983 deri më 18.5.1983

Greqi, prej datës 16.11.1983 deri më 21.11.1983

Spanjë, prej datës 25.4.1984 deri më 2.5.1984

Poloni, prej datës 17.5.1985 deri më 28.5.1985

Xhelal Sukniqi

Jugosllavi, prej datës 13.9.1982 deri më 29.9.1982

Turqi, prej datës 20.10.1982 deri më 27.10.1982

Poloni, prej datës 17.5.1985 deri më 28.5.1985

Relacion i Sigurimit të Shtetit mbi shkaqet e arratisjes së Aleksandër Kondos

SEKRET

Ekzemplar i vetëm

Tiranë më 20.7.1985

RELACION MBI SHKAQET E ARRATISJES SE ALEKSANDER KONDOS

Aleksandër Kondo, ka qenë disa herë jashtë me ekipin e peshëngritjes. Para arratisjes, ka qenë në Spanjë dhe atje, nuk ka mbajtur qëndrim të mirë. Dhe kjo del, edhe nga relacioni që ka bërë për këtë gjë P.op. D.L. që ka shoqëruar ekipin në Spanjë.

Nga ana jonë duke njohur jo vetëm qëndrimin moralo-politik të familjes së tij, por edhe qëndrimin e tij si person, është dhënë mendim negativ për shkuarjen e tij në Kampionatin Europian të Peshëngritjes që u zhvillua në maj të 1985. Ky mendim është bazuar në disa materiale e të dhëna, që kemi pasur në ngarkim të tij.

Sepse ai, ka përdorur stimulues të ndryshme gjatë garave, dhe kur ka qenë në Spanjë, ka sjellë me vete një revistë pornografike, është shoqëruar me elementë të paformuar dhe, ka qenë njeri i çrregullt e pa princip. Pas përfundimit të kampionatit në Poloni ekipi ynë, mbërriti në Titograd, ku do të priste autobuzin tonë për ti marrë.

Në atë kohë të gjithë shokët, shpërndahen. Po kështu edhe Aleksandri largohet së bashku me shokun e tij Xhelal Sukniqi, dhe nuk u kthye më tek shokët. Sesi janë larguar, nuk dihet gjë por dihet që kanë kërkuar strehim politik. Aktualisht të dy, ndodhen në Jugosllavi. /Memorie.al

PUNTORI OPERATIV SHEFI I SEKSIONIT TË PARË

F.Z N.S.

VIJON

blank

XXIV – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. 120 VJETORI KUR U Lé N’SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Përgatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

Nga Prof. Prend BUZHALA

 

LIBRI PËR MISIONARIN E PAPËRKULUR

Autori i librave “At Pjetër Mëshkalla S.J.” (1993) dhe “Një monument nën dhé” (2004), bashkautor i librit “Martirizimi i Kishës Katolike Shqiptare 1944 – 1991” (1993) Fritz Radovani na vjen me botimin e dytë të librit “At Pjetër Mëshkalla S.J.” Nëse letërsia shqipe, e përgjithësisht edhe literatura diskurzive, e krijuar në Shqipëri e në Kosovë, deri në vitet ’90, përshkohej nga tematika e Luftës së Dytë Botërore dhe të “periudhës së ndritur të socializmit”, me “pastërtinë ideologjike”, me një sistem të veçantë motivacioni, shpesh duke kaluar në një letërsi sterile; zhanri dokumentar dhe ai letrar, që erdhen gjatë dy dakadave të fundit, sollën një frymë tjetër çliruese. Edhe té ky libër e lexojmë dhe e ndjejmë frymen e po atij homazhi dokumentar i të njejtit lartësim të figurës atdhetare e të dalluar kundër diktaturës që shfaqen në botimet e përparshme të këtij autori.

 

Lartësimi i shembëlltyrës, sinteza të kontekstit kohor

E tash, na vjen edhe një liber i kujtesës dokumentare që të na ndihmojë në një gjë: si ta mundim atë terr të së keqes brenda nesh. E jep biografinë për jetën dhe veprën e At Pjeter Mëshkallës S.J. (1901 – 1988), intelektual, atdhetar e prift shkodran, i burgosur disa herë nga diktatura komuniste. Kësaj radhe, autori e ndanë librin në nëntë pjesë. E nis me lartësimin e portretit të tij si atdhetar, meshtar jezuit, qendresën e Tij etiko – jetësore, besnikërinë e Tij ndaj bindjeve të Tija të palëkundshme filozofike, fetare e njerëzore, duke dhënë, po ashtu, edhe sinteza të kontekstit kohor të ngjarjeve, nëpërmes kujtimeve e të evokimeve (teksti ballor “Ai ishte” dhe po këte frymë e vazhdon me “Pjesen e Parë”).

Po në frymen e këtij dokumentacioni, për ta parë edhe në një plan tjetër shembëlltyren vepruese të këtij jezuiti shqiptar, në pjesen e dytë jepen pjesë nga trashëgimia letrare e shkrimore e At Mëshkallës (poemat “Kanga e Isaisë”, “Krishtlindje në Shkoder”, “Nanë ktheu”.., dhe gjashtë pjesë të poemes “Hipokrizia”.., etj. deri në 1982.)

Në pjesen e tretë autori trajton biografinë e shkurtë të At Mëshkallës. Duke e nderthurë, shpesh e shpesh, refleksioni me komentin lirik, sintezen përshkruese me faktin, portretin e shembëlltyrës me kontekstin historik e shoqëror, edhe té kjo pjesë shquhet modaliteti dokumentar i Fritz Radovanit. Ja si e përshkruan fundin e jetës së At Mëshkallës: “Me datën 28 korrik 1988, populli i Shkodres, pa dallim feje, përcolli për në banesën e fundit AT PJETËR MËSHKALLËN, Atdhetarin e flaktë dhe të vendosun në Idealin e Tij, Dijetarin mendje ndritun e puntorin e palodhun për unitetin e Atdheut… Shqipja me kthetrat e Saja ka skalitë në një shkamb: Edhe një Hero ma pak!”.

Pjesa e katërt (“Ai nuk perkulej!”) jep shkallë – shkallë vendosjen e regjimit komunist dhe luften e këtij regjimi kundër klerit dhe fesë përgjithësisht, ballafaqimet dhe qendrimet e At Mëshkallës kundrejt qendrimeve zyrtare, në shtypin e kohës…

“Ai nuk thehej!” paraqiten vitet ’50, ’60 të diktaturës kundër fesë, sidomos të viteve 1967, kur u mbyllen përfundimisht kishat dhe Shqipnia shpallet shtet ateist…

Radovani, prandaj ka të drejtë të konstatojë: “Padër Mëshkalla ia mbërrijti asaj ditë që pat profetizue maparë. Ai pau me sy çka paralajmëroi diktatorët: Me të vërtetë hangrën kokat e njeni – tjetrit dhe këtij nuk patën çka me i ba. Ai dhe Ideali i Tij , Fitoi” së këndejmi na vijnë edhe ideostilemat vlerësuese të Fritz Radovanit (“Ai nuk përkulej”, “Ai nuk thehej”, “Ai fitoi”) që dalin nëpër pjesët e veprës.

“Padër Mëshkalla gjithnjë doli fitues mbi kundërshtarët, Ai gjithmonë e kudo i mposhti ata. Ai gjunjëzoi diktatorët ma të mnershëm e të pashoq që mund të kenë pasë historia e Shqipnisë. Ata para figurës së Tij ishin të pafuqishëm dhe për mjeshtrinë e flligtë të tyne, terrorin, torturën, gënjeshtrën, shpifjen e, sidomos, kur para tyne ndodhej i lidhun për karrigë e me duer mbrapa ndër pranga ndonjë Atdhetar apo Klerik, që përsonifikonte virtytin e burrninë e Shqiptarit, siç ishte At Pjetër Mëshkalla. Qendrimi i këtyne burrave zbuloi misterin…”

Prandaj, letërsia dokumentare e Fritz Radovanit mund të përkufizohet si bioprozë karakteristike që vjen në letërsinë tonë me pluralizmin e temave, ideve, procedimeve shkrimore, rrymimeve letrare, me procesin bashkohorë të shumësisë së zhanreve.

Posi tek libri “Një monument nën dhé”, edhe tek kjo monografi endëzohet e strukturohet rrëfimi në veten e parë, i cili paraqet një modalitet të veçantë të së vertetës.

Mbase, këte trajtë dokumentare personale e subjektive të rrëfimit në veten e parë, dëshron ta paraqesë si frymë etnie të veçant të shekujve të kaluar për brezat që vijnë. Edhe pse ky i martirizuem e “amanetxhi” është katoliku shqiptar, më i përafert me habitusin  e tij specifik, si është Shkodra; autori për asnjë çast nuk i largohet jetës së  pandashme të binomit të tij “Atdhe”, Shqipnisë, Shqipërisë; Trojeve Etnike. Ai nuk i ik fatit të njeriut shqiptar në kohë të turbullta e as pikëtakimeve të religjioneve, zakoneve, varreve, festave, flamurit e gjuhës së përbashkët. Të dhënat, faktet dhe refleksionet mbështeten dhe strukturohen jo vetem mbi një bazë të gjërë e të shumëllojshme dokumentare, por autori jepet i tëri edhe mbas të dhënave më të padukshme e mbas nuancimeve që rrallë na bien në sy në jetën e përditshme a në literaturë. Së këndejmi, do të thoshim, autori i jep shumëzëshmërinë kësaj vepre dokumentare, e që përbën një polifoni  të vërtetë të zhanreve dokumentare – publiçistike, polifoni e këndshikimeve të pasura, mbasi tek e vërteta ai arrinë shkallë – shkallë, po si një arkeolog që i heq ngadalë shtresat që e mbulojnë thesarin e tij dokumentar; që i heq me durim bashkat e gënjeshtrave mbi ngjarje dhe personalitete.

Autori duhet përgëzuar edhe për gjuhën e kuptueshme e të thjeshtë, pa ndërlikime refleksionesh të errëta a frazash boshe. Gjuhën që e përdor autori Fritz Radovani në të gjitha veprat e tij të letërsisë dokumentare, (si e ka vlerësuar autori i këtij shkrimi kritiko – letrar në një rast tjetër), është ajo e sensibilitetit të njohur ligjërimor shkodran; i njeriut shkodran, që ka trashëguar traditat atdhetare, fetare, etnike e popullore të mesit, i  identitetit etnik euroshqiptar. Kjo gjuhë është testimonia illyrica et testimonia albanica e martiriumit dokumentar të Radovanit. Porse libri i shkruar në këte trajtë letrare, asesi nuk do të thotë se kundërshton  standardin letrar të shqipes. Standardi gjuhësor, gjithsesi, është diçka tjetër, aspak i kontestueshëm. Është shpirti i dokumentit dhe i formimit dëshmues të autorit. Ndryshe, do të vritej  ky shpirt dokumentar. Dhe ky shpirt dokumentar frymon si i tillë vetëm në trajten e shkrimit që e ka dhënë Fritz Radovani.

Historia që vëzhgohet e dokumentohet në këte monografi, është ajo më e reja, që i gërmon këto rrënjë shqiptare e fetare, që e gërmon harmoninë shqiptare përballë fytyrës së krimit dhe egërsisë së ndërhyrjes së armiqve shqiptarë, sllavëve, të cilët injektuan ideologji përçarëse. Parametër i këtij gjurmimi gjithnjë është humanizmi, Njeriu, fytyra njerëzore.

Drita dokumentuese, e hedhur nëpër minjerat e kujtesës e të katakombeve të historisë më të re, përqendrohet pikërisht në kërkimin e së Vërtetës. Prandaj, lënda e shtrirë dokumentare strukturohet nga referencat e shumta, nga kujtimet, rrëfimet, dëshmitë, ditarët, reportazhet, letrat, korespondencat, të gërshetuara me rrëfimin biofiksional e me pasazhet lirike narrative; që e shtyjnë autorin të japë një precedimor karakteristik të thurjes së librit. Prandaj, aty, sa e lexojmë eseun  dokumentar në trajtën e hibridizimit të zhanreve, sa lexojmë thënien dokumentare – realiste të përshkrimëve, kroniken dhe monologun e brendshëm, një procedimor – kolazh, ku përvijojnë linjat kronologjike – dokumentare .

Nëse preciziteti dhe saktësia janë imanencë e dokumentit historik, atëherë Radovani arrinë që ato t’i shëndërrojë në substancë të përmbajtjes së vetë letersisë së tij të dokumentit.

 

Zagreb, Maj 2006.                      Prof. Prend BUZHALA.

 

Shenim nga F.R.:Botohet pa asnjë ndryshim nga origjinali.

            Ju falemndere i Nderuem Prof. Buzhala.

         Melbourne, Qershor 2021.

blank

Dosja sekrete- Raporti i Sigurimit: Aleksandër Kondo rrihet me njerëzit dhe me policët, ndjek modën e huaj, inçizon e dëgjon muzikë xhazi

Pjesa e dytë
Publikohet historia e panjohur e Aleksandër Kondos, legjendës së peshëngritjes shqiptare që humbi jetën në moshën 27 vjeçare në rrethana tragjike dhe ende të pazbardhura plotësisht, gjatë një aksidenti automobilistik në Quens New York të SHBA-ve, ku ishte vendosur si emigrant politik pas arratisjes nga Shqipëria në majin e vitit 1985, duke qëndruar në Jugosllavinë e asaj kohe, pas kthimit të ekipit kombëtar nga Kampionati Europian i Peshëngritjes që ishte zhvilluar ato ditë në Poloni. Dosja e plotë voluminoze e ish-Sigurimit të Shtetit në ngarkim të Aleksandër Kondos, e deklasifikuar prej Autoritetit për Informim të Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, ku ndodhen me qindra faqe që i përkasin periudhës nga viti 1981 kur filloi ndjekja operative dhe survejimi i rregullt ndaj tij nga ana e shërbimeve sekrete të regjimit komunist, e deri në vitin 1987, kur ajo dosje ua arshivua përfundimisht, pas vdekjes së tij tragjike.

Në Tiranën e fillim viteve ’80-të, jo vetëm për sportdashësit e shumtë por edhe më gjerë tek të rinjtë e kryeqytetit shqiptar, ra në sy dhe spikati një djalosh i ri asokohe në moshën 20 vjeçare, si për portretin e fizikun e tij, ashtu dhe për pamjen e jashtme, me veshjet e modës dhe në në krah qafë hedhur çantën e sportit, e në supin tjetër një radio-magnetofon të madh, që ai i sillte nga jashtë shtetit, kur dilte me ekipin kombëtar të peshëngritjes në aktivitet ndërkombëtare. Ai ishte Aleksandër Kondo, pjesëtar i ekipit të peshëngritjes “Dinamo” të Ministrisë së Punëve të Brendshme (ku asokohe shërbente si ushtaraku i lartë në Gardën e Republikës, edhe i ati i tij), dhe gjithashtu i ekipit kombëtar, i cili në ato kohë, falë edhe vlerësimit dhe trajtimit të diferencuar që i bënte regjimi komunist në fuqi disa sporteve të rënda, kishte arritur rezultate të larta edhe në arenën ndërkombëtare.

Emri i Aleksandër Kondos si sportist filloi të bëhej gjithnjë dhe më i njohur, sidomos pas rezultateve të tij të larta të arritura në vitin 1984, në Pallatin e Sportit “Partizani” të kryeqytetit, kur ai fiksoi shifrat 200 kg. (në stilin e shtytjes) duke elektrizuar mijra sportdashës, (atë ditë më shumë spektatorë ishin jashtë pallatit të sportit se sa brenda tij), të cilët nën duartrokitjet e shumta, nuk largoheshin nga sheshi para pallatit, pa e parë nga afër atë djalosh, që i kishte mahnitur me rezultatet dhe performancën e tij. Që nga ajo kohë, Sandër Kondo, pothuaj u kthye në një mit në Tiranë dhe Shqipërinë e asaj kohe, pasi rezultatet e tij erdhën gjithnjë e në ngritje, jo vetëm në kampionatet kombëtare, por edhe në arenën ndërkombëtare ku ai vazhdimisht kishte rezultate të larta.

blank

blank

blank

blank

blank

blank

blank

blank

blank

Por shumë e shumë më tepër nga kjo periudhë kohe kur Sandër Kondo, ishte në kulmin e karrierës, emri i tij u bë edhe më i njohur dhe filloi të diskutohej në mbarë vendin, në fundin e majit të vitit 1985, kur gjatë një aktiviteti ndërkombëtar në kuadrin e Kampionatit Europian të Peshëngritjes që zhvillohej në Varshavë të Polonisë, (ku ai ngriti 210 kg.), Kondo nuk u kthye më në Shqipëri, por së bashku me shokun e tij të ekipit, shkodranin Xhelal Sukniqin, nga Mali Zi shkuan në Beograd, në pritje për të fituar azilin politik për në SHBA-ve.

Ngjarja e arratisjes së dy sportistëve shqiptarë bëri bujë të madhe jo vetëm për shkak të emrit dhe famës së madhe që kishte Aleksandër Kondo asokohe, por edhe për shkak se ajo ngjarje u bë objekt “sherri” në mes Shqipërisë dhe Jugosllavisë, pasi Tirana zyrtare asokohe akuzoi hapur publikisht (në gazetën “Zëri i Popullit”), autoritetet jugosllave, duke thënë se dy sportistët shqiptarë ishin rrëmbyer prej shërbimeve sekrete jugosllave (UDB-së) dhe kërkoi kthimin e tyre në atdhe.

Por ai pretendim i Tiranës zyrtare, nuk kishte asgjë të vërtetë, pasi Kondo dhe Sukniqi e përgënjeshtruan atë gjë në takimin që u bë në Beograd, në mes përfaqsuesve të ambasadës shqiptare dhe Ministrisë së Punëve të Jashtme të saj, e palës jugosllave, ku Sandër Kondo, pasi shau mbarë e prapë regjimin komunist të Enver Hoxhës, tentoi të godiste me tavëll duhani edhe diplomatin shqiptar, që ngulte këmbë se ai duhej të kthehej në Shqipëri, ku e priste familja dhe gjithë shoqëria.

