26 Qershor 2026

Në vitin 1860, qeveria belge organizoi një konkurs ndërkombëtar arkitekture për ndërtimin e një gjykate të re në Bruksel. Arkitekti fitues, Joseph Poelaert, ishte njëkohësisht edhe anëtar i jurisë. Më pas nisi një proces shpronësimesh që shkatërroi një lagje të tërë popullore në qendër të qytetit, për t’i hapur rrugë një projekti megaloman, më të madh se Bazilika e Shën Pjetrit në Romë. Pati protesta të mëdha, por gjykata u ndërtua gjithsesi. Në vitin 1984 godina u rrethua me skela të marra me qira për një restaurim që në fakt nuk nisi kurrë. Ndërkohë, ndërtesa gjigante qëndron kryesisht bosh.

E gjithë kjo tingëllon shumë e njohur për këdo që jeton në Tiranën e shekullit XXI. Të gjitha, përveç një fakti: edhe sot, një nga fyerjet më të rënda në lagjen përreth Pallatit të Drejtësisë në Bruksel është “schieven arkitekt”, “arkitekt i shtrembër”. Nuk do të çuditesha nëse një ditë edhe “arkitekt i shtrembër” do të bëhej një fyerje e zakonshme në shqip.

Pasi kryeministri Edi Rama të largohet nga pushteti (jo nëse, por kur), do të duhet një punë e madhe për të vënë para drejtësisë të gjithë ata që ia kanë zhveshur Shqipërisë burimet, tokën dhe të rinjtë. Por përgjegjësi duhet të mbajnë edhe arkitektët ndërkombëtarë, të cilët për më shumë se dy dekada i kanë dhënë një mbulesë prestigji asaj që tashmë duket qartë se ka qenë korrupsion i pastër dhe pastrim parash.

“Yje të arkitekturës” si Winy Maas, Bjarke Ingels dhe Stefano Boeri duhet të thirren përpara një komisioni parlamentar hetimor, në mos nga SPAK-u, për të shpjeguar se si ishte e mundur që një nga vendet më të varfra të Europës të ndërtonte rrokaqiejt më “vizionarë”. Nga mendonin se vinin paratë? A bënë ndonjëherë verifikimet e nevojshme për projektet e tyre, apo thjesht morën pagesën dhe shijuan lavdërimet e liderit të madh?

Për fat, shumë arkitektë ndërkombëtarë janë aq të përqendruar te vetja dhe të shkëputur nga realiteti, saqë i reklamojnë vetë provat e servilizmit dhe korrupsionit të tyre. Për shembull, Instituti Mbretëror i Arkitektëve Britanikë (RIBA), anëtarët e të cilit thuhet se “veprojnë me integritet dhe përpiqen të mbrojnë e përmirësojnë reputacionin dhe dinjitetin e institutit”, vendosi t’i japë Ramës një anëtarësim nderi në fillim të vitit 2026, pikërisht kur skandali i korrupsionit me Ballukun po dominonte lajmet.

Në prezantimin që shoqëronte këtë vlerësim prestigjioz, RIBA paraqet pa asnjë ndrojtje disa projekte që sot po hetohen nga SPAK-u, përfshirë projektin Green Coast të Samir Manes, i cili sipas raportimeve ka tërhequr miliona euro investime kriminale, si dhe “Garden of Eden”, projektuar nga Studio Precht, një “zemër e re sociale” për Kryeministrinë që askush nuk lejohet ta vizitojë, ndonëse është ndërtuar me para publike.

Edhe më vonë, dhe me edhe më shumë paturpësi, pothuajse të gjithë arkitektët ndërkombëtarë paraqitën prova të rolit të tyre në një botim me titullin ironik The Albanian Files, botuar nga Lars Müller Publishers. Vlen të theksohet se në këtë libër nuk figuron asnjë arkitekt shqiptar.

Në hyrje të librit, Edi Rama shkruan:

“Në Shqipëri, fjala dosje mbart një kujtesë të gjatë dhe të dhimbshme. Dosjet ishin instrumente frike. […] Ato nuk ishin krijuar për të kuptuar. Ishin krijuar për të kontrolluar.”

Përveç faktit se qeveria socialiste e Ramës nuk i ka hapur kurrë plotësisht dosjet e komunizmit dhe vazhdon të pengojë kërkimin historik dhe drejtësinë për krimet e diktaturës, në të cilën edhe babai i tij pati rol, është e qartë se dosjet e mbledhura në këtë botim arkitekturor kanë pikërisht të njëjtin qëllim: të kontrollojnë narrativën. Fatmirësisht, nuk mashtrojnë pothuajse askënd.

Arkitektura në Shqipëri, ashtu si në Brukselin e shekullit XIX, është kthyer në një mjet për të shtypur dhe nënshtruar popullsinë shqiptare: për të shkatërruar lagje, fshatra, plazhe dhe male. Ajo është bërë një instrument për të kontrolluar imazhin e Shqipërisë dhe të liderit të saj, ndërsa shkëlqimi i çdo rrokaqielli të ri shërben për të fshehur burimin e parave, kriminelët e përfshirë dhe pyetjen shumë konkrete se kush do të ketë ndonjëherë mundësi të jetojë në këto ndërtesa.

