Shpallja e pavarësisë së Malit të Zi me 21 maj 2006, ishte një nga momentet më të rëndësishme politike në historinë moderne të rajonit të Ballkanit Perendimor.  Në atë referendum historic 20-vjet më pare , shqiptarët luajtën një rol vendimtar, duke mbështetur, masivisht, projektin e shtetit të pavarur malazez. Vota e shqiptarëve në trevat e Ulqinit, Malësisë, Anës së Malit, Plavë-Gucisë e të tjera, është konsideruar dhe konsiderohet gjithnjë nga vërejtës të jashtëm dhe të brendshëm, si gjëja kyçe që përcaktoi rezultatin përfundimtar në favor të pavarësisë së Malit të Zi nga Serbia.

Por, pavarësia e Malit të Zi nuk ishte vetëm rezultat i një procesi të brendshëm politik. Ajo u mbështet fuqishëm edhe nga diaspora shqiptaro-amerikane nga ato troje, me arsyetimin dhe bindjen në atë kohë, se Mali i Zi, shtet i pavarur nga Serbia do të ishte një vend më i mirë për shqiptarët dhe për të drejtat e tyre. Mërgata shqiptare në Amerikë, për dekada kishte ndërtuar ura komunikimi mes shqiptarëve në Ballkanin Perëndimor dhe institucioneve më të larta federale dhe shtetërore amerikane, si asnjë herë më parë në historinë e këtij komuniteti. Mërgata shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës me prejardhje nga Malësia, Ulqini, Kraja, Plavë-Guci e tjera, luajti rol të rëndësishëm politik, diplomatik dhe ekonomik për disa dekada të fund shekullit të kaluar. Përmes organizatave siç ishte Këshilli Kombëtar Shqiptaro-Amerikan (NAAC), aktivistët shqiptarë në Amerikë arritën të sensibilizojnë politikën amerikane për gjëndjen e vështirë të shqiptarëve anë e mbanë trojeve shqiptare, përfshirë shqiptarët në Mal të Zi duke argumentuar për të drejtën e qytetarëve, përfshir shqiptarët autoktonë në atë vend, për vetvendosje. Në këtë kontekst, vizita e Kongresmenit amerikan Eliot Engel në atë vend, në Korrik, 2005 së bashku me përfaqsues të NAAC-ut, kishte simbolikë dhe peshë të veçantë politike. Kongresisti Engel, njëri prej zërave më të fuqishëm pro-shqiptar në Kongresin Amerikan dhe kryetar i Grupit të Çeshtjeve Shqiptare në legjislativin amerikan, mbështeti publikisht procesin demokratik dhe të drejtën e Malit të Zi për të vendosur mbi pavarësinë dhe të ardhmen e vet politike.  Ajo vizitë u pa, në atë kohë, si një sinjal i qartë se komunitetit shqiptaro-amerikan kishte fituar ndikim real në qarqet e larta vendimarrëse në Washingtonin zyrtar. Eliot Engel dhe grupi i ligjvenësve të tjerë amerikanë, përfshir Grupin e antarëve të Kongresit që merrej me çeshtjet shqiptare, kanë mbështetur, fuqimisht. integrimin euro-atlantik të vendeve të Ballkanit Perëndimor, sidomos, avancimin e të drejtave të shqiptarëve në Shqipëri, Kosovë, Maqedoninë e Veriut dhe në Mal të Zi.

Përveç dimensionit politik, diaspora shqiptare, sidomos, ajo nga trevat shqiptare nën Malin e Zi, kontriboi fuqishëm edhe në fushën ekonomike duke financuar projekte të ndryshëm si rrugë, shkolla e tjera në trojet nga vinin, origjinalisht. Investimet e mergimtarëve në infrastruturë, arsim, kulturë dhe biznes, ndihmuan dukshëm zhvillimin e zonave shqiptare në Mal të Zi, në një periudhë tranzicioni shumë të vështirë ekonomike për to. Në shumë raste, diaspora zevendësoi mungesësn e investimeve shtetërore në ato krahina të banuara nga shqiptarët, që fatkeqsisht, vazhdodn edhe sot.

Prandaj,  sot dy dekada pas shpallljes së pavarësisë të Malit të Zi, mbetet pyetja thelbësore që pret ende përgjigje të plotë dhe të kënaqshme: A janë realizuar pritshmëritë e shqiptarëve, megjithë mbështetjen e tyre për pavarësinë e atij vendi, 20-vite më parë?

Përgjigjja është e ndërlikuar. Nga njëra anë, me pavarësinë e vendit, mund të thuhet se shqiptarët kanë fituar deri diku, më shumë hapësirë demokratike dhe institucionale, në krahasim me periudhën, para pavarësisë. Gjuha shqipe përdoret, zyrtarisht, në komunat shqiptare. Shqiptarët janë pjesë e Parlamentit dhe qeverive malazeze, ndërsa themelimi i komunës së plotë të Tuzit në vitin 2018 – që ishte temë kryesore në bisedimet me zyrtarët e lartë malazezë gjatë vizitës së delegacionit të NACC-ut në Korrik të viti 2005 — është konsideruar si një fitore historike politike për Malësinë. Po ashtu edhe orientimi euroatlantik i Malit të Zi dhe antarësimi i Podgoricës në NATO, megjithse kundërshtohej nga një pjesë e popullsisë serbe në vend, janë parë si një garanci për stabilitet dhe përmirësim të gjëndjes së komuniteteve të pakicave, veçanërisht, shqiptarëve.  Por nga ana tjetër, shumë nga pritshmëritë ekonomike dhe institucionale — por jo vetëm — mbeten të pa realizuara. Krahinat shqiptare vazhdojnë të përballen me emigrim masiv të të rinjve, me një mungesë të dukshme të investimeve strategjike, papunësi të theksuar, zhvillim të ngadalshëm ekonomik dhe asmilim në zonat me shumicë shqiptare. Shqiptarët shpesh ankohen për përfaqsim jo proporcional në adminstratë, në polici dhe në sistemin gjyqësor. Probleme të pazgjidhura mbeten edhe çështjet e pronave, urbanizimit dhe zhvillimit të qendrueshëm, sidomos në komunën e  Ulqinit.

Një faktor tjetër që ka ndikuar negativisht dhe që nuk ndihmon përmirësimin e gjëndjes politike dhe ekonomike të komunitetit shqiptar atje, është edhe fragmentarizimi politik i vet shqiptarëve në Mal të Zi, një plagë e rëndë kjo, fatkeqsisht, në jetën politike shqiptare kudo. Ndarjet, përçarjet dhe rivalitetet mes partive politike shqiptare shpesh kanë dobësuar fuqinë negociuese të shqiptarëve gjatë viteve, përballë qeverive qendrore në Podgoricë.  Megjithatë, pavarsisht zhgënjimeve dhe sfidave politike dhe ekonomike të kaluara dhe aktuale, shqiptarët mbeten një faktor i rendësishëm shtetformues dhe pro-perëndimor në Mal të Zi. Ata duhet të jenë krenarë se kontributi i tyre në procesin e pavarësisë së atij vendi 20-vjet më parë, ishte historik, ndërsa roli i diasporës shqiptaro-amerikane fund shekullin e kaluar, në përgjithsi, mbetet një nga kapitujt më domethënës të angazhimit shqiptar — me mbështetjen e pa kursyer të miqëve amerikanë në Washington — në Kosovë, Shqipëri, Maqedoni të Veriut, Mal të Zi Preshevë kudo tjetër.

Në 20-vjetorin e pavarësisë së Malit të Zi, rikujtimi i këtij kontributi nuk është vetëm një reflektim historik. Por është edhe një kujtesë se stabiliteti dhe demokracia ndërtohen mbi partneritet të vërtetë, si dhe barazi e rerspekt të ndërsjelltë. Dhe pikërisht, kjo pikë, pas dy dekadash pavarësi, vazhdon të mbetet sfida më e madhe e shtetit malazez në raport me shqiptarët në atë vend, ndërsa një pjesë e konsiderueshme e objektivave politike, ekonomike dhe institucionale mbeten ende të papërmbushura.  Si rrjedhim, sa u përket shqiptarëve, mbetet për tu parë nëse pavarësia e Malit të Zi — e shpallur para dy dekadave — ishte vërtetë një fitore historike edhe për ta, apo një projekt i papërfunduar?

Frank Shkreli

Këshilli Kombëtar Shqiptaro-Amerikan (KKSHA/NAAC) i përbërë nga miku i madh i shqiptarëve, Kongresisti amerikan, tani i ndjeri Eliot Engel, nga Drejtori Ekzekutiv i (KKSHA/NAAC) Frank Shkreli,  disa anëtarë të bordit drejtues si  Harry Bajraktari,  dhe përfaqsues të komunitetit nga Nju Jorku dhe Detroiti, vizituan Shqipërinë, Kosovën dhe Malin e Zi nga data 2 deri me 10 Korrik, 2005. Në Mal të Zi, delegacioni  ka vizituar Ulqinin, Tuzin dhe Podgoricën për të parë nga afër gjendjen e shqiptarëve në atë vend, për të dëgjuar ankesat e udhëheqsve të komuniteit shqiptar atje dhe për të takuar udhëheqsit më të lartë të shtetit malazez në Podgoricë, përfshir Presidentin e vendit,  Gjukanoviç me qëllim për tu paraqitur atyre ankesave e shqiptarëve në Mal të Zi, duke theksuar shqetsimin amerikan mbi gjëndjen e të drejtave themelore të shqiptarëve të Mal të Zi.

Democratic standards called into question following the incident in Haraçinë

The incident reported in Haraçinë has caused significant public concern and has brought renewed attention to the issue of police use of force in civilian residential areas. According to field reports and citizens’ testimonies, the police intervention, accompanied by the presence of armed units and alleged use of firearms in proximity to residential zones, has created a sense of fear, insecurity, and alarm among residents.
In a rule-of-law state, the use of force by the police is not an unrestricted operational discretion, but a strictly regulated action governed by the Constitution, domestic legislation, and binding international standards. According to the Law on Police of the Republic of North Macedonia, the use of force is permitted only in cases of necessity, proportionality, and only when other means are insufficient¹. In particular, the use of firearms is allowed only as a last resort and only when there is an immediate threat to life.

Furthermore, the Regulation on the use of means of coercion by the police establishes a clear and mandatory hierarchy of action, starting from verbal warning, minimal use of force, and only then the use of firearms as an extreme measure². Any deviation from this hierarchy constitutes a breach of procedural standards governing police intervention.
The Constitution of the Republic of North Macedonia explicitly guarantees the right to life and prohibits torture or inhuman or degrading treatment³. These provisions impose direct limitations on any police action, especially in situations where civilian safety is at risk.

In the same line, the Law on Internal Affairs requires that every police operation must be legally grounded, hierarchically controlled, and fully documented for oversight and accountability purposes⁴. This framework is intended to ensure that the use of force does not escape democratic and institutional control.

According to the Law on Internal Control within the Ministry of Interior, any suspicion of excessive or unlawful use of force obliges internal control mechanisms to initiate a full and independent investigation⁵. This mechanism is essential for maintaining public trust and preventing abuse of police authority.

At the international level, the standards of the European Convention on Human Rights, particularly Articles 2 and 3, require the state to ensure effective protection of life and to prohibit any inhuman treatment⁶. The European Court of Human Rights has emphasized that the state is responsible not only for direct actions of the police, but also for the planning and control of operations in the field.

In this context, the standards of the OSCE on democratic policing highlight that the police must operate as a public service based on trust, transparency, and proportionality, avoiding any perception of militarization of civilian life and any action that may be interpreted as intimidation of the community⁷.

Reports from Haraçinë, while still requiring official verification, raise serious legal and institutional questions regarding:
– proportionality of police intervention;
– justification for the use of firearms in a residential area;
– assessment of risk to civilians;
– compliance with mandatory operational procedures.

In a democratic state, the police cannot operate outside public and legal oversight.

Any operation affecting citizens’ safety requires full transparency, independent investigation, and institutional accountability.

Public safety cannot be built on fear or perceived force, but on legality, proportionality, and absolute respect for human life and dignity.

Footnotes:

¹ Law on Police of the Republic of North Macedonia (2006) – Articles 80, 83, 88, 89 and 91 (use of force and firearms)
The Law on Police establishes the fundamental principles of legality, necessity, and proportionality in the exercise of police powers.
– Article 80 defines coercion as the use of physical force or means of coercion only when police action cannot be carried out otherwise.
– Article 83 allows the use of physical force only to repel an attack, prevent escape, or overcome active resistance.
– Articles 88 and 91 regulate the use of chemical agents and other coercive means, explicitly emphasizing that the life and health of citizens must not be endangered.
– Articles 89 and 90 define strict conditions for the use of firearms, which are permitted only when “absolutely necessary” and when no other means are available to protect life or prevent serious and immediate danger.
– The law further prohibits the use of firearms where third persons’ lives are endangered, except in situations where this is the only means to prevent direct and imminent threat to life.

² Regulation on the use of means of coercion by the Ministry of Interior of the Republic of North Macedonia (operational bylaw)
This regulation establishes a mandatory hierarchy of force:
– Verbal warning and lawful police order;
– Minimal physical force;
– Use of control means (handcuffs, baton, tear gas);
– Firearms only as a last resort measure.
It also requires detailed reporting for every use of force and supervision by the Ministry of Interior’s internal control mechanisms.

³ Constitution of the Republic of North Macedonia – Articles 10 and 11
– Article 10 guarantees the right to life as inviolable.
– Article 11 prohibits any form of torture, inhuman, or degrading treatment.
These constitutional norms have supreme legal force and impose strict limits on all state actions, including police operations, requiring maximum protection of physical integrity.

⁴ Law on Internal Affairs of the Republic of North Macedonia – provisions on police operations and command control
This law provides that every police operation must:
– have a clear legal basis and lawful command order;
– be planned and executed under hierarchical control;
– respect proportionality and risk minimization principles;
– be fully documented for internal and external oversight purposes.
It establishes direct responsibility of the command chain in cases of abuse or excess of authority.

⁵ Law on Internal Control, Criminal Investigations and Professional Standards within the Ministry of Interior
This law establishes internal oversight mechanisms and obliges authorities to:
– investigate all allegations of unlawful or excessive use of force;
– assess compliance of police conduct with law and regulations;
– impose disciplinary or criminal accountability for violations.
It is a key instrument for ensuring police accountability and preventing abuse of power.

⁶ European Convention on Human Rights (ECHR) – Articles 2 and 3, as part of the legal order of North Macedonia
As a contracting party, North Macedonia is bound to apply the ECHR standards:
– Article 2: obligation to protect life and conduct effective investigations into any potentially unlawful use of force;
– Article 3: absolute prohibition of inhuman or degrading treatment;
– The European Court of Human Rights also requires strict operational planning and command control in all law enforcement operations involving potential use of force.

⁷ OSCE Guidebook on Democratic Policing
The OSCE defines democratic policing as a model where the police:
– operate in service of the public rather than as a political instrument;
– are transparent and accountable to institutions and citizens;
– use force only as a last resort and in a strictly proportional manner;
– respect ethnic diversity and avoid any perception of discrimination.
Public trust is considered a core element of police legitimacy.