Pas kësaj, Sandër Kondo dhe Xhelal Sukniqi fituan azilin politik për në SHBA-ve, ku Sukniqi ndodhet akoma, ndërsa Kondo, humbi jetën në një aksident automobilistik, më 1 maj të vitit 1987, (gjithnjë sipas versionit zyrtar të regjimit komunist të asaj kohe), dhe eshtrat e tij u kthyen në Shqipëri në vitin 2003.

Të gjitha këto tashmë janë të njohura prej vitesh, pasi për Aleksandër Kondon si legjenda e peshëngritjes shqiptare është shkruar shumë dhe babai i tij, Vangjel Kondo, ka dhënë disa intervista si në median e shkruar dhe vizive, madje janë bërë dhe disa dokumentarë televizivë, për të gjithë jetën dhe historinë e tij, deri ditën që u nda nga kjo jetë. Por përsëri, “Çështja Aleksanër Kondo”, ende nuk është zbardhur plotësisht, sidomos ajo pjesë që ka të bëjë me vdekjen e tij tragjike e cila vazhdon të mbetet e mbuluar me mister, si dhe survejimin që i është bërë atij nga ana e Sigurimit të Shtetit Shqiptar dhe segmenteve të tij që në vitin 1981, gjë e cila u bë publike për herë të parë nga ana e Autoritetit për Informim të Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, e drejtuar nga znj. Gentjana Mara Sula, e cila në vitin 2018, i dorëzi dosjen familjes Kondo, apo më saktë babait të tij, Vangjel Kondo.

Në atë dosje që z. Vangjel Kondo i’a ka besuar eksluzivisht për botim Memorie.al, hidhet dritë dhe bëhet e ditur, vlerësimi, trajtimi dhe i gjithë survejimi e përndjekja, që i është bërë asokohe nga ana e regjimit komunist të Enver Hoxhës, një prej sportistëve më në zë të Shqipërisë, siç ishte Aleksandër Kondo, i cili ishte mjaft i njohur edhe në arenën ndërkombëtare. Nisur edhe nga ky fakt, Memorie.al do e publikoj të plotë dosjen në fjalë (me faksimilet përkatëse), në disa numra.

VIJIM

Të dhënat biografike të Aleksandër Kondos në dosjen e Sigurimit të Shtetit në vitin 1982

SEKRET

Ekzemplar i vetëm

Tiranë më 12.1.1982

VËRTETIM BIOGRAFIK I KOMPLIKUAR

E bërë për Degën e VIII të M.P. të Brendshme, e kërkuar nga p.op. P.P. (për klubin sportiv “Dinamo”)

ËSHTË KËRKUAR TË VËRTETOHET: Aleksandër Kondo, biografia e tij.

JANË VËRTETUAR: Aleksandër Kondo, i biri i Vangjelit dhe i Antigonit, lindur në Fier më 1960, me origjinë nënpunës i pushtetit popullor, me kombësi e shtetësi shqiptare, i paorganizuar në Parti, i padënuar, i pamartuar, me arsim 8 vjeçar, është ushtar në klubin sportiv “Dinamo”, banon në Lagjen 8, rruga “V. Pasho”, p. 27. shk. 2. ap. 25.

I përmenduri, pasi mbaroi shkollën 8 vjeçare, futet në punë, nxënës në ekonomi dhe aktualisht është ushtar, në Klubin Sportiv “Dinamo”. Karakterizohet, si djalë i urtë, i sjellshëm si në punë ashtu dhe jashtë saj, mban sjellje të mira morale.

Babai i tij Vangjel Nisi Kondo, ka lindur në fshatin Pish Poro të Fierit, në 1932. Gjatë regjimit të Zogut dhe okupacionit, nuk ka aktivitet. Pas çlirimit, ka mbaruar shkollën, ka dalë oficer dhe ka punuar në reparte të ndryshme. Aktualisht është Shef Shtabi në Gardën e RPSSH, është A.P.

Nëna e tij Antigoni Gjergj Kondo, ka lindur në Berat, në lagjen “Kushtrimi” në vitin 1937, në një familje me qëndrim të mirë politik, dhe në marrdhënie pune, njihet me sjellje të mirë moralo-shoqërore. Vëllezërit e tij, Dhimitraqi dhe Rolandi, i pari është ushtar, i dyti në marrdhënie pune, dhe janë me sjellje të mira moralo-shoqërore.

Motrat e tij Valentina, Florika, dhe Lindita, e para është martuar me një oficer nga Fieri, i cili është shoqërues në Drejtorinë e II të M.P. të Brendshme, dy të tjerët janë në shkollë. Ka një xhaxha, Shef Policie në DPB të Gjirokastrës, është A.P.

Karakterizohet se: Gjatë regjimit të Zogut, nuk janë marrë me politikë, gjatë okupacionit kanë simpatizuar Luftën Nacionalçlirimtare. Mbas çlirimit e aktualisht, mbajnë qëndrim të mirë moralo-politik e shoqëror. Të burgosur, të dënuar, dhe të arratisur jashtë shtetit, nuk del që të ketë njeri.

Të dhënat për përpilimin e kësaj biografie janë marrë nga M.P. dhe V.P. të cilët i njohin në bllok, i njoh dhe vetë.

PUNTORI OPERATIV SHEFI I SEKSIONIT

B.K. R.B.

ZV/DREJTORI I PUNËVE TË BRËNDSHME

S.B.

DAKTIL

N.M.

Raporti i Drejtorisë së Punëve të Brendshme të Tiranës, për bisedën që ka bërë bashkëpunëtori i Sigurimit të Shtetit, me pseudonimin “I penduari”, me Aleksandër Kondon, më 2 qershor 1983

E mori p. op. V.K.

E dha b.p. “I penduari”

Tiranë më 2.6.1983

EKSTRAKT

Mbi të dhënën e b.p. “I penduari”

B.p. informon se nga mesi i muajit mars, është takuar me Aleksandër Kondon tek hotel “Peza”. Gjatë bisedës me të, Aleksandri i ka nxjerrë disa monedha floriri dhe dollarë të cilat, i kishte në një portofol. Ai i propozoi B.p. që t’i gjente disa të tjera pasi i duheshin, se do të dilte jashtë shtetit me ekipin e shtangistëve të “Dinamos”.

Gjithashtu Aleksandri i tha atij se kur të dali jashtë në aeroport do të më vijë një pjestar i familjes, sikur do të më sjelli diçka për të ngrënë rrugës dhe brenda, do ketë futur dollarët dhe florinjtë. Pasi u kthye nga jashtë, Aleksandri i tha B.p. se ato plaçkat, i mora ashtu siç të thashë dhe kam marrë plot tesha, prandaj po munde të më gjesh ca të tjera, se së shpejti do të dalim sërisht jashtë shtetit.

“I penduari”

Detyra: Takohu me Aleksandrin dhe mëso se ku i ka gjetur dollarët dhe florinjtë. Si i ka justifikuar ai ato jashtë shtetit me shokët e tij.

Vlerësim: E dhëna ka vlerë operative, pasi bën fjalë për nxjerrjen e valutës jashtë shtetit.

Masa operative: E dhëna të shtypet në njëi kopje dhe t’i kalohet

p. op. H.C.

PUNTORI OPERATIV

V. K.

Dëshmia e Aleksandër Kondos para Puntorit Operativ, për revistat pornografike që morri në Spanjë, dollarët dhe substancave anabolike që përdornin peshëngritësit

Kur isha në Kampionatin Europian në Spanjë, bleva disa revista pornografike në dyqane dhe bëra gabimin më të madh që i mora këto. Këto revista pornografike unë i bleva vetëm për t’i parë për kuriozitet dhe më pas mu mbush mëndja për t’i blerë, një gabim që s’më falet. Që këto revista t’i kenë parë të tjerët, unë këtë nuk e di, por nga copat e revistave që janë hequr, me siguri që duhet të m’i ketë marrë shoku i dhomës. Unë bëra një gabim të madh dhe një budallallëk.

Këto revista, nuk kisha si qëllim që t’i ekspozoja, por thjesht i mora nga një pasion i çastit. Nuk kam ç’të them tjetër rreth këtyre. Përsa i përket anabolikëve, unë nuk e di se çdo të thonë, por kam marrë vesh që t’i kenë blerë në farmacitë tona, vetëm ato anabolizantë që merren me recetë. Përsa i përket të tjerëve, po kështu dhe mua, na është bërë kontroll nga mjekët tanë këtu nëpër gara, por dhe jashtë shtetit.

Përsa i përket dollarëve, unë nuk i kam marrë ndonjëherë prandaj edhe në doganë nuk kam pasur më tepër se 20 mijë lekë mall. Nuk jam ngatërruar ndonjëherë për këto gjëra dhe kam qenë korrekt për çdo gjë jashtë shtetit. Sa herë që kam dalë me trajnerët dhe përgjegjësat e ekipit jashtë shtetit, ata janë sjellë shumë mirë dhe më kanë mbajtur afër, dhe unë kam qëndruar në grup me shokët. Për çfarë thashë janë të gjitha të vërteta.

Aleksandër Kondo

Dhënë Re “Dinamo”

Marrë p. op. H. C.

R A P O R T
Dt 31.8.1983

B.p. njofton se në një bisedë që ka bërë me……………..ky i fundit i tha atij: isha në shtëpinë e A.H. në Kombinat dhe kur dola më përcolli vëllai i tij që e ka mjek dhe më tha se kur kishte takuar Aleksandër Kondon, ai u kishte thënë se neve duhet të jemi të lirë, duhet të shkojë njeriu ku të dojë, ku të ketë qejf. Mjeku i ishte përgjigjur se Aleksandri, nuk bën mirë që flet kështu, veçanërisht ti.

Në një bisedë tjetër që kishte bërë me………………….i kishte thënë në lidhje me trajtimin ushqimor sportiv, ky kishte vazhduar ti thoshte që në vendin tonë ka të varfër që nuk hanë mirë. …………………..i ishte përgjigjur se: në vendin tonë nuk ka të varfër, dhe se të gjithë punojnë e jetojnë.

Pas kësaj Aleksandri nuk i ishte përgjigjur më. B.p. në bisedat që ka bërë me………………….ky i ka thënë atij se unë si………………nuk jam dakord po të më pyesin që Aleksandri të shkojë jashtë shtetit se të turpëron, bën hatanë, e arratiset. Ai është një turp për vëndin tonë dhe për Klubin Sportiv “Dinamo”.

“Dinamo”

Sqarim: Aleksandër Kondo, ka dhe materiale të tjera që bëjnë fjalë për veprime të ndryshme, për përdorim droge, vjedhje, grindje, etj.,…………………është……………….i tij.

Vlerësim: E dhëna ka vlerë pasi bën fjalë për nuancat e agjitacionit e propagandës armiqësore të Aleksandër Kondos në ngarkim të të cilit, ka edhe të dhëna të tjera.

Detyra: Me Aleksandër Kondon, b.p. nuk ka mundësi të bisedojë, por në lidhjet e tij mund të kërkojë hollësira për kohën që ka qenë jashtë, rrethin shoqëror të tij., etj.

Masat operative: E dhëna të shtypet në një kopje dhe të analizohet duke i bërë dhe një informacion Ministrisë për t’a penguar për të dalë jashtë shtetit, në bazë të të dhënave materiale që ka. Të shikohet mundësia e thirrjes dhe pyetjes së vëllait të A.H. dhe po qe se problemi qëndron, të këshillohet duke marrë parasysh dhe materialet e tjera që ka për të.

Puntori Operativ

H.C.

SEKRET

Ekzemplar Nr 1

Tiranë më 30.3.1984

VËRTETIM BIOGRAFIK I PLOTË

Bërë për Degën e Organizim Kompletimit të MPB-së, kërkuar nga p. op. B.D.

ËSHTË KËRKUAR TË VËRTETOHET: Aleksandër Kondo, biografi e tij.

JANË VËRTETUAR: Aleksandër Kondo, i biri i Vangjelit dhe i Antigonit, lindur në Fier më 1960, me origjinë nënpunës i pushtetit popullor, me kombësi e shtetësi shqiptare, i paorganizuar në Parti, i padënuar, i pamartuar, me arsim 8 vjeçar, me profesion punëtor në uzinën e veglave bujqësore, banon në Lagjen 1, rruga “H. Sufa”, pallati 2, shkalla 4, apartamenti 70.

I përmenduri me vështirësi, ka mbaruar arsimin 8 vjeçar, ka qëndruar pak kohë pa punë dhe ka filluar nxënës mekanik në Uzinën e Veglave Bujqësore. Njëkohësisht është marrë me sportin e ngritjes së peshave. Shërbimin ushtarak e kreu në Klubin Sportiv “Dinamo”, ku u mor dhe me sport. Pas ushtrie, filloi punë përsëri në Uzinën e Veglave Bujqësore, ku është problem për indisiplinim. Ai merret me peshëngritje dhe është kampion i vendit të tij.

Aleksandri karakterizohet, si njeri skandaloz, dhe problem i klubit “Dinamo” nga ku është përjashtuar disa herë. Rrihet me njerëzit, dhe me ruajtës të rendit, i pëlqen vetja, ndjek modën e huaj, incizon e dëgjon duke e hapur magnetofonin me zë të lartë për të dëgjuar muzikë të huaj (xhazi). Zihet me prindërit e tij.

Në personin e tij, nuk ka asgjë të mirë përveç të metave dhe rrezikshmërisë që paraqet. Për personat e tjerë, është problem i bllokut të banimit. Babai i tij Vangjel Kondo, është me detyrë Shef i Shtabit të Brigadës Rezerviste të Gardës së RPSSH. Por ai, nuk ka ditur të punojë në familje, qoftë me gruan e tij me të cilën ka mosmarrëveshje, qoftë me dhe me fëmijët që janë problem i bllokut, për shfaqje të huaja dhe akte rrugaçërie.

Nënë Antigoni nga Berati, familje me qëndrim të mirë, puntore në furnitore në NT Industriale. Vëllezërit Rolandi, punon në Uzinën “Traktori” dhe Dhimitraqi, është mundës dhe nuk punon. Ai manifeston akte rrugaçërie, etj. Motra Valentina, është pa punë, Florika, vazhdon arsimin e mesëm, ndërsa Lindita, arsimin fillor.

Karakterizohet se familja e tij, në përgjithësi nga ana politike, s’ka asgjë negative, por në aspektin shoqëror, lë shumë për të dëshiruar.

Ato janë problem për kryesinë e Frontit dhe për K.S. “Dinamo”. Të dhënat janë marrë nga…………………….të cilët e njohin në pallat, dhënë p. op. H.C. e B.V. të cilët njohin Aleksandrin dhe aktivitetin e tij. Nuk jam dakord që Aleksandri të merret polic.

PUNTORI OPERATIV ZV DREJTORI I PUNËVE TË BRËNDSHME

P.S. D.B.

28.5.1984

Raporti i Zv / Drejtorit të Punëve të Brendshme të Tiranës, me propozimin që Aleksandër Kondo të hiqet nga Klubi Sportiv “Dinamo”

Porosia është dhënë që të pengohet. I kam këshilluar që ai, ka sjellë nga jashtë revista me përmbajtje pornografike. Të propozohet për t’u hequr nga Klubi Sportiv “Dinamo”.

D.B.

29.5.1984

Dakort

Bëni relacionin dhe biografinë

Në muajin maj të 1984, me porosi të udhëheqjes së Ministrisë, Aleksandër Kondo u thirr nga unë dhe Shkëlzen Bajraktari. Atij i’u kërkua llogari lidhur me materialet pornografike që kishte sjellë jashtë shtetit. Aleksandri, bëri autokritikë për këtë dhe per sjelljet jo të mira të tij. Ai premtoi se në të ardhmen do të bëhet i mirë në çdo drejtim. Me të u punua 3-4 orë dhe ai u porosit që në të ardhme të ruajë figurën e tij, më pas u la i lirë. /Memorie.al

blank

Historia e panjohur e Aleksandër Kondos. Si nisi survejimi i një prej sportistëve më në zë të Shqipërisë (DOSJA)

Dashnor Kaloçi

Publikohet historia e panjohur e Aleksandër Kondos, legjendës së pëshëngritjes shqiptare që humbi jetën në moshën 27 vjeçare në rrethana tragjike dhe ende të pa zbardhura plotësisht, gjatë një aksidenti automobilistik në Quens New York të SHBA-ve, ku ishte vendosur si emigrant politik pas arratisjes nga Shqipëria në majin e vitit 1985, duke qendruar në Jugosllavinë e asaj kohe, pas kthimit të ekipit kombëtar nga Kampionati Europian i Pëshëngritjes që ishte zhvilluar ato ditë në Poloni. Dosja e plotë voluminoze e ish-Sigurimit të Shtetit në ngarkim të Aleksandër Kondos, e deklasifikuar prej Autoritetit për Informim të Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, ku ndodhen me qindra faqe që i përkasin periudhës nga viti 1981 kur filloi ndjekja operative dhe survejimi i rregullt ndaj tij nga ana e shërbimeve sekrete të regjimit komunist, e deri në vitin 1987, kur ajo dosje ua arshivua përfundimisht, pas vdekjes së tij tragjike.