Në fund të hyrjes, pasi flet për “bastin demokratik të vendeve të reja për të jetuar”, “gjeometrinë e përkatësisë” dhe “bashkësinë e qëllimeve”, Rama shkruan:

“Hapja e dosjeve mund t’ju tregojë shumë më tepër. Dhe kush e di, ndoshta do të zbulohet një histori krejt ndryshe nga ajo që sapo shkrova.”

Në të vërtetë, në vend që të paraqesë një lloj rilindjeje arkitekturore, The Albanian Files ofron një listë të personazheve kryesorë të nepotizmit, pastrimit të parave dhe korrupsionit në Shqipëri. Erisa Kryeziu dhe Vjolanda Peca nga Citizens.al kanë treguar tashmë se ky botim zbulon për herë të parë përmasat e dëmit të shkaktuar ndaj mjedisit natyror shqiptar, pasi konsultimet publike shmangen sistematikisht dhe pothuajse nuk ekziston informacion publik për shumë nga të ashtuquajturat “investime strategjike”. Unë do të ndalem te mënyra se si arkitektët duket se e shohin veten në gjithë këtë histori.

Libri nis me studion që e filloi të gjithë këtë proces, belgët e 51N4E, të cilët kanë realizuar edhe kopertinën (dhe projekti i tyre për Sheshin Skënderbej përshkruhet nga shumica e autorëve si “frymëzues”). Kontributi i tyre e bën të qartë që në fillim se ky libër është një vepër fshehjeje dhe trillimi, një mjet propagande që synon të justifikojë faktet pasi ato kanë ndodhur.

Për shembull, lista e projekteve të tyre fsheh faktin se ata projektuan varrin e Dritan Hoxhës (“For D.H.”, 2008), pronarit të ndjerë të Top Channel, i cili qëndron në fillesat e karrierës politike të Ramës. Gjithashtu, lista nuk përmend se ata projektuan rezidencën private të Ramës (përveç nëse e kanë fshehur nën emrin “Mountain Collection”, 2004), dhe nuk tregon se veprat e tyre më politike, si Qendra për Hapje dhe Dialog (2014) dhe Monumenti prej Bronzi për të vrarët e protestës antqeveritare të vitit 2011 (2012), nuk u pranuan kurrë publikisht në kohën kur u ndërtuan. Në atë kohë, qeveria shqiptare thjesht refuzoi t’u tregonte qytetarëve se kush e kishte “fituar” tenderin. Punimet e 51N4E u realizuan pa asnjë formë llogaridhënieje publike dhe, edhe sot, nuk dihet sa ka përfituar në të vërtetë kjo studio, e cila gjithashtu i siguroi vajzës së gruas së Ramës, Rea Xhillarit, një praktikë pune.

Libri sqaron edhe aspekte të tjera të projekteve të debatueshme arkitekturore në Tiranë. Për shembull, kur “Garden of Eden” i Studio Precht u ndërtua brenda Kryeministrisë, me financim nga Fondi Shqiptar i Zhvillimit, qeveria refuzoi të tregonte se cila ishte kompania ndërtuese. Falë The Albanian Files, tani e dimë se ajo ishte Fusha shpk, e përfshirë aktualisht në disa dosje të SPAK-ut, përfshirë edhe tenderët për rikonstruksionin “frymëzues” të Sheshit Skënderbej.

E njëjta kompani shfaqet edhe diku tjetër. Gjatë protestave kundër shembjes së Teatrit Kombëtar në vitin 2018, arkitekti Bjarke Ingels refuzoi të zbulonte emrin e zhvilluesit privat që e kishte kontraktuar, ndërsa qeveria Rama po hartonte ligje të posaçme për t’ia dhënë tokën publike zhvillimit privat. Tani, në The Albanian Files, mësojmë se lidhja e tij me Fusha shpk daton që në vitin 2015, shumë kohë përpara se ne të fillonim të raportonim për këtë projekt:

“Gjatë vizitës sonë [në vitin 2015], takuam përfaqësuesit e Fusha shpk, kontraktori lokal që po punonte në Sheshin Skënderbej. Ramë dakord të zhvillonim së bashku një nga projektet e ardhshme publike. Në vjeshtën e vitit 2017 nënshkruam një kontratë me Fusha për projektimin e një teatri si pjesë e një blloku urban me funksione të ndryshme.”

Pyetja ime është: Pse ky informacion iu bë i ditur publikut danez që në vitin 2020, por nuk iu tregua kurrë qytetarëve të Tiranës, të cilët për vite me radhë u manipuluan lidhur me fatin e Teatrit Kombëtar? Do të doja ta dëgjoja vetë Ingels të shpjegonte kronologjinë e saktë të këtij “projekti publik” që nuk u bë kurrë publik, mundësisht përpara një komisioni parlamentar, nëse do të guxojë ndonjëherë të shkelë sërish në Shqipëri.