The Land of Leka,24.05.2026u

Standardet demokratike në pikëpyetje pas ngjarjes në Haraçinë

Ngjarja e raportuar në Haraçinë ka shkaktuar shqetësim të gjerë publik dhe ka rikthyer në vëmendje çështjen e përdorimit të forcës policore në zona të banuara civile. Sipas raportimeve nga terreni dhe dëshmive të qytetarëve, ndërhyrja policore e shoqëruar me prani të forcave të armatosura dhe përdorim të armëve të zjarrit në afërsi të vendbanimeve ka krijuar ndjenjë frike, pasigurie dhe alarmi tek banorët.

Në një shtet të së drejtës, përdorimi i forcës nga policia nuk është diskrecion i pakufizuar operacional, por veprim i rregulluar rreptësisht nga Kushtetuta, ligjet vendore dhe standardet ndërkombëtare detyruese. Sipas Ligjit për Policinë të Republikës së Maqedonisë së Veriut, përdorimi i forcës lejohet vetëm në rast domosdoshmërie, proporcionaliteti dhe vetëm kur mjetet e tjera janë të pamjaftueshme¹. Në veçanti, përdorimi i armëve të zjarrit lejohet vetëm si masë e fundit dhe vetëm kur ekziston rrezik i drejtpërdrejtë për jetën.

Po ashtu, Rregullorja për përdorimin e mjeteve të detyrimit nga policia përcakton qartë një hierarki të detyrueshme veprimi, duke filluar nga paralajmërimi verbal, përdorimi i forcës minimale dhe vetëm në fund përdorimi i armëve të zjarrit si mjet ekstrem². Çdo devijim nga kjo shkallë përbën shkelje të standardeve procedurale të ndërhyrjes policore.

Kushtetuta e Republikës së Maqedonisë së Veriut garanton në mënyrë të qartë të drejtën për jetë dhe ndalon trajtimin çnjerëzor ose degradues³. Këto dispozita vendosin kufizime të drejtpërdrejta mbi çdo veprim policor, veçanërisht në situata ku rrezikohet siguria e qytetarëve civilë.

Në të njëjtën linjë, Ligji për Punët e Brendshme kërkon që çdo operacion policor të jetë i bazuar në ligj, i kontrolluar në mënyrë hierarkike dhe i dokumentuar në mënyrë të plotë për qëllime të mbikëqyrjes dhe llogaridhënies institucionale⁴. Ky kuadër synon të garantojë që përdorimi i forcës të mos dalë jashtë kontrollit demokratik dhe institucional.

Sipas Ligjit për Mbikëqyrje të Brendshme në MPB, çdo dyshim për përdorim të tepruar ose të paligjshëm të forcës obligon mekanizmat e brendshëm të kontrollit të hapin hetim të plotë dhe të pavarur⁵. Ky mekanizëm është thelbësor për ruajtjen e besimit publik dhe parandalimin e abuzimit të autoritetit policor.

Në nivel ndërkombëtar, standardet e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, veçanërisht Neni 2 dhe Neni 3, obligojnë shtetin të sigurojë mbrojtje efektive të jetës dhe të ndalojë çdo trajtim çnjerëzor⁶. Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut ka theksuar se shteti mban përgjegjësi jo vetëm për veprimet direkte të policisë, por edhe për mënyrën e planifikimit dhe kontrollit të operacioneve në terren.

Në këtë kontekst, standardet e OSBE-së për policim demokratik theksojnë se policia duhet të veprojë si shërbim publik i bazuar në besim, transparencë dhe proporcionalitet, duke shmangur çdo perceptim të militarizimit të jetës civile dhe çdo veprim që mund të interpretohet si intimidim ndaj komunitetit⁷.

Raportimet nga Haraçina, pavarësisht nevojës për verifikim zyrtar, ngrenë pyetje serioze juridike dhe institucionale mbi:
– proporcionalitetin e ndërhyrjes policore;
– justifikimin e përdorimit të armëve në zonë të banuar;
– vlerësimin e rrezikut për civilët;
– dhe respektimin e procedurave të detyrueshme operacionale.

Në një shtet demokratik, policia nuk mund të veprojë jashtë kontrollit publik dhe juridik.
Çdo operacion që prek sigurinë e qytetarëve kërkon transparencë të plotë, hetim të pavarur dhe llogaridhënie institucionale.

Siguria publike nuk mund të ndërtohet mbi frikë apo perceptim force, por mbi ligjshmëri, proporcionalitet dhe respekt të pakushtëzuar për jetën dhe dinjitetin njerëzor.

Fusnotat:

¹ Ligji për Policinë i Republikës së Maqedonisë së Veriut (2006) – Nenet 80, 83, 88, 89 dhe 91 (përdorimi i forcës dhe armëve të zjarrit)
Ligji për Policinë përcakton qartë parimin e ligjshmërisë, proporcionalitetit dhe domosdoshmërisë në ushtrimin e autorizimeve policore.
– Neni 80 definon “detyrimin” si përdorim të forcës fizike ose mjeteve të detyrimit vetëm kur veprimi policor nuk mund të realizohet në mënyrë tjetër.
– Neni 83 lejon përdorimin e forcës fizike vetëm për zmbrapsjen e sulmit, parandalimin e arratisjes ose thyerjen e rezistencës aktive.
– Nenet 88 dhe 91 rregullojnë përdorimin e mjeteve kimike dhe mjeteve të tjera të detyrimit, duke theksuar se jeta dhe shëndeti i qytetarëve nuk duhet të rrezikohet.
– Neni 89 dhe 90 përcaktojnë kushtet strikte për përdorimin e armëve të zjarrit, të cilat lejohen vetëm kur është “absolutisht e domosdoshme” dhe kur nuk ekziston asnjë mjet tjetër për të mbrojtur jetën ose për të parandaluar rrezik serioz dhe të menjëhershëm.
– Ligji gjithashtu ndalon përdorimin e armëve nëse rrezikohet jeta e personave të tretë, përveç rasteve kur kjo është mënyra e vetme për të shmangur rrezik të drejtpërdrejtë.

² Ligji për Punët e Brendshme i RMV-së – dispozitat për organizimin dhe kontrollin e operacioneve policore
Ky ligj përcakton se çdo operacion policor duhet të:
– ketë bazë të qartë ligjore dhe urdhër komandues;
– jetë i planifikuar dhe i kontrolluar në mënyrë hierarkike;
– respektojë parimin e proporcionalitetit dhe minimizimit të rrezikut;
– dokumentohet në mënyrë të plotë për kontroll të brendshëm dhe hetim eventual.
Ai vendos përgjegjësi të drejtpërdrejtë për zinxhirin komandues në rast të tejkalimit të autorizimeve.

³ Rregullorja për përdorimin e mjeteve të detyrimit nga Ministria e Punëve të Brendshme (akt nënligjor operacional)
Rregullorja përcakton një hierarki të detyrueshme të forcës:
Paralajmërim verbal dhe urdhër policor;
Përdorim i forcës minimale fizike;
Përdorim i mjeteve të kontrollit (pranga, shkop gome, gaz lotsjellës);
Përdorim i armëve të zjarrit vetëm si mjet i fundit.
Gjithashtu kërkon raportim të detajuar për çdo përdorim force dhe kontroll nga mekanizmat e MPB-së.

⁴ Kushtetuta e Republikës së Maqedonisë së Veriut – Neni 10 dhe Neni 11
– Neni 10 garanton të drejtën për jetë si të pacenueshme.
– Neni 11 ndalon çdo formë torture, trajtimi çnjerëzor ose degradues.
Këto norma kanë fuqi supreme dhe kufizojnë çdo veprim policor, duke kërkuar mbrojtje maksimale të integritetit fizik të qytetarëve gjatë operacioneve shtetërore.

⁵ Ligji për Mbikëqyrjen e Brendshme, Kontrollin Profesional dhe Standardet Profesionale në MPB
Ky ligj krijon mekanizmin e kontrollit të brendshëm (internal oversight) dhe obligon:
– hetim të çdo dyshimi për përdorim të paligjshëm ose disproporcional të forcës;
– vlerësim të veprimeve policore në përputhje me ligjin dhe rregulloret;
– përgjegjësi disiplinore dhe penale për shkelje.
Është instrument kyç për llogaridhënien policore.

⁶ Kodi Penal i RMV-së – dispozitat për tejkalimin e autorizimeve zyrtare dhe keqtrajtimin gjatë ushtrimit të detyrës
Kodi Penal parashikon përgjegjësi penale për zyrtarët që:
– tejkalojnë kompetencat zyrtare;
– përdorin forcë të panevojshme ose të paligjshme;
– shkaktojnë lëndime gjatë ushtrimit të detyrës;
– ose kryejnë trajtim çnjerëzor gjatë veprimit zyrtar.
Këto dispozita aktivizohen veçanërisht në rastet e dyshimit për përdorim disproporcional të forcës.

⁷ Ligji për Ratifikimin e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (ECHR) – Neni 2 dhe 3 (pjesë e rendit juridik të RMV)
Si shtet palë, RMV është e detyruar të zbatojë standardet e KEDNJ-së:
– Neni 2: detyrim për mbrojtjen e jetës dhe hetim efektiv të çdo përdorimi force potencialisht vdekjeprurëse;
– Neni 3: ndalim absolut i trajtimit çnjerëzor;
– Gjykata Evropiane kërkon gjithashtu planifikim të kujdesshëm operacional dhe kontroll të rreptë komandues në çdo ndërhyrje policore.

Vendi i Lekës,24.05.2026

The declaration adopted by the Municipality of Zeta, politically supported by Milan Knežević and pro-Serbian political segments in Montenegro, represents an episode of multidimensional legal, constitutional, diplomatic, and geopolitical significance in the Western Balkans. From a strictly formal legal perspective, this is a symbolic declaration issued by a local self-government unit that produces no international legal effects. However, on the political and strategic level, the act reflects far deeper tensions connected to:
Montenegro’s state identity;
the rivalry between pro-Western and pro-Serbian political forces;
the influence of Russia in the region through Serbia;
as well as the instrumentalization of the issue of Kosovo for political, identity-based, and geopolitical mobilization.
In this sense, the Zeta declaration should not be interpreted as an isolated local incident, but rather as a symptom of a broader process of institutional and ideological polarization that has affected Montenegro following the political changes of 2020.

I. Montenegro’s Constitutional Framework and the Legal Limits of Local Self-Government

The Constitution of Montenegro defines the state as:
sovereign,
civic,
democratic,
unified, and indivisible.[1]
In contemporary constitutional systems, foreign policy is regarded as an exclusive attribute of state sovereignty. This means that only central state institutions:
the Government,
the President,
the Ministry of Foreign Affairs,
and, in certain cases, Parliament,
may represent the state in international relations.
Municipalities are decentralized administrative units whose competences are limited to:
local administration;
urban planning;
municipal development;
public services;
and local territorial matters.[2]
They:
possess no international legal personality;
have no diplomatic competence;
cannot establish international relations on behalf of the state;
and have no authority to recognize or derecognize states.
For this reason, the declaration adopted by Zeta:
has no legal effect whatsoever on Montenegro’s recognition of Kosovo.
Montenegro’s recognition of Kosovo in 2008 remains a sovereign decision of the Montenegrin state and cannot be altered or undermined by a local political act.
From a constitutional perspective, the declaration constitutes:

a declaratory political act without normative force.
However, the real issue does not lie solely in the absence of legal effect, but in the fact that a municipality is attempting to articulate positions on foreign policy, thereby symbolically challenging the state monopoly over international relations.

II. The Principle of Unity in Foreign Policy and the Risk of Institutional Fragmentation

Modern constitutional theory is based on the principle:
“One State – One Foreign Policy.”
This principle guarantees:
diplomatic coherence;
international credibility;
legal certainty;
and the preservation of sovereignty.[3]
If local entities were allowed:
to recognize states;
to reject recognition;
or to conduct autonomous foreign policies,
then the very concept of a unitary state would become fragmented.
It is precisely in this context that the reaction of the Justice and Reconciliation Party (SPP) must be understood. Their reaction was not merely a political polemic against Milan Knežević, but a warning regarding the dangers of relativizing the constitutional order.
When the SPP asked:
“Could a municipality in Sandžak tomorrow declare that it does not recognize Serbia?”,
it raised the issue of institutional precedent.
In constitutional law, political precedents are of extraordinary importance because:
symbolic practices tolerated today,
may evolve into normalized political standards tomorrow.
In this particular case, the SPP argues that:
if municipalities are allowed to interpret foreign policy according to local identities or partisan interests,
then:
state authority is weakened;
the Constitution is relativized;
and narratives of parallel sovereignties emerge.
This concern is particularly sensitive in the Balkans, where the history of the disintegration of Yugoslavia demonstrated that symbolic fragmentation of state authority often precedes deeper political and ethnic crises.

III. International Law and the Absence of International Legal Personality for Municipalities

Under international law, the recognition of states is considered:
a unilateral sovereign act of the state.[4]
Only subjects of international law:
states;
and, in limited circumstances, international organizations,
possess international legal capacity.
Municipalities:
are not subjects of international law;
possess no diplomatic personality;
have no treaty-making power;
and cannot produce international legal consequences.[5]
This principle is grounded in:
the Charter of the United Nations;
the Montevideo Convention (1933);
and universal diplomatic practice.
Therefore:
the Zeta declaration does not affect Kosovo’s international status;
does not alter diplomatic relations between Podgorica and Pristina;
and produces no international legal consequences.
Nevertheless, in diplomacy, even acts without legal effect may produce:
symbolic impact;
reputational consequences;
and destabilizing political effects.

IV. The Real Significance of the Declaration: Symbolic and Identity Dimensions

In the Balkans, political symbolism often carries greater weight than formal legality.
The Zeta declaration:
emotionally mobilizes the Serbian nationalist electorate;
reinforces anti-Kosovo narratives;
challenges Montenegro’s civic identity;
and tests the limits of institutional tolerance within the state.
After 2020, Montenegro entered a new phase of political polarization. For the first time since independence in 2006, traditionally pro-Serbian forces gained substantial institutional influence.
This resulted in:
the strengthening of Serbian identity narratives;
the increased political role of the Serbian Orthodox Church;
the relativization of a distinct Montenegrin identity;
and the expansion of anti-Western rhetoric.[6]
In this environment, Kosovo is used not merely as a foreign policy issue, but as:
an instrument for defining internal political identities.
For pro-Serbian segments:
support for the non-recognition of Kosovo functions as an ideological and identity marker.
For pro-Western forces:
recognition of Kosovo is directly linked to Montenegro’s Euro-Atlantic orientation.
This makes the issue considerably more sensitive than a conventional diplomatic debate.

V. The Geopolitical Dimension: Russia, Serbia, and Strategic Rivalry in the Balkans

Following Montenegro’s accession to NATO in 2017, the country became one of the most sensitive arenas of rivalry between the West and Russia in the Balkans.[7]
For the West:
Montenegro represented the expansion of the Euro-Atlantic security architecture into the Adriatic region.
For Russia:
Montenegro’s NATO membership represented a strategic loss and a limitation of Russian regional influence.
As a result, Moscow intensified investments in:
pro-Russian media networks;
pro-Serbian political structures;
nationalist organizations;
and mechanisms of cultural and religious influence.[8]
These networks operate through:
anti-Western narratives;
identity polarization;
relativization of Kosovo’s statehood;
and promotion of the concept of:
“Srpski svet” (“The Serbian World”).
This concept seeks the political, cultural, and strategic homogenization of Serbian populations across the region.[9]
Although not formally articulated as a territorial project, it creates:
a common political space;
coordinated narratives;
and resistance to Euro-Atlantic integration.
Within this framework, the Zeta declaration can be interpreted as:
part of the symbolic struggle against Kosovo’s recognition and Montenegro’s Western orientation.