Në Tiranën e fillim viteve ’80-të, jo vetëm për sportdashësit e shumtë por edhe më gjerë tek të rinjtë e kryeqytetit shqiptar, ra në sy dhe spikati një djalosh i ri asokohe në moshën 20 vjeçare, si për portretin e fizikun e tij, ashtu dhe për pamjen e jashtme, me veshjet e modës dhe në në krahqafë hedhur çantën e sportit, e në supin tjetër një radio-magnetofon të madh, që ai i sillte nga jashtë shtetit, kur dilte me ekipin kombëtar të peshëngritjes në aktivitet ndërkombëtare. Ai ishte Aleksandër Kondo, pjestar i ekipit të peshëngritjes “Dinamo” të Ministrisë së Punëve të Brendshme (ku asokohe shërbente si ushtaraku i lartë në Gardën e Republikës, edhe i ati i tij), dhe gjithashtu i ekipit kombëtar, i cili në ato kohë, falë edhe vlersimit dhe trajtimit të diferencuar që i bënte regjimi komunist në fuqi disa sporteve të rënda, kishte arritur rezultate të larta edhe në arenën ndërkombëtare.

Emri i Aleksandër Kondos si sportist filloi të bëhej gjithnjë dhe më i njohur, sidomos pas rezultateve të tij të larta të arritura në vitin 1984, në Pallatin e Sportit “Partizani” të kryeqytetit, kur ai fiksoi shifrat 200 kg. (në stilin e shtytjes) duke elektrizuar mijra sportdashës, (atë ditë më shumë spektatorë ishin jashtë pallatit të sportit se sa brenda tij), të cilët nën duartrokitjet e shumta, nuk largoheshin nga sheshi para pallatit, pa e parë nga afër atë djalosh, që i kishte mahnitur me rezultatet dhe performancën e tij. Që nga ajo kohë, Sandër Kondo, pothuaj u kthye në një mit në Tiranë dhe Shqipërinë e asaj kohe, pasi rezultatet e tij erdhën gjithnjë e në ngritje, jo vetëm në kampionatet kombëtare, por edhe në arenën ndërkombëtare ku ai vazhdimisht kishte rezultate të larta.

Por shumë e shumë më tepër nga kjo periudhë kohe kur Sandër Kondo, ishte në kulmin e karrierës, emri i tij u bë edhe më i njohur dhe filloi të diskutohej në mbarë vendin, në fundin e majit të vitit 1985, kur gjatë një aktiviteti ndërkombëtar në kuadrin e Kampionatit Europian të Peshëngritjes që zhvillohej në Varshavë të Polonisë, (ku ai ngriti 210 kg.), Kondo nuk u kthye më në Shqipëri, por së bashku me shokun e tij të ekipit, shkodranin Xhelal Sukniqin, nga Mali Zi shkuan në Beograd, në pritje për të fituar azilin politik për në SHBA-ve.

Ngjarja e arratisjes së dy sportistëve shqiptarë bëri bujë të madhe jo vetëm për shkak të emrit dhe famës së madhe që kishte Aleksandër Kondo asokohe, por edhe për shkak se ajo ngjarje u bë objekt “sherri” në mes Shqipërisë dhe Jugosllavisë, pasi Tirana zyrtare asokohe akuzoi hapur publikisht (në gazetën “Zëri i Popullit”), autoritetet jugosllave, duke thënë se dy sportistët shqiptarë ishin rrëmbyer prej shërbimeve sekrete jugosllave (UDB-së) dhe kërkoi kthimin e tyre në atdhe.

Por ai pretendim i Tiranës zyrtare, nuk kishte asgjë të vërtetë, pasi Kondo dhe Sukniqi e përgënjeshtruan atë gjë në takimin që u bë në Beograd, në mes përfaqsuesve të ambasadës shqiptare dhe Ministrisë së Punëve të Jashtme të saj, e palës jugosllave, ku Sandër Kondo, pasi shau mbarë e prapë regjimin komunist të Enver Hoxhës, tentoi të godiste me tavëll duhani edhe diplomatin shqiptar, që ngulte këmbë se ai duhej të kthehej në Shqipëri, ku e priste familja dhe gjithë shoqëria.

Pas kësaj, Sandër Kondo dhe Xhelal Sukniqi fituan azilin politik për në SHBA-ve, ku Sukniqi ndodhet akoma, ndërsa Kondo, humbi jetën në një aksident automobilistik, më 1 maj të vitit 1987, (gjithnjë sipas versionit zyrtar të regjimit komunist të asaj kohe), dhe eshtrat e tij u kthyen në Shqipëri në vitin 2003.

Të gjitha këto tashmë janë të njohura prej vitesh, pasi për Aleksandër Kondon si legjenda e peshëngritjes shqiptare është shkruar shumë dhe babai i tij, Vangjel Kondo, ka dhënë disa intervista si në median e shkruar dhe vizive, madje janë bërë dhe disa dokumentarë televizivë, për të gjithë jetën dhe historinë e tij, deri ditën që u nda nga kjo jetë. Por përsëri, “Çështja Aleksanër Kondo”, ende nuk është zbardhur plotësisht, sidomos ajo pjesë që ka të bëjë me vdekjen e tij tragjike e cila vazhdon të mbetet e mbuluar me mister, si dhe survejimin që i është bërë atij nga ana e Sigurimit të Shtetit Shqiptar dhe segmenteve të tij që në vitin 1981, gjë e cila u bë publike për herë të parë nga ana e Autoritetit për Informim të Dosjeve të ish-Sigurimit të Shtetit, e drejtuar nga znj. Gentjana Mara Sula, e cila në vitin 2018, i dorëzi dosjen familjes Kondo, apo më saktë babait të tij, Vangjel Kondo.

Në atë dosje që z. Vangjel Kondo i’a ka besuar eksluzivisht për botim Memorie.al, hidhet dritë dhe bëhet e ditur, vlerësimi, trajtimi dhe i gjithë survejimi e përndjekja, që i është bërë asokohe nga ana e regjimit komunist të Enver Hoxhës, një prej sportistëve më në zë të Shqipërisë, siç ishte Aleksandër Kondo, i cili ishte mjaft i njohur edhe në arenën ndërkombëtare. Nisur edhe nga ky fakt, Memorie.al do e publikojë të plotë dosjen në fjalë (me faksimilet përkatëse), në disa numra.

Raporti i Drejtorisë së Punëve të Brendshme të Tiranës, për bisedën që ka bërë bashkëpunëtori i Sigurimit të Shtetit, me pseudonimin “Studenti”, me Aleksandër Kondon, më 24 dhjetor 1981

Dërguar nga DPB Tiranë me shkrim nr 3544 datë 24.12.1981

Dhënë b.p. “Studenti”

Marrë P.O. R.I.

Baza “Zambaku”

Raport i datës 14.12.1981

Burimi njofton se u takua tek klubi në afërsi të shkollës “P.N. Luarasi” me Aleksandër Kondon i cili, atë ditë ishte kthyer nga Rumania ku kishte shkuar me ekipin kombëtar shqiptar në Kampionatin Ballkanik të Peshëngritjes.

Në muhabet e sipër ai, e pyeti Aleksandrin sesi kishte dalë në Rumani, dhe çfarë kishte sjellë me dietat që i kishin dhënë. Duke i thënë njëkohësisht edhe sesa i kishin kushtuar këto që kishte sjellë.

Në përgjigje të kësaj Aleksandri tha: “Kam blerë një xhakovento, katër golfa, kapele, gravatë, çorape, si dhe disa kinkalerira të tjera, megjithëse dietën e kishim të vogël”. Ai e pyeti se kur dietën e kishit të vogël, si arrite ti blije të gjitha këto?!

Aleksandri vazhdoi: “Kur ishim në hotel, pashë një sportist bullgar që futi në dhomë, një nga pastrueset e hotelit. Meqenëse e pashë këtë fakt bullgari, më dha 200 lei. Gjithashtu dhe 200 lei m’i dha përkthyesi që na shoqëronte neve që ishte me origjinë shqiptare. Ai, banonte në Rumani dhe më mori me makinë duke më shëtitur disa orë.

Më porositi që këto mos tua tregoja atyre të ambasadës meqënëse takohesha çdo ditë me ta”. Mbas disa ditësh ai u takua me …….. i cili kishte qenë dhe ai në Rumani me ekipin e peshëngritjes dhe kur ai i përmendi rreth bisedës së bërë me Aleksandrin dhe plaçkave që kishte marrë atje, më tha: “Dieten e kishim të vogël për të marrë ato gjëra.

Por se si i ka marrë Aleksandri unë nuk di gjë. Por di vetëm një gjë që shokët e ambasadës, më porositën që të mos shoqëroheshim shumë me përkthyesin i cili, quhej Ilia, dhe s’ma merr mëndja që ky ti ketë dhënë para atij”.

“Studenti”

Detyrë: Bashkpunëtori u porosit që të takohej përsëri me Aleksandër Kondon me qëllim që të thellojë më tepër bisedën e zhvilluar me të, sidomos rreth lekëve që ka marrë nga bullgari ashtu edhe nga përkthyesi.

Sqarimi: Sipas bashkpunëtorit Aleksandër Kondo, është ushtar në Gardën e RPSSH, dhe njëkohësisht është sportist në klubin “Dinamo”.

Masat operative: E dhëna të shtypet dhe ti kalojë Degës së 8 në Ministri, meqënë se klubin “Dinamo” e ka objekt pune. Me qëllim që këtë të dhënë, ta vlerësojë e ta përdori sipas interesit operativ që do të ketë, dhe një kopje Drejtorisë së II-të.

Puntori Operativ

R.I.

Dega e 8

Të vërtetohet me P.O. kjo e dhënë.
Të marrë nga dogana çfarë ka sjellë ky.
Të vërtetohet që i ka zhdoganuar.
Të njoftohet Dega e II-të.
Informova shokun ministër

29.12.1981

Raport-informacion i shoqëruesit të ekipit të peshëngritjes, lidhur me Aleksandër Kondon, gjatë aktivitetit që u zhvillua në Rumani, në nëntor 1981

Sekret

Ekzemplar i vetëm

Tiranë më 29.12.1981

Shënim:

Pashë raportin e b.p. “Studenti” datë 14.12.1981 që jep për Aleksandër Kondon. Për këtë sqaroj sa vijon:

Në datën 18.11.1981 që ekipi jonë i peshëngritjes, arriti në Bukuresht, dy rumunë të federatës na pritën në aeroport, dhe mbasi na dhanë darkë në një restorant, rreth orës 21.00 na kanë çuar në stacionin e trenit prej ku jemi nisur të pashoqëruar nga asnjë person për në qytetin e Bistricës. Kemi arritur në mëngjesin e datës 19.11.1981.

Jemi stabilizuar për fjetje në hotelin e atij qyteti. Në këtë hotel, u stabilizuan për fjetje dhe ekipet e tjera, si ato bullgare, rumune, jugosllave, greke, dhe turke. Në këtë hotel, komisioni i federatës rumune, bënte edhe kontrollin mjekësor dhe peshëmatjen e sportistëve përpara se të niste gara. Në këto kushte, nuk përjashtohet mundësia që sportistët tanë të kenë parë lëvizjet nëpër hotel, të sportistëve të tjerë, si dhe të kenë marrë ndonjë kontakt me ta.

Në datën 19.11.1981 rreth orës 14.00 erdhi në hotel në Bistrita shoqëruesi dhe përkthyesi, që na ishte caktuar nga federata, Ilia Muzaka, me origjinë shqiptare dhe që banonte në Bukuresht. Brenda kësaj dite shoqëruesi nuk ka pasur mundësi të njihet me sportistët tonë, jo më të shoqërohej me ta. Në datat 20 dhe 21.11.1981 që u zhvilluan garat, ditët qenë shumë të ngarkuara dhe si rezultat, sportistët tanë ishin shumë të angazhuar me garat.

Këta shoqëroheshin në çdo vend nga trajnerët e tyre, për shkak të rezultateve që kërkonin të arrinin. Ndërsa shoqëruesi Ilia, nuk lëvizte nga vendi ku zhvilloheshin garat. Pra mendoj se nuk ka pasur mundësi që të qëndronin vetëm për vetëm shoqëruesi Ilia dhe Aleksandër Kondo. Nga ana tjetër shoqëruesi nuk kishte automjet në dispozicion. Në datën 22.11.1981 ekipi jonë qe i lirë dhe rreth orës 10.00 para dreke me grupe kanë dalë shëtitje nëpër qytetin e Bistritës. Mbas dreke u dha një koncert ku shkuam të gjithë së bashku.

Në orën 20.00 jemi nisur për në stacionin e trenit prej ku natën kemi ikur për në Bukuresht. Në tren sportistët kanë qëndruar nga 3-4 veta. Mbasi arritëm në Bukuresht në mëngjesin e datës 23.11.1981 tek stacioni i trenit, jemi ndarë nga shoqëruesi Ilia dhe deri sa jemi nisur për në Tiranë, nuk e kemi parë asnjëherë tjetër atë njeri. Ekipi jonë në Bukuresht u vendos me banim në një hotel të qytetit, ku nuk ishin asnjë nga ekipet e tjera pasi ato u shpërndanë. Në datën 23 dhe 24.11.1981 që qëndruam në Bukuresht shokët e ekipit, janë ndarë në tre grupe dhe kanë dalë shëtitje për të shpenzuar dietën.

Përsa i përket dietës ajo qe e vogël por megjithatë, sendet që pretendohen se janë blerë nga Aleksandri, mund të bliheshin pasi në përgjithësi xhakoventat që blenë disa sportistë kushtonin 108 lei. Dhe nëse trikot golf që ka blerë Aleksandri, ishin të pambukta ose fëmijësh. Gjatë shoqërimit të ekipit neve, nuk kemi konstatuar ndonjë lëvizje vetëm të Aleksandrit as edhe ndonjë shoqërim të veçantë me Ilian, ose me anëtarë të ekipeve të tjera. Mbasi u kthyem në Bukuresht ambasadori, i tha ekipit se Ilia ishte njeri jo i mirë.

Shoqëruesi i ekipit

Xh. M.

Raporti i Punëtorit Operativ të Sigurimit të Shtetit, lidhur me preparatet e dopingut që peshëngritësit e ekipit kombëtar kishin përdorur para garave

SEKRET

Ekzemplar i vetëm

Tiranë më 14.4.1983

SHËNIM – OPERATIV

Në vazhdim të verifikimit e të sinjalizimit, mbi përdorimin nga ana e peshëngritësave të ekipit kombëtar të lëndëve stimuluese (preparate dopingu) sot u takova me mjekun e Institutit të Fizkulturës M.K. i cili më tha: “Përpara disa ditëve u bë një mbledhje ku u diskutua rreth aktivitetit të fundit të peshëngritjes, ku pati shumë thyerje rekordesh e rezultate të larta.

Në këtë mbledhje mjeku nga Korca që është njëkohësisht dhe peshëngritës I.S., shfaqi shqetësimin se disa peshëngritës që thyen shumë rekorde kombëtare, kanë përdorur stimulues të tipit Anabolizant. Po kështu edhe peshëngritësi F.K. tha se këto kanë përdorur stimulues dhe se nuk ka mundësi që të arrihen në mënyrë të menjëhershme këto rezultate.

Kjo gjë tha M.K., nuk u thellua dhe nuk u kërkuan shpjegime se ku e mbështesnin ata, këtë konkluzion. Ai tha se duke i parë në kompleks, dyshimet e këtyre dy shokëve, rezultatet e larta të disa peshëngritësave dhe shtrimin pas garave të sportistit A.H. në spital shoqëruar kjo me të vjella dhe dhimbje barku, pyetja që më bëri mua sportisti A.B. se cfarë efektesh ka Anabofarma, insistimi i kryetarit të sporteve të rënda dhe i sportistëve për të mos patur mjekë për kontrollin e tyre, më shtyu drejt mendimit se mund të jenë përdorur stimulues.

Këto stimulues mund të jenë përdorur dhe herë tjetër. M.K. shtoi se këto preparate me efekte stimulimi, gjëndjen edhe në farmacitë tona të cilat janë: Anabofarma, Dianaboli, Testosteroni, dhe të tjera nga këto familje. Këto ndikojnë në hormonet e trupit dhe kanë veti që përkohësisht të shtojnë aftësinë fizike. Më vonë këto ndikojnë negativisht mbi organizimin e sportistit dhe ndalohen me ligj për t’u përdorur.

Puntori Operativ

H.Ç.

Shënim

Çështja është me rëndësi e duhet vepruar shpejt. Por më jepni më tepër kohë ti vërtetoj këto që po thuhen. Informoni Degën e 8 e cila duhet të interesohet se ç’thotë agjentura.

15.4.1983

Shënimi i Punëtorit Operativ lidhur me bisedat që kishte bërë Aleksandër Kondo me njerzit që e ndiqnin dhe survejonin

“Sekret”

Ekzemplar i vetëm

Tiranë më 9.4.1983

Shënim operativ

Në bisedën që pata sot më datë 9.4.1983 ora 13.00 me qytetarin F.S. me punë në Klubin Sportiv “Dinamo” ky i fundit më tha mua që në një bisedë që kishte zhvilluar me V.D. mësues i edukimit fizik e ushtarak në shkollën e mesme P.N. Luarasi ai i tha: “Në takimin kombëtar të peshëngritjes që u zhvillua para disa kohësh në Tiranë, peshëngritësit Aleksandër Kondo dhe A.H. të KS “Dinamo” thyen rekordet kombëtare me nga 25 kg.

Kur qytetari F.S. i kishte thënë se si ka mundësi që këto rekorde të thyen kaq shumë V.D. i ishte përgjigjur se Aleksandër Kondo dhe A.H. kur kanë qënë vjet në Turqi për një takim miqësor, kanë blerë disa preparate dopingu dhe tani në kampionat i përdorën. Prandaj dhe kjo është arsyeja që këta e thyen rekordin. Në vazhdim ai i deklaroi se këta, pasi thyen rekordet kërkuan me insistim që të vazhdonin garat për thyerje të mëtejshme edhe me nga 10 kg.

