Kritikë letrare mbi disa poezi të autorit Bahri Shyti, nxjerrë nga libri i autorit.

Poezia më e veçantë “Presidentit Ibrahim Rugova” e Bahri Shytit ndërtohet si një himn përkujtimor dhe njëkohësisht si një akt poetik i nderimit ndaj figurës së Ibrahim Rugova. Ajo mbështetet mbi një diskurs të qartë atdhetar, ku poeti e vendos protagonistin në qendër të historisë dhe fatit të Kosova, duke e paraqitur si udhëheqës të qëndrueshëm në kohë të vështira.

Struktura e vargjeve është e thjeshtë, me një ritëm të drejtpërdrejtë dhe komunikues, çka e bën poezinë lehtësisht të përvetësueshme nga lexuesi. Kjo thjeshtësi stilistike nuk synon zbukurimin formal, por fuqizimin e mesazhit emocional dhe kolektiv. Figura e Rugovës idealizohet përmes metaforave të qëndrueshmërisë (“rrënjët e thella”, “në ballë të furtunave”), duke e ngritur atë në një simbol të rezistencës dhe urtësisë politike.

Përfshirja e Hasan Prishtina krijon një lidhje historike dhe identitare, duke e vendosur Rugovën në vazhdën e figurave të mëdha kombëtare që kanë sakrifikuar për lirinë dhe përparimin. Kjo ndërthurje e së kaluarës me të tashmen e pasuron tekstin me një dimension më të gjerë historik.

Në planin tematik, poezia përshkohet nga motivet e lirisë, sakrificës dhe përjetësisë, duke kulmuar me idenë se vepra e liderit mbetet e pavdekshme përmes lirisë së arritur. Në tërësi, krijimi i Shytit është më shumë një poezi e ndjenjës dhe kujtesës kolektive sesa e eksperimentimit estetik, duke e bërë atë një homazh të sinqertë dhe me rezonancë kombëtare.

Titulli i librit “Kujt t’i besoj”, i marrë nga poezia me të njëjtin emër, nuk është një zgjedhje rastësore në krijimtarinë e poetit Bahri Shyti. Ky titull shndërrohet në bosht tematik dhe ideor të gjithë veprës, duke reflektuar një gjendje të thellë dyshimi, zhgënjimi dhe pasigurie morale që përshkon realitetin shoqëror në të cilin poeti po e përjeton apo e ka përjetuar dhe më parë në mjedise që ai i ka frekuentuar. Përmes kësaj pyetjeje retorike, poeti nuk i drejtohet vetëm vetes, por edhe lexuesit dhe shoqërisë në tërësi. Ajo funksionon si një thirrje ndërgjegjësuese dhe si një akt akuzues ndaj një realiteti ku fjala e dhënë shkelet lehtë dhe e vërteta shmanget me vetëdije. Kjo dilemë ekzistenciale bëhet shtylla kryesore mbi të cilën ndërtohet struktura poetike e librit, duke e shndërruar dyshimin në formë poetike dhe morale. Motivi i shkeljes së fjalës dhe mungesa e përballjes me të

vërtetën zënë një vend qendror në poetikën e Shytit. Këto motive përfaqësojnë një kritikë të drejtpërdrejtë ndaj hipokrizisë shoqërore dhe kolektive, e cila, sipas poetit, ka depërtuar thellë në marrëdhëniet njerëzore. Poezia nuk e pranon këtë gjendje si normale dhe as si të justifikueshme, por e demaskon atë me një ton të hapur dhe të qëndrueshëm moral. Në këtë kontekst, titulli “Kujt t’i besoj” merr përmasa më të gjera se një pyetje personale: ai shndërrohet në simbol të krizës së besimit në shoqërinë bashkëkohore. Përmes vargut poetik, Bahri Shyti artikulon nevojën për rikthimin e përgjegjësisë morale, të fjalës së dhënë dhe të së vërtetës si vlera themelore që nuk duhet të pranohen apo relativizohen në asnjë rreth shoqëror. Poezia “Kujt t’i besoj” shpalos një gjendje të thellë dyshimi ekzistencial dhe moral, ku subjekti lirik përballet me krizën e besimit në raport me njeriun dhe shoqërinë.

Njerëzit paraqiten si figura të paqëndrueshme moralisht, të gatshme për akuza të pabazuara dhe për sjellje destruktive, vetëm për të rrënuar qëndrimin e tjetrit. Metafora e “kaubojve nëpër skenë” sugjeron një shoqëri të shndërruar në arenë spektakli, ku mungon përgjegjësia dhe mbizotëron agresiviteti verbal. Një element i rëndësishëm i poezisë është ndërthurja e zhgënjimit shoqëror me lodhjen personale. Ndjenja se “një pjesë e jetës ka ikur” pa mundësi korrigjimi, i jep poezisë një dimension kohor dhe ekzistencial, ku humbja e kohës shndërrohet në humbje shprese. Pyetja metaforike rreth diellit që nuk e ngroh më botën thellon ndjesinë e braktisjes dhe vetmisë, duke e vendosur subjektin lirik në një raport konfliktual me realitetin. Poezia merr një kthesë domethënëse kur subjekti lirik thekson se pikërisht në momentin kur përpiqet të jetë vetëvetja, lind lakmia dhe armiqësia e të tjerëve. Kjo ide nënvizon paradoksin shoqëror: “autenticiteti nuk shpërblehet, por ndëshkohet”. Metafora e “thikës pas shpine” është një figurë e fuqishme e tradhëtisë, e cila konkretizon frikën dhe pasigurinë morale që përshkon gjithë tekstin.

Në plan stilistik, poezia karakterizohet nga një gjuhë e drejtpërdrejtë dhe deklarative, e cila i shërben qartësisë së mesazhit. Mungesa e figuracionit të ndërlikuar nuk përbën dobësi, por përforcon sinqeritetin emocional dhe urgjencën e fjalës poetike. Pyetja “kujt t’i besoj”, e përsëritur në mënyrë ciklike, funksionon si refren ekzistencial dhe si simbol i një shoqërie të mbërthyer nga mosbesimi dhe tradhëtia.