Pothuajse çdo autor përfshin ndonjë histori se si studioja e tij mori një ftesë “të papritur”, “spontane” ose “befasuese” për të ardhur në Shqipëri, për të zbuluar më pas, njësoj si Ivanka Trump, një terra incognita plot vendas të bindur, “natyrë të paprekur” dhe “vende mahnitëse”. Kjo mendësi ilustrohet ndoshta më së miri nga një novelë grafike të Luca Dinit, ku një jaht gjigant përplaset me një grup kullash, me këtë mbishkrim:

“Në të gjitha këto projekte, synimi ynë mbetet i njëjtë: të krijojmë hapësira që harmonizohen me mjedisin, si në det ashtu edhe në zemër të qytetit, duke ndërthurur bukurinë, artin dhe natyrën.”

Le t’i marrim fjalët e tyre siç janë! Ja disa shembuj të tjerë të arkitektëve “të befasuar”:

“Kryeministri Edi Rama më dërgoi një mesazh në Instagram duke më pyetur nëse do të isha i interesuar të punoja në Shqipëri.”

(Christ Precht, projektuesi i “Garden of Eden” të Ramës).

Dhe:

“Të mërkurën, me 1 maj 2024, ditë feste, në orën 22:00, miku im Pablo Bofill më telefonoi për të më thënë se ‘Edi’ do të më telefononte. […] Shumë shpejt na u kërkua të projektonim dy projekte në Tiranë.”

(Sam Chermayeff).

Një tjetër:

“Benedetta Tagliabue më shkroi për të më pyetur nëse isha dakord që numri im i telefonit t’i jepej kryeministrit të Shqipërisë. I thashë, sigurisht. Pesë minuta më vonë më telefonoi vetë kryeministri dhe më pyeti nëse mund të shkoja në Tiranë për të diskutuar mundësinë e një projekti.”

(Alejandro Aravena).

Si mund të konsiderohet kjo një mënyrë normale për zhvillimin e prokurimeve publike, apo në këtë rast, për një projekt privat të një kulle gjigante? Cili është roli i kryeministrit shqiptar në sigurimin e arkitektëve ndërkombëtarë për zhvillues privatë? Çfarë politike ndiqet këtu? Është e qartë se, herët a vonë, SPAK-ut do t’i duhet të marrë në pyetje kryeministrin për çdo projekt të madh ndërtimi, pasi The Albanian Files ofron prova të qarta se ai është personalisht i përfshirë pothuajse në çdo kullë apo projekt turistik. Të gjitha fijet të çojnë tek ai.

Edhe vetë arkitektët e pranojnë këtë hapur dhe pa asnjë drojë:

“Projekti për Shqipërinë, me vizionin dhe mbështetjen e kryeministrit Edi Rama, është unik.”

(Álvaro Siza, që shkatërron plazhin e bukur të Ranës së Hedhun).

“Kryeministri Edi Rama e ka vendosur arkitekturën në listën e prioriteteve të tij; ai merret me të në të vetmen mënyrë që e konsideron të mundshme, duke u përfshirë personalisht.”

(Christian Kerez, që duket se nuk ka dëgjuar kurrë për shtetin e së drejtës dhe projekton një resort në bregdetin e Shëngjinit).

“Shqipëria ka një lider të madh të interesuar për kulturën, artin dhe arkitekturën, gjë që sjell projekte vizionare dhe të orientuara nga e ardhmja. Kjo, fatkeqësisht, është shumë e rrallë në ditët e sotme. Është një nder i madh të punosh me ekipin e kryeministrit […] një lider vizionar.”

“Edhe pse rregulloret janë fleksibël, ekziston një vizion i qartë, që vjen nga kryeministri, për zhvillimin arkitekturor dhe urban të Shqipërisë.”

“Projekti në Shqipëri që shërben si shembull është vetë projekti i kryeministrit Edi Rama për Shqipërinë […]. Për mua, kjo nga ana e kryeministrit Edi Rama […] është motivim i mjaftueshëm për të vazhduar.”

(Camilo Rebelo, që ndërhyn në një pjesë të Parkut të Liqenit në Tiranë dhe harton një masterplan ‘privat’ për perlën bregdetare të Borshit).

“Udhëheqja e Shqipërisë, veçanërisht kryeministri, tregon një interes të jashtëzakonshëm për artin dhe arkitekturën. […] Me çdo projekt të përfunduar, qytetet e Shqipërisë dhe peizazhi i saj bëhen më të jetueshëm dhe më tërheqës.”

(Cebra, përgjegjëse për përbindëshin arkitekturor të quajtur ‘Mount Tirana’ dhe për disa resorte pranë Durrësit dhe Himarës).

“Vepra më përfaqësuese është Projekti Shqiptar, një përmbledhje nismash që burojnë nga vizioni artistik gjithëpërfshirës i Edi Ramës në fillim të mijëvjeçarit.”

(Davide Macullo, përgjegjës për shkatërrimin e zonës buzë liqenit të Farkës).

“Ajo që e veçon Shqipërinë është hapja ndaj ideve të reja dhe gatishmëria për të marrë rreziqe. Besimi i kryeministrit Edi Rama se arkitektura është një pjesë jetike e së ardhmes së vendit përcakton drejtimin dhe mënyra e drejtpërdrejtë se si trajtohen projektet është vërtet freskuese.”