Këtë e bënin me qëllim se dopingu që kishin përdorur, afatin e përdorimit e kishte për një kohë të shkurtër. Në vazhdim V.D. i tha F.S. se, këtë gjë e kishte marrë vesh peshëngritësi tjetër M.H. dhe ky i ishte shprehur atij me nervozizëm se do ta bëj dhe unë tani këtë veprim kur të iki në Turqi, do t’i blej dhe do t’i pij me grushta. Mjafton që të thyej rekordet e smë bën përshtypje nëse vdes apo dëmtoj shëndetin.

Puntori Operativ

H.Ç.

SEKRET

Ekzemplar i vetëm

Tiranë më 14.4.1983

SH Ë N I M O P E R A T I V

Në bisedën që bëra me kryegjyqtarin e garave të fundit të peshëngritjes, shokun B.K. me punë arsimtar në shkollën “8 Marsi” mësova si më poshtë: “Rezultatet e larta janë rrjedhim logjik i arritjeve në procesin stërvitor”.

Më datën 14.4.1983 B.K. më erdhi në drejtori e më tha: “Kam mendimin se peshëngritësi i Partizanit G.N., përdor stimulues, dhe këto ia jep trajneri i tij H.A., i cili i merr te një farmacist në Tiranë.

Kjo duket në rezultatet e tij të dobta të vazhdueshme, ndërsa sa herë bëhen grumbullime për të dalë jashtë shtetit, ai ngre shumë më tepër nga mesatarja e tij megjithëse është në një moshë shumë të madhe rreth 40 vjec”. /Memorie.al

Puntori Operativ

H.Ç.

Vijon

blank

VIRUSI PYET PO KET A E DINI, “SI SHKALLMOHET HISTORIA”?! – Nga Fritz RADOVANI

Deri kur do të vazhdojnë “Akademia e Shkencave e Shqipërisë” mos me na e tregue shifren e saktë t’ Atyne Shqiptarëve që janë vra, zhdukë me gjyq e pa gjyq nder hetuesi e burgje, kampe shfarosje dhe interrnimi, nder kufij dhe reparte ushtarake, dhe me qinda malsorë të zhdukun nder Malet e Veriut nder lumej e prroska, nga viti i zi 1944 e deri në 1991, nga tiranët e Tiranës komuniste Ever Hoxha dhe Ramiz Alia, dy të pashoq në histori si vrastar’ e terroristët barbarë e kriminela?

Sa mija Shqiptarë varrosi komunizmi pashenj te koka?

Deri kur Kuvendi Popullor do të vazhdojnë mos me ua prekë tituj e dekorata, prona dhe kapitale në banka të hueja si dhe, të drejten e trashigimtarve të tyne “me vazhdue me rjepë pasuninë e plaçkitun të Popullit”?

Historia e Shqipnisë së Gjergj Kastriotit Skenderbeut, nuk mund të njolloset nga penat e ndryshkuna  dhe të thyeme të agjentave të sigurimit komunist,të tiranve të ndytë Ever Hoxha e Ramiz Alia me shokët sllavë dhe .., paraardhësit e tyne, që na nxorën nga Europa…

            Melbourne, 11 Qershor 2021.

blank

“Pse e ‘arrestova’ shokun tim të burgjeve dhe e dërgova te ‘313’-ta, në një qeli me Ramiz Alinë, ku ata u …”- Dëshmia e rrallë e Bedri Çokut

Publikohen dëshmitë e panjohura të Bedri Çokut me origjinë nga fshati Muçias i rrethit të Lushnjes, i cili që në moshën 19 vjeçare teksa kryente shërbimin e detyrueshëm ushtarak në rrethin e Gjirokastrës, u arrestua nga dy oficerë të lartë të Sigurimit të Shtetit dhe pas një gjyqi publik “demaskues” me akuza të montuara në kinemanë e atij qyteti, u dënua për agjitacion e propagandë së bashku me vëllanë e tij, Çaushin, për të vetmin “faj” se babai i tyre, kishte vuajtur disa vjet si i burgosur politik në kampet e punës së detyruar nga ku ishte liruar në vitin 1959. Dëshmitë e rralla të Bedri Çokut që bëri 24 vjet në burgjet e Spaçit, Burrelit e Qafë Barit dhe së bashku me dy vëllezërit, Esatin dhe Çaushin si dhe babanë e tyre, Azemin, vuajtën plot 64 vjet burg në kampet dhe burgjet e regjimit komunist të Enver Hoxhës, duke u liruar vetëm në shkurtin e vitit 1991. Kujtimet e Bedri Çokut të përshkruara me mjeshtëri në librin e tij “Kryengritja që tronditi diktaturën”, e cila i kushtohet kryesisht Revoltës së Spaçit në majin e vitit 1973, ku ai si një nga organizatorët kryesorë të saj, hedh dritë për herë të parë duke bërë publike disa ngjarje dhe fakte të panjohura nga ajo revoltë ku u ngrit flamuri pa yllin e kuq të komunizmit, e deri tek puna e tij si Drejtor i Përgjithshëm i Kampeve dhe Burgjeve pas viteve ’90-të, ku ai “arrestoi” shokun e tij të ngushtë, bashkëvuajtësin e kampeve dhe burgjeve të diktaturës dhe e dërgoi në qelitë e ‘Burgut 313’ të Tiranës, ku vuanin dënimin pjesa më e madhe e ish-Byrosë Politike të Komitetit Qendror të PPSH-së me në krye Ramiz Alinë dhe Nexhmije Hoxhën.

Kryengritja që tronditi diktaturën

(Bazuar mbi një histori të vërtetë)

“Për të ngritur flamurin, pa yllin komunist, unë shpreha mendimin se, në pamundësi për të gjetur një çarçaf të kuq, të çanim duart dhe, me gjakun tonë, të lyenim copën e bardhë…! I pari që çau dorën me thikë, ishte vëllai im, Çaushi, i dyti Gëzim Medolli, Bedri Çoku, Gjet Kadeli, Ulsi Pashollari, e të tjerë…”

Shpresonim shumë të Sigurimi dhe Bashkëpunimi Europian i cili po realizohej me një shpejtësi marramëndëse nën kujdesin e veçantë të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Me të drejtë i gjithë njerzimi po priste me padurim çastin e madhe historik. Firmosjen për Mirkuptimin e Popujve të Europës, shteteve demokratike perëndimore dhe atyre komuniste të Lindjes, të cilat vuanin ende nga regjimet diktatoriale, për të vendosur së bashku një rend të ri paqeje dhe bashkëpunimi në botë. Shpresonim se edhe Shqipëria me këtë rast. Do të firmoste në Helsinki këtë Akt për fatet e njerzimit, si përfaqësuese e kësaj Organizate Politike Ndërkombëtare. Kishim bindjen se vendi ynë edhe pse i pa krahësueshëm me vendet e Lindjes, me hir, a me pahir, do t’i bashkohej Traktatit të Paqes dhe Bashkëpunimit me Europën (OSBE).

Autori

Vijon nga numri i kaluar

Si e “arrestova” shokun tim të burgut, Luan Burimin…?!

– Nga flet që mund të orientohem disi? – i thashë.

– Nga shtypshkronja “Naim Frashëri”, ma ktheu si me mburrje.

– Ah, qenke ti! Po si guxon të më marrësh sot, në telefon? Harrove që para një viti më mashtrove dhe s’ke kërkuar ende të falur?

Ishte Daut Gumeni, drejtori i shtypshkronjës së vetme në Shqipëri.

– E, mo’…të shkuara të harruara…! E diskutojmë herë tjetër këtë muhabet. Të kam marrë për tjetër punë…! Këtu, në zyrën time, është një nga bashkëvuajtësit…! Një ish miku yt…! Një legjendë e revoltës së Spaçit. Një laçko shumë i dashur për ty…!

– Ohu! – klitha nga habia dhe tronditja. Jo pa qëllim ai përmendi fjalën “Laçko”, fjalë të cilën e kishte në gojë Lukja, sa herë u drejtohej njerëzve që donte e respektonte. Kolonjarët fjalën “Laçko” e kanë shkurtimin e “vëllaçko”, me përkëdheli…!

– Lukia, Lukiaaa…., në zyrën tënde?!

– A do të flasësh me të?

– Jo, jo! Të lutem, mos i thuaj gjë…! Po vij vetë aty. Për dhjetë minuta…!

– Hajde, se ti ke dhe rrokoçile (makinë) me katër Rrota…! Po të presim.

Lajmërova oficerin e rojës të përgatiste menjëherë njërin nga autoburgjet, me tre ose katër policët e shoqërimit…!

– Dhe m’í dërgo menjëherë në zyrë, policët! – e urdhërova. Luken e thërrisnin “Laçko” në burg, ngaqë ai sa herë bënte ndere, apo jepte këshilla, thoshte: “Ke Laçkon këtu…”, ose…“Dëgjo Laçkon për këtë…”!

– “Dëgjoni këtu’ – u thashë policëve trupmëdhenj e të shkathët. ‘Do të shkojmë te Shtëpia Botuese “Naim Frashëri”, për të “arrestuar” një person të rrezikshëm. Është paksa i fortë e i përgatitur, pasi është efektiv me Forcat e Ndërhyrjes së Shpejtë në Gjermani”. – ia këputa. “Ju jeni katër të fuqishëm. Do t’a mposhtni sa hap e mbyll sytë. Por, ju lutem, pa e lënduar, se ai është një nga miqtë e mi më të shtrenjtë, i përvuajtur në burgjet e diktaturës komuniste”.

– Mirë që na the, shefo, se u përgatitëm për t’a shqyer me duart tona…!

Jo pa qëllim shkuam me sirena dhe drita të ndezura, deri sa Autoburgu dhe makina ime u parkuan pranë ndërtesës me tre kate. Shkallët i ngjitëm me një frymë deri në katin e dytë. Policët, dy para, dy prapa, më shoqëruan në korridorin e gjatë. Papritur, dikush lëvizi me shpejtësi dhe u zhduk në hyrjen përballë derës së drejtorit. Nga ecja, e pikasa që ishte Lukia. Më rrahu zemra fort, por ama dëshira për “ta ndëshkuar” në një farë mënyrë, m’u shtua. Urdhërova policët ta merrnin njeriun që u fut në zyrën përballë zyrës së drejtorit…!

Më vonë Lukia më tregonte se ishte fshehur, ngaqë donte të bënte surprizë, kur të isha duke e kërkuar në zyrën e drejtorit. I kishte thënë vetë ai, drejtori, të fshihej pasi kishte dëgjuar sirenat e makinave. Në korridor doli i tronditur dhe i befasuar, kur u gjend para këmbëve të mia i shtrënguar nga duart e fuqishme të policëve. S’po u besonte syve. Isha unë shoku i tij i ngushtë, i viteve në skëterrën komuniste, apo ndonjë pushtetar tjetër, i keqkuptuar për arrestimin e tij…!

– A jeni ju, Luan Burimi? E pyeta me pamje të rëndë e serioze. Veshur me një kostum të derdhur, ngjyrë kremi, Lukia tregonte më i ri në moshë. Hapte dhe mbyllte sytë, duke afruar kokën pranë fytyrës sime.

– Po ti, a je Bedri Çoku, shoku im…miku im?!

– Nuk u jap llogari njerëzve si ty, me precedentë penalë. Jeni i arrestuar dhe duhet të vini me ne…! Ai bëri të qeshte gjoja për lojën nga ana ime, por krahët e fuqishëm e ngritën përpjetë dhe e morën me vete.

-Ore,jeni në vete ju, apo jo?…Keni ngatërruar adresë…! Nuk jam unë, ai që kërkoni…! Jetoj në Gjermani…! Kam qenë i burgosur politik…!

Duke zbritur shkallët, policët e mbanin në ajër peshën e trupit të hollë e të gjatë, aq sa majat e këmbëve të atij trupi, në fluturim, mezi arrinin të preknin shkallinat. Sa here kalonte pushimin e shkallëve, ai kthente kokën nga unë me buzët e mbledhura. Sa s’plaste nga marazi që nuk i jepja të njohur dhe policët po e tërhiqnin peshë nëpër shkallë…! Më vinte për të qeshur teksa e shikoja të ngritur në ajër. Por e kapërceja duke u folur policëve të mos kishin mëshirë për një njeri që ka tradhtuar shokët e burgut, që s’ka ditur të mbajë fjalën dhe zhduket nga vendi i vet, si një kriminel…!

– Nëse je ti, Bedri Çoku, që kam njohur, atje, ku njihen burrat – thoshte ai me zë të lartë – dije se je duke bërë një veprim të gabuar e do të pendohesh. Po qe se je tjetër njeri, pushka top tu bëftë! Mua më hëngri m…., Enver Hoxha me zagarët e tij, jo ma…!

– Atë do ta shohim kur të jesh edhe një herë në birucën e ‘Burgut 313’…!

Isha i bindur se ai nuk kishte siguri të plotë që isha unë, Bedri Çoku. Kishte të drejtë. Veshur me kostum e kollare të modës, dhjetë vjet më i ri se ai. në kushte normale, i shëndetshëm, me pamjen e një nëpunësi të lartë dhe flokë të rritur…! Ndryshe në burg, i tretur, i veshur gjithmonë me një uniformë, kokëqethur, pas kaq vitesh, çdo njeri do të ndryshonte. Edhe Lukja kishte ndryshuar. Rruar e veshur si një qytetar europian, paksa i kërrusur, unë e njoha vetëm nga ecja. Në korridor vura re se vllanat e vuajtjeve shpirtërore, i kishte ende në fytyrë.

E çuam drejt e te burgu i sigurisë së lartë, ku ndodheshin ne paraburgim krerët e diktaturës komuniste, midis tyre Ramiz Alia, ish sekretar i parë i Komitetit Qendror, pas vdekjes së Enver Hoxhës dhe Nexhmije Hoxha, e veja e diktatorit, Prokurori i Përgjithshëm i diktaturës, si dhe disa nga byroistët e Komitetit Qendror…!

Policët i urdhërova që ta fusnin në zyrën e drejtorit të “Burgut 313” dhe të prisnin deri sa të veja unë. E pata të vështirë t’i qëndroja idesë, e cila më lindi rrugës, për në “Shtypshkronjë”, lidhur me surprizën që do t’i bëja atij. Ngaqë m’u duk se e teprova për mënyrën time të sjelljes, deri sa e prura këtu, mezi po duroja që ta përqafoja tani që e kisha kaq pranë, dhe gjallë…!

Megjithatë, rojet më thanë se ai ishte ulur në karrige dhe pinte duhan. Ndizte e shuante cigaret, i shqetësuar e në pritje të ankthshme. I numërova hapat deri afër derës së zyrës, ku ndodhej ai. Pastaj numërova sekondat deri sa vendos të hyja në zyrën e drejtorit. As vetë nuk e kuptova pse e godita derën me shqelm, që të hapej me rrapëllimë.

Instinktivisht imitova, hetuesit e dikurshëm të diktaturës. Ai u çua në këmbë trimërisht, duke parë policët e fuqishëm të rreshtuar në të dy krahët e mi.

– E kontrolluat mirë këtë njeri, apo jo? – Pyeta gjoja i nervozuar – Është nga të burgosurit politikë që kërcente nëntë metra në ajër dhe ua merrte automatikun truprojave në rrethim…!

– Sa mirë më njohke more, zoti Komandant i Burgjeve…!

– Mos më fyej se e paguan shtrenjtë, pastaj…!

– Nuk po të fyej. Po them të vërtetën. Vetëm një i burgosur politik në diktaturë, i di përmendësh këto përralla të asaj kohe. Fatmirësisht, sot qenka me pushtet, me roje, për të arrestuar e torturuar bashkëvuajtësit…! Turp të kesh, nëse je Bedri Çoku që kam njohur dikur…!

– Turp të kesh ti, nëse je Lukja, ai që kishe lidhur një besë me mikun tënd më të mirë. Ike nga Shqipëria si besëthyer. Dhe s’pate pesë lekë në xhep sa për të bërë një telefonatë, apo telegram…! Lëri dënglat dhe nxirri nga xhepat ç’ke!

– Ke të drejtë. Fajin e paskam përsëri unë që erdha në Shqipëri për të takuar shokët e miqtë e mi. Për të botuar poezitë e krijuara me gjak e lot në galerat e qelbura dhe mes mureve të trashë të burgut të Burrelit…! Por më paskan shkuar dëm, jo vetëm vuajtjet, por edhe ato që bëmë për 25 vjet. Na thoshin se ka fituar demo-kra-cia e vërtetë. O, të bukur demokraciii…iii! Dhe më ra shpatullave, i zhgënjyer.

– Nxirrjani të gjitha sendet personale dhe mbani process-verbal, t’í marrë të rregullta, kur të lirohet nga burgu!

– Në burg do të të fus unë ty! Sepse më ke terrorizuar, mua, një qytetar i Republikës Gjermane…! Do ta shohim!

– Qytetar i Republikës Gjermane, është bërë sot edhe një…, njëlloj si ty. Patriot i madh, që braktise vendin tënd për interesat e tua personale…!

– Posi, do të rrija këtu, me ju komunistët, që u bête demokratë brenda një nate. E shohë çfarë demokrati qenke! Me siguri, ndonjë sekretar partie ke qenë, ose Kryetar Dege. Ndryshe nuk do të ishe gëzuar kaq shumë për riburgosjen time…!

– Patjetër, sepse burgu për tradhtarët është…! Merreni dhe kalojeni te biruca ku mbajmë të paraburgosurit. Dua ta mbyll me duart e mia këtë tradhtar, se ka ardhur nga Gjermania për të përmbysur shtetin tonë demokratik…!

– Ha, ha, ha…! Paskeni shtet demokratik, ju? Për të burgosur njerëz të pafajshëm si puna ime…!

– Pikërisht, prandaj të kam arrestuar, për të të treguar…, se cilët janë ata të pafajshëm, si puna jote, që arrestojmë ne. Por shko njëherë atje ku duhet të shkosh!

Policët e morën me inat dhe ai ecte duke parë nga unë, i penduar dhe gati për të qarë…!