Në përfundim, “Kujt t’i besoj” është një poezi reflektuese dhe kritike, që trajton krizën e besimit si plagë personale dhe kolektive. Ajo nuk ofron zgjidhje, por ndërgjegjëson lexuesin për thellësinë e problemit, duke e shndërruar pyetjen e hapur në thelbin e përvojës njerëzore bashkëkohore. Vlera e poezisë qëndron në aftësinë për të artikuluar një ndjenjë universale përmes një zëri të ndershëm dhe të drejtpërdrejtë poetik.

Poezia “E pranuat”, e ndërtuar në gjashtë strofa, nga autori Bahri Shyti, artikulohet si një diskurs polemik dhe njëkohësisht afirmues, i drejtuar direkt Evropës, e cila në tekst personifikohet si një instancë historike dhe politike me përgjegjësi morale ndaj fatit kolektiv të shqiptarëve. Ky personifikim e shndërron Evropën nga një hapësirë gjeografike në një subjekt veprues, të aftë për heshtje, mohim dhe më në fund për pranim të së vërtetës. Që në vargjet hyrëse, autori vendos me vetëdije një ton akuzues, duke e ngarkuar poezinë me funksionin e një akti ballafaqimi midis së vërtetës historike dhe heshtjes shumë-shekullore që sipas subjektit lirik, i është imponuar kombit shqiptar. Kjo heshtje interpretohet, jo vetëm si mungesë reagimi, por si një formë e drejtpërdrejtë e përgjegjësisë politike dhe morale, e cila ka çuar në copëtimin e hapësirës etnike dhe identitare shqiptare. Në këtë kuptim, poezia funksionon si një akt poetik i kujtesës kolektive dhe si një kërkesë për drejtësi historike. Autori nuk mjaftohet me shprehjen e dhimbjes apo të indinjatës, por synon afirmimin e identitetit kombëtar si një e vërtetë e pamohueshme, e cila, ndonëse e vonuar, arrin më në fund të pranohet. Kështu, “E pranuat” shndërrohet në një tekst poetik me ngarkesë të fortë ideologjike dhe simbolike, ku poezia merr rolin e zëdhënëses së një historie të mohuar dhe të një kombi që kërkon njohje dhe dinjitet.

Motivi i ndarjes dhe copëtimit shërben si bosht tematik i pjesës së parë të poezisë. Përmes formulimeve të drejtpërdrejta (“na ke ndarë, na ke copëtuar”), poeti artikulon një ndjenjë kolektive padrejtësie historike, duke e lidhur këtë përvojë me ndërhyrjet dhe vonesat e Evropës në njohjen e identitetit shqiptar. Këtu, poezia nuk funksionon vetëm si shprehje emocionale, por edhe si akt akuze historike, ku faji moral vendoset jashtë subjektit shqiptar.

Në vazhdim, poezia merr një karakter afirmues dhe identitar. Pohimi i lashtësisë së kombit shqiptar dhe i rrënjëve të tij të “pashkëputshme” ndërtohet përmes një gjuhe deklarative dhe solemne. Këto vargje kanë funksion të qartë retorik: ato synojnë të kundërvihen narrativave mohuese dhe të rivendosin dinjitetin historik të një kombi që është detyruar të dëshmojë vazhdimisht legjitimitetin e vet. Një nga pikat qendrore të poezisë është motivi i gjuhës shqipe si dëshmi e identitetit dhe vazhdimësisë historike. Gjuha paraqitet si element i pamohueshëm i autoktonisë, i cili, megjithëse i mohuar ndër shekuj, del në pah si e vërtetë e pranuar. Këtu poezia ndërton një kontrast të fortë mes mohimit të kaluar dhe pranimit të vonuar, duke e shndërruar këtë të fundit në një akt të vonuar drejtësie.

Titulli “E pranuat” merr vlerë historike dhe ideologjike të veçantë. Ai nuk është thjesht në rolin  e konstatimeve, por mbart një ngarkesë ironike dhe triumfuese njëkohësisht. Pranimi i së vërtetës nuk paraqitet si akt bujarie, por si rezultat i pashmangshëm i faktit historik, i cili më në fund del mbi heshtjen dhe manipulimin duke luftuar për vendin.

Në strofat përmbyllëse, poezia ruan tonin polemik, duke nënvizuar se pranimi i së vërtetës nuk është proces i lehtë dhe as i padiskutueshëm për të gjithë. Referenca ndaj atyre që “kanë jetuar me rrenë” e thellon konfliktin diskursiv, duke sugjeruar se mohimi i identitetit shqiptar nuk ka qenë rastësor, por i qëllimshëm. Përmendja e Dardanisë si “tokë kreshnike” e rikthen poezinë në një hapësirë konkrete historike dhe simbolike, duke e lidhur identitetin gjuhësor me territorin. Në tërësi, “E pranuat” është një poezi me karakter të fortë polemik dhe afirmues, e cila funksionon si një akt simbolik drejtësie historike. Vlera e saj letrare qëndron më pak në figuracionin e ndërlikuar dhe më shumë në fuqinë deklarative dhe qëndrimin e qartë ideologjik. Poezia synon të zgjojë vetëdijen historike dhe të forcojë identitetin kolektiv, duke e shndërruar artin poetik në mjet rezistence kulturore dhe kujtese historike.

Poezia “Atje në Dardani”

Poezia “Atje në Dardani” ka pesë strofa, e cila  përfaqëson një tekst me ngarkesë të fortë emocionale dhe etike, ku poeti Bahri Shyti me shumë të drejtë e trajton një nga temat më të dhimbshme të realitetit shqiptar: dhunën vëllavrasëse dhe degradimin moral të shoqërisë në hapësirën urbane të Kosovës. Vendosja e ngjarjes “në zemër të Dardanisë” dhe konkretisht “në mes të Prishtinës” e zhvesh konfliktin nga abstraksioni dhe e përballë lexuesin me një realitet brutal e të drejtpërdrejtë.