VI. The Strategy of “Low-Intensity Destabilization”

Russia rarely operates in the Balkans through direct institutional control. Its model relies on:
local actors;
allied political parties;
media structures;
religious organizations;
and the production of symbolic crises.
In security studies literature, this is referred to as:
“low-intensity destabilization.”[10]
The objective is not necessarily total state control, but rather:
the production of continuous instability;
the weakening of trust in democratic institutions;
the obstruction of Euro-Atlantic integration;
and the creation of a perception that the Balkans remain inherently unstable.
Within this strategy:
symbolic declarations often matter more than actual legal effects.
Such declarations are used for:
testing institutional reactions;
polarizing public opinion;
gradually normalizing anti-Western narratives;
and generating continuous low-intensity political crises.

VII. Kosovo as the Central Node of Nationalist

Mobilization
Kosovo remains:
the most emotionally sensitive issue within Serbian nationalism;
and the most effective instrument for political mobilization across the Serbian political sphere.
Through the Kosovo issue:
anti-Western narratives are generated;
the West is portrayed as “anti-Serbian”;
and strategic proximity with Russia is legitimized.
In this sense, the Zeta declaration:
does not seek legal change;
but rather the consolidation of an alternative political narrative opposed to the Euro-Atlantic order.

VIII. The 2016 Coup Attempt and the Security Dimension

The analysis of Russian influence in Montenegro cannot be understood without reference to the events of 2016, when Montenegrin authorities and Western partners alleged the involvement of structures linked to Russian intelligence services in an attempted coup during parliamentary elections.[11]
According to Montenegrin institutions:
the objective was to prevent NATO accession;
destabilize state institutions;
and alter the country’s strategic orientation.
Although the legal aspects of the case remain politically contested, the episode consolidated the Euro-Atlantic perception that Montenegro represents:
a frontline arena of geopolitical competition in the Balkans.
Consequently:
anti-NATO rhetoric;
the relativization of Kosovo;
and symbolic challenges to the constitutional order,
are frequently analyzed through the prism of Russian-Serbian influence.

IX. Instrumentalization of Local Self-Government and “Gradual Institutional Erosion”

An important element of this strategy is the use of local institutions for:
producing symbolic crises;
gradually challenging central authority;
and normalizing anti-Western discourse.
This represents a form of:
“gradual institutional erosion.”
Rather than directly confronting the state:
micro-political crises are generated;
public opinion is polarized;
institutional responses are tested;
and constitutional order is gradually relativized.
If the state fails to react:
perceptions of institutional weakness emerge.
If the state reacts harshly:
narratives of political victimization are produced.
This makes the strategy particularly effective in the polarized societies of the Western Balkans.

X. Conclusion

From:
constitutional;
international legal;
diplomatic;
and geopolitical perspectives,
the Municipality of Zeta:
has no competence to derecognize Kosovo;
cannot alter Montenegro’s official foreign policy position;
and produces no international legal consequences.
Nevertheless, the real importance of this issue lies in:
the symbolic challenge to state authority;
the instrumentalization of Kosovo for domestic political consumption;
the penetration of anti-Western narratives;
and the strategic rivalry between the Euro-Atlantic project and Russian-Serbian influence in the Balkans.
At its core, this is not a legal crisis regarding Kosovo’s recognition.
Rather, it represents:
a crisis of institutional cohesion, state identity, and Montenegro’s strategic orientation.
In this sense, the case of Zeta is not merely a local political episode, but a reflection of a broader struggle over narrative control, identity formation, and geopolitical influence in the Western Balkans.

Footnotes:

[1] The Constitution of Montenegro and the State Monopoly over Foreign Policy
Montenegro, under its 2007 Constitution, is defined as:
“a civic, democratic, ecological and social justice state, based on the rule of law.”
The Constitution affirms:
the sovereignty of the state;
its unitary and indivisible character;
and the exclusive competence of central institutions in foreign affairs.
In particular:
the President represents the state domestically and internationally;
the Government conducts foreign policy;
and Parliament ratifies international agreements.
No constitutional provision grants municipalities authority over:
recognition of states;
diplomatic relations;
or foreign policy matters.
References:
Constitution of Montenegro (2007), Articles 1, 7, 82, 95, and 100.
Venice Commission, Opinion on the Constitution of Montenegro, CDL-AD(2007)047.
Robert Schütze, European Constitutional Law, Cambridge University Press, 2021.

[2] Local Self-Government and the Limits of Municipal Competence
According to the European Charter of Local Self-Government of the Council of Europe:
municipalities possess administrative and local public competences,
but not sovereign state powers.
The European standard of decentralization is based on the principle:
“subsidiarity without sovereignty.”
This means:
local authorities administer local affairs,
but possess no international legal personality.
Therefore:
municipalities cannot conduct autonomous foreign policy;
cannot recognize or derecognize states;
and cannot produce diplomatic acts with international effect.
References:
European Charter of Local Self-Government, Council of Europe, 1985.
Committee of the Regions, Division of Powers in EU and Candidate States.
Nico Steytler, Local Government and the Constitution, Juta Law, 2005.
Richard Rawlings, Delimiting Governmental Powers, Oxford University Press.

[3] The Principle of “One State – One Foreign Policy”
In modern constitutional theory, foreign policy is considered:
an exclusive attribute of state sovereignty.
The principle:
“One State – One Foreign Policy”
guarantees:
diplomatic coherence;
international credibility;
legal certainty;
and preservation of sovereignty.
Even in federal or decentralized systems, forms of:
paradiplomacy;
regional cooperation;
or local economic diplomacy,
may exist, but not:
recognition of states;
autonomous foreign policy;
or independent positions on international sovereignty issues.
References:
Giovanni Boggero, Constitutional Principles of Foreign Policy, European Constitutional Law Review, 2021.
Brian Hocking, Localizing Foreign Policy, St. Martin’s Press, 1993.
Ivo Duchacek, The Territorial Dimension of Politics, Westview Press, 1986.
John Jackson, Sovereignty, the WTO and Changing Fundamentals of International Law, Cambridge University Press.

[4] Recognition of States in International Law
Under international law:
recognition of states is a unilateral sovereign act.
Only sovereign states:
possess the authority to recognize other states;
establish diplomatic relations;
and produce international legal consequences.
Recognition:
cannot be delegated to municipalities;
cannot be territorially fragmented;
and cannot be relativized by sub-state actors.
References:
Malcolm N. Shaw, International Law, Cambridge University Press, 8th edition, 2017.
James Crawford, The Creation of States in International Law, Oxford University Press, 2006.
Hersch Lauterpacht, Recognition in International Law, Cambridge University Press, 1947.
Stefan Talmon, Recognition of Governments in International Law, Oxford University Press.

[5] The Montevideo Convention and International Legal Personality
The Montevideo Convention (1933) established the classical criteria for statehood:
permanent population;
defined territory;
effective government;
and capacity to enter into international relations.
Municipalities do not fulfill:
the criterion of sovereignty;
nor the capacity for international relations.
Therefore:
they are not considered subjects of international law.
References:
Montevideo Convention on the Rights and Duties of States, 1933.
Ian Brownlie, Principles of Public International Law, Oxford University Press, 2008.
Antonio Cassese, International Law, Oxford University Press.
Rosalyn Higgins, Problems and Process: International Law and How We Use It, Oxford University Press.

[6] Identity Polarization in Montenegro after 2020
Following the 2020 elections, Montenegro entered:
a new phase of identity polarization;
weakening of the pro-Western consensus;
and strengthening of pro-Serbian political forces.
Political discourse increasingly revolved around:
national identity;
the role of the Serbian Orthodox Church;
relations with Serbia;
and attitudes toward Kosovo.
According to Florian Bieber:
“identity polarization in the Balkans creates ideal conditions for external influence and institutional weakening.”
References:
Florian Bieber, The Rise of Authoritarianism in the Western Balkans, Palgrave Macmillan, 2020.
Srđan Darmanović, Montenegro: A Nation Divided, Balkan Insight analyses.
Freedom House, Nations in Transit Reports, Montenegro, 2021–2024.
Dejan Jović, The Balkans in Europe or Europe in the Balkans, Zagreb Journal of International Relations.

[7] NATO Membership and Geopolitical Rivalry
Montenegro’s accession to NATO in 2017:
was viewed as a strategic success for the West;
and a geopolitical loss for Russia.
Through this enlargement:
NATO consolidated its strategic presence in the Adriatic;
while Russia lost an important sphere of influence in the Balkans.
References:
NATO Official Statement, “Montenegro Joins NATO as 29th Ally,” 2017.
Dimitar Bechev, Russia Rising: Putin’s Foreign Policy in the Middle East and Balkans, Yale University Press, 2021.
Mark Galeotti, We Need to Talk About Putin, Penguin Books.
Carnegie Europe Reports on Russian Influence in Southeast Europe.

[8] Mechanisms of Russian Influence in the Balkans
Russian influence in the Balkans is commonly exercised through:
allied political parties;
pro-Russian media outlets;
economic networks;
religious institutions;
and nationalist structures.
The objective is not direct territorial control, but:
obstruction of Euro-Atlantic integration;
weakening of democratic institutions;
and preservation of the Balkans as a geopolitical grey zone.
References:
CSIS, Russian Influence in the Balkans.
NATO StratCom Reports on Russian Hybrid Operations.
Soeren Keil, Multinational Federalism in Bosnia and Herzegovina, Routledge.
European Parliament Reports on Foreign Interference in the Western Balkans.

[9] The Concept of “Srpski svet” (“The Serbian World”)
The concept:
“Srpski svet” (“The Serbian World”)
has been articulated by Serbian nationalist intellectual and political circles as a platform for:
cultural homogenization;
political coordination;
and strategic integration of Serbian populations throughout the region.
Although not officially framed as a territorial expansion project, it promotes:
a common political space;
coordinated narratives;
and resistance to Euro-Atlantic integration.
Several analysts associate this concept with:
a softer contemporary form of pan-Serb nationalism;
and Russian geopolitical doctrines concerning spheres of influence.
References:
Vuk Vuksanović, “The Serbian World,” London School of Economics (LSE), 2022.
Janusz Bugajski, Failed State: A Guide to Russia’s Rupture Strategy in Southeastern Europe, Jamestown Foundation.
Timothy Less, analyses on Serbian regional strategy.
Balkan Insight reports on “Srpski svet”.

[10] “Low-Intensity Destabilization” and Hybrid Warfare
The concept:
“low-intensity destabilization”
describes a strategy aimed at producing:
continuous political crises;
identity tensions;
institutional mistrust;
and societal polarization.
This is achieved through:
media manipulation;
disinformation;
local political actors;
symbolic crises;
and identity conflicts.
In the Balkans, this strategy is frequently associated with:
Russian hybrid warfare;
and the instrumentalization of nationalism for destabilization.
References:
Mark Galeotti, Hybrid War or Gibridnaya Voina?, NATO Defense College Research Paper.
Andrew Wilson, Virtual Politics, Yale University Press.
EU Hybrid Fusion Cell Reports.
Keir Giles, Moscow Rules, Brookings Institution Press.

[11] The 2016 Coup Attempt in Montenegro
In 2016, Montenegrin authorities alleged:
the involvement of structures linked to Russian intelligence services;
and cooperation with Serbian nationalist actors,
in an attempted coup during parliamentary elections.
According to state authorities:
the objective was to prevent NATO accession;
destabilize institutions;
and alter Montenegro’s strategic orientation.
Although the judicial and political dimensions of the case remain debated, the episode:
reinforced perceptions of Russian interference in the Balkans;
and positioned Montenegro at the center of discussions on hybrid warfare in Southeast Europe.
References:
BBC Monitoring Reports on the Montenegro Coup Case.
Atlantic Council analyses on Russian operations in Montenegro.
European Parliament Reports on Russian Influence in the Western Balkans.
Dimitar Bechev, Rival Power: Russia in Southeast Europe, Yale University Press, 2017.

The Land of Leka,23.05.2026

Deklarata e miratuar në Komuna e Zetës, e mbështetur politikisht nga Milan Knežević dhe segmentet politike pro-serbe në Mali i Zi, përbën një episod me rëndësi të shumëfishtë juridike, kushtetuese, diplomatike dhe gjeopolitike në Ballkanin Perëndimor. Në planin formal juridik, kemi të bëjmë me një deklaratë simbolike të një njësie të vetëqeverisjes lokale, e cila nuk prodhon efekte juridike ndërkombëtare. Megjithatë, në planin politik dhe strategjik, ky akt reflekton tensione shumë më të thella që lidhen me:
identitetin shtetëror të Malit të Zi;
rivalitetin ndërmjet forcave pro-perëndimore dhe atyre pro-serbe;
ndikimin e Rusia në rajon përmes Serbia;
si dhe instrumentalizimin e çështjes së Kosova për mobilizim politik, identitar dhe gjeopolitik.
Në këtë kuptim, deklarata e Zetës nuk duhet lexuar si incident i izoluar lokal, por si simptomë e një procesi më të gjerë të polarizimit institucional dhe ideologjik që ka përfshirë Malin e Zi pas ndryshimeve politike të vitit 2020.

I. Kuadri kushtetues i Malit të Zi dhe kufijtë juridikë të vetëqeverisjes lokale

Kushtetuta e Malit të Zi e përcakton shtetin si:
sovran,
qytetar,
demokratik,
unik dhe të pandashëm.[1]
Në sistemet bashkëkohore kushtetuese, politika e jashtme konsiderohet atribut ekskluziv i sovranitetit shtetëror. Kjo nënkupton se vetëm organet qendrore:
Qeveria,
Presidenti,
Ministria e Punëve të Jashtme,
dhe në raste të caktuara Parlamenti,
mund të përfaqësojnë shtetin në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Komunat janë njësi të decentralizuara administrative, kompetencat e të cilave kufizohen në:
administrim lokal;
planifikim urban;
zhvillim komunal;
shërbime publike;
dhe çështje territoriale lokale.[2]
Ato:
nuk kanë subjektivitet ndërkombëtar;
nuk posedojnë kompetencë diplomatike;
nuk mund të krijojnë marrëdhënie ndërkombëtare në emër të shtetit;
dhe nuk kanë të drejtë të njohin apo të mos njohin shtete.
Për këtë arsye, deklarata e Zetës:
nuk ka asnjë efekt juridik mbi njohjen e Kosovës nga Mali i Zi.
Njohja e Kosovës nga Podgorica në vitin 2008 mbetet vendim sovran i shtetit malazez dhe nuk mund të cenohet nga një akt politik lokal.
Nga perspektiva kushtetuese, deklarata paraqet:
akt politik deklarativ pa fuqi normative.
Megjithatë, problemi real nuk qëndron vetëm tek mungesa e efektit juridik, por tek fakti që një komunë tenton të artikulojë qëndrim mbi politikën e jashtme, duke sfiduar simbolikisht monopolin shtetëror mbi marrëdhëniet ndërkombëtare.