(Winy Maas, mbi banalitetet e turpshme të të cilit nuk do të komentoj më tej).

Megjithëse zërat shqiptarë mungojnë pothuajse plotësisht në këtë botim, ata shfaqen shpesh si “partnerë lokalë”. Një nga më kryesorët është SON Architects, e njohur për marrëdhëniet e saj të ngushta historike me Bashkinë e Tiranës. Përfshirja e saj në disa prej projekteve të përfshira në The Albanian Files do të ishte një pikënisje praktike për hetimet e SPAK-ut.

Në libër gjejmë edhe miq të vjetër të Ramës, si Anri Sala (i lidhur me ridizenjimin e korruptuar të Sheshit Skënderbej nga 51N4E dhe Fusha, mezi pres dëshminë e tij) dhe Adrian Paci (i përfshirë me Kuehn Malvezzi në ndërtesën Expo Albania dhe në një kullë të Taller Hector Barroso). Ky i fundit, megjithatë, së fundmi, përballë protestave masive, është përpjekur të distancohet publikisht nga qeveria që i ka shërbyer, me këtë lloj fjalori të mjegullt tipik të viteve ’80:

“Është e qartë se sot kërkohet një pakt i ri mes shoqërisë dhe elitës politike dhe kjo nevojë e fton klasën qeverisëse të bëjë një hap pas.”

Edhe të tjerë do të përpiqen të bëjnë të njëjtën gjë, ndërsa rezistenca ndaj qeverisë Rama rritet. Të mos harrojmë se cilën anë mbrojtën me mish e me shpirt dhe si përfituan prej saj.

Disa arkitektë shkojnë edhe më tej dhe shprehin hapur mospërfilljen e tyre për demokracinë dhe konsultimin publik, gjë që përputhet plotësisht me mënyrën autokratike të qeverisjes së Ramës, i cili e sheh politikën si “pikturimin e një tabloje”. Këtë e shpreh ndoshta më qartë arkitekti Manuel Aires Mateus, i përfshirë në projektet që kanë transformuar bregdetin në Shëngjin, Sarandë, Ksamil dhe Vlorë:

“Ka raste kur gjërat duhet të imponohen nga lart-poshtë, ndaj kjo cilësi duhet të detyrohet të ekzistojë për të krijuar një nevojë që për momentin nuk ekziston.”

Por ndoshta arkitekti që ka shprehur më qartë mungesën e plotë të turpit me të cilën secili prej tyre përpiqet të fitojë favorin e kryeministrit është Reinier de Graaf, nga studioja e njohur holandeze OMA. Paradoksalisht, De Graaf botoi së fundmi një “manifest”, Architecture against Architecture, ku ngre pyetjen:

“Çfarë mund të pengojë që ndërtesat ikonike të përfshihen në pastrimin e parave? Dhe pyetja thelbësore: cilat projekte duhet të refuzojnë arkitektët për arsye morale?”

De Graaf ka pasur mirësinë të na japë një ide të përgjigjes, përmes një letre që i ka dërguar Ramës dhe që e ka konsideruar të arsyeshme ta botojë në The Albanian Files:

“Nuk e them këtë lehtë, por për ne arkitektët do të ishte më mirë që zgjedhjet e ardhshme [në vitin 2025] thjesht të anuloheshin. Madje do të shkoja edhe më tej. Duke qenë se Shqipëria vazhdon të jetë një mbështetëse e ndriçuar e arkitekturës, profesioni ynë do të përfitonte shumë nëse vendi nuk do të zhvillonte më kurrë zgjedhje dhe nëse ju, pas mandatit tuaj të pestë radhazi si kryeministër, thjesht do të vazhdonit si president i përjetshëm, ose ndoshta edhe si mbret. […] E di se ajo që po ju kërkoj nuk është një sakrificë e vogël, por është me rëndësi të jashtëzakonshme. Shpresoj ta merrni në konsideratë.”

Nuk e them këtë lehtë, por çdo arkitekt, zëri komprometues i të cilit është dokumentuar në The Albanian Files, përbën një kërcënim të drejtpërdrejtë për demokracinë shqiptare, të mbështjellë me argumente teorike tepër të dobëta. Ky botim prej 750 faqesh paraqet prova të falimentimit të tyre moral, përçmimit ndaj proceseve të rregullta publike, armiqësisë ndaj mjedisit dhe shpërfilljes së shtetit të së drejtës.

Për hir të vetë arkitekturës, çdo qeveri që do të vijë pas Ramës, dhe nuk kam asnjë dyshim se ajo ditë do të vijë, duhet t’u kërkojë llogari secilit prej tyre: çfarë dinin, me kë folën dhe paratë e kujt pranuan. Ata duhet të mbajnë përgjegjësi.

Unë kontaktova secilën studio arkitekturore të përfshirë në libër për t’u dhënë mundësinë të përgjigjej ndaj thirrjes së Reinier de Graaf për anulimin e zgjedhjeve dhe shpalljen e monarkisë në Shqipëri. Asnjëra prej tyre nuk u përgjigj.