Qysh në vargjet hyrëse, autori përdor imazhe negative (“Jehuan krismat e alltisë / jehuan krismat e automatit”), duke krijuar një atmosferë ankthi dhe kaosi. Krismat nuk janë vetëm tinguj armësh, por shndërrohen në simbol të shpërbërjes shoqërore, ku rrugët “lahen nga gjaku i fatit shqiptar”, një metaforë që nënkupton fatalitetin dhe humbjen e kontrollit mbi drejtimin historik.

Subjekti lirik shfaqet i tronditur dhe i pafuqishëm përballë realitetit: “Unë s’di kush ka frikë / kush qëndron e kush do të ikë”. Kjo paqartësi reflekton gjendjen kolektive të shoqërisë, ku frika, pasiguria dhe hutimi kanë pushtuar ndërgjegjen publike. Figura “zemra u ngjit nga gjoksi në thembra” është një zmadhim i fuqishmëm emocional, që përçon intensitetin e frikës dhe panikut masiv.

Kulmi dramatik i poezisë arrihet në momentin kur poeti shpreh revoltën morale:

“Ne s’duam me sy m’i pa / djemtë mes vete duke u vra”. Ky varg përfaqëson boshtin etik të tekstit dhe shndërron poezinë nga përshkrim i dhunës në aktakuzë ndaj vetë shoqërisë. Lufta mes shqiptarësh paraqitet si përdhosje e kombit, një plagë më e rëndë se çdo agresion i jashtëm.

Përdorimi i fjalorit të luftës (“çarku i martinës”, “ndizej baroti”) në një kontekst pa armik të huaj krijon një kontrast tragjik, duke nxjerrë në pah absurditetin e konfliktit. Prishtina, simbol i rezistencës dhe mbijetesës historike, shndërrohet në skenë të një drame morale, ku “dridhja” e qytetit merr përmasa metafizike, “si nga tërmeti”.

Vargu përmbyllës, “Ende s’ka përgjigje nga Zoti”, e ngre poezinë në një plan ekzistencial. Heshtja hyjnore sugjeron, jo mungesën e Zotit, por mungesën e arsyes, ndërgjegjes dhe drejtësisë njerëzore. Poeti nuk jep zgjidhje, por lë një pyetje të hapur, duke e detyruar lexuesin të reflektojë mbi përgjegjësinë kolektive.

Në tërësi, “Atje në Dardani” është një poezi me karakter dëshmues, protestues dhe moralizues, e ndërtuar mbi imazhe të forta realiste dhe një ton të rëndë tragjik. Vlera e saj qëndron, jo vetëm në intensitetin emocional, por edhe në guximin për të artikuluar një kritikë të brendshme ndaj shoqërisë shqiptare, duke e shndërruar poezinë në akt ndërgjegjësimi dhe kujtese kolektive.

Poezia “Çmoje të vërtetën”

Poezia “Çmoje të vërtetën” ka tetë strofë dhe është një tekst me karakter të theksuar etik dhe qytetar, ku poeti Shyti, ndërton me shumë të drejtë një kritikë të drejtpërdrejtë ndaj pushtetit politik dhe deformimit të vlerave morale në shoqëri. Qendra tematike e poezisë është raporti mes së vërtetës, pushtetit dhe përgjegjësisë publike, i trajtuar në mënyrë didaktike dhe akuzuese.

Që në vargjet hyrëse, autori vendos një opozicion të qartë konceptual, e vërteta kundrejt gënjeshtrës. Pohimi “Ta thuash të pavërtetën / do të thotë të duash gënjeshtrën” ka funksion sentencor dhe krijon bazën morale të gjithë tekstit. Ky varg nuk është thjesht konstatues, por përfaqëson një gjykim etik absolut, ku gënjeshtra shfaqet si zgjedhje e vetëdijshme, jo si gabim i rastësishëm.

Figura e pushtetarit paraqitet si subjekt kritik, i zhveshur nga legjitimiteti moral. Autori thekson se pushteti nuk është privilegj, por detyrim ndaj shtetit dhe qytetarëve, duke e lidhur përgjegjësinë me ruajtjen e sekreteve shtetërore dhe maturinë e fjalës publike. Vargjet “Çdo fjalë që shqipton / me shtetin s’ka asgjë të përbashkët” shprehin shkëputjen e thellë mes diskursit politik dhe interesit kombëtar.

Poezia përdor një ton akuzues dhe polemik, por pa u zhytur në fyerje personale; kritika mbetet në plan parimor. Koncepti i patriotizmit të rremë zë një vend të rëndësishëm, ku poeti demaskon figurën e pushtetarit që “paraqitet si patriot / por merret me tradhti”. Kjo figurë përfaqëson një tipologji të njohur të tranzicionit politik, duke e bërë poezinë të lexueshme edhe si kritikë sociale e kohës.

Metafora “mollë sherri” funksionon si simbol i përçarjes dhe destabilizimit institucional, duke sugjeruar se fjalët e pamatura dhe të pavërteta mund të shkaktojnë konflikte të thella brenda vetë shtetit. Në këtë mënyrë, gjuha politike shfaqet si armë që dëmton më shumë sesa ndërton.

Në pjesën e dytë të poezisë, autori zhvendos fokusin nga pushteti te populli, duke rikujtuar një të vërtetë themelore demokratike: pushteti është i përkohshëm, ndërsa populli mbetet. Kjo ide përforcon mesazhin paralajmërues të tekstit dhe i jep poezisë një dimension të drejtësisë morale dhe historike.

Vargjet reflektuese, ku subjekti lirik shpreh tronditjen personale “Mendja gati më çmendej mua”, e humanizojnë tekstin dhe krijojnë lidhje emocionale me lexuesin. Poezia nuk mbetet vetëm në akuzë, por kalon edhe në thirrje ndërgjegjësuese, sidomos ndaj atyre që kritikojnë pa përgjegjësi dhe pa synim zgjidhjeje.