II. Parimi i unitetit të politikës së jashtme dhe rreziku i fragmentimit institucional

Në teorinë kushtetuese moderne ekziston standardi:
“Një shtet – një politikë e jashtme”.
Ky parim garanton:
koherencën diplomatike të shtetit;
besueshmërinë ndërkombëtare;
sigurinë juridike;
dhe ruajtjen e sovranitetit.[3]
Nëse njësitë lokale do të mund:
të njohin shtete;
të refuzojnë njohjen;
ose të mbajnë politika të jashtme autonome,
atëherë vetë koncepti i shtetit unitar do të fragmentarizohej.
Pikërisht në këtë kontekst duhet kuptuar reagimi i Partia e Drejtësisë dhe Pajtimit (SPP). Reagimi i tyre nuk ishte vetëm polemikë politike ndaj Milan Knežević, por paralajmërim mbi rrezikun e relativizimit të rendit kushtetues.
Kur SPP pyet:
“A mundet nesër ndonjë komunë në Sanxhaku të deklarojë se nuk e njeh Serbinë?”,
ajo ngre çështjen e precedentit institucional.
Në të drejtën kushtetuese, precedentët politikë kanë rëndësi të jashtëzakonshme, sepse:
praktikat simbolike të toleruara sot,
mund të shndërrohen nesër në standarde të reja politike.
Në rastin konkret, SPP argumenton se:
nëse komunat lejohen të interpretojnë politikën e jashtme sipas identiteteve lokale apo interesave partiake,
atëherë:
dobësohet autoriteti i shtetit;
relativizohet Kushtetuta;
dhe krijohen narrativa të sovraniteteve paralele.
Ky shqetësim është veçanërisht sensitiv në Ballkan, ku historia e shpërbërjes së Jugosllavia ka treguar se fragmentimi simbolik i autoritetit shtetëror shpesh paraprin kriza më të thella politike dhe etnike.

III. E drejta ndërkombëtare dhe mungesa e subjektivitetit juridik të komunave

Në të drejtën ndërkombëtare, njohja e shteteve konsiderohet:
akt unilateral sovran i shtetit.[4]
Vetëm subjektet e së drejtës ndërkombëtare:
shtetet;
dhe në raste të kufizuara organizatat ndërkombëtare,
kanë kapacitet juridik ndërkombëtar.
Komunat:
nuk janë subjekte të së drejtës ndërkombëtare;
nuk posedojnë personalitet diplomatik;
nuk kanë “treaty-making power”;
dhe nuk mund të prodhojnë pasoja juridike në sistemin ndërkombëtar.[5]
Ky standard mbështetet në:
Kartën e Kombet e Bashkuara;
Konventën e Montevideos (1933);
dhe praktikën universale të marrëdhënieve diplomatike.
Prandaj:
deklarata e Zetës nuk prek statusin ndërkombëtar të Kosovës;
nuk ndryshon marrëdhëniet diplomatike ndërmjet Podgoricës dhe Prishtinës;
dhe nuk prodhon pasoja juridike ndërkombëtare.
Megjithatë, në diplomaci edhe aktet pa efekt juridik mund të kenë:
efekt simbolik;
efekt reputacional;
dhe efekt destabilizues politik.

IV. Pesha reale e deklaratës: dimensioni simbolik dhe identitar

Në Ballkan, simbolika politike shpesh ka ndikim më të madh sesa juridiciteti formal.
Deklarata e Zetës:
mobilizon emocionalisht elektoratin nacionalist serb;
forcon narrativën anti-Kosovë;
sfidon identitetin qytetar të Malit të Zi;
dhe teston kufijtë e tolerancës institucionale të shtetit.
Pas vitit 2020, Mali i Zi ka hyrë në fazë të re të polarizimit politik. Për herë të parë pas pavarësisë së vitit 2006, forcat tradicionalisht pro-serbe fituan ndikim të madh institucional.
Kjo solli:
fuqizim të narrativave identitare serbe;
rritje të rolit politik të Kishës Ortodokse Serbe;
relativizim të identitetit të veçantë malazez;
dhe shtim të retorikës anti-perëndimore.[6]
Në këtë ambient, Kosova përdoret jo vetëm si çështje e politikës së jashtme, por si:
instrument për definimin e identiteteve të brendshme politike.
Për segmentet pro-serbe:
mbështetja për mosnjohjen e Kosovës funksionon si marker identitar dhe ideologjik.
Për forcat pro-perëndimore:
njohja e Kosovës lidhet drejtpërdrejt me orientimin euro-atlantik të Malit të Zi.
Kjo e bën çështjen shumë më të ndjeshme sesa një debat klasik diplomatik.

V. Dimensioni gjeopolitik: Rusia, Serbia dhe rivaliteti strategjik në Ballkan

Pas anëtarësimit të Malit të Zi në NATO në vitin 2017, vendi u bë një nga pikat më sensitive të rivalitetit ndërmjet Perëndimit dhe Rusisë në Ballkan.[7]
Për Perëndimin:
Mali i Zi përfaqësonte zgjerimin e arkitekturës euro-atlantike në Adriatik.
Për Rusinë:
anëtarësimi i Malit të Zi në NATO përbënte humbje strategjike dhe kufizim të ndikimit rus në rajon.
Për këtë arsye, Moska intensifikoi investimin në:
rrjete mediatike pro-ruse;
struktura politike pro-serbe;
organizata nacionaliste;
dhe mekanizma të ndikimit kulturor e fetar.[8]
Këto rrjete operojnë përmes:
anti-perëndimizmit;
polarizimit identitar;
relativizimit të shtetësisë së Kosovës;
dhe promovimit të konceptit:
“Srpski svet” (“Bota Serbe”).
Ky koncept synon homogjenizim politik, kulturor dhe strategjik të popullsive serbe në rajon.[9]
Edhe pse nuk artikulohet zyrtarisht si projekt territorial, ai krijon:
hapësirë të përbashkët politike;
koordinim narrativesh;
dhe rezistencë ndaj integrimeve euro-atlantike.
Në këtë kuadër, deklarata e Zetës mund të interpretohet si:
pjesë e luftës simbolike kundër njohjes së Kosovës dhe orientimit perëndimor të Malit të Zi.

VI. Strategjia e “destabilizimit me intensitet të ulët”

Rusia rrallë operon në Ballkan përmes kontrollit të drejtpërdrejtë institucional. Modeli i saj mbështetet në:
aktorë lokalë;
parti aleate;
media;
organizata fetare;
dhe prodhim të krizave simbolike.
Në literaturën e sigurisë kjo quhet:
“low-intensity destabilization”.[10]
Qëllimi nuk është kontrolli total i shtetit, por:
prodhimi i paqëndrueshmërisë së vazhdueshme;
dobësimi i besimit në institucionet demokratike;
pengimi i integrimit euro-atlantik;
dhe krijimi i perceptimit se Ballkani mbetet rajon i paqëndrueshëm.
Në këtë strategji:
deklaratat simbolike kanë rëndësi shumë më të madhe sesa efektet juridike reale.
Ato përdoren për:
testimin e reagimit institucional;
polarizimin e opinionit publik;
normalizimin gradual të narrativave anti-perëndimore;
dhe krijimin e krizave të vazhdueshme me intensitet të ulët politik.

VII. Kosova si nyje qendrore e mobilizimit nacionalist

Kosova mbetet:
tema më e ndjeshme emocionale në nacionalizmin serb;
dhe instrumenti më efektiv për mobilizimin politik në hapësirën serbe.
Përmes çështjes së Kosovës:
prodhohet narrativë anti-perëndimore;
Perëndimi paraqitet si “anti-serb”;
dhe legjitimohet afërsia strategjike me Rusinë.
Në këtë kuptim, deklarata e Zetës:
nuk synon ndryshim juridik;
por konsolidim të një narrative politike alternative ndaj rendit euro-atlantik.

VIII. Precedenti i vitit 2016 dhe dimensioni i sigurisë

Analiza e ndikimit rus në Mal të Zi nuk mund të kuptohet pa ngjarjet e vitit 2016, kur autoritetet malazeze dhe partnerët perëndimorë pretenduan për përfshirje të strukturave të lidhura me inteligjencën ruse në tentativën për grusht shteti gjatë zgjedhjeve parlamentare.[11]
Sipas institucioneve malazeze:
synimi ishte pengimi i anëtarësimit në NATO;
destabilizimi institucional;
dhe ndryshimi i orientimit strategjik të vendit.
Edhe pse aspektet juridike të procesit vazhdojnë të debatohen politikisht, ky rast konsolidoi perceptimin euro-atlantik se Mali i Zi mbetet:
vijë frontale e konkurrencës gjeopolitike në Ballkan.
Prandaj, çdo:
retorikë anti-NATO;
relativizim i Kosovës;
apo sfidim simbolik i rendit kushtetues,
analizohet edhe përmes prizmit të ndikimit ruso-serb.

IX. Instrumentalizimi i vetëqeverisjes lokale dhe “erosioni gradual institucional”

Një element i rëndësishëm i kësaj strategjie është përdorimi i institucioneve lokale për:
prodhimin e krizave simbolike;
sfidimin gradual të autoritetit qendror;
dhe normalizimin e diskursit anti-perëndimor.
Kjo paraqet formë të:
“erosionit gradual institucional”.
Në vend të konfrontimit direkt me shtetin:
krijohen mikro-kriza politike;
polarizohet opinioni publik;
testohet reagimi institucional;
dhe relativizohet rendi kushtetues.
Nëse shteti nuk reagon:
krijohet perceptimi i dobësisë institucionale.
Nëse reagon ashpër:
prodhohet narrativë viktimizimi politik.
Kjo e bën strategjinë veçanërisht efektive në shoqëritë e polarizuara të Ballkanit Perëndimor.

X. Përfundim

Nga perspektiva:
kushtetuese;
juridike ndërkombëtare;
diplomatike;
dhe gjeopolitike,
Komuna e Zetës:
nuk ka kompetencë për të mos njohur Kosovën;
nuk mund të ndryshojë qëndrimin zyrtar të Malit të Zi;
dhe nuk prodhon pasoja juridike ndërkombëtare.
Megjithatë, rëndësia reale e kësaj çështjeje qëndron në:
sfidimin simbolik të autoritetit shtetëror;
instrumentalizimin e Kosovës për konsum politik të brendshëm;
depërtimin e narrativave anti-perëndimore;
dhe rivalitetin strategjik ndërmjet projektit euro-atlantik dhe ndikimit ruso-serb në Ballkan.
Në thelb, kjo nuk është krizë juridike mbi njohjen e Kosovës.
Ajo përfaqëson:
krizë të kohezionit institucional, identitetit shtetëror dhe orientimit strategjik të Malit të Zi.
Në këtë kuptim, rasti i Zetës nuk është thjesht episod lokal politik, por reflektim i një përplasjeje më të gjerë për kontrollin narrativ, identitar dhe gjeopolitik të Ballkanit Perëndimor.

Fusnota:

[1] Kushtetuta e Malit të Zi dhe monopoli shtetëror mbi politikën e jashtme
Mali i Zi, sipas Kushtetutës së vitit 2007, përcaktohet si:
“shtet qytetar, demokratik, ekologjik dhe i drejtësisë sociale, i bazuar në sundimin e ligjit”.
Kushtetuta afirmon:
sovranitetin unik të shtetit;
karakterin unitar;
dhe kompetencën ekskluzive të institucioneve qendrore në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Veçanërisht:
Presidenti përfaqëson shtetin brenda dhe jashtë vendit;
Qeveria udhëheq politikën e jashtme;
Parlamenti ratifikon marrëveshjet ndërkombëtare.
Asnjë dispozitë kushtetuese nuk i jep komunave kompetencë në:
njohjen e shteteve;
diplomaci;
apo politikë të jashtme.
Referenca:
Constitution of Montenegro (2007), Articles 1, 7, 82, 95, 100.
Venice Commission Opinion on the Constitution of Montenegro, CDL-AD(2007)047.

[2] Vetëqeverisja lokale dhe kufijtë e kompetencave komunale
Sipas Kartës Evropiane të Vetëqeverisjes Lokale të Këshilli i Evropës:
komunat kanë kompetenca administrative dhe publike lokale,
por jo kompetenca sovrane shtetërore.
Standardi evropian i decentralizimit bazohet në:
“subsidiarity without sovereignty”.
Kjo nënkupton se:
njësitë lokale administrojnë çështje lokale,
por nuk posedojnë subjektivitet ndërkombëtar.
Prandaj:
komunat nuk mund të zhvillojnë politikë të jashtme autonome;
nuk mund të njohin shtete;
dhe nuk mund të prodhojnë akte me efekt diplomatik.
Referenca:
European Charter of Local Self-Government, Council of Europe, 1985.
Committee of the Regions, Division of Powers in EU and Candidate States.
Steytler, Nico, Local Government and the Constitution, Juta Law, 2005.

[3] Parimi “One State – One Foreign Policy”
Në teorinë kushtetuese moderne, politika e jashtme konsiderohet:
atribut ekskluziv i sovranitetit shtetëror.
Parimi:
“One State – One Foreign Policy”
garanton:
unitetin diplomatik të shtetit;
koherencën ndërkombëtare;
sigurinë juridike;
dhe ruajtjen e subjektivitetit ndërkombëtar.
Në federata dhe shtete të decentralizuara mund të ekzistojnë forma të:
paradiplomacisë;
bashkëpunimit rajonal;
apo diplomacisë ekonomike lokale,
por jo:
njohje shtetesh;
politikë të jashtme autonome;
apo pozicionime mbi sovranitetin ndërkombëtar.
Referenca:
Giovanni Boggero, Constitutional Principles of Foreign Policy, European Constitutional Law Review, 2021.
Hocking, Brian, Localizing Foreign Policy, St. Martin’s Press, 1993.
Duchacek, Ivo, The Territorial Dimension of Politics, Westview Press, 1986.

[4] Njohja e shteteve në të drejtën ndërkombëtare
Në të drejtën ndërkombëtare:
njohja e shteteve është akt unilateral sovran.
Vetëm shtetet:
kanë kapacitet të njohin shtete të tjera;
të vendosin marrëdhënie diplomatike;
dhe të prodhojnë pasoja juridike ndërkombëtare.
Njohja:
nuk mund të delegohet tek komunat;
nuk mund të fragmentarizohet territorialmente;
dhe nuk mund të relativizohet nga aktorë sub-shtetërorë.
Referenca:
Malcolm N. Shaw, International Law, Cambridge University Press, 2017.
James Crawford, The Creation of States in International Law, Oxford University Press, 2006.
Lauterpacht, Hersch, Recognition in International Law, Cambridge University Press, 1947.

[5] Konventa e Montevideos dhe subjektiviteti ndërkombëtar
Konventa e Montevideos (1933) përcakton kriteret klasike të shtetësisë:
popullsi e përhershme;
territor i përcaktuar;
qeveri efektive;
kapacitet për marrëdhënie ndërkombëtare.
Komunat nuk plotësojnë:
kriterin e sovranitetit;
as kapacitetin për marrëdhënie ndërkombëtare.
Prandaj:
ato nuk konsiderohen subjekte të së drejtës ndërkombëtare.
Referenca:
Montevideo Convention on the Rights and Duties of States, 1933.
Ian Brownlie, Principles of Public International Law, Oxford University Press, 2008.