Syri.net

Thirrje e artistëve, shkrimtarëve dhe krijuesve për mbrojtjen e peizazheve themeluese të Shqipërisë

Ne, artistë, shkrimtarë, poetë, muzikantë, studiues, mendimtarë dhe qytetarë të lidhur me bukurinë e botës, marrim sot fjalën për të mbrojtur peizazhe, vlera e të cilave e tejkalon pafundësisht çmimin e tyre.

Sepse toka nuk është mall.

Ajo nuk është një aset i thjeshtë ekonomik.

Ajo nuk është vetëm një sipërfaqe e matshme, e regjistruar apo e shfrytëzueshme.

Ajo është vendi ku një qytetërim mëson të shohë, të emërtojë dhe të banojë botën.

Lagunat, kriporet, pyjet bregdetare dhe brigjet ku flamingot zbresin çdo vit i përkasin asaj gjeografie të thellë që ka formësuar imagjinatën dhe ndjeshmërinë e brezave të tërë.

Këto peizazhe nuk janë vetëm hapësira natyrore.

Ato janë vende kujtese, krijimi dhe transmetimi.

Ato janë gjithashtu vende jete, pune dhe takimi, ku prej brezash bashkëjetojnë njerëzit, fauna dhe flora, në një harmoni të çmuar.

Ato jetojnë në rrëfimet, legjendat dhe këngët tona popullore, në filmat, në figurat e letërsisë, në ngjyrat e pikturës, në qëndismat dhe format e kostumeve popullore, si dhe në fjalët e gjuhës sonë.

Prej shekujsh, artistët përpiqen të kapin dritë-hijen e veçantë të një peizazhi, pasqyrimin e qiellit mbi valë, valëvitjen e gjetheve mbi luadh, ngjyrat dhe kontrastet e relievit, qetësinë dhe gjallërinë e natyrës, lindjen, perëndimin, mjegullën dhe fluturimin e një zogu në hapësirë.

Peizazhet nuk janë vetëm tema të pikturës.

Ato janë atelietë e padukshme të imagjinatës, të shpirtit dhe të krijimtarisë.

Çdo kulturë e madhe lind nga një dialog i gjatë, i ndërlikuar dhe i vazhdueshëm mes natyrës, njeriut dhe territorit ku ai jeton.

Shkatërrimi i këtyre vendeve nuk do të thotë vetëm ndryshim i një mjedisi.

Do të thotë ndërprerje e një dialogu të lashtë midis natyrës, kulturës, kujtesës dhe jetës së përditshme të një populli.

Ne nuk jemi kundër zhvillimit.

Ne nuk jemi kundër përparimit.

Megjithatë, sot shumë prej këtyre peizazheve kërcënohen nga betonizimi i bregdetit në emër të zhvillimit.

Por përparimi i vërtetë fillon aty ku njeriu di të ruajë atë që nuk mund të zëvendësohet.

Ne shprehim solidaritetin tonë me të gjithë ata qytetarë që, në mënyrë paqësore dhe me dinjitet, janë ngritur për të mbrojtur këto vlera dhe këtë trashëgimi natyrore të rrallë.

Disa pasuri kërkojnë shekuj për t’u krijuar.

Mjaftojnë vetëm pak vite për t’i zhdukur ato.

Ky tjetërsim është një humbje e dhunshme dhe shpesh e pakthyeshme.

Flamingot janë bërë sot simbol i kësaj brishtësie.

Ne u bëjmë thirrje autoriteteve, institucioneve kulturore, institucioneve ekonomike dhe financiare, organizatave ndërkombëtare, organizatave joqeveritare, shkencëtarëve, artistëve, të rinjve, studentëve, sipërmarrësve dhe të gjithë qytetarëve që të kontribuojnë për ruajtjen dhe transmetimin e tyre.

Sepse kur një peizazh zhduket, nuk është vetëm natyra që humbet diçka.

Gjuha humbet një pjesë të kujtesës së saj.

Kultura humbet një pjesë të rrënjëve të saj.

Krijimtaria humbet një pjesë të horizontit të saj.

Dhe njerëzimi humbet një pjesë të pasurisë së tij të vyer, të pazëvendësueshme dhe të padukshme.

Çfarë na ka lënë Toka amanet?

Kemi për detyrë ta ruajmë, ta mbrojmë dhe ta trashëgojmë.

Sepse amaneti nuk është pronë.

Amaneti është përgjegjësi, një bashkëbisedim në heshtje midis kohërave, epokave dhe brezave.

Me besimin tek ju!

21 qershor 2026

Julian Tauland

Artist piktor

Kjo thirrje mbetet e hapur për artistë, shkrimtarë, studiues dhe qytetarë që dëshirojnë t’i bashkohen.

RSF njofton se u takua gjithashtu me dy zyrtarë qeveritarë përgjegjës për çështjet e lirisë së shtypit: Ministren e Administratës Publike dhe Luftës Kundër Korrupsionit Adea Pirdeni dhe Ministrin e Drejtësisë, Toni Gogu.