Përmbyllja e poezisë ka karakter apelativ dhe përmbledhës. Thirrja “Çmojeni të vërtetën” shfaqet si mesazh universal, që tejkalon kontekstin politik dhe shtrihet në jetën individuale dhe kolektive. E vërteta paraqitet si vlera e vetme transformuese, e aftë të ndryshojë jetën dhe shoqërinë.

Në përfundim, “Çmoje të vërtetën” është një poezi me strukturë të qartë morale, e ndërtuar mbi antiteza, gjykime etike dhe thirrje qytetare. Vlera e saj qëndron në qartësinë e mesazhit dhe në guximin për të artikuluar një kritikë të hapur ndaj pushtetit dhe hipokrizisë politike, duke e shndërruar poezinë në një akt ndërgjegjësimi dhe përgjegjësie shoqërore.

Dy poezitë “Lutjet e nënës” dhe “Mbi gurët e varrit” përfaqësojnë një bosht të rëndësishëm tematik në krijimtarinë e Bahri Shytit: figurën e nënës si simbol i sakrificës, i dhimbjes kolektive dhe i ndërgjegjes morale të shoqërisë shqiptare. Në këto tekste, nëna nuk është thjesht personazh lirik, por një figurë arketipore që bart mbi vete barrën e historisë, të luftës dhe të pasojave të saj shpirtërore.

Në poezinë “Lutjet e nënës”, subjekti lirik ndërton një skenë të qetë në pamje të parë, por thellësisht dramatike në përmbajtje. Gjesti simbolik i heqjes së shamisë dhe drejtimi i lutjes nga qielli e shndërron nënën në ndërmjetëse mes tokësores dhe hyjnores. Lutja nuk është vetëm fetare, por edhe morale e kombëtare, pasi ajo shtrihet mbi fatin e tokës dhe mbi çarjet e rënda shoqërore, sidomos humbjen e dashurisë vëllazërore. Këtu poeti artikulon një kritikë të heshtur ndaj shoqërisë moderne, ku respekti, solidariteti dhe lidhjet familjare janë vënë në krizë.

Thirrja e nënës drejtuar bijve për të ruajtur njëri-tjetrin dhe për të mos humbur rrugën morale përbën thelbin etik të poezisë. Ajo flet në emër të jetës, të komunitetit dhe të vazhdimësisë, duke e shndërruar poezinë në një apel universal për njerëzi dhe përkatësi.

Ndërsa poezia “Mbi gurët e varrit” e zhvendos fokusin nga lutja drejt ballafaqimit të drejtpërdrejtë me pasojat e luftës. Nëna këtu shfaqet e ulur mbi varrin e të birit dëshmor, në një gjendje heshtjeje të thellë dhe dhimbjeje të përmbajtur, e cila shpërthen vetëm në dialogun e brendshëm me të vdekurin. Kontrasti mes qëndrimit stoik të nënës në momentin e nisjes për luftë dhe shpërthimit emocional mbi varr thekson përmasën tragjike të sakrificës.

Poezia fiton një dimension kritik të fortë kur poeti vë në përballje sakrificën e dëshmorëve me sjelljen e atyre që, pas lirisë, u zhdukën ose u përfshinë në përfitime dhe tradhti. Kjo antitezë e fuqishme shndërron tekstin në një akt akuze morale ndaj harresës, oportunizmit dhe snobizmit shoqëror. Figura e “snobistëve të shekullit” përforcon idenë se gjaku i derdhur rrezikon të mbetet pa dinjitet, nëse nuk ruhet kujtesa dhe përgjegjësia kolektive.

Në tërësi, këto dy poezi ndërtojnë një elegji kombëtare, ku zëri i nënës bëhet zëri i ndërgjegjes shoqërore. Bahri Shyti arrin të ndërthurë me sukses ndjeshmërinë emocionale me mesazhin kritik, duke krijuar poezi që nuk synojnë vetëm të prekin, por edhe të zgjojnë lexuesin përballë vlerave themelore të jetës, familjes dhe lirisë.

[1] Është veprimtar kombëtar, letrar dhe kulturor, i cili ka ushtruar funksionin e Kryetarit të Shoqatës së Shkrimtarëve dhe Artistëve Shqiptarë “Papa Klementi XI – Albani” në Suedi gjatë periudhës 2011–2023, përkatësisht për dymbëdhjetë vite, ndërsa aktualisht mban titullin Kryetar Nderi i kësaj shoqate. Ai është autor dhe bashkautor i gjithsej 27 veprave letrare dhe publicistike. Në veprimtarinë e tij profesionale dhe krijuese, Hysen Ibrahimi ka kontribuar gjithashtu si redaktor, recensent dhe opinionist i dhjetëra veprave letrare e shkencore, të botuara në Suedi, në mërgatën shqiptare dhe në të gjitha trojet etnike shqiptare. Që nga viti 1988 jeton dhe vepron në Suedi, ku ka zhvilluar një aktivitet të vazhdueshëm në promovimin e kulturës, letërsisë dhe identitetit shqiptar.

Sapo doli nga shtypshkronja margaritari i radhës, i 11-ti më radhë “MËRGATA SHPIRTI I ATDHEUT”, me përmbledhje të aktiviteteve të mërgatës sonë. Ky është vëllimi i parë monografik kushtuar aktiviteteve kulturore dhe sportive, promovimeve dhe përkujtimit të ngjarjeve historike në mërgatën tonë, pa lën anash as personalitete të shquara të mërgatës sonë.

Ky libër është i pari i këtij lloji në diasporën shqiptare.

Në brendin e kopertinave të librit ” MËRGATA SHPIRTI I ATDHEUT” ndodhen 75 shkrime për aktivitetet e mërgatës në Itali dhe vendet tjera evro-përendimore.