[6] Polarizimi identitar në Mal të Zi pas vitit 2020
Pas zgjedhjeve të vitit 2020, sistemi politik në Mal të Zi hyri në:
fazë të re polarizimi identitar;
dobësim të konsensusit pro-perëndimor;
dhe fuqizim të forcave pro-serbe.
Debati politik filloi të strukturohej rreth:
identitetit kombëtar;
rolit të Kishës Ortodokse Serbe;
raportit me Serbinë;
dhe qëndrimit ndaj Kosovës.
Sipas Florian Bieber:
“polarizimi identitar në Ballkan krijon terren ideal për ndikime të jashtme dhe dobësim institucional”.
Referenca:
Florian Bieber, The Rise of Authoritarianism in the Western Balkans, Palgrave Macmillan, 2020.
Darmanović, Srđan, Montenegro: A Nation Divided, Balkan Insight analyses.
Freedom House Reports on Montenegro, 2021–2024.

[7] Anëtarësimi në NATO dhe rivaliteti gjeopolitik
Anëtarësimi i Malit të Zi në NATO në vitin 2017:
u konsiderua sukses strategjik për Perëndimin;
dhe humbje strategjike për Rusinë.
Përmes këtij zgjerimi:
NATO konsolidoi kontrollin strategjik në Adriatik;
ndërsa Rusia humbi një pikë të rëndësishme ndikimi në Ballkan.
Referenca:
NATO Official Statement, “Montenegro Joins NATO as 29th Ally”, 2017.
Dimitar Bechev, Russia Rising: Putin’s Foreign Policy in the Middle East and Balkans, Yale University Press, 2021.

[8] Mekanizmat e ndikimit rus në Ballkan
Ndikimi rus në Ballkan zakonisht realizohet përmes:
partive politike aleate;
mediave pro-ruse;
rrjeteve ekonomike;
organizatave fetare;
dhe strukturave nacionaliste.
Qëllimi nuk është kontrolli direkt territorial, por:
pengimi i integrimit euro-atlantik;
dobësimi i institucioneve demokratike;
dhe ruajtja e Ballkanit si zonë influence.
Referenca:
CSIS, Russian Influence in the Balkans.
NATO StratCom Reports on Russian Hybrid Operations.
Keil, Soeren, Multinational Federalism in Bosnia and Herzegovina, Routledge.

[9] Koncepti “Srpski svet” (“Bota Serbe”)
Koncepti:
“Srpski svet”
është artikuluar nga qarqe politike dhe intelektuale nacionaliste serbe si platformë për:
homogjenizim kulturor;
koordinim politik;
dhe afrim strategjik të popullsive serbe në rajon.
Ky koncept:
nuk promovon domosdoshmërisht kufij të rinj formalë;
por krijon hapësirë të përbashkët politike dhe identitare.
Analistët e lidhin këtë model me:
version të butë të pansllavizmit modern;
dhe me strategjitë ruse të zonave të influencës.
Referenca:
Vuk Vuksanović, “The Serbian World”, LSE, 2022.
Janusz Bugajski, Failed State: A Guide to Russia’s Rupture Strategy in Southeastern Europe, Jamestown Foundation.
Timothy Less, analyses on Serbian regional strategy.

[10] “Low-Intensity Destabilization” dhe lufta hibride
Koncepti:
“low-intensity destabilization”
përshkruan strategjinë e prodhimit të:
krizave të vazhdueshme politike;
tensioneve identitare;
mosbesimit institucional;
dhe polarizimit shoqëror.
Kjo realizohet përmes:
mediave;
dezinformimit;
aktorëve lokalë;
krizave simbolike;
dhe konflikteve identitare.
Në Ballkan kjo lidhet shpesh me:
strategjitë hibride ruse;
dhe përdorimin e nacionalizmit si instrument destabilizimi.
Referenca:
Mark Galeotti, Hybrid War or Gibridnaya Voina?, NATO Defense College.
Andrew Wilson, Virtual Politics, Yale University Press.
EU Hybrid Fusion Cell Reports.

[11] Tentativa për grusht shteti në Mal të Zi (2016)
Në vitin 2016, autoritetet malazeze pretenduan për:
përfshirje të strukturave të lidhura me inteligjencën ruse;
dhe bashkëpunim me aktorë nacionalistë serbë,
në tentativën për destabilizim gjatë zgjedhjeve parlamentare.
Sipas autoriteteve:
synimi ishte pengimi i anëtarësimit në NATO;
dhe ndryshimi i orientimit strategjik të shtetit.
Edhe pse aspektet juridike të procesit mbeten objekt debatesh politike, rasti:
konsolidoi perceptimin e ndikimit rus në rajon;
dhe e vendosi Malin e Zi në qendër të analizave mbi luftën hibride në Ballkan.
Referenca:
BBC Monitoring Reports on Montenegro Coup Case.
The Atlantic Council, analyses on Russian operations in Montenegro.
European Parliament Reports on Russian Influence in the Western Balkans.

Vendi i Lekës,23.05.2026

“Serbian World”, Political Networks, and Information Warfare in the Balkans

In recent years, North Macedonia has become one of the most sensitive arenas of political and geostrategic confrontation in the Western Balkans.

While the country remains formally oriented toward Euro-Atlantic integration and is a NATO member, recent political developments indicate that regional influences, particularly those originating from Serbia, are gaining an increasingly visible dimension.[1]

Recent accusations by the Social Democratic Union of Macedonia (SDSM) against VMRO-DPMNE regarding the organization of citizens in support of Serbian President Aleksandar Vučić represent far more than a standard inter-party conflict. At their core, they reflect a struggle over the strategic orientation of the Macedonian state itself: full integration into Euro-Atlantic structures or gradual alignment with the Belgrade–Budapest political axis.[2]

According to the Macedonian opposition, the organization of citizens from North Macedonia to participate in political rallies supporting Vučić demonstrates the existence of a political and ideological influence network established by Serbia in the region.[3] For this reason, SDSM uses the term “Serbian World”, a concept that in recent years has become an important part of political debate in the Balkans.

The concept of the “Serbian World” (“Srpski svet”) promotes the idea of political, cultural, and strategic coordination of Serbs in the region under the influence of Belgrade.[4]

Officially, supporters of this concept claim it is aimed at preserving national identity and strengthening cultural cooperation. However, critics argue that it represents a form of expansion of Serbian political influence in neighboring states, using informal mechanisms of political, media, and economic power.[5]

In practice, Serbian influence in North Macedonia does not manifest through classical state intervention, but rather through the gradual construction of influence networks.
These networks operate on several levels:
– through political cooperation with conservative parties and figures;
– through media and information platforms;
– through cultural and civic organizations;
– and through economic and institutional cooperation.[6]

One of the most important instruments of this influence remains the media sphere. Media outlets based in Belgrade have significant penetration in the Western Balkan information space, including North Macedonia.

[7] Through television stations, online portals, and social networks, narratives are disseminated that:
– portray the European Union as weak and unreliable;
– promote skepticism toward the West;
– reinforce nationalist and conservative rhetoric;
– and present Serbia as a regional stability factor.[8]

These narratives have intensified particularly following the stagnation of North Macedonia’s EU integration process.

After the Prespa Agreement and the constitutional name change, citizens were promised a faster opening of EU accession negotiations.[9] However, the Bulgarian veto and political delays in Brussels created deep public frustration and weakened trust in the European project.[10]

In this climate of political frustration, Serbia has managed to position itself as an alternative regional partner, promoting economic and political cooperation through initiatives such as the “Open Balkan” framework.[11]

Critics argue that through such initiatives, Belgrade seeks to establish a dominant role in the Western Balkans and increase the political and economic dependency of smaller states on Serbia.[12]

The other key dimension is information warfare and hybrid influence. Euro-Atlantic institutions have warned that the Western Balkans remain one of the most exposed regions to disinformation and strategic influence operations.[13] In this context, Serbia and Russia are often mentioned as actors sharing common interests in weakening Western influence in the region.[14]

Following Russia’s aggression against Ukraine, information warfare in the Balkans has intensified significantly. Regional media space has seen an increase in:
– anti-NATO narratives;
– messages opposing Western liberalism;
– glorification of authoritarian leadership;
– and propaganda promoting the geopolitical “neutrality” of the Balkans.[15]

In North Macedonia, the opposition claims that some of these narratives are also penetrating political structures close to the current government. In particular, the role of Ivan Stoilković and his ties to political circles in Belgrade are frequently highlighted.[16] For critics, these relations indicate that Serbia is gradually building direct influence over the country’s political life.

Another development that triggered reactions was the participation of Serbian political figures and Republika Srpska leader Milorad Dodik in public events in Skopje.[17] For the Macedonian opposition, these events are not isolated incidents but part of a broader strategy of expanding Serbian political and ideological influence in the region.

Strategically, North Macedonia today stands between two political models:
– the Euro-Atlantic model, based on democratic reforms, European integration, and institutional pluralism;
– and a sovereigntist-conservative model, which promotes political centralization, greater media control, and closer regional ties with Belgrade and Budapest.[18]

For this reason, the debate on the “Serbian World” is not merely a debate about Serbia. It is a debate about the strategic direction of the Western Balkans and the European Union’s ability to maintain its influence in the region.

Footnotes:
[1] European Commission, “North Macedonia Report 2024”, Enlargement Package, Brussels, October 2024.
This annual report evaluates North Macedonia’s progress toward European Union membership. It highlights persistent challenges in judicial independence, public administration efficiency, and political polarization. The report also notes that while the country remains aligned with EU foreign and security policy, domestic instability and regional disputes continue to slow the accession process, contributing to public frustration and reduced trust in the EU integration agenda.

[2] Social Democratic Union of Macedonia (SDSM), Public Statement on Pro-Vučić Rally Organization, May 2026.
The SDSM statement alleges that VMRO-DPMNE-linked structures facilitated or supported the organization of Macedonian citizens to attend political rallies in support of Serbian President Aleksandar Vučić. The statement frames this as evidence of foreign political influence and argues that such actions undermine North Macedonia’s declared Euro-Atlantic orientation and institutional sovereignty.

[3] Regional Media Reports (North Macedonia / Western Balkans), May 2026.
Multiple regional news outlets reported on organized travel and mobilization of citizens from Kumanovo and other cities in North Macedonia to Belgrade in connection with political events supporting Aleksandar Vučić. These reports also referenced the involvement of informal civic groups and networks with ethnic and political ties to Serbian institutions or organizations.

[4] Vuk Vuksanović, “The Serbian World: Political Vision or Regional Strategy?”, LSE IDEAS, London School of Economics, 2022.
This analytical paper examines the emergence of the “Serbian World” concept as a political and ideological framework. It argues that the concept blends cultural nationalism with geopolitical aspirations, aiming to strengthen Serbia’s influence over Serb populations across the Western Balkans through soft power instruments, institutional cooperation, and identity politics rather than territorial expansion.

[5] European Parliament, “Resolution on Foreign Interference and Disinformation in the Western Balkans”, Strasbourg, 2023.
The resolution expresses concern over increasing foreign influence operations in the Western Balkans, particularly involving disinformation campaigns, political networking, and media influence. It identifies Serbia and Russia as key actors in shaping alternative narratives that may undermine democratic institutions, EU integration processes, and regional stability.

[6] Institute for Security Policy, “Serbian Influence Networks in the Balkans”, Belgrade/Brussels, 2024.
This study maps formal and informal Serbian influence structures in the region. It identifies overlapping networks involving political parties, business elites, media organizations, and cultural associations. The report emphasizes that influence is often exerted indirectly through long-standing social, linguistic, and economic ties rather than direct state intervention.

[7] Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), “Media Influence and Information Ecosystems in the Western Balkans”, 2024.
BIRN’s research focuses on media ownership structures, cross-border broadcasting, and digital information flows. It concludes that Serbian-based media outlets maintain significant audience penetration in neighboring countries, including North Macedonia, shaping public discourse through entertainment programming, news framing, and politically charged talk shows.

[8] NATO Strategic Communications Centre of Excellence, “Information Operations and Hybrid Threats in the Western Balkans”, Riga, 2023.
This report analyzes hybrid threats including disinformation, cyber influence, and psychological operations. It identifies the Western Balkans as a region vulnerable to external influence due to institutional weaknesses, political fragmentation, and unresolved historical disputes, which can be exploited through coordinated information campaigns.

[9] Prespa Agreement, 17 June 2018.
The Prespa Agreement resolved the long-standing naming dispute between Greece and North Macedonia, enabling the country’s accession to NATO. It also aimed to unlock EU accession negotiations. The agreement is widely regarded as a key geopolitical milestone but has also contributed to internal political divisions and identity-related debates within North Macedonia.

[10] Council of the European Union, Enlargement Conclusions on North Macedonia, 2023–2024.
These conclusions reflect the EU’s ongoing assessment of accession readiness. They highlight the impact of bilateral disputes—particularly with Bulgaria—on the negotiation framework. The documents also emphasize the need for continued reforms in judiciary, public administration, and rule of law as preconditions for further progress.

[11] Regional Cooperation Council, “Open Balkan Initiative Assessment Report”, Sarajevo, 2024.
This report evaluates the “Open Balkan” initiative as a regional economic cooperation framework involving Serbia, North Macedonia, and Albania. While acknowledging potential benefits in trade facilitation and mobility, it also raises concerns about asymmetric influence, with Serbia playing a dominant role in shaping the initiative’s agenda and implementation dynamics.

[12] Florian Bieber, “The Rise of Authoritarianism in the Western Balkans”, Palgrave Macmillan, 2020.
Bieber analyzes democratic backsliding trends in the Western Balkans, focusing on the consolidation of executive power, media capture, and weakening of institutional checks and balances. The book also explores how regional actors promote alternative governance models that challenge liberal democratic norms.

[13] European External Action Service (EEAS), “Foreign Information Manipulation and Interference Threat Report”, Brussels, 2024.
This report outlines EU assessments of foreign information manipulation campaigns targeting European and neighboring regions. It identifies coordinated disinformation efforts using state-linked media, proxy actors, and digital platforms aimed at shaping political attitudes and undermining trust in democratic institutions.

[14] Carnegie Endowment for International Peace, “Russia and Serbia in the Balkans: Strategic Influence and Regional Competition”, Washington DC, 2023.
The study examines the strategic alignment between Russia and Serbia in the Balkans. It highlights shared geopolitical interests, including resistance to NATO expansion narratives and EU normative influence, while noting Serbia’s balancing strategy between East and West.

[15] Center for European Policy Analysis (CEPA), “Strategic Narratives in Southeast Europe”, Washington DC, 2024.
This report analyzes competing geopolitical narratives in Southeast Europe. It identifies the spread of anti-Western rhetoric, nationalist messaging, and authoritarian legitimacy narratives, often disseminated through media ecosystems and political discourse.