FRANCË– Organizata e njohur “Reporterët pa Kufij” (RSF) u ka bënë thirrje anëtarëve të Parlamentit dhe qeverisë së Shqipërisë të çojnë përpara dekriminalizimin e vërtetë të shpifjes dhe fyerjes për gazetarët.

Nga 17 deri më 19 qershor, RSF raportoi mbi gjendjen e lirisë së shtypit në Shqipëri para komisionit parlamentar për të drejtat e njeriut dhe median e informimin publik, i kryesuar nga deputetja e opozitës Jorida Tabaku.

RSF njofton se u takua gjithashtu me dy zyrtarë qeveritarë përgjegjës për çështjet e lirisë së shtypit: Ministren e Administratës Publike dhe Luftës Kundër Korrupsionit Adea Pirdeni dhe Ministrin e Drejtësisë, Toni Gogu.

Drejtori i byrosë së Pragës të RSF-së, Pavol Szalai, udhëtoi për në Tiranë pasi Shqipëria ra me 3 vende, në vendin e 83-të nga 180 vende në Indeksin Botëror të Lirisë së Shtypit të RSF-së për vitin 2026, një rënie që e zhgënjeu kryeministrin Edi Rama. Si pjesë e procesit të përshpejtuar të pranimit në BE, vendi i Ballkanit Perëndimor duhet të përmbushë disa kritere të sundimit të ligjit, duke përfshirë përmirësimet në lirinë e shtypit.

“Që nga viti 2025, një organ i dedikuar i nisur nga Komisioni Evropian dhe Këshilli i Evropës – Platforma për Dialog me Median – ka diskutuar masa specifike, por pak prej tyre janë zbatuar deri më sot, dhe gazetarët shqiptarë vazhdojnë të përballen me presion nga politikanët, pronarët e mediave dhe krimi i organizuar” – shkruan në njoftimin e saj RSF.

“Falë përkushtimit të të gjithë pjesëmarrësve, Platforma për Dialog me Median, e udhëhequr nga Profesor Mark Marku, ka krijuar besim midis profesionistëve të medias dhe autoriteteve shqiptare – një besim që është ende i brishtë, por thelbësor për përparimin e qëndrueshëm në lirinë e shtypit.

Megjithatë, ky besim është kërcënuar që kur Parlamenti votoi vetëm për një dekriminalizim të pjesshëm të shpifjes, në kundërshtim me marrëveshjen e arritur brenda Platformës.

Parlamenti dhe qeveria tani duhet të bëjnë gjithçka që është në fuqinë e tyre për të forcuar këtë besim: nga dekriminalizimi i plotë i shpifjes dhe fyerjes, në përputhje me rekomandimet e Platformës, deri te ndërprerja e sulmeve politike kundër gazetarëve dhe garantimi i sigurisë së gazetarëve” – tha Pavol Szalai, Drejtor i zyrës së RSF-së në Pragë.

Vitin e kaluar, Platforma ra dakord që shpifja dhe fyerja duhet të dekriminalizohen plotësisht, një kërkesë e bërë edhe nga BE-ja. Megjithatë, reforma e Kodit Penal e miratuar nga shumica qeverisëse në janar 2026  dekriminalizoi vetëm shpifjen dhe vetëm për gazetarët e klasifikuar si  “të regjistruar dhe të njohur “, edhe pse Shqipëria nuk ka sistem regjistrimi të gazetarëve.

Legjislacioni gjithashtu la jashtë aktorë të tjerë në debatin publik dhe burimet e gazetarëve, siç janë sinjalizuesit. Dhe shpifja online, si paditë SLAPP, nuk janë të pazakonta në Shqipëri, ndërsa profesionistët e medias vazhdojnë të punojnë në kushte të vështira ekonomike.

Gjatë seancës dëgjimore parlamentare, ku morën pjesë anëtarë si të shumicës qeverisëse ashtu edhe të opozitës, si dhe në takimet me ministrat, RSF bëri thirrje për përparim në këtë çështje, së bashku me masa të tjera për të rivendosur besimin e gazetarëve.

Këto përfshijnë përmbajten nga  diskreditimi i profesionistëve të medias dhe krijimin e kushteve të nevojshme që drejtësia të vihet në vend për krimet e kryera kundër tyre – të tilla si vrasja e pazgjidhur në vitin 2023 e një roje sigurie të Top Channel ose shpërthimi i bombës në makinën e gazetarit Sami Curri në prill 2026.

Progresi në transparencën e medias

Qeveria, parlamenti dhe autoriteti i medias e kanë adresuar pjesërisht mungesën e transparencës në lidhje me pronësinë e medias, një problem i madh në një vend ku mediat private janë në pronësi – dhe nganjëherë manipulohen – nga disa familje me lidhje politike dhe interesa ekonomike në sektorë të rregulluar rëndë.

Pas rekomandimeve  nga Reporterët pa Kufij (RSF) dhe palët e interesuara lokale , një ligj i miratuar në vitin 2026 kërkon që mediat audiovizuale të deklarojnë pronarët e tyre përfitues.