Libri është i ilustruar me 115 fotografi në kolor, si dëshmi e fjalës së shkruar, të cilat e vërtetojnë secilën fjalë dhe varg në këtë libër.

Të gjitha janë shkrime të botuara në gazetat e shkruara dhe portalet në gjuhën shqipe, sa prej tyre edhe në gjuhën italiane.

Shfrytëzojeni kohën, si dhuratën më të çmuar nga i madhi Zot për të bërë vetëm punë të mira në shërbim të vendit dhe qytetarëve. Ndihmoni dhe këshilloni ata që kanë nevojë për ndihmën tuaj pa llogaritur në asnjë përfitim material.

Është Zoti apo fuqia mbinatyrore ajo që do ta shpërblejë secilin prej nesh në kohën e duhur.

E falenderoj shtëpinë botuese “LIBRI IM” në Pejë, me drejtor Xhavit Thaqi për përgatitjen e lartë teknike të këtij libri me vlera historike për mërgatën tonë. Meritat për kopertinat e librit i takojnë dizajnerit Berat Thaqi, i cili, me profesionalizëm të lartë e ka nxjerrur në ballinë strumbullarin e aktiviteteve të mërgatës pjesën veriore të Italisë.

Me këtë libër nuk përfundon asgjë, pas tij do të vjen vëllimi i dytë me aktivitetet e radhës dhe përzgjedhje të personaliteteve të shquara të mërgatës sonë.

Meritat për daljen në dritë të këtij libri i kanë sponsorët: Arijana Zeqa, Arton Gjokaj, Fadil Bajaraktari, Florim Lumi, Rrahim Krasniqi dhe Shefqet Podvorica, pa ndihmën e të cilëve gjithçka do të mbetej e mangët në këtë libër enciklopedik.

P.S: Libri shpërndahet me abonim sipas kërkesave të mërgimtarëve.

Me respekt: Florim Zeqa

17.03.2026, Orsago (TV-Itali)

Ndarjen nga jeta të profesor Haki Bunjakut e mora me dhimbje të madhe. Ajo më rikthen në kujtesë figurën e një intelektuali të përkushtuar, pedagogu të respektuar dhe qytetari që gjatë gjithë jetës së tij mbeti i lidhur me fatin dhe të ardhmen e vendit.

Në një nga takimet e fundit që pata me të në Gjilan, pata rastin të rikujtoja nga afër thjeshtësinë dhe urtësinë që e karakterizonte. Ai u nda nga kjo jetë pa e realizuar edhe dëshirën e një vizite të përbashkët në Desivojcë dhe vazhdimin e bisedave tona për kujtimet dhe idetë rreth vendlindjes sonë të dashur, përjetimet e tij nga regjimi i atëhershëm jugosllav, si dhe për Gjilanin dhe Kosovën.

Hakiu për vite me radhë u përball me vështirësi shëndetësore, por për asnjë çast nuk u dorëzua. Ai gjithmonë dukej i qetë dhe i kthjellët, por edhe i rreptë kur vinte fjala te mbrojtja e mendimit parimor – i njëjtë si gjithmonë në mënyrën se si e shihte jetën dhe zhvillimet në vend.

Bisedat tona natyrshëm ktheheshin te përjetimet e së kaluarës: te vitet kur ai ishte arsimtar në Desivojcë dhe më vonë profesor në Gjilan, por edhe te realiteti politik, ekonomik dhe shoqëror në Gjilan, në Kamenicë dhe në gjithë Kosovën. Largimi i detyruar i tij nga vendlindja mbeti për të një plagë e rëndë, sepse ai e donte arsimin, nxënësit e tij, kulturën dhe zhvillimin e Kosovës, si dhe emancipimin e trevave tona. Mirëpo regjimi jugosllav, me ndihmën edhe të bashkëpunëtorëve të tij që flisnin shqip, ia ngushtoi hapësirën e veprimit intelektual dhe ai u detyrua të marrë rrugën e emigrimit.

Deri në frymën e fundit të jetës së tij jetoi në Zvicër, por me mendje dhe shpirt mbeti gjithmonë te vendlindja dhe te Gjilani.

Si çdo herë, Haki Bunjaku shprehte shqetësimin dhe përkushtimin e tij për zhvillimin e vendit. Ai dëshironte që Kosova të përparonte më shpejt, që gjendja ekonomike dhe sociale e qytetarëve të përmirësohej dhe që shoqëria jonë të ndërtonte më shumë respekt për njerëzit që i kanë shërbyer me ndershmëri vendit të tyre. Ishte zëri i një intelektuali që nuk fliste për interes personal, por për të mirën e përgjithshme.

Profesor Hakiu ishte nga ata njerëz me të cilët bisedat nuk mbaronin lehtë. Ato mund të zgjasnin me orë të tëra, sepse ai kishte përvojë, kujtesë dhe mbi të gjitha një ndjenjë të thellë përgjegjësie ndaj shoqërisë. Breza të tërë nxënësish e studentësh e mbajnë mend si një profesor serioz, të drejtë dhe të përkushtuar ndaj dijes dhe edukimit.

Sot, kur ai ka kaluar në botën e amshueshme, mbetet kujtimi për një figurë që përfaqësonte tipin e intelektualit të heshtur, por të qëndrueshëm në bindjet e tij – një njeri që e deshi vendin e vet dhe që përpiqej gjithmonë të shihte përpara.

Shoqëria jonë ka nevojë të kujtojë dhe të nderojë figura të tilla, sepse nëpërmjet tyre ruhet memoria morale dhe qytetare e një kohe.

Kujtimi për profesor Haki Bunjakun do të mbetet i respektuar ndër ata që e njohën dhe ndër brezat që ai edukoi.

Qoftë i përjetshëm kujtimi për të.

Fotoreportazh nga Italia

Për dy netë rresht, të shtunën më 21.02.2026 në Biancade (TV) dhe të dielën më 22.02.2026 në Spresiano (TV) u organizuan dy mbrëmje të hareshme festive për nder të pavarësisë së Kosovës me nipat e legjendës së folklorit burimor shqiptar, Feriz Krasniqi.