E gjeta atje ku i porosita policët. Roja i brendshëm rrinte pranë derës me çelësat e birucës në duar.

– Hape!- Urdhërova.

Dera e rëndë krakëlliti…! Brenda në birucë u ngrit në këmbë një njeri i moshuar, i bardhë, i hequr në fytyrë dhe me sytë që i shkreptinin nga inati. Ai po vështronte me dyshim e kureshtje nga ne. Unë i thashë Lukes:

– A e njeh këtë njeri, o promethe i burgjeve komuniste?

– Pse duhet ta njohë? Me siguri tradhtar si puna ime duhet të jetë?

– Ky është Ramiz Alia, diktatori i dytë i Shqipërisë, pasardhësi i Enver Hoxhës…! Lukes i ngrinë sytë dhe s’po fliste dot nga habia. Një çast u bë sikur të ishte prej mermeri…!

– Ramizzz Aaaliiaaa…! -Klithi.

– Enver Hoxha dhe ky, e therën babanë tënd, e bënë copa – copa, vetëm pse ishte nacionalist dhe donte Kosovën e Çamërinë. Edhe mamanë tënde këta e mbytën në kënetën e Nartës, e lanë qyqare kur të burgosën ty dhe ia larguan gruan e fëmijët e tu. Pyete diktatorin, e meriton ky njeri të jetë në burg e ti të jetosh i lirë, në vendin tënd?

Mesiguri, Lukja po përjetonte çaste të jashtëzakonshme, përballë diktatorit, pikërisht aty ku ai, vetë kishte vuajtur me dekada. Në sytë e tij të skuqur, u zmadhuan bebzat e zeza. U kthye nga unë: – Po, po! Ti qënke Bedri Çoku…shoku im…, miku imi paharruari! Oh, ç’dhuratë më paske bërë, o Zot i vërtetë! Kjo që po më ndodh mua vetëm vullneti yt është!

U kthye nga Ramiz Alia.

– Të lutem, qasu se dua të të shohë në dritë, o Perandor i shekullit Njëzetë! O, udhëheqësi i botës! Eja, eja! Dua të të prek me dorë…! Sa kam ëndërruar të të kem kaq pranë, të të nduk me këto duar që më janë holluar nga prangat gjermane. Njeri qënke më duket, prej mishiii! Prej kockeee qënkeee! Po, po, kështu qënke, si gjithë ne të tjerët! Paça faqen e zezë që të paskam besuar perëndi! O zot që po vështron nga qielli ! M’i bëjë hallall sharjet që t’i kam dhënë sa herë më fusje thikën në zemër, me duart e këtij perandori shqiptar…!

U kthye nga polici dhe pyeti: -A shkon në banjë ky njeri, o polic? A ushqehet si ne? I ha fasulet, orizin dhe makaronat me krimba, siç i kemi ngrënë ne? Më rrofsh, more polic! Uratat e mia që më tregove një sekret kaq të madh…! Po, po, njëlloj si ne qenka…!

U kthye prapë nga Ramizi: – A ke pasur nënë, more Ramiz Alia? Po baba? Po fëmijë, a ke lënë prapa? Ku i ke ata? T’i kanë internuar qeveritarët e sotëm? Të dhimbsen fëmijët tani që e kanë babain në burg…? A kanë fëmijët e tu për të ngrenë? Po për të fjetur ku shtrihen të shkretët? I ke të vegjël apo të rritur? Gjynah, janë të pafajshëm. Ç’faj kanë ata pse babai i tyre është kriminel, ka vrarë e burgosur njerëz, i ka varur në litar pse shkruanin poezi apo tregime kundra pushtet popullor. Apo t’i kanë futur në ndonjë kasolle dhishë, që të vuajnë prej urisë e të ftohtit, si bijtë e një kulaku…! Më falë…, të një diktatori që ka sunduar mbi bashkëkombësit e vet? Po sikur të t’i kenë çuar në burgun e Spaçit, apo të Qafës së Barit, ku i detyrojnë të punojnë në minierë, vetëm për një copë bukë e lëtyre të gatuar me margarinë, vetëm pse babai i tyre është me “Biografi të Keqe”

Tani që je këtu, a të bie ndërmend për Luken, Bedriun dhe qindra mijëra si ne, që i burgosët, I internuat dhe i latë fëmijët e tyre pa baba, pa nënë? Sa here ke deklaruar në mbledhjet e byrosë politike, para se të “bije nga kali”, për të mos i lënë armiqtë të marrin pushtetin dhe fëmijët e tyre, mundësisht t’i largonit sa më shumë të jetë e mundur nga Shqipëria; kur thoshe se: “Dyzetë vjet me radhë ua kemi vrarë e burgosur baballarët”.

Sundove gjysmë shekulli dhe rrënove tre breza nga familjet fisnike e patriote të Shqipërisë. Grabite pronarët dhe zhduke intelektualët më të mirë, të arsimuar në vendet perëndimore. Vrave palcën e kombit, që kishte bërë historinë e racës sonë ndër shekuj, duke ruajtur me shumë sakrifica nderin dhe traditën e popullit nga kishim ardhur. Pse e tradhtuat kaq poshtërsisht këtë popull? Kush ua mësoi që duke qenë kundra shqiptarëve dhe Shqipërisë, mund të sundonit gjatë mbi këtë popull?

Përse e shpikët “Luftën e klasave”, duke i dënuar shqiptarët që në bark të nënës? Kujt i shërbeu ajo luftë e mallkuar që i ndau shqiptarët në “të mire” e në “të këqinj”? Përse e përqafuat aq shumë përçarjen dhe urrejtjen klasore? Shpikët klasën e proletarëve, kur 70% e shqiptarëve jetonin në fshat. Me një grusht punëtorësh përligjët pushtetin tuaj dhe qëllimet tuaja ogurzeza…!

– Ju lutem, zoti drejtor…!

– Mos ju lut drejtorit, sepse ai dhe unë ua kemi thënë këto gjëra edhe kur ishim të rrethuar me gjembaç e gryka topash e mitralozash…! Jam çuditur kur kam mësuar se ty, dhe shokët të tu, ju paskan akuzuar se keni pirë kafe me shumicë. Ndërsa unë me shokët e mi, s’kemi rast për t’ua lexuar aktakuzën e vërtetë.

Zotërinjtë në pushtet, ata që kanë vendimarrjen, nuk kanë qenë as në burg, as në internim…! Nuk e dinë se ju kafet me shumicë i pinit nga kënaqësia, por edhe nga hidhërimi. I pinit nga kënaqësia sa herë shkaktonit gjakderdhje me kundërshtarët tuaj politikë dhe e pinit nga hidhërimi, sa herë padroni i pushtetit gjakatar, ju hakërrohej për vigjilencë të dobët në luftën e klasave…!

– Zoti drejtor, nuk është e drejtë…!

-Pse ke rënë kaq poshtë, o Perandor, që sundove Shqipërinë pesë dekada?! Si pranove të vish në këto birucë të qelbur, ku një polic i thjeshtë i burgut të urdhëron, kur të ulesh e të ngrihesh në këmbë, sa herë i do qejfi atij…!!? Ti, që ke tmerruar fëmijët në bark të nënave, për t’u mbuluar me lule e dafina nga populli i uritur, i trembur e i terrorizuar nga lufta klasore…!

Më mirë të kishe vdekur të paktën, për sa jetove i fuqishëm dhe tiran. As unë, kundërshtari yt i përjetshëm, nuk do të isha kaq i lumtur duke të parë në këto birucë të qelbur, ku me qindra e mijëra djem e vajza shqiptare, nga më të mirët e kombit, i latë të vuanin në këto kushte pse ata, ndryshe nga ju, donin lirinë e shqiptarëve, demokracinë dhe përparimin e Shqipërisë. Deshi Zoti që u takova sot me ty, e t’í thashë këto gjëra, se do të më kishin mbetur pengu në zemër. Perëndia bëri atë që unë s’kisha mundësi ta bëja kurrë vetë…! Të falem, moj Perëndi, merrma shpirtin që tani, nëse një ditë unë bëhem si ky, perandori komunist, që të hakmerrem me fëmijët dhe prindërit e kundërshtarëve të mi politikë !

Ai u kthye nga unë, më përqafoi e tha: – Po deshe ti, miku im, Drejtor i Burgjeve të Shqipërisë, daç më burgos, daç më lërë të lirë, unë sot e tutje do të jem i lumtur, jo se të takova ty dhe Perandorin – diktator të popullit tim, porse, besova, më në fund, ekzistencën e një Fuqie Madhore në gjithësi, që i mban sytë nga njerëzimi…!

– A do të shkosh? E pyeta

– Të lutem mos ma prish shijen e lumturisë që përjetova!

– Dua të tregoj “Panterën e zezë”, siç e quaje në poezitë e tua, që hante shërbëtorët e vetë.

– Edhe ajo këtu është…?! Lëre fare, nuk merren burrat e ndershëm me gra të burgosura. Ta lemë të qetë “Panterën” të shijojë çorbën e kazanit që ajo ua ka dhënë me përdhunë shoqeve të veta të idealit. Në këtë botë shlyen të gjitha…, të gjitha. Prit, se për pak harrova…! Dua ta mbyll me dorën time diktatorin! Pastaj e kalova nga biruca në birucë, qëllimisht, që ai të shihte nga sporteli byroistët, Simon Stefanin, Muho Asllanin, Besnik Bekteshin, Hekuran Isain dhe…! Nuk deshi të shikonte më të tjerë. Qëndroi disa çaste pa folur me buzët e mbledhur, tundi kokën e tha :

– E tmerrshme! Kush na paskan vrarë e burgosur. Këta spurdhjak të shpifur! Të zë lemeria, kur i sheh sot të mbuluar me batanije si mjeranë. Njerëz zvarranikë, të pa personalitet. Ne ishim krejt ndryshe. Krenar para këtyre! Bobo, ç’njerëz e paskan sunduar Shqipërinë! Kur do të kalonim pranë birucës së fundit, i thashë:

– A je kureshtar të shohësh ish kryeprokurorin e diktaturës?

– Këtë, po. Jam vërtet kureshtar! Polici hapi derën dhe Lukja hyri brenda si zot shtëpie.

– Kush je ti, more plak i shëmtuar?

– Aranit Çela, zotëri. Po ju kush jeni?

– Luke Burimi, i biri i Qemal Burimit. Një çerek shekulli i burgosur politik, kundërshtar i juaj. Po ti përse je në burg?

– Kot.

– Si kot?

– Kooot…! E dinë ata që më kanë burgosur…!

– Mos vallë të kanë burgosur për krimet që ke bërë?

-S’kam bërë krime. Kam zbatuar me korrektësi ligjet e shtetit. Kushtetutën e shtetit.

– Potë cilit shtet?! Cilën kushtetutë?!

– Atij shteti që ishte.

– Ligjet dhe kushtetutën e diktaturës?

– Quaje si të duash…!

– Ju trimat që kërcënonit Amerikën dhe Bashkimin Sovjetik, nëse superfuqitë e botës do të guxonin ta preknin, qoftë edhe një fije floku Shqipërinë sipas jush, do t’i gjente shkatërrimi fatal. Sot, nuk keni guxim të thoni: “Po. Nuk ishim për demokracinë, ishim për diktaturën e proletariatit. Kundra Amerikës, kundra Bashkimit Sovjetik”, Ose…!

– Po. Unë, Aranit Çela, kam gjykuar dhe dënuar me burg, dhe me vdekje mijëra shqiptarë që nuk e donin regjimin tonë. Deklaroj se nuk pranoj të dënohem si ordiner, për vjedhje të pasurisë së popullit. Nëse ligjet demokratike i dënojnë veprimet dhe mosveprimet e mija, ja ku jam, krenar për ligjet e shtetit tim.

– Por ju e dorëzuat “Kështjellën e kuqe”, duke u fshehur si minjtë nga urrejtja e popullit të cilin e përdorët me dekada si skllav pune. Çohu, mos u përqall si mace e zgjebosur! Dili zot shtetit dhe diktaturës që ke zbatuar! Mos prano të të dënojnë për veprime ordinere. Ke qenë Zeusi, firma jote ishte vdekje për të gjithë “armiqtë e popullit”, njeriu më i rëndësishëm për zbatimin e ligjeve të shtetit antikombëtar e antinjerëzor…!

– Patjetër, kam dënuar njerëz. Veprimtaria armiqësore me fjalë ose me vepra kundra pushtetit popullor, sipas Kushtetutës se Republikës Popullore, ishin të ndaluara me ligj.

– Mashtron, se pse kushtetuta nuk ndalonte me ligj fjalën e lirë dhe dëshirën për të praktikuar besimin te Zoti, deri në vitin 1976. Por ju keni bërë kërdinë me klerikët fetarë, sidomos kur prishët kishat dhe xhamitë, në vitin njëmijë e nëntëqind e gjashtëdhjetë e shtatë, si në asnjë vend tjetër të botës. Po për këto veprime, që ke firmosur burgosjen dhe vdekjen e klerikëve, që praktikonin në popull besimin te Zoti, a ke shkelur kushtetutën?

– Ata i dënoi populli. Ishte dëshira e popullit që u prishën kishat e xhamitë.

– Të pyeta a ke bërë krime ndaj klerikëve në kundërshtim me ligjet e kohës dhe kushtetutës së vendit, para dhe pas vitit 1967?

– Nuk kam bërë krime sepse kam zbatuar vullnetin e popullit dhe të gjitha vendimet e Byrosë Politike të Komitetit Qendrorë, pra të partisë së punës së Shqipërisë, që për mua ishin të barasvlershëm me ligjet kushtetuese.

– Pra, paske zbatuar urdhrat e partisë, për të dënuar njerëz të pafajshëm, apo jo?

– Ekzakt.

– Atëherë e pranon që paske dënuar njerëz me vdekje- pushkatim, me varje në litar, sipas interesave të partisë dhe jo sipas ligjeve kushtetuese?

– Sapo e thashë. Kam qenë vetëm zbatues i ligjeve dhe i vendimeve të shtetit e të partisë time.

– Më gëzon fakti që ju, kriminelët e popullit shqiptar, ju kanë akuzuar si hajdutë, për kafet e pira më shumë nga ç’e lejonte ligji i kohës. Për këtë s’keni pse të kërkoni falje për thonjtë e egërsisë që keni përdorur gjatë sundimit. Do të jepni llogari vetëm për vjedhjen e disa kilogram kafe të harxhuara dhe pasardhësit tuaj, do kenë të drejtën e Zotit të kërkojnë “Hakmarrje për Drejtësi”, pasi prindërit e tyre i kanë dënuar, jo për ato ç’ka kanë bërë, por për ato që nuk kanë bërë. Ndryshe, s’do të kishin guxim të ngrinin kokën gjatë gjithë jetës.

U larguam nga kundërmimi i ajrit të qelbur të birucave. Jashtë, në ajrin e pastër, Lukia ndaloi me sytë nga qielli e

tha: – Edhe pse u gëzova deri në klithmë miku im, pasi pashë persekutorët në birucat ku kemi vuajtur vetë, një ndjenjë trishtimi më rëndon ende në shpirt. Ata janë të trembur, të zgërlaqur, por përsëri janë të bindur se do t’i shpëtojnë drejtësisë së shtetit të së drejtës. Dënimi i tyre do të jetë qesharak. Do të jetë farsë. Nuk gjen në historinë e njerëzimit ndonjë rast, kur drejtësia i dënon pushtetarët e përlyer me gjakun e bashkëkombësve, vetëm për kafe të pirë me tepricë.

Më hodhi krahun supeve e më tërhoqi me vete.

-Tani na gjej një restorant të mirë, ku të hamë e të çmallemi me njeri – tjetrin. Uria po m’i gërryen zorrët më keq se në burgun e Burrelit.

– E ke uri emocionale, ngaqë unë të ndëshkova si “Tradhtar i Atdheut”

– Do të vazhdojë ta “tradhtoj” atdheun, deri sa të bindem se njerëzit e krimeve politike në Shqipëri, nuk dënohen më si ordinerë.

– Ata nuk janë përmbysur, vetëm janë larguar nga pushteti. Demokracia është numër votash. Vendi ka për të mbetur përsëri në duart e tyre, për sa kohë shqiptarët do të largohen vazhdimisht. Kështu si po shkojnë punët, ata do të rikthehen përsëri në pushtet, më të rrezikshëm se kurrë…!/Memorie.al

blank

XXIII – 2021 VITI AT PJETER MESHKALLA S.J. 120 VJETORI KUR U Lé N’SHKODER I MADHI AT MESHKALLA! (Përgatiti FRITZ RADOVANI, 2021)

NJË  NATË  E  PAHARRUESHME…

 

Kujtime me të vertetë të daltueme në tru! Nuk harrohen kurr!

Ndokush mund të na pyesin sot: “ Po me këndue a dinte Pader Meshkalla?” Dhe unë po ju përgjegjëm: “PO!..”

Në fundin e ferrit ku ishte Ai, ndoshta, ndokush nuk e beson, por asht ma vështirë me ba të tjerët me këndue, se me këndue Ai vetë, pra, me 24 dhetor 1952, natën e Krishtlindjës, janë dëshmitarë djelmoçat e rijë të asaj kohë, bashkvuejtës në kampin e të burgosunve nr. 1, tek Ura vojgurore në Berat, që bashkë me Mësuesin e tyne kënduen me zâ të lehtë “Stille Nacht”, madje, shumë lehtë, se me zâ ma të naltë mund t’i “prishej” qetësia policve, që aq ju donte, e kush e di se çfarë mund të vinte prej drite!.. I kishte paralajmërue që sande do të këndojmë së bashku aty kah mesnata… Askush nuk dinte me e marrë me mend kangën që do të këndonin! Kaloi ora e gjumit dhe po afrohej mesnata… Dritat nder kampe nuk fikeshin…

Dy nga djelmoçat pranë shtratit Pader Mëshkallës, nuk i zente gjumi pa këndue dhe, aty nga ora 11 e natës, i kerkojnë tekstin e kangës. Kur e morën tekstin mbetën tue shikue njenitjetrin të habitun… Po, kjo nuk asht në gjuhen shqipe!.. Pa kalue pak minuta u afruen edhe dy djelmë tjerë të cilët e kishin marrë dy ditë perpara tekstin nga At Mëshkalla, dhe e kishin mësue ate dhe melodinë e saj. Ata ishin dy djelm që mësonin gjermanisht nga Pader Mëshkalla, dhe perveç tekstit dijshin edhe melodinë që ishte nder kryeveprat e kangve gjermane rreth vitit 1818.