[16] Analytical media reports on Ivan Stoilković (2025–2026).
These reports examine the political role of Ivan Stoilković, leader of the Democratic Party of Serbs in North Macedonia and Deputy Prime Minister for Inter-Community Relations. They focus on his political positioning, participation in regional events, and perceived links with political actors in Belgrade, particularly in the context of Serbia–North Macedonia relations.

[17] Regional media coverage of Milorad Dodik’s participation in Skopje events (2026).
Media reports document the participation of Milorad Dodik, President of Republika Srpska, in public and political events in Skopje. His presence has been interpreted by analysts as part of broader regional networking among nationalist and pro-Serbian political actors in the Western Balkans.

[18] Freedom House, “Nations in Transit 2024: Democratic Backsliding in Central Europe and the Balkans”, Washington DC, 2024.
The report assesses democratic governance across the region, documenting trends of institutional weakening, media concentration, and executive dominance. It highlights concerns about democratic backsliding and the influence of non-democratic governance models in parts of Southeast Europe.

The Land of Leka,23.05.2026

“Bota Serbe”, rrjetet politike dhe lufta informative në Ballkan

Në vitet e fundit, Maqedonia e Veriut është kthyer në një nga hapësirat më të ndjeshme të përplasjes politike dhe gjeostrategjike në Ballkanin Perëndimor.

Ndërsa vendi mbetet formalisht i orientuar drejt integrimit euro-atlantik dhe anëtar i NATO-s, zhvillimet e fundit politike tregojnë se ndikimet rajonale, veçanërisht ato që vijnë nga Serbia, po marrin dimension gjithnjë e më të dukshëm.[1]

Akuzat e fundit të Lidhjes Socialdemokrate të Maqedonisë ndaj VMRO-DPMNE-së për organizim të qytetarëve në mbështetje të presidentit serb Aleksandar Vuçiq paraqesin shumë më tepër sesa një konflikt të zakonshëm ndërpartiak. Në thelb, ato reflektojnë një përplasje mbi orientimin strategjik të vetë shtetit maqedonas: integrim i plotë në strukturat euro-atlantike apo afrimi gradual me boshtin politik Beograd–Budapest.[2]

Sipas opozitës maqedonase, organizimi i qytetarëve nga Maqedonia e Veriut për pjesëmarrje në tubime politike në mbështetje të Vuçiqit dëshmon ekzistencën e një rrjeti ndikimi politik dhe ideologjik të ndërtuar nga Serbia në rajon.[3] Për këtë arsye, LSDM përdor termin “Bota Serbe”, një koncept që vitet e fundit është bërë pjesë e rëndësishme e debatit politik në Ballkan.
Koncepti “Bota Serbe” (“Srpski svet”) promovon idenë e bashkërendimit politik, kulturor dhe strategjik të serbëve në rajon nën ndikimin e Beogradit.[4]

Zyrtarisht, mbështetësit e këtij koncepti pretendojnë se bëhet fjalë për ruajtje të identitetit kombëtar dhe forcim të bashkëpunimit kulturor. Megjithatë, kritikët argumentojnë se ky projekt përfaqëson një formë të zgjerimit të ndikimit politik serb në shtetet fqinje, duke përdorur mekanizma joformalë të fuqisë politike, mediatike dhe ekonomike.[5]

Në praktikë, ndikimi serb në Maqedoninë e Veriut nuk manifestohet përmes ndërhyrjes klasike shtetërore, por përmes ndërtimit gradual të rrjeteve të ndikimit.

Këto rrjete funksionojnë në disa nivele:
– përmes bashkëpunimit politik me parti dhe figura konservatore;
– përmes mediave dhe platformave informative;
– përmes organizatave kulturore dhe qytetare;
– dhe përmes bashkëpunimit ekonomik e institucional.[6]

Një nga instrumentet më të rëndësishme të këtij ndikimi mbetet fusha mediatike. Mediat me qendër në Beograd kanë depërtim të konsiderueshëm në hapësirën informative të Ballkanit Perëndimor, përfshirë Maqedoninë e Veriut.[7]

Përmes televizioneve, portaleve dhe rrjeteve sociale shpërndahen narrativa që:
– paraqesin Bashkimin Evropian si të dobët dhe jo të besueshëm;
– promovojnë skepticizëm ndaj Perëndimit;
– forcojnë retorikën nacionaliste dhe konservatore;
– dhe paraqesin Serbinë si faktor stabiliteti rajonal.[8]

Këto narrativa janë intensifikuar sidomos pas stagnimit të procesit të integrimit evropian të Maqedonisë së Veriut.

Pas Marrëveshjes së Prespës dhe ndryshimit të emrit kushtetues, qytetarëve iu premtua hapje më e shpejtë e negociatave me Bashkimin Evropian.[9] Megjithatë, vetoja bullgare dhe zvarritjet politike në Bruksel krijuan zhgënjim të madh publik dhe dobësuan besimin tek projekti evropian.[10]

Në këtë klimë frustrimi politik, Serbia ka arritur të paraqitet si partner alternativ rajonal, duke promovuar bashkëpunim ekonomik dhe politik përmes nismave si “Ballkani i Hapur”.[11]

Kritikët argumentojnë se përmes këtyre iniciativave Beogradi synon të ndërtojë rol dominues në Ballkanin Perëndimor dhe të zgjerojë varësinë politike dhe ekonomike të vendeve më të vogla ndaj Serbisë.[12]

Dimensioni tjetër i rëndësishëm është lufta informative dhe ndikimi hibrid. Institucionet euro-atlantike kanë paralajmëruar se Ballkani Perëndimor mbetet një nga rajonet më të ekspozuara ndaj dezinformimit dhe operacioneve të ndikimit strategjik.[13] Në këtë kontekst, Serbia dhe Rusia shpesh përmenden si aktorë që ndajnë interesa të përbashkëta në dobësimin e ndikimit perëndimor në rajon.[14]

Pas agresionit rus në Ukrainë, lufta informative në Ballkan është intensifikuar ndjeshëm. Në hapësirën mediatike rajonale janë shtuar:
– narrativat anti-NATO;
– mesazhet kundër liberalizmit perëndimor;
– glorifikimi i lidershipit autoritar;
– dhe propaganda që promovon “neutralitetin” gjeopolitik të Ballkanit.[15]

Në Maqedoninë e Veriut, opozita pretendon se disa prej këtyre narrativave po depërtojnë edhe në strukturat politike pranë qeverisë aktuale. Veçanërisht përmendet roli i Ivan Stoilkoviqit dhe lidhjet e tij me qarqe politike në Beograd.[16] Për kritikët, këto marrëdhënie tregojnë se Serbia po ndërton gradualisht ndikim të drejtpërdrejtë në jetën politike të vendit.

Një zhvillim tjetër që nxiti reagime ishte pjesëmarrja e figurave politike serbe dhe e liderit të Republikës Sërpska, Millorad Dodik, në aktivitete publike në Shkup.[17] Për opozitën maqedonase, këto ngjarje nuk janë incidente të izoluara, por pjesë e një strategjie më të gjerë të shtrirjes së ndikimit politik dhe ideologjik serb në rajon.
Në planin strategjik, Maqedonia e Veriut gjendet sot mes dy modeleve politike:
– modelit euro-atlantik, i bazuar mbi reforma demokratike, integrim evropian dhe pluralizëm institucional;
– dhe modelit sovranist-konservator, i cili promovon centralizim politik, kontroll më të madh mbi mediat dhe lidhje më të ngushta rajonale me Beogradin dhe Budapestin.[18]

Pikërisht për këtë arsye, debati mbi “Botën Serbe” nuk është vetëm debat mbi Serbinë. Ai është debat mbi drejtimin strategjik të Ballkanit Perëndimor dhe mbi aftësinë e Bashkimit Evropian për të ruajtur ndikimin e tij në rajon.

Fusnotat:

[1] Komisioni Evropian, “North Macedonia Report 2024”, PaketaFUSNOTA e Zgjerimit e Bashkimit Evropian, Bruksel, tetor 2024. Raporti analizon progresin e Maqedonisë së Veriut në sundimin e ligjit, reformën në administratë, polarizimin politik dhe sfidat në procesin e integrimit evropian.

[2] Lidhja Socialdemokrate e Maqedonisë (LSDM), deklaratë publike mbi organizimin e qytetarëve për pjesëmarrje në tubim pro-Aleksandar Vuçiqit në Kumanovë dhe Beograd, maj 2026. Deklarata akuzon VMRO-DPMNE-në për bashkërendim politik me struktura në Serbi dhe për promovim të interesave të huaja në Maqedoninë e Veriut.

[3] Raportime të mediave rajonale shqiptare dhe maqedonase mbi organizimin e qytetarëve drejt Beogradit për pjesëmarrje në tubime politike në mbështetje të presidentit serb Aleksandar Vuçiq, maj 2026. Në raportime përmenden organizime nga Kumanova dhe struktura të lidhura me komunitetin serb në Maqedoninë e Veriut.

[4] Vuk Vuksanoviq, “The Serbian World: Political Vision or Regional Strategy?”, LSE IDEAS – London School of Economics and Political Science, Londër, 2022. Autori analizon konceptin “Bota Serbe” si platformë politike dhe identitare e Serbisë në Ballkanin Perëndimor dhe ndikimin e tij në marrëdhëniet rajonale.

[5] Parlamenti Evropian, “Resolution on Foreign Interference and Disinformation in the Western Balkans”, Strasburg, 2023. Dokumenti trajton ndikimin e aktorëve të jashtëm në Ballkanin Perëndimor, përfshirë Serbinë dhe Rusinë, si dhe përdorimin e rrjeteve mediatike dhe politike për zgjerim ndikimi.

[6] Institute for Security Policy, “Serbian Influence Networks in the Balkans”, Beograd/Bruksel, 2024. Studimi analizon rrjetet politike, ekonomike dhe mediatike të lidhura me Serbinë në shtetet e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Bosnjë-Hercegovinën.

[7] Balkan Investigative Reporting Network (BIRN), “Media Influence and Information Ecosystems in the Western Balkans”, 2024. Raporti trajton ndikimin e mediave serbe dhe të rrjeteve informative rajonale në formësimin e opinionit publik në Ballkan.

[8] NATO Strategic Communications Centre of Excellence, “Information Operations and Hybrid Threats in the Western Balkans”, Riga, 2023. Studimi identifikon Ballkanin Perëndimor si zonë të ekspozuar ndaj operacioneve hibride, dezinformimit dhe ndikimit strategjik të aktorëve rajonalë dhe ndërkombëtarë.

[9] “Final Agreement for the Settlement of the Differences as Described in the United Nations Security Council Resolutions 817 (1993) and 845 (1993)” – Marrëveshja e Prespës ndërmjet Greqisë dhe Maqedonisë së Veriut, e nënshkruar më 17 qershor 2018. Marrëveshja i hapi rrugë anëtarësimit të vendit në NATO dhe procesit të negociatave me Bashkimin Evropian.

[10] Këshilli i Bashkimit Evropian, “Enlargement Package and Council Conclusions on North Macedonia”, Bruksel, 2023–2024. Dokumentet trajtojnë pengesat në procesin negociues të Maqedonisë së Veriut, veçanërisht kontestet historike dhe identitare me Bullgarinë.

[11] Regional Cooperation Council, “Open Balkan Initiative Assessment Report”, Sarajevë, 2024. Raporti analizon ndikimin ekonomik dhe politik të nismës “Ballkani i Hapur” në integrimin rajonal dhe rolin dominues të Serbisë në këtë iniciativë.

[12] Florian Bieber, “The Rise of Authoritarianism in the Western Balkans”, Palgrave Macmillan, Londër, 2020. Libri trajton rritjen e modeleve autoritare dhe të demokracive joliberale në Ballkanin Perëndimor, përfshirë ndikimin e Serbisë dhe Hungarisë.

[13] European External Action Service (EEAS), “Foreign Information Manipulation and Interference Threat Report”, Bruksel, 2024. Raporti identifikon rritjen e manipulimit informativ dhe ndërhyrjeve strategjike në Ballkanin Perëndimor përmes mediave, rrjeteve sociale dhe aktorëve politikë.

[14] Carnegie Endowment for International Peace, “Russia and Serbia in the Balkans: Strategic Influence and Regional Competition”, Uashington DC, 2023. Studimi trajton bashkëpunimin strategjik ndërmjet Serbisë dhe Rusisë dhe ndikimin e tyre në Ballkanin Perëndimor.

[15] Center for European Policy Analysis (CEPA), “Strategic Narratives in Southeast Europe”, Uashington DC, 2024. Raporti analizon narrativat anti-perëndimore, anti-NATO dhe populiste në Ballkan dhe mënyrën se si ato përdoren për ndikim politik dhe ideologjik.

[16] Raportime mediatike dhe analiza politike mbi aktivitetet e Ivan Stoilkoviqit, lider i Partisë Demokratike të Serbëve në Maqedoninë e Veriut dhe zëvendëskryeministër për Marrëdhënie Ndërmjet Bashkësive, 2025–2026. Në raportime trajtohen kontaktet e tij me struktura politike në Beograd dhe aktivitetet rajonale të komunitetit serb.

[17] Raportime të mediave rajonale mbi pjesëmarrjen e Millorad Dodikut në aktivitete publike në Shkup dhe lidhjet e tij me strukturat politike pro-serbe në Maqedoninë e Veriut, 2026. Dodik njihet për retorikën e tij nacionaliste dhe për kundërshtimin ndaj politikave euro-atlantike në Bosnjë-Hercegovinë.

[18] Freedom House, “Nations in Transit 2024: Democratic Backsliding in Central Europe and the Balkans”, Uashington DC, 2024. Raporti analizon dobësimin demokratik, kontrollin politik mbi institucionet dhe mediat, si dhe ndikimin e modeleve joliberale në Ballkanin Perëndimor.

Vendi i Lekës,23.05.2026

Shohim çdo mbrëmje që televizione dhe platforma të ndryshme në Kosovë intervistojnë znj.Vjosa Osmani,

kjo është diçka normale,

por ajo që vihet re është se nëpër këtë intervista mungojnë pyetjet që ngjajnë të ujdisura dhe larg formatit të hard talk

ku duket sikur Vjosa Osmani pyetet për çka ka dëshirë të përgjigjet me retorika si logoriake.

Në këtë kontekst po rreshtoj disa syresh që mungojnë:

Nga kush e mori ftesën e 25 shtatorit 2025 për takimin me Richard Grenell dhe Marko Gjuriç në OKB?

A e njoftoi kryeministrin e Kosovës dhe Ministren e Jashtëme për këtë takim ?

Përse nuk e publikoi takimin në rrjetet sociale sikur vepronte zakonisht ?

Përse nuk dha shpjegim të shterrshëm personalisht por përdori zyrën e saj të shtypit me një sqarim të pasqaruar?

***

Në lidhje me deklaratën e Edi Ramës se presidentja e Kosovës është kërcënuar dy vjet rresht pasi ajo nuk ka lejuar hetuesit e Gjykatës Speciale të hulumtonin prova në zyrën e saj,

si është e vërteta,

cilat janë rrethanat që ia ka treguar këto konfidencialitete shtetërore Edi Ramës,

a ia ka treguar kryeministrit të Kosovës,

dhe kur Edi Rama i bëri publike si akuza ndaj Gjykatës Speciale përse znj.Osmani nuk e sqaroi opinionin publik?