Vazhdimësia e zërit të Feriz Krasniqit

Ne që jemi rritur me këngët epike të legjendës së folklorit burimor shqiptar, e pritëm me padurim të dëgjojmë zërin e nipave të tij me këngët e përzgjedhura të gjyshit të tyre. Dhe vërtetë ndodhi ajo që e prisnim, nipat e Feriz Krasniqit, Petrit e Feriz Krasniqi e dëshmuan në vepër se janë trashëgimtarë të denjë të gjyshit të tyre.

Duhet permendur edhe anëtarin e tretë të grupit, vilonistin e talentuar Fitim Gegaj, i cili, përveqse bënte mrekulli me telat e violinës, i jepte shije magjepse zërit të çiftelisë dhe sharkisë në duart e dy folkloristëve të shkëlqyeshëm.

Vlen për të theksuar, se në të dyja mbrëmjet, për zërimin u përkujdes DJ Albi, emër tashmë i njohur në mërgatën tonë.

Përmes folklorit burimor i kemi ruajtur ndër shekuj traditat dhe zakonet e bukura popullore, e kemi mësuar historinë e heronjve të vërtetë të kombit tonë nga ajo që na ka mësuar historia nën regjimet antikombëtare dhe antipopullore të kohës së shkuar. Si bie fjala, përmes rapsodëve popullor e kemi mësuar historinë e vërtetë të Oso Kukës, Selman Kadrisë, Tahir Mehës, Imer Berishës e shumë e shumë trimave dhe tribunëve popullor.

Ishte nder dhe kënaqësi që isha prezent në mbrëmjen e së dieles në lokalin “DEA CAFFE” në Spresiano, por fakti pse isha aty, ishte jehona e një nate më parë lokalin “BAR HOSTARIA LOVA” në Biancade, në të cilin ishte krijuar një atmosferë madhështore, në frymën e pastër kombëtare.

Florim Zeqa, 23.02.2026

Një gabim në adresë dhe një rrjedhje e padukshme monoksidi karboni (gaz helmues) çuan në tragjedinë e rëndë që tronditi komunitetin e Porcarit, pranë Luccës në Itali. Katër anëtarë të familjes shqiptare Kola u gjetën pa jetë në banesën e tyre, pasi u helmuan nga gazi që doli nga kaldaja e shtëpisë.

Ishte pothuajse ora 20:00 e mbrëmjes të së mërkurës kur në qendrën e emergjencës 112 të Toskanës mbërriti një telefonatë e dëshpëruar. “Motra ime është pa ndjenja, nuk dimë çfarë ka”, tha 22-vjeçari Hajdar Kola, raportojnë mediat italiane.

Numri i gabuar i shtëpisë

Po sipas raportimeve të mediave lokale vendase banesa e familjes Kola ndodhej në Rughi, një zonë e komunës së Porcarit.

Në dhomën e saj ishte motra 15-vjeçare, Xhesika, e ulur në shtrat dhe pa ndjenja. Me të ndodheshin edhe prindërit, Arti dhe Jonida, 48 dhe 43 vjeç.

Gjatë telefonatës, situata u përkeqësua në mënyrë dramatike. Operatorja dëgjoi fillimisht prindërit që humbën ndjenjat dhe më pas edhe vetë Hajdari u rrëzua në tokë. Para se të fikej telefoni, ai arriti të jepte adresën: Rruga Galgani, numri 168. Por ishte një numër i gabuar.

Sipas hetimeve, i riu, nën efektet e monoksidit të karbonit kishte ngatërrur dy shifrat e fundit. Numri i saktë ishte 186.

Ambulanca dy ore me vonesë

Ambulanca mbërriti shumë shpejt, por për një kohë të gjatë nuk arriti të gjente banesën. Ekipi kontrolloi shtëpitë përreth, kërkoi sqarime të tjera nga 112 dhe tentoi edhe lokalizonte edhe telefonatën, pa rezultat. U përfshinë edhe karabinierët, të cilët përmes numrit të celularit arritën të identifikojnë familjen.

Vetëm rreth orës 21:45, gati dy orë pas thirrjes së parë, forcat e rendit hynë në apartament së bashku me xhaxhain e familjes dhe dy fqinjë.

Polica dhe emergjenca i gjeten e vdekur

Pamja ishte dramatike. Në katin e parë, tavolina ishte shtruar për darkë. Në katin e dytë, në dhomën e Xhesikës, u gjetën trupat e pajetë të anëtarëve të familjes.

Menjëherë pas zbulimit, disa nga shpëtimtarët dhe personat që hynë në banesë filluan të ndihen keq, me marramendje dhe vështirësi në frymëmarrje, duke u dërguar në spital. Më rëndë u paraqit xhaxhai, Durim Kola, i cili kaloi natën në spital.

“U përpoqa, por nuk munda t’i shpëtoja”, tha ai mes lotësh pasi u kthye në shtëpi, ku dhjetëra miq ishin mbledhur për zi. Edhe gjyshja e fëmijëve pësoi një gjendje të rëndë shëndetësore sapo mori lajmin.

Familja prej 5 vitesh ne Itali

Familja Kola kishte rreth pesë vjet që jetonte në Itali. Pas një periudhe pune në Greqi, kryefamiljari kishte gjetur punë në Toskanë dhe ishte ribashkuar me familjen në zonën e industrisë së letrës në Lucchesia, ku jeton një komunitet i madh shqiptar. Arti punonte si bojaxhi, ndërsa Hajdari ishte elektroteknik. Xhesika ishte nxënëse e klasës së tretë të shkollës së mesme të ulët. Prej vetëm pesë muajsh familja ishte zhvendosur në shtëpinë e re në rrugën Galgani, të cilën e kishin blerë së fundmi. Punimet e rikonstruksionit ende nuk kishin përfunduar.