Ishte një kangë që Naten e Këshndellave e këndon gjithë Bota:

“STILLE NACHT”

Nga Franz Xaver GRUBER (1787 – 1863) 1818?

  1. Stille Nacht! Heilige Nacht!
    Alles schläft; einsam wacht
    Nur das traute heilige Paar.
    Holder Knab im lockigten Haar,
    Schlafe in himmlischer Ruh!
    Schlafe in himmlischer Ruh!

 

  1. Stille Nacht! Heilige Nacht!
    Gottes Sohn, o wie lacht
    Lieb´ aus deinem göttlichen Mund,
    Da schlägt uns die rettende Stund.
    Jesus in deiner Geburt!
    Jesus in deiner Geburt!

 

  1. Stille Nacht! Heilige Nacht!
    Die der Welt Heil gebracht,
    Aus des Himmels goldenen Höhn
    Uns der Gnaden Fülle läßt sehn:
    Jesum in Menschengestalt,
    Jesum in Menschengestalt

 

  1. Stille Nacht! Heilige Nacht!
    Wo sich heut alle Macht
    Väterlicher Liebe ergoß
    Und als Bruder huldvoll umschloß
    Jesus die Völker der Welt,
    Jesus die Völker der Welt.

 

  1. Stille Nacht! Heilige Nacht!
    Lange schon uns bedacht,
    Als der Herr vom Grimme befreit
    In der Väter urgrauer Zeit
    Aller Welt Schonung verhieß,
    Aller Welt Schonung verhieß.

 

  1. Stille Nacht! Heilige Nacht!
    Hirten erst kundgemacht
    Durch der Engel Alleluja,
    Tönt es laut bei Ferne und Nah:
    Jesus der Retter ist da!
    Jesus der Retter ist da!

 

Edhe pse të rrethuem në tela me ferra dhe armë vrastare…

Pader Mëshkalla ishte Ai Atdhetar që, mendonte si e si me i ba me harrue të rijtë e burgosun se ku ishin… Ajo ishte kanga!

Ai gjithë jeten e sakrifikoi per Rininë Shqiptare!

Ai dinte të gjitha mënyrat me ba Rininë me harrue ku ishte!!

         Melbourne, 7 Qershor 2021.

 

blank

Hugh Gladney Grant, ish-ambasadori amerikan në Shqipëri, për Mbretin Zog (1961): “Ai ishte shqiptari më patriot, miku im e mik i madh i SHBA.”

– Intervista ekskluzive e arkivuar posaçërisht në Senatin e SHBA-ve.

Hugh Gladney Grand (1888 – 1972)

Nga Aurenc Bebja*, Francë – 7 Qershor 2021

 

“Congressional Record” ka botuar, në numrin e saj shkurt – maj 1961 (vëllimi 107), intervistën ekskluzive të Hugh Gladney Grant me rastin e ndarjes nga jeta të mbretit Zog, të cilën, Aurenc Bebja, nëpërmjet Blogut “Dars (Klos), Mat – Albania”, e ka sjellë për publikun shqiptar :

 

Mbreti Zog dhe Shqipëria

blank

Ahmet Zogu – Mbret i shqiptarëve

Zgjatja (Shtojca) e konstatimeve

 

I nderuari John Sparkman nga Alabama në Senatin e Shteteve të Bashkuara

E hënë, 22 maj 1961.

blank

 

  1. Sparkman : Zoti President, muajin e kaluar, Mbreti Zog I, sovrani në ekzil i Shqipërisë, vdiq. Z. Hugh Grant – tani në Augusta, Ga.; më parë në Alabama – një ish-ministër në Shqipëri, ishte një mik i ngushtë i mbretit Zog. Ai ndjeu që Mbreti qëndronte për demokracinë në mbretërinë e tij të vogël të Shqipërisë dhe kishte shpresë se do të ishte në gjendje ta sillte atë vend edhe një herë në shtresat demokratike.

 

Më 10 Prill 1961, në Augusta, Ga., “Chronicle” botoi historinë e “Associated Press” që fliste për vdekjen e Mbretit Zog. Në të njëjtën çështje shfaqet një intervistë me Z. Grant. Unë besoj se intervista, veçanërisht, do të duket interesante dhe mund të shërbejë për të kujtuar luftën e vazhdueshme nga disa në interes që Shqipëria të rifitojë botën e lirë.

 

Kërkoj pëlqimin unanim që të dy lajmet të shtypen në “the Appendix of the Recorp” (Shtojcën e Recorp).

 

Duke mos pasur asnjë kundërshtim, artikujt u urdhëruan të shtypen në Recorp, si më poshtë:

 

Virtytet e Zogut kujtohen – vdekja e Mbretit trishton Augustanin, ish-Ministrin

 

Vdekja e Mbretit Zog I, sovranit në ekzil të Shqipërisë, trishtoi Hugh Grant-in nga Augusta, i cili ishte Ministër i SH.B.A.-ve në mbretërinë e Zogut për 4 vjet para pushtimit të Musolinit.

 

Grant u takua me Mbretin në 1935 dhe e kujton atë si një udhëheqës të vërtetë dhe një ushtarak të shkëlqyer.

 

Ai beson se shumë prej historive shumëngjyrëshe që rrethojnë Zogun e kanë origjinën nga italianët, të cilët dëshironin ta diskreditonin atë për arsye politike.

 

Thirreni patriot

 

“Ai ishte shumë inteligjent dhe i informuar mirë për çështjet politike në Evropë. Ai ishte i arsimuar mirë dhe ishte një nga shqiptarët më patriotë që kam takuar ndonjëherë”, pohoi Grant.

 

Përkundër shumë raporteve, Augustan-i (term për banorët e Augusta-s) tha se Zogu po bënte përparim në Shqipëri dhe po e çonte vendin e tij drejt stabilitetit. “Nëse fashistët nuk do të kishin ardhur, ai do të kishte qeverisur Shqipërinë me sukses,” – shtoi ai.

 

Dita e fundit : 6 Prill 1939

 

Ende mbetet e gjallë në kujtesën e Grant dita para pushtimit të Musolinit në Shqipëri (6 Prill 1939) kur Zogu e thirri atë në pallat për audiencën e tij të fundit me një diplomat të huaj.

 

“Mbretëresha sapo kishte lindur fëmijën e saj të parë dhe Musolini sapo i kishte dhënë Zogut një ultimatum,” tha Grant. “Ai më tregoi për kërkesat e italianëve që të nënshtrohej dhe tha se do të rezistonte.”

 

Zogu kishte 15.000 trupa në krahasim me 50.000 të Musolinit.

 

Nuk do të dorëzohej

 

Grant tha se Zogu e dinte se nuk do të ishte asgjë tjetër përveç një rezistencë simbolike, por zgjodhi të ndiqte atë rrugë sesa të dorëzohej pa luftë.

 

Mbretëresha Geraldinë, nëna e së cilës ishte Amerikane, u dërgua në Greqi me një makinë përpara se të fillonte beteja. Zogu u largua më vonë me kabinetin e tij.

 

“Ishte një kohë e vështirë për të. Unë besoj se italianët zgjodhën atë kohë të veçantë, sepse ata e dinin gjendjen e Mbretëreshës.”

 

Ciano, njeriu i mirë

 

Grant kujtoi se Konti Ciano, dhëndri i Musolinit, ishte njeriu më i mirë në dasmën e Zogut në 1938.

 

“Zonja ime dhe unë ishim të pranishëm në dasëm. Mbretëresha ishte shumë më e re se Mbreti, por dashuria e tyre për njëri-tjetrin ishte e sinqertë.”

 

“Konti Ciano ishte njeriu (i ftuari) më i mirë, dhe pastaj një vit më vonë ishte po ai që fluturonte mbi Tiranën me një aeroplan bombardues.”

 

I pa në 1951

 

Grant nuk i pa më Zogun apo Geraldinën deri në 1951 kur ata bënë vizitën e tyre të parë dhe të vetme në këtë vend.

 

“Megjithëse ai kurrë nuk e tha këtë me kaq shumë fjalë, unë mendoj se ai kishte shpresë të kthehej në Shqipëri një ditë dhe të çonte vendin drejt pavarësisë nga komunistët, pasardhës të fashistëve,” tha Grant.

 

Djali i Zogut, Princ Leka, shtoi ai, ndoqi shkollën ushtarake në Angli.

 

Djali të kthehet?

 

“Përshtypja ime është se mbreti Zog me siguri mezi priste kohën kur djali i tij do të kthehej për të udhëhequr shqiptarët.”

 

“Vdekja e tij është shumë tragjike për gruan time dhe veten time. Marrëdhëniet tona me të ishin më të këndshmet. Ai ishte një mik i madh i Shteteve të Bashkuara.”

blank

“Fqinji” i çmendur Dedikuar gjyshes time Nga Alma N. Liço

Dedikuar gjyshes time

Bummm…bummm….bummm. Si kurrë më parë porta trokiti me forcë. Jo, nuk mund të ishin fqinjët bujarë tiranas, që aq miqësisht vinin çdo ditë ta takonin e ta pyesnin çfarë i nevojitej. Ata nuk trokisnin kurrë kaq dhunshëm, si të dëshironin ta shkulnin nga vendi atë portë të vjetër prej druri. Dikush tjetër ndodhej pas saj. Dikush, që për nga agresiviteti, nuk premtonte aspak të qe i mirëpritur. Kush vallë po kërcënonte kësisoj? Cili mund të ishte? A mund t´i ndodhte diçka më e keqe se gjëma e dy muajve të fundit?

Vajzën e saj të vetme, së bashku me të shoqin dhe tre fëmijët e mitur i kishin degdisur në internim, në një fshat të thellë të zonës së Dumresë. Zemrën e kishte plagë. E mbetur e vetme në atë shtëpi, nuk po mundej të gjente ngushëllim. Motivi i jetës së saj ishte marrë peng. Ishte syrgjynosur e dënuar të vuante në një kasolle të mjerë, mes kodrash me shkurre e mundimesh pa fund. Persekucion politik…pa faj…pa shpjegim…
Ohhh…Kush vallë mund të ishte pas asaj porte???

U ngrit me mundim nga minderi ku po qëndronte gjysëm e shtrirë duke vrarë kohën, dhe me përtesë iu afrua portës që vazhdonte të trokiste me ngulm. E çorientuar siç ishte, u përplas me njerën nga vazot e oborrit dhe u rrëzua së bashku me të. Ajo u bë copë e çikë, ndërsa kërcejtë e luleve të thara u hallakatën në oborr. Ndjeu një therje në gjurin e djathtë dhe pa se po i rridhte gjak. Ishte çarë keqas. Një copë e vazos së thyer e kishte prerë si të ishte thikë. Por trokitjet frenetike të portës që nuk dinin të ndaleshin, e bënë atë të ngratë të ngrihej vështirësisht dhe të afrohej drejt saj. Duke u dridhur, rrotulloi çelësin në bravë.

Tre burra të panjohur u çfaqën në pragun e saj. Personat që po trokisnin, e shtynë atë grua të moshuar, duke rrezikuar ta rrëzonin sërish. Madje njeri prej tyre, mbante uniformë policie. Pa denjuar që ajo të merrte disi veten dhe t´i pyeste se çfarë kërkonin nga një plakë shtatëdhjetë vjeçare, njeri prej tyre, me ton të prerë, pothuajse ulëriti :
-Ku është dhoma në të cilën ka banuar jot bijë?
Pa e kuptuar aspak arsyen e një pyetjeje të tillë, gjyshja mezi shpiptoi:
-…Pooo…ne jetonim së bashku në këtë shtëpi…nuk kishim gjë të ndarë…por ajo…
I nervozuar, ai e ndërpreu dhe vijoi:
-Ku është dhoma e gjumit të sat bije!!…dhe pa pritur përgjigje e shtyu atë, e bëri përpara. Dy burrat e tjerë e ndoqën nga pas, dhe u futën në oborr. E gjora grua, ende nuk po kuptonte se çfarë po ndodhte. Burri që po hakërrehej, i shtyu me forcë dyert e dy dhomave të shtëpisë përdhese, tashmë mbetur e shkretë. “EUREKA”…njera prej tyre ishte vërtet e zbrazur. I lehtësuar për këtë zbulim, u kthye sërish drejt saj, dhe shtoi:
-E shikon këtë shok? Eshtë invalid, dëmtuar në minierë.Quhet Zenel Disha. Këshilli i lagjes ka vendosur ta strehojë në dhomën e sat bije. Ajo nuk jeton më këtu. Dimë gjithçka!!!

Ai komunikim arrogant nuk linte asnjë hapësirë për kundërshti. Tre burra kundër një të moshuare të mjerë, zemër plagosur. Tre burra, që po e dhunonin në banesën e saj, pronë modeste e familjes.

Mezi ngriti kokën dhe e drejtoi shikimin nga burri që do banonte në atë shtëpi të vogël, së bashku me të. U tmerrua. Ai banor i çuditshëm ishte rreth të dyzet e pesave. Flokët e rëna ekspozonin shenjat e të çarave në kokë, që ndoshta qenë shkaktuar nga aksidenti në minierë. Fytyra gjithë vrraga dhe sytë e kuq që i ndizeshin flakë, i jepnin atij një pamje të frikshme. Instiktivisht, ajo mori kurajon dhe iu afrua pak. Qelbej erë alkol. Ai qeshi në mënyrë të pakontrolluar e të neveritshme dhe i zgjati dorën.
– None, si je? Do jem unë çuni jot tashi…harroje gocën.
Nuk e kuptoi si arriti të përmbajë veten pa lëshuar një ofshamë që i mbërriti në grykë dhe që mundi ta gëlltisë.
Pa i dhënë kohë të mblidhte veten, burri me veshje civile iu drejtua sërish:
– Jepi Zenelit çelësin e dhomës, pasi nesër do sjellë orenditë e tij…dhe mos të të shkojë mendja të trokasësh në ndonjë derë…pasi është marrë vendim i prerë për këtë. Ohhh… çelsi qenka në bravë. Merre Zenel!!!

Disa sekonda më pas, tre burrat u larguan në mënyrë triumfale, ashtu siç kishin ardhur, duke tërhequr pas vetes derën e jashtme me forcë. Gjyshja e gjorë u zvarrit deri në kuzhinë, ku pasi pastroi si mundi këmbën e gjakosur, e dizinfektoi me jod të cilin e mbante kurdoherë në shtëpi. Ambulanca e lagjes ishte goxha larg, dhe ajo nuk mund të shkonte për mjekim deri atje, pa e shoqëruar dikush. Me një copë pëlhurë të vjetër e lidhi e shtrëngoi më pas, si mundi. Dhembja e shpirtit e bëri të harronte therjet e plagës në gju. Tre burra kundër saj. Madje mes tyre edhe një polic. Po polici përse duhej vallë??? Vërtet mendonin se një e moshuar shtatëdhjetë vjeçare do të mundej të kundërshtonte e të bentë rezistencë??…ohhh…sa mizore…
I
shte vendosur tashmë, do ndante shtëpinë me një të marrë. Me një të sëmurë që për vite kishte qenë i mbyllur në një spital psikiatrik. Si do mundej ta përballonte, për më tepër që ai dukej edhe i alkolizuar? Me kë mund ta ndante një të papritur që do të vijonte me një bashkëjetesë kaq traumatike? Zemra po i delte nga kraharori. Ishte në luftë me mundësitë dhe pamundësitë e saj. Por ndërkohë, dëshironte me gjithë shpirt të ishte e fortë, e dobishme për të bijën e sikterrisur, për nipërit e saj…nëse një ditë do ishin të lirë…nëse… përgjërohej me gjithë shpirt ta gjenin të hapur atë shtëpi…t´i priste me krahë hapur…duhej të rezistonte…

U shkreh në lot. Askush nuk mund t´i shihte, aq më pak t´ja fshinte ato. Ajo, mësuesja e nderuar, që për dyzet vite kishte rendur fshatrave për t´u mësuar fëmijëve a.b.c-në, ndjehej tërësisht e pafuqishme, e sulmuar nga ata që mund të kishin qenë nxënësit e saj. Nuk fjeti aspak atë natë. Një shi i rrëmbyer fshikulloi pa mëshirë xhamat e dritareve të vogla, duke bërë ndërkohë të pikonte çatia e asaj shtëpie të vjetër prej qerpiçi. Gjyshja numëronte pikat e shiut që gjerbonin mbi një legen, që e vendoste në dysheme sa herë binte shi. Ritmi i tyre krijonte një monotoni acaruese, aq sa i dukej sikur ato pika i përplaseshin mbi kokë. Në kllapi, ato ngatërroheshin, dhe ajo niste sërish nga e para numërimin. Dhe përsëri ngatërroheshin e mbivendoseshin në mënyrë të pakuptimtë mbi njera tjetrën. E nesërmja do të sillte një realitet të ri, të frikshëm për zvarritjen e ditëve të saj, edhe ashtu mjaft të trishta.