Znj.Vjosa Osmani “shqetësohet” për qeverisjen Kurti, pavarësisht fuqisë së plotpushtetëshme të votës së Sovranit në një sistem demokratik –

por si nuk e ka treguar këtë shqetësim përkundrazi ka bashkëpunuar

me kryeministrin Edi Rama në mandatin e katërt, vitin e 14-të të uzurpimit të pushtetit, i akuzuar për afera gjigande korrupsioni e vjedhje qindra milionëshe të bashkëpunëtorëve të ngushtë dhe krahasimeve me narkoshtet që i emëron si gurë shahu krerët e institucioneve të shtyllave kryesore të shtetit ndërsa opozita vijon protestat dhe kërkon dorëheqjen e Edi Ramës ?

A ka patur bashkëpunim me PD e Shqipërisë që kanë përputhje edhe si krah politik i qendrës së djathtë?

Narrative, Sovereignty and International Law:
A Critical Analysis of Memoranda on Kosovo
A critical analysis of narrative legitimacy in the Serbia–Kosovo case

ABSTRACT

This article analyzes political and intellectual memoranda in Serbia, beginning with the Memorandum of the Serbian Academy of Sciences and Arts (1986), as well as subsequent discourses on Kosovo, through an interdisciplinary approach of international law and Critical Discourse Analysis.
The study argues that these documents do not possess legal status in international law, but function as a “political discursive corpus” influencing the construction of narratives concerning sovereignty and state identity.¹ Drawing upon the Charter of the United Nations, Resolution 1244, and the Advisory Opinion of the International Court of Justice (2010), the article analyzes the tension between political narrative and international legal norm.

INTRODUCTION

The Serbia–Kosovo case represents a conflict in which international jurisdiction and political narratives coexist in continuous tension. In the literature of international relations, this situation is described as a division between “legal reality” and “discursive legitimacy.”²
Political memoranda, particularly the SANU Memorandum (1986), are not legal documents, but have functioned as interpretative frameworks of history and sovereignty.³

METHODOLOGY

The study employs:
Critical Discourse Analysis (CDA)⁴
doctrinal legal analysis
comparative method of political and legal documents

THE LEGAL NATURE OF MEMORANDA

According to Article 38 of the Statute of the International Court of Justice, the sources of international law are:
treaties
international customs
general principles of law⁵
Political memoranda are not included in this list and possess no binding legal effect.⁶

THE SANU MEMORANDUM (1986)

The SANU Memorandum represents a political text articulating the perception of Serbia’s crisis in Yugoslavia and the position of Kosovo as a state issue.⁷
Historical studies consider this document as one of the factors contributing to the rise of Serbian nationalism in the late 1980s.⁸

THE LEGAL STATUS OF KOSOVO

The legal evolution includes:
United Nations Security Council Resolution 1244 (1999)
international administration through UNMIK
the Declaration of Independence (2008)
the ICJ Advisory Opinion (2010)
The ICJ concluded that the declaration of independence does not violate international law.⁹

THE TENSION BETWEEN NARRATIVE AND LAW

In theories of nationalism, states and nations are not natural entities, but historical and social constructs.¹⁰
This fact explains why there exists a discrepancy between:
the narrative of historical sovereignty
and the international legal order

THE POLITICAL FUNCTION OF MEMORANDA

Memoranda serve as:
instruments of political articulation
means of identity mobilization
frameworks of historical interpretation
However, they do not possess:
legal status
binding international effect

DISCUSSION: THE COLONIALITY OF MEMORY

The concept of the “coloniality of memory” refers to the domination of one historical narrative over others in the production of political truth.¹¹
In the Serbia–Kosovo case, this manifests itself through:
the monopolization of historical interpretation
the linkage of identity with territory
the politicization of collective memory

COUNTER-ARGUMENTS

Argument: international law is political
→ Although influenced by politics, it remains an institutional normative system.
Argument: history determines sovereignty
→ Modern international law separates history from legal status.
Argument: the Kosovo case is unique
→ The ICJ treats it as “sui generis,” yet within the existing international legal order.¹²

CONCLUSION

The study concludes that:
memoranda are discursive structures, not legal sources
the Kosovo–Serbia conflict is primarily narrative and political
international law remains the principal normative framework
history does not produce legal sovereignty in the modern international system.

Footnotes:

1.Stephen D. Krasner – Sovereignty and Political Legitimacy
Stephen Krasner argues that sovereignty in international practice often functions as “organized hypocrisy,” whereby states declare principles that they do not always apply consistently. He distinguishes four types of sovereignty (legal, Westphalian, interdependence, and domestic sovereignty), demonstrating that the concept is not absolute, but fragmented in practice.
Reference:
Krasner, Stephen D. Sovereignty: Organized Hypocrisy. Princeton University Press, 1999.

2.Alexander Wendt – The Social Construction of States
Wendt argues that states do not possess naturally given interests, but construct them through social and identity interaction. This concept is essential for understanding why political narratives may exercise real influence without possessing legal status.
Reference:
Wendt, Alexander. Social Theory of International Politics. Cambridge University Press, 1999.

3.The SANU Memorandum (1986) – Political Text, Not Legal
The Memorandum of the Serbian Academy of Sciences and Arts is a document prepared by a group of Serbian intellectuals in 1986, articulating perceptions concerning the political and economic crisis of Yugoslavia. It is not a state document and has never been adopted as a legal or constitutional act.
Nevertheless, literature considers it one of the texts contributing to the rise of nationalist discourse in Serbia during the late 1980s.
Reference:
SANU. Memorandum of the Serbian Academy of Sciences and Arts. Belgrade, 1986.

4.Analysis of Language and Power (Critical Discourse Analysis)
Norman Fairclough developed CDA as a method for analyzing the ways in which language produces and reproduces social power. According to him, political texts are not neutral, but structure the ways societies understand reality.
Reference:
Fairclough, Norman. Language and Power. Longman, 1989.

5.Sources of International Law (ICJ Statute, Article 38)
Article 38 of the Statute of the International Court of Justice defines the principal sources of international law: treaties, international customs, and general legal principles. Judicial decisions and doctrine are subsidiary sources.
This means that political documents (such as academic memoranda) do not possess binding legal status.
Reference:
Statute of the International Court of Justice, Article 38 (1945).

6.Standard Literature of International Law
Malcolm N. Shaw emphasizes that international law is a normative system based on state consensus and not on intellectual or political documents. He also analyzes the role of state practice as a key element in the creation of legal norms.
Reference:
Shaw, Malcolm N. International Law. Cambridge University Press, 2017.

7.The Kosovo Case – Historical-Legal Context
Kosovo has undergone a distinct legal process:
United Nations Security Council Resolution 1244 (1999) established international administration
UNMIK administered the territory during the transitional period
Declaration of Independence (2008)
ICJ Advisory Opinion (2010), which concluded that the declaration does not violate international law
The ICJ did not rule on statehood, but on the legality of the act of declaration itself.
Reference:
International Court of Justice. Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence in Respect of Kosovo, Advisory Opinion, 2010.

8.Interpretation of Modern Nationalism
Benedict Anderson argues that nations are “imagined communities,” created through language, media, and historical narratives. This shifts analysis away from biology or pure history toward social construction.
Reference:
Anderson, Benedict. Imagined Communities. Verso, 1983.

9.The Role of Narrative in Post-Yugoslav Conflicts
Tim Judah analyzes that conflicts in the Balkans cannot be understood solely through legal factors, but also through historical and ethnic narratives politicized during the dissolution of Yugoslavia.
Reference:
Judah, Tim. The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia. Yale University Press, 2000.

10.The Decoloniality of Knowledge
Walter Mignolo argues that the modern system of knowledge is constructed upon epistemic hierarchies privileging certain historical narratives over others. This is important for the analysis of discourses concerning territory and sovereignty.
Reference:
Mignolo, Walter D. The Darker Side of Western Modernity. Duke University Press, 2011.

11.The Concept of “Sui Generis” in International Law
Martin Dixon explains that the term “sui generis” is used for cases that do not fully fit within existing legal categories, but this does not place them outside the system of international law.
Reference:
Dixon, Martin. Textbook on International Law. Oxford University Press, 2013.

12.Resolution 1244 and the Legal Status of Kosovo
Resolution 1244 (1999) established the international framework for the administration of Kosovo and affirmed the role of the United Nations in the stabilization process, without permanently determining the final status.
Reference:
United Nations Security Council Resolution 1244 (1999).

13.UNMIK and International Administration
UNMIK was established as a civilian administrative mission to guarantee stability, temporary governance, and institutional development in Kosovo after 1999.
Reference:
United Nations Mission in Kosovo (UNMIK), Mandate Documentation, 1999.

METHODOLOGICAL CONCLUSION OF THE FOOTNOTES

This critical apparatus demonstrates three fundamental points:
-Memoranda are not legal sources (ICJ + ICJ Statute)
-Sovereignty is a constructed and fragmented concept (Krasner, Wendt)
-Kosovo is a legally consolidated case within the framework of the UN and the ICJ
-Narrative is not equivalent to legal norm.

The Land of Leka,21.05.2026

Narrativa, Sovraniteti dhe E Drejta Ndërkombëtare: Një Analizë Kritike e Memorandumeve mbi Kosovën.
Një analizë kritike e legjitimitetit narrativ në rastin Serbi–Kosovë

ABSTRAKT

Ky artikull analizon memorandumet politike dhe intelektuale në Serbi, duke filluar nga Memorandumi i Akademia Serbe e Shkencave dhe Arteve (1986), si dhe diskurset pasuese mbi Kosova, përmes një qasjeje ndërdisiplinare të së drejtës ndërkombëtare dhe analizës së diskursit kritik.
Studimi argumenton se këto dokumente nuk kanë status juridik në të drejtën ndërkombëtare, por funksionojnë si “korpus diskursiv politik” që ndikon në ndërtimin e narrativave mbi sovranitetin dhe identitetin shtetëror.¹
Duke u mbështetur në Kartën e Kombet e Bashkuara, Rezolutën 1244 dhe Opinionin Këshillues të Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (2010), artikulli analizon tensionin midis narrativës politike dhe normës juridike ndërkombëtare.

HYRJE

Rasti Serbi–Kosovë përfaqëson një konflikt ku juridiksioni ndërkombëtar dhe narrativat politike bashkëjetojnë në tension të vazhdueshëm. Në literaturën e marrëdhënieve ndërkombëtare, kjo situatë përshkruhet si ndarje midis “legal reality” dhe “discursive legitimacy”.²
Memorandumet politike, veçanërisht ai i SANU (1986), nuk janë dokumente juridike, por kanë funksionuar si korniza interpretative të historisë dhe sovranitetit.³

METODOLOGJIA

Studimi përdor:
analizë të diskursit kritik (Critical Discourse Analysis)⁴
analizë juridike doktrinare
metodë krahasuese të dokumenteve politike dhe juridike

NATYRA JURIDIKE E MEMORANDUMEVE

Sipas nenit 38 të Statutit të Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë, burimet e së drejtës ndërkombëtare janë:
traktatet
zakonet ndërkombëtare
parimet e përgjithshme të së drejtës⁵
Memorandumet politike nuk përfshihen në këtë listë dhe nuk kanë efekt juridik detyrues.⁶

MEMORANDUMI SANU (1986)

Memorandumi i SANU përfaqëson një tekst politik që artikulon perceptimin e krizës së Serbisë në Jugosllavi dhe pozitën e Kosovës si çështje shtetërore.⁷
Studimet historike e konsiderojnë këtë dokument si një nga faktorët që kontribuoi në rritjen e nacionalizmit serb në fund të viteve 1980.⁸

STATUSI JURIDIK I KOSOVËS

Evolucioni juridik përfshin:
Rezolutën 1244 të Kombet e Bashkuara (1999)
Administrimin ndërkombëtar nga UNMIK
Deklaratën e Pavarësisë (2008)
Opinionin Këshillues të ICJ (2010)
ICJ konstatoi se deklarata e pavarësisë nuk shkel të drejtën ndërkombëtare.⁹

TENSIONI MIDIS NARRATIVËS DHE SË DREJTËS

Në teorinë e nacionalizmit, shtetet dhe kombet nuk janë entitete natyrore, por konstrukte historike dhe sociale.¹⁰
Ky fakt shpjegon pse ekziston një mospërputhje midis:
narrativës së sovranitetit historik
dhe rendit juridik ndërkombëtar

FUNKSIONI POLITIK I MEMORANDUMEVE

Memorandumet shërbejnë si:
instrumente të artikulimit politik
mjete të mobilizimit identitar
korniza të interpretimit historik
Por ato nuk kanë:
status juridik
efekt detyrues ndërkombëtar

DISKUTIM: KOLONIALITETI I KUJTESËS

Koncepti i “kolonialitetit të kujtesës” i referohet dominimit të një narrative historike mbi të tjerat në prodhimin e së vërtetës politike.¹¹
Në rastin Serbi–Kosovë, kjo manifestohet në:
monopolizimin e interpretimit historik
lidhjen e identitetit me territorin
politizimin e kujtesës kolektive

KUNDËR-ARGUMENTE

Argument: e drejta ndërkombëtare është politike
→ Edhe pse ndikohet nga politika, ajo mbetet sistem normativ institucional.
Argument: historia përcakton sovranitetin
→ E drejta moderne ndërkombëtare e ndan historinë nga statusi juridik.
Argument: rasti Kosovë është unik
→ ICJ e trajton si “sui generis”, por brenda rendit juridik ekzistues.¹²

PËRFUNDIM

Studimi konkludon se:
memorandumet janë struktura diskursive, jo burime juridike
konflikti Kosovë–Serbi është kryesisht narrativ dhe politik
e drejta ndërkombëtare mbetet korniza normative kryesore
historia nuk prodhon sovranitet juridik në sistemin modern ndërkombëtar.

Fusnota:

1. Stephen D. Krasner – sovraniteti dhe legjitimiteti politik
Stephen Krasner argumenton se sovraniteti në praktikën ndërkombëtare shpesh funksionon si “organizim hipokrizie”, ku shtetet deklarojnë parime që nuk i zbatojnë gjithmonë në mënyrë konsistente. Ai dallon katër lloje sovraniteti (ligjor, Westphalian, ndërvarësi, dhe sovraniteti i brendshëm), duke treguar se koncepti nuk është absolut, por i fragmentuar në praktikë.
Referencë:
Krasner, Stephen D. Sovereignty: Organized Hypocrisy. Princeton University Press, 1999.

2. Alexander Wendt – ndërtimi social i shteteve
Wendt argumenton se shtetet nuk kanë interesa të dhëna natyrshëm, por i ndërtojnë ato përmes ndërveprimit social dhe identitar. Ky koncept është thelbësor për të kuptuar pse narrativat politike mund të kenë ndikim real pa pasur status juridik.
Referencë:
Wendt, Alexander. Social Theory of International Politics. Cambridge University Press, 1999.