Hetimet

Prokuroria e Luccës ka sekuestruar apartamentin dhe ka nisur hetimet. Ekspertët e zjarrfikësve po hetojnë nëse defekti lidhet me montimin e boljerit, mirëmbajtjen apo sistemin e shkarkimit dhe nëse instalimi është kryer nga vetë familja apo nga teknikë të jashtëm.

Zi ne komunitet

E gjithë komuna e Porcarit është tronditur nga ngjarja. Kryetari i bashkisë, Leonardo Fornaciari, e cilësoi atë “një plagë të thellë për gjithë komunitetin”, duke kujtuar edhe një tragjedi të ngjashme të ndodhur në vitin 1992. Dhimbje e madhe edhe në shkollën ku studionte Xhesika. Drejtoresha e institutit Camogliano e përshkroi atë si “një vajzë plot jetë dhe energji intelektuale”. Shokët e klasës kanë nisur të mbledhin shkrimet e saj; mes tyre janë gjetur poezi për lirinë dhe paqen.

PEQIN- Fshati Gryksh i Madh i Peqinit është zhytur në zi pas tragjedisë së familjes Kola në Itali, 4 anëtarët e së cilës u shuan pas helmimit me monoksid karboni teksa ndodheshin në banesën e tyre. Fqinjët rrëfejnë se familja ishte emigruese prej rreth tre vitesh në Itali, ndërsa më herët kishin qenë në Greqi për punë sezonale.

Familjen Kola e përshkruan si një familje të rregullt, punëtore dhe të mrekullueshme. Ata rrëfyen se Arti Kola, kryefamiljari, ishte jetim dhe se e kishte humbur të atin në një moshë fare të re.

“Këto janë plagët e emigrimit. Dyer të mbyllura e të kyçura. I insëm fëmijët me duart tona dhe sot na kthehen në arkivol. Këtij fshati kjo ngjarje nuk i ka ndodhur ndonjëherë. Nuk ka bërë vaki. Jemi shumë të shokuar. U rrit jetim, i ati i vdiq i ri. Ka qenë e rregullt, më  e mira e fshatit. Ka rënë tragjedi jo vetëm për fshatin por e gjithë Shqipëria është në zi. Jemi shumë të shokuar për këtë ngjarje të rëndë.

Jemi të shokuar nga kjo tragjedi që ka ndodhur në fshatin tonë. Nuk gjejmë dot fjalë të shprehemi. Ka qenë një familje e mrekullueshme, e shkëlqyer, gjithmonë duke parë punën e vet. Emigruan në Itali, e sot humbën jetën. E morëm veshlajmin përmes mediave. Jemi të tronditur.

Na ka ardhur keq. Aq keq sa s’ka ku të shkojë më. Një familje e mrekulleushme. Një fatkeqësi, duhet ta kthejmë dhimbjen në forcë.  Jemi të tronditur nga ngjarja. Tragjedi e madhe për këtë familje, ishte e respektuar. Kanë qenë njerëz punëtorë, hallexhinj, të atin s’e ka pasur.”, u shprehën banorët.

Ngjarja ndodhi mbrëmjen e 4 shkurtit në banesën e familjes. Nga hetimet e para, dyshohet se anëtarët e saj u helmuan nga rrjedhja e monoksidit të karbonit nga pajisja e ngrohjes. Viktimat janë identifikuar si Arti Kola 48 vjeç, Jonida Kola 42 vjeçe dhe dy fëmijët, Hajdar dhe Xhesika Kola, 22 dhe 15 vjeç. Alarmin e ka dhënë vëllai i kryefamiljarit, i cili njoftoi karabinierët. Pasi mbërritën në banesën trekatëshe dhe nuk morën asnjë përgjigje pas trokitjeve dhe u detyruan të thyejnë derën./Dosja.al

Një tragjedi ka goditur Italinë, me një familje shqiptare me katër anëtarë të cilët kanë humbur jetën pasi janë helmuar nga gazi i monoksidit të karbonit.

Janë zbuluar emrat e katër anëtarëve të familjes shqiptare në Itali, që u shuan si pasojë e helmimit nga monoksidi i karbonit në banesën e tyre në zonën e Luccës.

Mediat italiane bëjnë me dije se kanë humbur jetën babai Arti Kola, 48 vjeç, nëna Jonida Kola, 43 vjeçe, si dhe dy fëmijët e tyre, djali Hadjar Kola, 22 vjeç, dhe vajza Xhesika Kola, 15 vjeçe, raporton A2CNN.

Një person i pestë u shpëtua, por ndodhet në gjendje kritike për jetën. Bëhet fjalë për vëllain e kryefamiljarit të ndjerë, i cili mbërriti në vendngjarje pasi familja nuk po u përgjigjej telefonatave.

Të dëmtuar kanë mbetur edhe dy karabinierë, të cilët mbërritën në vendngjarje për të ofruar ndihmën e parë. Fatmirësisht ata ndodhen jashtë rrezikut për jetën.

Tragjedia është regjistruar rreth orëve të mbrëmjes së të mërkurës, kur ekipet e shpëtimit hynë në banesë dhe u përballën me skenën dramatike, ku gjetën tryezën e shtruar dhe katër trupa të pajetë përtokë.

Në vendngjarje ka qenë i pranishëm edhe kryetari i bashkisë së Porcarit, i cili u shpreh i tronditur për tragjedinë, që ka prekur të gjithë komunitetin e qytezës së vogël, që ndodhet vetëm pak kilometra larg Luccës.

Prokuroria ka nisur hetimet në lidhje me ngjarjen, ku po analizohen disa të dhëna specifike. Ata po përpiqen të kuptojnë nëse kaldaja ishte e regjistruar, apo e instaluar konform rregullave dhe nëse u është nënshtruar inspektimeve.