Rreth orës dhjetë të mëngjësit, një kamion i vogël përshkoi të nesërmen rrugicën e ngushtë me kalldrëm, dhe u ndal me zhurmë para shtëpisë. Me ndihmën e dy djemve të fuqishëm, “anëtari” i ri i familjes futi në dhomën e prindërve të mi, ato pak orendi që dispononte. Ishin të vjetëruara, të ndotura, dhe mbanin erë të rëndë. Më pas, pa nxjerrë asnjë fjalë nga goja, ishte mbyllur brenda saj, dhe nuk kishte lëvizur fare gjatë njëzet e katër orëve në vijim, madje nuk kish dalë as në banjon e përbashkët e të vetme të asaj shtëpie, që si në shumë banesa përdhese të atyre viteve, ndodhej në fund të oborrit.

Kësisoj, filloi për gjyshen përballja befasuese me veprimet e tij të pazakonta. Njëzet e katër orë, asnjë zhurmë, asnjë lëvizje. A ishte mirë?…Ishte gjallë?…Ndoshta kishte nevojë për ndihmë!!…Duhej ta mësonte. Pas një hezitimi, gjyshja trokiti në derën e tij. Sërish asgjë nuk pipëtiu. Çfarë i kishte ndodhur?? Mos kishte vdekur!!…Fundja i sëmurë ishte…dhe gjyshja trokiti sërish…
Kur nuk kishte më shpresë të hapej ajo derë, fqinji i vetëquajtuar “çun” i saj një ditë më parë, u çfaq në derë, i përgjumur, me sy të kuq e të fryrë.
-Çfarë do none!! – Pse më zgjon !!!…— iu hakërrye.
E trembur e gjora gjyshe, mezi i tha:
-Je mirë?…Ke nevojë për gjë???
-Jo…- u përgjigj prerazi ai. Dua të fle. Më lër rehat, Kuptove?? – Psherëtiu, përplasi derën dhe nuk kapërceu pragun e asaj dere edhe për njëzet e katër orë të tjera.
Gjyshja përjetoi sërish të njejtin ankth…por nuk trokiti më. Dy ditë pa dalë nga ajo dhomë…a kishte vallë për të ngrënë?…po nevojat personale, ku i kryente???

Të nesërmen e ditës së dytë, në mëngjes herët ai doli pa zhurmë, duke flakur në oborrin e vogël dy shishe të boshatisura pijesh alkolike. U zhduk, për t´u kthyer vetëm në mbrëmje. Provoi të hapte derën e kuzhinës ku qëndronte gjyshja, dhe meqënëse e gjeti të mbyllur, trokiti në të. Pasi hezitoi pak, ajo e hapi atë derë. Duhej të përballej me të keqen që tashmë do të ishte prezente çdo ditë në jetën e saj. Duhej të përpiqej të mos e kishte armik atë të çmendur. Ai hyri brenda dhe u ul në minderin e gjyshes. Qelbej erë urine dhe alkoli. Sytë si nuk po i plasnin nga damarët e fryrë e të kuq. Pa pritur që ajo të thoshte diçka, filloi të broçkulliste fraza pa lidhje. Ai përjetonte një delir prej të marri, që e bënte të besonte se shteti komunist nuk mund të ekzistonte pa atë…se ai ishte besniku që e mbronte nga armiqtë…se ai ishte gati të vriste këdo që nuk e donte partinë. E shkreta gjyshe. Pas ndonjë ore të kësaj ligjërate të çakorduar e të pambarimtë, ajo iu lut të shkonte të flinte, pasi edhe ajo ishte shumë e lodhur dhe kish nevojë për pushim.
-Mirë none…ta prish unë ty?? — shi, shi…paske vra ene komën…mos e çaj kaptinën se njallet…

Dhe pasi përsëriti për të disatën herë heroizmat e asaj dite, u largua drejt dhomës tashmë të tij. Duke menduar se u sos për momentin tortura në praninë e të marrit, gjyshja mori frymë disi e lehtësuar. Por pesë minuta më pas, ai doli sërish në oborr, dhe filloi të këndonte me zë të çjerrë…Enver Hoxha e mprehu shpatën…
Pasi mprehu për një orë shpatën, ai hyri më në fund në dhomën e tij, dhe nuk u ndje më. Të nesërmen, përsëri heshtje varri. Nuk pipëtiu asgjë. Ai nuk doli fare nga dhoma.
E shkreta gjyshe, filloi të ambientohej me sjelljen e tij të çuditshme, dhe ta trajtonte atë si një të keqe me të cilën duhej të bashkëjetonte. Duke e njohur këtë realitet, njëri nga fqinjët shumë të gjindshëm, i vendosi shula të rinj e të sigurtë në derën e kuzhinës dhe atë të dhomës së saj të gjumit.

Për të evituar vizitat e tij të frikshme e të padurueshme të mbrëmjes, sapo ndjente kërcitjen e bravës së portës së oborrit, gjyshja fikte dritën dhe qëndronte në qetësi absolute. Donte t´i jepte atij të kuptonte se e kishte zënë gjumi, dhe se nuk duhej ta shqetësonte. Por ai nuk bindej se ajo mund të flinte në atë orë, dhe trokiste pa pushim në derën e saj të kuzhinës.

Sakaq, avujt e alkolit depërtonin nëpërmjet hapësirave të saj, dhe gati i merrnin frymën. Me zemër të ngrirë, gjyshja mezi priste që ai të lodhej e të hiqte dorë nga insistimi i marrë, që ajo t´i hapte derën. Dikur ai tërhiqej, por shkaktonte skandale të pafundme në oborr…herë thyente ndonjë vazo…herë-herë sokëllinte këngën e tij të preferuar…Ndonjëherë urinonte e kryente nevojat e tij në mes të oborrit. Ndodhte, që pas një nate me shi, ajo fëlliqësirë përhapej në gjithë ambientin e vogël të shtruar me çimento e të plasaritur. E shkreta gjyshe. I duhej të pastronte të nesërmen, duke vjellë e nxjerrë zorrët nga pështjellimi.
Në mbrëmje të tilla, e ngujuar, ngashërehej pa zë dhe i lutej Zotit t´i jepte forcë e kurajo për të përballuar këtë situatë absurde. As në makthet e saj më të këqia, nuk kishte imagjinuar kurrë se në atë moshë do ndante banesën me një të çmendur, e do të vuante gjithë pasojat e kësaj.

Duke ndjerë dështim në invazionin e mbrëmjes, mendja e tij e sëmurë gjeti një tjetër mënyrë diabolike, që ta detyronte gjyshen t´i hapte derën. Në njërin nga muret e oborrit, ishte vendosur kutia e siguresave të energjisë elektrike. Duke liruar njërën prej tyre, shkaktohej ndërprerja e saj në gjithë shtëpinë.

Disa ditë e duroi gjyshja këtë situatë, duke kaluar gjithë mbrëmjen në errësirë, madje duke mos guxuar as të ndizte ndonjë qiri, i cili do të qe sinjal se ajo nuk po flinte. Shpresonte e gjora se ai do të lodhej nga kjo lojë infantile dhe e fëlliqur, e do të hiqte dorë nga ndërprerja çdo natë e energjisë elektrike. Por ai e vazhdoi këtë lloj eksperimenti shantazhues me të njejtin zell. Madje, gajasej me zë të lartë kur gjithçka mbulohej nga errësira. U dorëzua me në fund gjyshja e shkretë. Në këmbim të ndriçimit, duhej të duronte çdo natë për dy orë gjepurat dhe idiotësitë e tij, si dhe erën e rëndë shkaktuar nga mungesa e higjenës. Në krizat e tij delirante, ai fantazonte se politikanët komunistë të bllokut të udhëheqjes ishin miqtë e tij të ngushtë që i kërkonin atij shërbime të veçanta, të cilat vetëm ai qe i aftë t´i kryente.
Kishte netë kur kthehej i gjakosur nga grushtet apo rrahjet që rëndom ndodhnin ndërmjet pijanecësh ordinerë, dhe në raste të tilla rrihte gjoksin për trimërinë e tij në përballje me disa armiq, të cilët ai kishte mundur t´i çfaroste. Ngjasonte me një lloj Don Kishoti, që sikurse ai luftonte me mullinjtë e erës. Por në ndryshim nga heroi i Servantesit, “armiqtë” e tij ishin realë, pasi ai mbulohej me plagë të çara apo mavijosura. Ahh…mungonte edhe Rosinanti.

Tek e shihte të gjakosur, përveç tmerrit, gjyshja ndjente edhe keqardhje për papërgjegjshmërinë e tij. Butësisht, i lutej që të kërkonte ndihmë mjekësore, gjë që ai e kundërshtonte me kokëfortësi. I shtruar për vite në spitalin psikiatrik, ndoshta kishte tmerr nga mjekët dhe refuzonte çdo kontakt me ta.

Në momentet kur konstatonte të ishte më i qetë, ajo i lutej të shkonte në dhomën e tij, pasi ndjehej e lodhur dhe se kishte nevojë të flinte. Pavarësisht lutjeve të saj të përsëritura, ai largohej kur t´i thoshte mendja. Vijonte më pas me sorollatje poshtë e lart në oborrin e vogël, duke kënduar këngën e preferuar, ose duke fantazuar me zë të lartë rreth betejave imagjinare.

Gjithsesi, së paku çdo javë ai mjeran mbyllej dy ditë brenda, pa u ndjerë fare. Gjyshja po ambientohej me këtë regjim të çuditshëm, dhe e qetësonte disi veten se kishte forcën ta përballonte atë situatë. Madje, herë pas here ndjente keqardhje për të. Ndodhi një rast, kur ai nuk doli për katër ditë nga dhoma dhe nuk reagoi as kur gjyshja i trokiti disa herë në derë. E alarmuar, ajo i kërkoi një fqinji që të njoftonte autoritetet zyrtare, e të kërkonte ndihmë për një person të mbyllur prej katër ditësh, pa asnjë shenjë jete, se aty ndodhej një person i gjallë. Disa orë më pas, fqinji erdhi i shoqëruar nga dy policë dhe një infermier, të cilët pas disa thirrjesh, shpërthyen derën. Zhurma e saj e zgjoi atë nga gjumi.Duke mbyllur hundët prej erës së rëndë, ata ju afruan atij, dhe e pyetën si ndjehej. Me sy të zgurdulluar, ngritur përgjysëm në shtrat, u përgjigj se nuk kishte nevojë për asgjë. Vetëm ta linin të qetë të flinte. Për habinë e gjyshes, ai nuk manifestoi asnjë lloj agresiviteti ndaj policëve që hynë aty me forcë. Ndoshta ushqente ndonjë frikë të fshehur ndaj tyre. Ndoshta.

Kësisoj, u zvarritën muaj të pafund tmerri për gjyshen. Në letrat që dërgonte, ajo kurrë nuk shkroi për “anëtarin” e çekuilibruar të familjes dhe vuajtjet e shkaktuara prej tij. Përpiqej e gjora të na e kursente këtë hidhërim, për të cilin ishim tërësisht të pafuqishëm ta ndihmonim.

…Dy vite më pas prindërit vendosën të më rikthenin pranë gjyshes. Isha vetëm dymbëdhjetë vjeç. Si e mitur, masa e internimit nuk ishte bllokuese për mua, ashtu siç ishte për prindërit e mi. Ata më konsideronin tashmë të përgatitur mjaftueshëm, sa për të mos e lënë gjyshen të vetme. Vërtet, vuajtjet e internimit më kishin maturuar para kohe.

Mbërritja në Tiranë më përballi edhe mua me këtë të papritur. Kapërceva pragun e shtëpisë ku kisha lindur e kaluar dhjetë vitet e para të fëmijërisë, dhe hyra paksa e përhumbur në oborrin dikur aq të dashur për mua. Gjithçka më dukej kaq ndryshe. Por në të vërtetë isha unë që kisha ndryshuar. Dy vitet e internimit kishin lënë gjurmë të thella në vetëdijen time.
Gjyshja po më priste me padurim. Nëpërmjet një letre, prindërit e kishin njoftuar për mbërritjen time. Nuk di sa minuta qëndruam të përqafuara në oborr, ndërkohë që na rridhnin lotët. Sa shumë ishte plakur e gjora gjyshe pas internimit tonë. Së fundmi mblodhëm veten. Unë mora valixhen që e kisha lëshuar mbi dyshemenë e oborrit dhe nxitova drejt dhomës së gjumit. Gjyshja u prish në fytyrë dhe më tha:
-…Jo aty, mos…!
-Pse, – e pyeta, çfarë ka ngjarë?
Ajo më ftoi të shkonim në kuzhinë, dhe pasi u ulëm në minder, me zë të mekur më tregoi atë që kish ndodhur pas syrgjynosjes sonë. U tmerrova. Isha tërësisht e papërgatitur për këtë realitet. E ngrata gjyshe, ishte e detyruar të mos më fshihte asgjë, pasi dhe unë duhej të mbrohesha aq sa ishte e mundur nga ai individ i çakorduar. Më tregoi me detaje gjithçka kishte hequr. Duke e përqafuar, me lot në sy i përsërisja se ajo nuk do të vuante aq shumë, pasi nuk do të ishte më vetëm.

Të nesërmen në mëngjes u përballa në oborr me të. Për mua nuk ishte surprizë. Fillimisht ai shtangu, dhe pastaj më pyeti kush isha unë. Me një lloj ngurrimi iu prezantova, dhe çuditërisht pashë një lloj kënaqësie në sytë e tij. Këtej e tutje do të ishin dy persona në atë shtëpi, të cilëve ai do t’u kërkonte vëmendjen. Sjellje tipike e një njeriu të braktisur e të vetmuar. Ishte ekzakt si ma kishte përshkruar gjyshja.

Kishte pamje të frikshme me ata sy të përgjakur, me kokë të deformuar nga qepjet, apo shenjat e operacionit.Instiktivisht ndjeva një lloj mëshire për të. Ai ishte fajtor pa faj. Përgjegjës për këtë situatë kaq anormale ishte shteti bandit diktatorial që dhunonte edhe të drejtat më elementare, siç ishte privatësia e banesës. Unë u solla ekzaktësisht si më mësoi gjyshja, duke u mbyllur kur mundeshim me shula dhe duke evituar në maksimum përballjen me të. Pavarësisht gjithçkaje, së paku gjyshja nuk ishte më njeri pa njeri.

Një vit e gjysëm më pas, një epidemi e rëndë gripi i rrëmbeu jetën gjyshes sime. Dha shpirt në krahët e mi. Nuk mund ta përshkruaj dot dhimbjen e humbjes së saj dhe vështirësitë e atij funerali në mes të dimrit dhe të epidemisë. Bashkë me largimin e saj, perënduan edhe të gjitha ëndërrat e mija për një jetë ndryshe nga ajo që më impononte internimi. Çuditërisht, i çekuilibruari u zhduk për katër ditë nga shtëpia kur gjyshja mbylli sytë. Nuk mund ta di se çfarë ndjeu. Ishte kaq i mjegullt e i pakuptueshëm raporti i tij me jetën dhe vdekjen. Keqardhje ndoshta?… Nuk e di.

Pas një përpjekjeje të dështuar për të ndjekur shkollën e mesme, dhe përjashtimin pas përfundimit të vitit të parë të saj, u ktheva përfundimisht, pranë familjes sime, në fshatin e internimit.

Ndërsa shtëpia jonë në Tiranë, mbeti në duar të të çmendurit. U rrënua tërësisht.

Qëndruam njëzet e tre vite në internim. Vuajtje, dhimbje pa mbarim. Një ditë ky kalvar mori fund, por asgjë nuk mund të kthehej më si më parë. Të marrin e mjerë, nuk e takuam më kurrë. As nuk e mësuam fundin e tij.

Mbetën vetëm kujtimet. Ato na shoqërojnë si bashkëudhëtarë të pandashëm në trenin e kohës. Nuk mundet askush të na i rrëmbejë.

Ps. Dedikuar një periudhe shumë traumatike të jetës së gjyshes sime, Shefikat Sefa. (Narazani). Në nderim të figurës së saj, si një ndër mësueset e para (gra) të rrethit të Elbasanit, sot një rrugë e këtij qyteti mban emrin e saj.

Viti 1932. Në foto (në qendër) gjyshja ime me nxënësit e saj. Fëmija që mban në krahë është mama ime.

________________________________________________________________________

Ps. Dedikuar një periudhe shumë traumatike të jetës së gjyshes sime, Shefikat Sefa. Në nderim të figurës së saj, si një ndër mësueset e para (gra) të rrethit të Elbasanit, sot një rrugë e këtij qyteti mban emrin e saj.

blank

Viti 1932. Në foto (në qendër) gjyshja ime me nxënësit e saj. Fëmija që mban në krahë është mama ime.