3. Memorandumi SANU (1986) – tekst politik, jo juridik
Memorandumi i Akademia Serbe e Shkencave dhe Arteve është dokument i përgatitur nga një grup akademikësh serbë në vitin 1986, i cili artikulon perceptime mbi krizën politike dhe ekonomike të Jugosllavisë. Ai nuk është dokument shtetëror dhe nuk ka qenë kurrë i miratuar si akt juridik apo kushtetues.
Megjithatë, në literaturë konsiderohet si një nga tekstet që kontribuoi në rritjen e diskursit nacionalist në fund të viteve 1980 në Serbi.
Referencë:
SANU. Memorandum of the Serbian Academy of Sciences and Arts. Belgrade, 1986.

4. Analiza e gjuhës dhe pushtetit (Critical Discourse Analysis)
Norman Fairclough zhvillon metodën CDA për të analizuar mënyrën se si gjuha prodhon dhe riprodhon pushtetin social. Sipas tij, tekstet politike nuk janë neutrale, por strukturojnë mënyrën se si shoqëritë e kuptojnë realitetin.
Referencë:
Fairclough, Norman. Language and Power. Longman, 1989.

5. Burimet e së drejtës ndërkombëtare (ICJ Statute, neni 38)
Neni 38 i Statutit të Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë përcakton burimet kryesore të së drejtës ndërkombëtare: traktatet, zakonet ndërkombëtare dhe parimet e përgjithshme juridike. Doktrina dhe vendimet gjyqësore janë burime ndihmëse.
Kjo do të thotë se dokumentet politike (si memorandumet akademike) nuk kanë status juridik detyrues.
Referencë:
Statute of the International Court of Justice, Article 38 (1945).

6. Literatura standarde e së drejtës ndërkombëtare
Malcolm N. Shaw thekson se e drejta ndërkombëtare është sistem normativ i bazuar në konsensus shtetëror dhe jo në dokumente intelektuale apo politike. Ai gjithashtu analizon rolin e praktikës shtetërore si element kyç në krijimin e normave.
Referencë:
Shaw, Malcolm N. International Law. Cambridge University Press, 2017.

7. Rasti i Kosovës – konteksti historiko-juridik
Kosova ka kaluar një proces të veçantë juridik:
Rezoluta 1244 e Kombet e Bashkuara (1999) vendosi administrim ndërkombëtar
UNMIK administroi territorin në periudhën tranzitore
Deklarata e Pavarësisë (2008)
Opinioni këshillues i ICJ (2010), i cili konstatoi se deklarata nuk shkel të drejtën ndërkombëtare
ICJ nuk vendosi për shtetësinë, por për ligjshmërinë e aktit të deklarimit.
Referencë:
International Court of Justice. Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence in Respect of Kosovo, Advisory Opinion, 2010.

8. Interpretimi i nacionalizmit modern
Benedict Anderson argumenton se kombet janë “imagined communities”, të krijuara përmes gjuhës, mediave dhe narrativave historike. Kjo e zhvendos analizën nga biologjia apo historia e pastër në konstruksion social.
Referencë:
Anderson, Benedict. Imagined Communities. Verso, 1983.

9. Roli i narrativës në konfliktet post-jugosllave
Tim Judah analizon se konfliktet në Ballkan nuk mund të kuptohen vetëm përmes faktorëve juridikë, por edhe përmes narrativave historike dhe etnike që janë politizuar gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë.
Referencë:
Judah, Tim. The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia. Yale University Press, 2000.

10. Dekolonialiteti i dijes
Walter Mignolo argumenton se sistemi modern i dijes është i ndërtuar mbi hierarki epistemike që favorizojnë disa narrativa historike mbi të tjerat. Kjo është e rëndësishme për analizën e diskurseve mbi territorin dhe sovranitetin.
Referencë:
Mignolo, Walter D. The Darker Side of Western Modernity. Duke University Press, 2011.

11. Koncepti i “sui generis” në të drejtën ndërkombëtare
Martin Dixon shpjegon se termi “sui generis” përdoret për raste që nuk përshtaten plotësisht në kategoritë ekzistuese juridike, por kjo nuk i nxjerr ato jashtë sistemit të së drejtës ndërkombëtare.
Referencë:
Dixon, Martin. Textbook on International Law. Oxford University Press, 2013.

12. Rezoluta 1244 dhe statusi juridik i Kosovës
Rezoluta 1244 (1999) vendosi kornizën ndërkombëtare të administrimit të Kosovës dhe afirmoi rolin e Kombet e Bashkuara në procesin e stabilizimit, duke mos përcaktuar në mënyrë të përhershme statusin final.
Referencë:
United Nations Security Council Resolution 1244 (1999).

13. UNMIK dhe administrimi ndërkombëtar
UNMIK u krijua si mision administrativ civil për të garantuar stabilitetin, qeverisjen e përkohshme dhe ndërtimin institucional në Kosovë pas vitit 1999.
Referencë:
United Nations Mission in Kosovo (UNMIK), Mandate Documentation, 1999.

KONKLUZION METODOLOGJIK I FUSNOTAVE

Ky aparat kritik tregon tre gjëra themelore:
– Memorandumet nuk janë burim juridik (ICJ + ICJ Statute)
– Sovraniteti është koncept i ndërtuar dhe i fragmentuar (Krasner, Wendt)
– Kosova është rast juridik i konsoliduar në kuadër të OKB-së dhe ICJ
– Narrativa nuk është e barabartë me normën juridike

Vendi i Lekës,21.05.2026

«Si arriti situata deri këtu?» – më pyeti ai.

«Ne thjesht e lamë të ndodhte. Nuk i trajtuam problemet kur ishin të vogla, dhe pastaj ato u përshkallëzuan jashtëzakonisht shpejt.» – Unë iu përgjigja atij.

***

Ata mashtrojnë, tradhtojnë, gënjejnë dhe vjedhin. Çuditërisht, shqiptarët kanë lejuar që pozicioni i Kryeministrit të bjerë në duart e një të ligu…

Raportet zyrtare ndërkombëtare e vlerësojnë korrupsionin dhe lidhjet e politikës me krimin në Shqipëri si problematika kritike. Këto raporte tregojnë se si këto dukuri pengojnë rritjen ekonomike dhe procesin e integrimit në Bashkimin Evropian.

Korrupsioni dhe lidhjet e politikës me krimin e organizuar mbeten sfidat kryesore të Shqipërisë në rrugën drejt integrimit evropian. Këto fenomene nxisin emigracionin dhe cenojnë rëndë zhvillimin ekonomik, duke i kushtuar ekonomisë qindra miliona euro në vit përmes abuzimeve me fondet dhe tenderët.

Kjo është ajo që ndodh kur regjimi kriminal i tradhtarit më të ndotur të trojeve shqiptare, Kanibalit, erdhi në pushtet për herë të parë si Kryeministër i Shqipërisë në shtator të vitit 2013 pasi PS “fitoi” zgjedhjet parlamentare. Ardhja në pushtet e nudistit të droguar nga kanabisi, është një katastrofë për Kombin që po zhduket dhe Vendin që po zbrazet.

Vendi përballet me varfëri ekstreme, migrim të detyruar, trafikim njerëzor, krim të organizuar, trafik droge, probleme me drogën, dhunë bandash, mungesë strehimi, me gjithçka që është e gabuar… Raportet ndërkombëtare theksojnë se Shqipëria vuan nga një sistem i rrënjosur kapjeje të shtetit dhe klientelizmi.

Ideja që kriminelët mund të luftojnë krimin është e pamundur, pasi konfliktet e interesit dhe dëshira për pushtet pengojnë drejtësinë, duke çuar shpesh në korrupsion dhe mungesë të legjitimitetit. Përpjekjet për eliminimin e konkurrencës përmes veprimeve të paligjshme nuk sjellin siguri, por vetëm forcim të paligjshmërisë. Krimit më të madh.

***

Shqipëria një diktaturë pa liri fjale sepse përveç tjerash, abuzuesit në polici dhe gjyqësor të regjimeve kriminale përdorin të njëjtën metodë si shteti fundamentalist islamik Iran: Dhunë e gjuetisë së “shtrigave” kundër Fakteve.

Gjuetia e shtrigave si pasojë e fjalës dhe e përdorur për akuza/ndjekje penale është një shkelje indirekte e lirisë së fjalës.

Liria e fjalës është absolutisht themelore për të siguruar që demokracia të funksionojë siç duhet, sepse pa të keni një regjim të dhunshëm dhe dhuna lind dhunë. Një nga autorët më të famshëm në botë, Viktor Hygo, shkroi: “Kur diktatura është një fakt, revolucioni bëhet një e drejtë”.

“Nëse shumica është kundër lirisë së fjalës dhe dëshiron diktaturën, një sistem një-partiak që njeh lirinë e fjalës është shumë më i mirë”- (filozofia e Platonit: autokraci e ndriçuar).

Një “demokraci” (si e Shqipërisë) është një diktaturë shumice ku policisë dhe gjyqësorit u është dhënë pushtet totalitar në tekstin e ligjit në praktikë dhe shkelin lirinë e fjalës nëse dikush ka “mendime të gabuara”. Për më tepër, kjo lloj “demokracie” karakterizohet nga fakti se vetë shteti nuk i ndjek ligjet që ekzistojnë, dhe grupet dhe njerëzit me mendime të kundërta rrezikojnë të ekspozohen ndaj dhunës politike, ndërsa policia mbetet pasive.

***

Liria është e dhënë. Liria për të zgjedhur se si do t’i përballojmë sfidat (një ndeshje a një garë) që sjell jeta. Liria për të konkurruar; për të pasur sukses, për të dështuar. Asnjë burim nuk është më i çmuar se liria. Ajo pasuron jetën tonë dhe jetën e atyre përreth nesh. Megjithatë, ajo mund të na merret, nëse e lejojmë. Kur Shteti ka fuqinë të japë gjithçka, ai ka edhe fuqinë të marrë gjithçka.

***

Liria për të zgjedhur mënyrën tuaj të të menduarit – pavarësisht nëse e shihni vështirësinë e jetës si një luftë që duhet kapërcyer, apo një garë në të cilën duhet të zhvilloheni – është ndoshta një nga gjërat më themelore që kemi ne njerëzit. Përballimi i sfidave si një garë shpesh mund të ofrojë një përvojë rritjeje, zotërimi dhe përparimi. Ajo zhvendos fokusin nga mbijetesa e pastër tek të mësuarit.

“Pritja dhemb. Harresa dhemb. Por mosdija se çfarë të bësh është vuajtja më e keqe nga të gjitha.”- Paulo Coelho

***

Unë nuk kam lindur në Shqipëri, por në Australi dhe që nga fëmijëria kam jetuar dhe jetoj në Shtetet e Bashkuara. Është e vështirë të jem indiferent ndaj vuajtjeve njerëzore të Kombit tim, shqiptarëve, por ata në një farë mënyre e meritojnë atë. Vuajtjet me të cilat janë mësuar shqiptarët indiferentë nuk i shqetësojnë aspak ata. Prandaj, ata e shohin djallin, por nuk reagojnë fare.

O shqiptar, ndalo së fajësuari të tjerët, ngrihu, shpëto atdheun tënd, shpëto veten nga kanibalët!

***

Krye-kanibali shqipfolës i këndon krye-kanibalit terrorist serbo-sllav: “Këtu janë frutat, lulet, gjethet dhe degët. Dhe këtu është zemra ime që rreh vetëm për ty!”

20.05.2026

Po e nis duke sqaruar kompetencat që Kushtetuta e Republikës së Kosovës i jep shumicës dhe opozitës – në sistemin demokratik që garanton shtetin e së drejtës, po kur deputetët e Kuvendit në funksion të pluralizmit politik duhet të kenë përgjegjshmërinë e Safeguard – Samaritanëve të rendit kushtetues dhe shtetit,

Sipas Kushtetutës së Kosovës, kandidatin për president e propozon një parti ose grup deputetësh me të paktën 30 firma:

AAK me 5.5% me 6 deputetë e vetme nuk e propozon dot kandidatin për president/e. Nuk ia lejon Kushtetuta.

PDK 20% me 22 deputetë e vetme nuk ka fuqi kushtetuese të propozojë kanditatin për president/e

LDK 13% me 15 deputetë nuk ka fuqi kushtetuese të propozojë kandidatin për president/e

Ndërsa VV me 51% dhe me 57 deputetë kish fuqinë kushtetuese ta kandidonte presidentin/en – pra në respekt të plotë sipas Kushtetutës së Republikës së Kosovës.

VV me fuqinë e votës e votonte presidentin/ten sepse bashkë me pakicat jo serbe i bëheshin 67 vota.

Opozita duhej veç të ishte e pranishme për kuorum. Përgjegjshmëria minimale.

Edhe kur u tha Kurti jepini kandidatët tuaj, PDK, AAK dhe LDK mund t’i bënin bashkë e pra nuk i bënë 30 firma,

por edhe sikur t’i kishin me konsensus politik të tre partive tre kandidatë të tyre

këta tre kandidatë nuk mund të kalonin dot me votat e opozitës 6+15+22= 43 – pra duhej t’i votonte VV.

Eksplicitivisht dhe qartë Kushtetuta e Republikës Kosovës ia ndal dhe nuk ia jep të drejtën opozitës të kandidojë presidentin.

Albin Kurti i kërkoi opozitës tre kandidatë përfaqësues dhe unifikues por jo politikë – sepse asnjëra parti e opozitës nuk i kishte 30 firma dhe po ashtu nuk kishin bërë asnjë aleancë parazgjedhore.

Atëher’ VV bëri një lëshim të madh, për hir të interesit kombëtar I ftoi:

1. Propozoi të bashkëqeverisnin me humbësit – LDK i ofroi dy mundësi: a. nënkryeministrin, 4 portofole ministrore, përfshi ministrin e jashtëm ose b. kryeparlamentarin – PDK i ofroi a. kryeparlamentarin.

Shikoni se çfarë zemërgjerësie!

Nuk pranuan! Refuzuan! Kërkuan zgjedhje!

2.Atëherë VV i propozoi opozitës të jepte tre kandidatët e saj unifikues, por jo politikë.

Refuzuan, bojkotuan. Kërkuan zgjedhje!

Me këto tregues mund të thuhet me plot gojën se kjo opozitë është rrezik për rendin kushtetues.

Ndërsa ngërçi i kuorumit duhet të analizohet deri në instancat më të larta ndërkombëtare të juridiksionit.

Sepse nëse Kushtetuta e Kosovës nuk i jep të drejtë partive opozitare të propozojnë kandidatë pa patur 30 firma – por edhe sikur t’i kenë nuk mund të zgjidhet asnjë kandidat i opozitës pa votën e shumicës –

Kjo Kushtetutë e çon në zgjedhje një maxhorancë së cilës i jep fuqi kushtetuese edhe për ta kandiduar, edhe për ta votuar kandidatin për president/e – por që kërkon kuorum nga një opozitë që e njëjta Kushtetutë nuk i jep asnjë të drejtë.

Dhe opozita zgjedh bojkotin dhe zgjedhjet.

Kjo situatë duhet të zgjidhet, por e qartë si drita e diellit është se obstruksionizmi i opozitës vë në rrezik rendin kushtetues.

Opozita e Kosovës, të cilën e bojkotoi Sovrani për keqqeverisjen 20 vjeçare, nuk mund të përdorë si Shpatë Demokleu kartën e zgjedhjeve me shpresë të lodhjes së elektoratit dhe humbjes së durimit si dhe duke e adresuar fajin tek maxhoranca, kur fajtori është vetë opozita.