Shtëpia ku ndodhi tragjedia ishte në pronësi të të ndjerit Arti Kola, i cili sipas dëshmitarëve, e bleu atë rreth tre vjet më parë, por familja ishte zhvendosur vetëm kohët e fundit. /A2

Titulli: “Kritika letrare – Vlerësime, trajtesa” (2026)
Autori: Prof. Fetah Bahtiri

Sot doli nga shtypi libri më i ri i autorit Fetah Bahtiri, me titull “Kritika letrare – Vlerësime, trajtesa”, një vepër që përfaqëson një kontribut të rëndësishëm në fushën e kritikës dhe reflektimit letrar bashkëkohor shqiptar. Libri është botim i Qendrës Kulturore Shqiptare “Migjeni” dhe revistës “Dituria”, Borås, Suedi, dhe përfshin gjithsej 107 faqe.

Kjo vepër vjen si vazhdimësi tematike dhe konceptuale e librit të mëparshëm të autorit, “Reflektime”, botuar para katër vitesh. Ngjashmëria ndërmjet dy librave qëndron në orientimin e tyre drejt kritikës letrare, recensioneve, vlerësimeve dhe trajtesave për vepra të ndryshme artistike, si dhe në reflektimet mbi ngjarje letrare e kulturore, të cilat autori i trajton me ndjeshmëri dhe përgjegjësi intelektuale.

“Kritika letrare – Vlerësime, trajtesa” është libri i tridhjetë me radhë i Fetah Bahtirit, një autor i dëshmuar si shkrimtar, përkthyes dhe bashkautor, i cili me një përkushtim të vazhdueshëm ka ndërtuar një opus të pasur dhe të larmishëm krijues. Shfletimi i kujdesshëm i librit dëshmon se kemi të bëjmë me një përmbledhje kritikash letrare, recensionesh, vlerësimesh dhe opinionesh, të ndërtuara mbi një bazë solide teorike dhe me një precizitet të dukshëm analitik.
Duke qenë se Kosova zë një vend të veçantë në ndjeshmërinë intelektuale dhe atdhetare të autorit, libri hapet domethënësisht me reflektimin “Kosova – shtet me katër vula”, ku artikulohet një qasje kritike dhe reflektuese ndaj realitetit historik e politik të vendit.
Në këtë vëllim, Fetah Bahtiri trajton dhe vlerëson vepra të një spektri të gjerë autorësh, ndër të cilët veçohen: Adem Zejnullahu (E verdhësi), Halit Barani (Tmerri i dokumentuar), Qerim Kryeziu (Shqiptarët në retrokthesën nordike – Veprimtaria kulturore e mërgatës shqiptare në Suedi), Hysen Ibrahimi (Mërgata për arsimin në vendlindje – Shupkovc, Zasellë, Kçiq i Vogël), Avdyl Uka (Përjetimet e mia), Xhavit Çitaku (Ëndrra të thyera, roman; Dëshmitar brenda në ferr, roman), Hyrë Tejeci (Dielli i jetës – Rrëfim i një nëne hasjane), Islam Islami (Unë, biri i Oshlanit heroik), Zeqir Kurti (Vargje nëpër kohë, poezi), Albina Ibrahimi dhe Teuta Zeneli (Balkans vegetariska matbord), Bajram Muharremi – Bistrica (Nëpër shtigjet e jetës sime – Kosovë–Suedi; Mbi krahë të ëndrrës, poezi), Albulena Miftari (Jeta e mërgimtarit), Milazim Kajtazi (Shiu i mallit), Skënder Osmani (Oshtimë valësh), etj.
Si një ndër studiuesit më të përkushtuar të jetës dhe veprimtarisë së albanologut suedez Ullmar Qvick, Fetah Bahtiri sjell në këtë libër edhe pikëpamje dhe vlerësime të rëndësishme për figurën dhe kontributin e tij, duke e vendosur atë në kontekstin e studimeve albanologjike në Skandinavi.
Vëmendje të veçantë meritojnë edhe dy opinione kushtuar dy personaliteteve të njohura: Avdyl Ukës, i cilësuar si një hero i gjallë që mbrojti pragun e shtëpisë në ditët më të vështira për Kosovën, si dhe Mursel Ibrahimit, ish-kryetar i Komunës së Mitrovicës, për të cilin autori zbulon se ka qenë nxënës i tij në Shkollën Normale “Hasan Prishtina” në Mitrovicë. Për Avdyl Ukën, autori përfshin edhe poezinë “Ia fal përjetësisë”, si dhe një ode kushtuar Halit Baranit, duke ndërthurur kështu diskursin kritik me shprehjen poetike.

Në përfundim, mund të thuhet se libri Kritika letrare – Vlerësime, trajtesa i Fetah Bahtirit përbën një pasuri të çmuar për çdo bibliotekë, pasi ofron vlerësime të thelluara për vepra me rëndësi dokumentare, që pasqyrojnë segmente të rëndësishme të historisë kulturore dhe letrare shqiptare, veçanërisht në kontekstin e mërgatës.
Për këtë arsye, autori meriton përgëzime për këtë kontribut me vlera të qëndrueshme studimore, i cili u shërben jo vetëm lexuesve të sotëm, por edhe brezave që vijnë.
Krejt në fund, mund të them se libri Kritika letrare – Vlerësime, trajtesa i Prof. Fetah Bahtirit përfaqëson një kontribut të çmuar në fushën e studimeve letrare shqiptare, duke ofruar një qasje të strukturuar, analitike dhe metodologjikisht të qëndrueshme ndaj veprave dhe autorëve të ndryshëm. Vepra dëshmon po ashtu pjekuri shkencore, ndjeshmëri estetike dhe përgjegjësi akademike, duke e vendosur autorin në radhën e studiuesve të përkushtuar të kritikës letrare bashkëkohore.
Ky botim afirmon rolin e kritikës si urë lidhëse ndërmjet tekstit letrar dhe lexuesit, si dhe si instrument i domosdoshëm për interpretimin, vlerësimin dhe arkivimin e trashëgimisë kulturore dhe letrare shqiptare, veçanërisht në kontekstin e krijimtarisë në atdhe dhe në mërgatë.