 

 

blank

 

Gjyshja, mama ime, vellia dhe une

 

blank

Gjyshja, im ate, im vella dhe une

blank

“Si ma pushkatuan vëllain në Revoltën e Spaçit, as eshtrat s’i gjejmë dot”, dëshmia rrëqethëse nga Parisi e ish-të përndjekurit politik

Dashnor Kaloçi

Publikohen dëshmitë rrënqethëse të 79 vjeçarit Agim Bejko, me origjinë nga Starova e Pogradecit dhe banim në Paris, i cili rrëfen të gjithë  historinë e Revoltës së Spaçit, e ndodhur në datat 21, 22 dhe 23 maj të vitit 1973, ku rreth 1000 të burgosurit e atij kampi, u ngritën në një revoltë kundër komandës së burgut dhe vetë regjimit komunist të asaj kohe, duke hedhur parrulla politike, si: Poshtë diktatura”, “Ne nuk jemi skllevër”, “Ja vdekje, ja liri”, “Ju jeni katilë, keni lyer duart me gjakun tonë”, “Rroftë Evropa e lirë”, “Poshtë komunistët”, “Do t’ju djegim si Stalinin”, “Populli është me ne dhe është kundër jush”, etj. Të gjitha detajet se si u ekzekutua vëllai i tij, 27 vjeçari, Dervish Bejko, së bashku me katër shokët; Hajri Pashaj, Pal Zefi e Skënder Daja dhe kalvari i gjatë mbi 25 vjeçar i Agim Bejkos në disa rrethe të vendit, nëpër kodra, male, përrenj e kodrave, për gjetjen e eshtrave të tyre…?!
“Në krye të revoltës ishin këta të katërt; Dervish Bejko, Hajri Pashai, Pal Zefi dhe Skënder Daja, të cilët ishin iniciatorët kryesorë që shpërtheu ajo revoltë, por ishin dhe të tjerë emra të njohur që më pas u bënë legjenda të burgjeve politike të regjimit komunist, si; Bedri Çoku, Gjet Kadeli, Demir Pojani, Dashnor Kazazi, Syrja Lamçe, Paulin Vata, Jorgo Papa, Luan Koka, Sami Dangëllia, Luan Burimi, dhe Hodo Sokoli. Kanë qenë dhe shumë të tjerë, se nuk i mbaj mend tani dhe nuk dua të bëj klasifikim, pasi ajo gjë tashmë njihet mjaft mirë. Kështu në momentet e para të revoltës, vëllai im, Dervishi, grisi copën e kuqe të krevatit dhe mori Mersin Vlashin, për t’i pikturuar shqiponjën. Pasi donte të bënte flamurin kombëtar, por pa yllin e kuq komunist. Pasi Mersini pikturoi shqiponjën pa yll, Dervishi e mori flamurin e shkon në kat të tretë të burgut. Ky flamur pati jetë tre ditë e tre net, pra nga 21 maji deri në 23”.

blank

AGIM BEJKO

blank

DERVISH BEJKO

blank

blank

Kështu shprehet ndërmjet të tjerash për Memorie.al, 79 vjeçari Agim Bejko me origjinë nga Starova e Pogradecit dhe me banim prej vitesh në Paris, i cili dëshmon një nga historitë më të veçanta të kampeve dhe burgjeve të regjimit komunist të Enver Hoxhës, atë të ‘Revoltës së Spaçit’ të vitit 1973, ku një nga katër të ekzekutuarit, ishte vëllai i tij, Dervish Bejko, në atë kohë vetëm 27 vjeç. Lidhur me ngjarjet e revoltës së Spaçit, si dhe me peripecitë e shumë dhe kalvarin e gjatë gati prej tre dekadash të Agim Bejkos në kërkim të gjetjes së eshtrave të vëllait të tij, Dervishit, si dhe tre bashkëvuajtësve të tij: Pal Zefi, Hajri Pashaj dhe Skënder Daja, etj., ngjarje të papublikuara kurrë më parë, do njihemi nëpërmjet kësaj interviste, duke e filluar me familjen Bejko, e njohur gjatë periudhës së regjimit komunist të Enver Hoxhës, si një nga “familjet më reaksionare” të Starovës së Pogradecit.

Zoti, Agim, para se të dalim tek ngjarja e revoltës së Spaçit, a mund të na thuash shkurtimisht cila ishte e kaluara e familjes suaj?

Ne jemi me origjinë nga Starova e Pogradecit dhe kemi qenë një familje e madhe dhe relativisht e pasur për atë kohë. Nisur nga ky fakt, gjyshi im i mbaroi studimet në Vienë të Austrisë, per ciklin e ‘rrymave të ulëta’ dhe kishte shok kursi në universitet, inxhinierin e famshëm, Ndoc Naraçi nga Shkodra, i cili më pas u bë dhe ministër në periudhën e Monarkisë së Zogut. Pasi u kthye në Shqipëri dhe filloi punë si inxhiner, ai zbatoi një projekt qe kishte të bënte me vendosjen e linjës së parë telefonike në Shqipëri, nga veriu deri në Mallakastër. Në atë kohë në Mallakastër plasi lufta dhe ai projekt u ndërpre. Reforma famëkeqe e vitit 1946 na preku si gjithë te tjerët edhe familjen tonë.

Ç’ndodhi me familjen tuaj pas ardhjes së komunistëve në pushtet në vitin 1945?

Regjim i komunist i sapoardhur në fuqi në vitin 1945, na sekuestroi të gjitha çfarë kishim. Na i morën të gjitha dhe na lanë vetëm me 3 dylym tokë. Shtëpinë që e kishim 2 katshe e bënë shkollë. Gjyshi vdiq dhe la dy djem; babain tim, Enverin dhe xhaxhain tim. Në korrik të vitit 1945, u arrestua babai, Enveri dhe si rrjedhojë u dënua 12 vjet burg për “agjitacion e propaganda”. Më pas, siç ishte zakoni i komunistëve, mbi ne ra persekutimi dhe kalvari i gjatë i vuajtjeve. Nuk mjaftoi kjo gjë, por dhe na internuan, na hoqën nga shtëpia e ne nuk kishim të drejtë të ktheheshim më atje. Me urdhër të Sigurimit të Shtetit, na çuan në një guzhinë, apo një kolibe të them më mirë, të një kushëririt tonë. Ne ishim 8 fëmijë, gjyshja nëntë, e mamaja dhjetë. Jetonim në një ambient shumë të vogël që nuk mund te jetoje, ajo ishte krejt e pabanueshme.

E mbani mend atë kohë, sa vjeç keni qenë?

Po e mbaj mënd shumë mirë, pasi unë në atë kohë isha 13 vjeç dhe djali i madh i familjes, pasi unë kam lindur në vitin 1942. Kur babai ndodhej në burg, unë shkova ta takoj atë ne burgun e Korçës dhe duke qenë se isha fëmijë, babai më tha: “Unë kam lënë një burrë në shtëpi”. Mendoni një 13 vjeçar, ishte burrë shtëpie. Nga kushtet e vështira ku jetoj familja jonë aty ku na çuan pasi na hoqën nga shtëpia jonë, mua më kanë vdekur dhe dy vëllezër, në atë të ashtuquajtur kuzhinë, se nuk ishte as kuzhinë.

Dy vëllezërit që vdiqën, në çfarë moshe ishin?

Një ishte 3 vjeç, Esati, ndërsa Shpëtimi ishte 5 vjeç. Nuk më del nga mëndja, sepse në atë kohë kur vdiq Esati 3 vjeç, erdhi hoxha për ta larë vëllain dhe unë më një ibrik të verdhë, i hidhja ujë hoxhës. I hidhja ujë hoxhës për të larë kufomën dhe më shumë binin pika loti mbi trupin e vëllait, sesa ujë. Ne si familje ishim në një izolim total dhe nuk na hynte njeri në shtëpi, sikur të kishim lebrozën…?! Nuk futej absolutisht asnjë njeri tek ne. Mendoni se çfarë gjëndjeje e tmerrshme ka qenë për familjen tonë. Mbas kësaj vdiq dhe vëllai tjetër, pasi ne ishim në gjëndje mizerabël. Kemi jetuar në gjendje shumë të keqe, pasi për të mbajtur frymën gjallë, merrnim vetëm 7 kg. misër nga Këshilli Popullor i fshatit, të cilin e merrnim në Grumbullim në Pogradec. Dhe vetëm me këto 7 kg. misër, jetonim për një muaj e gjithë familja.

Po me vëllanë tjetër, Dervishin, sa diferencë moshe kishit?

Dervishi ka një diference nga unë prej 4 vjetësh. Ai është i datëlindjes 1946, ndërsa unë i 1942-it. Dervishi në këtë kohë ishte i vogël i mitur. Babai, mbasi u dënua me 12 vjet burg, me punën që bëri në burg, e kapën 3 amnisti dhe fitoi 4 vjet, e doli mbas 8 vjetësh nga burgu. Edhe njerëzit e afërt tonët u larguan të gjithë, me përjashtim të dhëndurve që i kishim shumë të afërt. Kishim një izolim total nga fshati. Gjatë periudhës që erdhi babai nga burgu, ne menduam se mbaroi kalvari i vuajtjeve tona. Por ishim gabuar, madje rëndë…?!

Përse…?!

Sepse nuk kishte të mbaruar kalvari, për arsye se do të vinte viti 1971. Në këtë kohë unë u rrita, punoja në fermë,(Ndërmarrje Bujqësore), sepse dy rrugë kisha; o në fermë o në minierë?! Në kohën që u lirua babai, me shumë mundime, ne mundëm të bënim në truallin tone, një ndërtesë që mundëm të fusnim kokën brenda. Por në vitin 1971, arrestuan villain, Dervishin dhe e dënuan me 12 vjet burg, me akuzën “agjitacion e propagandë dhe për tentativë arratisjeje”.

Ku ndodhej Dervishi kur u arrestua?

Vëllai, Dervishi, në atë kohë ishte me punë ne Elbasan, ne Metalurgjik. Ai mbasi u martua, u shkëput nga familja në një farë mënyrë për të humbur gjurmët, sepse hija e persekutimit, apo siç thuhej në atë kohë “të deklasuar”, nga ndiqte kudo. Por familja e vajzës që kishte marrë Dervishi për grua, ishte me biografi më të mirë se sa ne dhe për ta ruajtur atë, ai u nda nga ne dhe iku ne Elbasan. Në atë kohë që u arrestua, Dervishi kishte dhe një fëmijë, djalin Leonard Bejkon. E kishte djalë të vetëm që e la motak. Pra, në 1971-in u arrestua në Elbasan, bëri dhe bëri 6 muaj hetuesi.

Gjatë kohës që Dervishi ishte i arrestuar, familja juaj e takoi ndonjëherë?

Unë shkova një herë me babain për ta takuar, mbasi kishte mbaruar hetuesia, por ende nuk kishte dalë në gjygj. Kishim pak ushqim per t’ia çuar. Nuk e harroj kurrë atë ditë, pasi aty në burgun e Elbasanit, në oborrin e Degës së Punëve të Brendshme, rastisëm apo na doli me qëllim, ballë për ballë xhelatin e kuq, kryetarin e Degës, Nevzat Haznedari, i cili kishte një trup te gjatë. Ai e njohu babain dhe i thotë: “Nuk vure mend ti, po solle dhe djemtë këtu? Këtu do të vdisni të gjithë”.

Si i’u përgjigj babai?

As guxoi të fliste dhe ne nuk na lanë të takoheshim me vëllanë dhe nuk na i mbajtën as ushqimet. Kështu u kthyem përsëri në shtëpi, sepse duhet të dilte në gjyq, të merrte dënimin, e më pas mund ta takoje. Mbas tre javësh, Dervishi doli në gjyq, e siç i bënin gjyqet në atë kohë, u dënua me tre dëshmitarë, që vëllai nuk i kishte pranuar as në hetuesi. Edhe sot është dokumenti në dosjen e tij pa e firmosur, se këta ishin njerëz që i kishte futur Sigurimi Shtetit aty, pra dëshmitarë të rremë dhe ai nuk i njihte fare. Megjithë atë ai u dënua 12 vjet, njësoj si babai. Dy nene e kapën; agjitacion e propaganda dhe tentativë për arratisje. Por asnjëra prej tyre nuk qëndronte dhe ato akuza nuk ishin aspak të vërteta, se po të ishte e vërtetë, ai do arratisej kur ne ishim ne Pogradec, se e kishim afër kufirin, e jo nga Elbasani! Problemi ishte se spiunët e Sigurimit të asaj kohe, lakejtë, njerëzit që e kishin shitur shpirtin te shejtani, si të themi, e kishin bërë detyrën që u ishte ngarkuar…?!

Më konkretisht, si ndodhi?

Një Punëtor Operativ i Sigurimit të Shtetit nga Pogradeci dhe që ishte me detyrë në Elbasan, e njihte shumë mire, jo vetëm Dervishin, por dhe prejardhjen e familjen tonë, si dhe faktin që e kishim patur babain e gjyshin në burg. Kështu ai bëri sugjerimin për t’a arrestuar vëllanë tim. Dhe pas dënimit, ai përfundoi në burgun e Spaçit, ku dhe ndodhi ajo që ndodhi me Revoltën e Spaçit, të majit 1973.

Sipas atyre që keni mësuar ju, çfarë ishte ajo revoltë dhe si u përfshi Dervishi në të?

Si fillim desha të them se në kohën që plasi revolta, Dervishi kishte bërë gati dy vjet burg dhe si të thuash ai njihte me imtësi çdo gjë që ndodhte atje. Pra me një fjalë, ai ishte ambientuar dhe ishte koshient per gjithçka, apo më saktë, për çdo veprim që mund të ndërmerrte. Tani të dal te pyetja juaj, se çfarë ishte Revolta e Spaçit? Sipas meje, ‘Revolta e Spaçit’ ka qenë akumulimi i vuajtjeve, torturave, e punës së detyruar të burgosurve politik. Nga puna skllavëruese u bë revolta e Spaçit, se në të vërtetë, me rregull për të burgosurit ishte se duhej te punohej 8 orë, por atje punohej shumë më tepër…?! Se dy orë i mbanin para se të futeshin në galeri, e dy orë të tjera i mbanin duke i bërë apelin, e kështu nga 12, shkonte në 14 orë. Ky akumulim i vuajtjeve dhe viteve shpërtheu në ato momente. Kështu, një ditë prej ditësh, në datën 21 maj 1973, në orën 6 e 20 minuta, në taracën e godinave të kampit, u trefishuan rojet e brendshme.

Ç’ndodhi pas kësaj?

Pas kësaj, të gjithë të burgosurit filluan të nervozohen. Në këtë kohë, rojet, policët dhe ushtarët e rrethimit të brendshëm e të jashtëm, filluan të shajnë e provokojnë të burgosurit, sepse këta kishin dalë në mbrojtje të katër shokëve të tyre të burgosur, që me të padrejtë komanda i kishte futur në izolim në biruca. Një i burgosur aty, më duket se Pavllo Popa nga Shkodra, morri levën dhe i shpërtheu birucat dhe kështu katër të burgosurit, u bashkuan me shokët e tjerë, ku ishin gati 1000 veta.

Ç’ndodhi pas kësaj?

Menjëherë shpërtheu revolta si një vullkan dhe gjithçka ishte për kushtet e këqija ekonomike, punët e rënda, torturat e fjalët ofenduese. Duhet të keni parasysh, se po mos të bënte normën një i burgosur, atë e lidhnin me tel me gjemba e me pranga, e rrihnin dhe ai ishte i detyruar të kthehej prap në punë, për ta mbaruar normën. Të burgosurit nxirrnin pirit, bakër dhe krom nëpër miniera. Ndërsa filloi të zinte revolta, rojet që ishin brenda, lanë kapelet dhe u ndeshën me të burgosurit si gladiatorët, por jo tamam ashtu, se gladiatorët janë në kushte te barabarta, ndërsa këta nuk ishin ashtu. Kini parasysh se të burgosurit nuk kishin as armë dhe asgjë tjetër, por vetëm një revoltë të brendshme, që i’a forconte edhe më shumë idealet që kishte gjithsecili në kokë. Ndërsa oficerët e ushtarët efektiv të atij kampi, ishin të armatosur me armë, shkopi gome dhe me bishta lopate.

A kishte organizatorë ajo revoltë, pra emra të veçantë që dolën në krye të saj?

Patjetër që kishte dhe organizatorë, por në krye të revoltës, nga më aktivët ishin këta të katërt; Dervish Bejko, Hajri  Pashai, Pal  Zefi  dhe Skënder Daja. Këta ishin iniciatorët kryesorë që shpërtheu ajo revoltë, por ishin dhe të tjerë; emra të njohur që më pas u bënë legjenda të burgjeve politike të regjimit komunist, si Bedri Çoku, Gjet Kadeli, Demir Pojani, Dashnor Kazazi, Syrja Lamçe, Paulin Vata, Jorgo Papa, Luan Koka, Sami Dangëllia, Luan Burimi, dhe Hodo Sokoli. Kanë qenë dhe shumë të tjerë, se nuk i mbaj mend tani dhe nuk dua të bëj klasifikim, pasi ajo gjë tashmë njihet mjaft mirë.

Të kthehemi tek roli i vëllait tuja, Dervishit, në atë revoltë!

Në momentet e para të revoltës, vëllai im, Dervishi grisi copën e kuqe të krevatit dhe morri Mersin Vlashin, për t’i pikturuar shqiponjën. Pasi donte të bënte flamurin kombëtar, por pa yllin komunist. Pasi Mersini pikturoi shqiponjën pa yll, Dervishi e mori flamurin e shkon në kat të tretë të burgut. Ky flamur pati jetë tre ditë e tre net, pra nga 21 maji deri në 23 maj. Plot tre ditë u valvit ai flamur në godinën e kampit të Spaçit. Pasi ndodhën këto gjëra, rrethohet kampi me tela me gjemba, me tre rrathë, me autoblinda, me sampistë, e madje edhe me helikopterë që bënin fluturime mbi kokat e të burgosurve. Ndërsa revolta ziente, nga rojet e ushtarët e armatosur deri në dhëmbë, kishte të shtëna në ajër dhe këto shpeshtoheshin, sidomos kur të burgosurit thërrisnin dhe hidhnin parrulla, si p.sh.: “Ja vdekje ja liri”, “Poshtë komunizmi” Poshtë diktatura”, “Ne nuk jemi skllevër”, “Ja vdekje, ja liri”, “Ju jeni katilë, keni lyer duart me gjakun tonë”, “Rroftë Evropa e lirë”, “Poshtë komunistët”, “Do t’ju djegim si Stalinin”, “Populli është me ne dhe është kundër jush”,Ajo që po ndodhte aty ishte një gjë krejt e pazakontë për regjimin e asaj kohe, pasi nuk kishte ndodhur kurrë më parë që nga viti 1944 që ai regjim kishte ardhur në pushtet. Dhe në këto kontekst, ishte një tronditje që nga themelet të diktaturës së kuqe komuniste. Kjo është mjaft e vërtetë, pasi vite më vonë kemi mësuar se për atë ngjarje u fol dhe u shkrua edhe në mediat e huaja./Memorie.al


Send this to a friend