Sektori i medias ka bërë gjithashtu përpjekje vullnetare për të rritur transparencën: me mbështetjen e RSF-së dhe Këshillit të Medias Shqiptare, 33 media i janë bashkuar  Iniciativës së Besimit të Gazetarisë , një standard ndërkombëtar i tipit ISO që synon të sigurojë gazetari transparente dhe etike.

Në vitin 2024, pas një konsultimi me profesionistët e medias në Shqipëri, RSF dhe Këshilli i Medias në Shqipëri formuluan 10 rekomandime politikash që synonin të informonin Platformën e lançuar disa muaj më vonë./Dosja.al

Këngëtari Alban Skënderaj ka reaguar me një mesazh të gjatë në rrjetet sociale, ku shpreh mbështetjen e tij për protestën qytetare, duke e cilësuar atë si një nga momentet më frymëzuese të 35 viteve të fundit në Shqipëri.

Sipas këngëtarit, protesta ka arritur tashmë një fitore të rëndësishme, pasi ka zgjuar një ndërgjegje qytetare që, sipas tij, kishte munguar prej vitesh.

“Protesta qytetare është pa diskutim pasuri për të gjithë. Ajo vendos një standard të ri për brezat që do të vijnë. Përtej çdo debati dhe çdo zhvillimi që historia do ta gjykojë me kohën e vet, unë besoj se kjo protestë tashmë ka arritur një fitore të madhe, ka zgjuar një vetëdije qytetare që për shumë vite dukej e fjetur”, shkruan Skënderaj.

Ai e cilëson protestën si një lëvizje që buron nga qytetarët e zakonshëm, duke pranuar se në çdo kauzë mund të ketë individë apo grupe që përpiqen ta përdorin për interesa të tyre.

“Forca e saj e vërtetë nuk janë ata. Forca e saj janë njerëzit e zakonshëm, njerëzit e ndershëm, ata që nuk kanë pushtet dhe as interesa, por vetëm ndërgjegjen dhe dashurinë për vendin e tyre”, thekson ai. Panorama

Si veprimtar i orëve të para të LDK-së, isha ndër të parët dhe mbase edhe i vetmi që e kundërshtova manovrën politike të Lumir Abdixhiut për kthimin e aktit të dorëheqjes në mocion votëbesimi, i cili për qëllim kishte ikjen e përgjegjësisë për humbjen serike të partisë!

Ofertë e sinqertë nga thellësia e shpirtit

I shtyrë nga dashuria e pafundme për vendin tim dhe dëshira e madhe për rikthimin e LDK-së në partinë e parë politike në vend, pa asnjëlloj ambicie pushteti apo privilegji politik, më 2 janar të këtij viti e paraqita publikisht dhe zyrtarisht kandidaturen time për Kryetar të LDK-së.

Kjo erdhi si rezultat i katandisjes së partisë drejt greminës së pafund dhe zhgënjimin e thellë të elektoratit të LDK-së ndaj humbjeve të njëpasnjëshme në zgjedhje.

Unë, Florim Zeqa me një veprimtari 37 vjeçare në shërbim të LDK-së, si anëtarë dhe drejtues i strukturave partiake përgjatë viteve të ’90-ta (Nënkryetar i Degës së Forumit Rinor të LDK-së në Klinë) dhe mbështetës i fuqishëm i filozofisë politike Rugoviane, edhe nga largësia në emigrim, e shpreha gatishmërinë që ta marrë përgjegjësinë e drejtimit të partisë më të vjetër në vend, jo pse kam ambicie personale, por, për të ndihmuar ngritjen dhe rikthimin e LDK-së në vendin që e meriton.

Oferta ime nuk është rrugë e re dhe as e vjetër, por është kthim në ADN-në politike të Lidhjes Demokratike të Kosovës, e cila për qëllim ka rikthimin e shkëlqimit të tri shkronjave të arta-LDK.

Dëshirë sublime për rikthimin e filozofisë politike rugoviane në LDK

E kam ditur dhe e kam pritur që kandidatura ime do të injorohet dhe anashkalohet në Kuvendin e improvizuar si ‘kuvend pune’, për faktin se nuk jam pjesë e asnjë grupi interesi apo klani të cilat po i gërryejnë themelet e ‘Kalasë Rugoviane!

Edhe përkundër anashkalimit të qëllimshëm, unë do të mbetem i vendosur në misionin dhe qëllimin jetësor për ringritjen e LDK-së.

Jam i pathyeshëm dhe i palakueshëm në misionin tim!

Jam më i fuqishëm sesa të gjithë klanorët së bashku, sepse jam i pastër si loti!

Jam më i fuqishëm sesa Abdixhiku!

Jam më i drejt dhe më i guximshëm sesa Vjosa Osmani me mbështetësit e saj morbid!

Jam i guximshëm sepse jam i drejtë dhe i padjallëzuar!

Pa asnjë aferë korruptive apo kriminale në jetën time!

Pa asnjë përfitim personal dhe as familjar nga LDK-ja prej themelimit e deri në ditët e sotme!

Ndjehem i qetë dhe i relaksuar, me ndërgjegje të pastër dhe aspak i tronditur nga injorimi i kandidatures time nga ana e klanorëve, për arsye se kandidatura ime nuk ishte produkt i ambicieve dhe as egos personale për t’u bërë ‘kryetar klasik’ i LDK-së, por është dëshirë sublime dhe kërkesë gjithëpërfshirëse e elektoratit për rikthimin e filozofisë politike rugoviane në LDK.

Helmi kafshues i Vjosa Osmanit

Tani pas humbjes së tretë radhazi të LDK-së nën drejtimin e Lumir Abdixhikut (të cilën nuk e ndihmoj as rikthimi i të ricikluares Vjosa Osmani), kanë filluar të dëgjohen zëra të shtirrur për shkarkimin e kryetarit aktualë!

Nisma për shkarkimin e Lumirit nuk janë gjë tjetër veqse produkt i efektit (shkatërrues) të Vjosa Osmanit në LDK, që i bie, se pas kërkesave për shkarkimin e Lumirit qëndron pikërisht Ajo që e katandisi në nivelet më të ulëta partinë për kënaqjen e egos personale.

Heshtja e Vjosës karrshi kërkesave për largimin e Lumirit i vërteton prapaskenat e saj!

Megjithatë, është mirë që u vërtetua katërçipërisht, se “përqafimet” fallso të Vjosa Osmanit fillimisht ndaj Isa Mustafës, Albin Kurtit dhe së fundmi edhe ndaj Lumir Abdixhikut u kthyen në kafshim helmues për të sipërcekurit!

E dalldisura pas pushtetit, pas dështimit të “fallit” për t’u rizgjedhë presidente, dëshiron të katapultohet në krye të LDK-së, të cilën e shkatërroj dhe poshtëroj më shumë se askush tjetër për këto 37 vjetët e ekzistencës si subjekt politik.

Ka ardhur koha të largohen peng-mbajtësit e LDK-së dhe varremihësit e filozofisë politike rugoviane.

LDK nuk ka nevojë për njerëz që e përdorin partinë për interesa personale, grupore dhe klanore, por për njerëz që i shërbejnë asaj me dinjitet, përkushtim dhe ndershmëri.

LDK ka nevojë për reflektim të sinqertë e jo kamuflim, për përgjegjësi politike dhe hapje të një kapitulli të ri që rikthen besimin e anëtarësisë dhe të qytetarëve të Kosovës në përgjithësi.

Këtë do ta bëjë përmes një procesi të rregullt zgjedhor brenda partisë, nga poshtë-lartë, përkatësisht nga aktivet, nëndegët dhe degët e LDK-së, për të nxjerrur bazën e shëndoshë deleguese për Këshillin e Përgjishshëm dhe 355 delegatët e Kuvendit Zgjedhor.

E garantoj elektoratin e LDK-së, se do ta parandaloj ndarjen e shkatërrimtare të partisë. Ju garantoj, se nëse zgjedhjet e radhës të jashtëzakonshme mbahen në vjeshtën e këtij viti, LDK-në do ta ngrisë në vendin e dytë, kurse pas katër viteve do ta kthejë aty ku e ka vendin, në partinë e parë politike në vend!

Florim Zeqa, kandidat për drejtimin e LDK-së dhe misionarë i rikthimit të filozofisë politike rugoviane.

Orsago (TV-Itali), 25.06.2026

Sipas invetarizuesve të shpendve numri i Flamingove gjatë periudhë 2024-2025 ishte 5000 specie.
Në Lagunën e Nartës u regjistruar kolonia e parë folenizuese me 280 ‘familje’, duke e bëré ekosistemin më të rendesishem ne Evropen Juglindore.

Sot Flamingot janë simboli më i bukur i protestës !

Shoqata e Gazetarëve Profesionistë Shqiptarë të Diasporës – Akronimi në shqip UGSHPD, e regjistruar në Zvicër përfshin një rrjet ndërkombëtar për profesionistët e medias me origjinë shqiptare që jetojnë jashtë vendit. UGSHPD, një union gazetarësh me emra të respektuar zhvillon një aktivitet intensiv për promovimin e lirisë së shprehjes dhe të mirinformimit, kur në Shqipëri liria e fjalës është në krizë të thellë për shkak të trysnisë politike të regjimit të Tiranës, përqendruar në duart e një personi, kryeministrit të Shqipërisë.

Protesta popullore që u ndez nga Zvërneci dhe vijon si qëndresë përpara kryeministrisë ka mbërritur në ditën e 26, ndaj nuk mund të trajtohet më si episod kalimtar apo shpërthim emocional i momentit. Ajo nuk mund të trajtohet siç do ta paraqesë qeveria: si keqkuptim dhe as si lojë e aktorëve të padukshëm që veprojnë nga jashtë Shqipërisë.

Pavarësisht se bashkon njerëz me bindje, qëndrime dhe ideologji të ndryshme, “Revolucioni i Flamingove” ka hyrë në një fazë të re politike, duke artikuluar pesë kërkesa ose objektiva konkrete.

Ndoshta është momenti që gjithkush ose të paktën dikush, të reflektojë.

Për javë të tëra, kryeministri zgjodhi një strategji që nuk synoi dialogun, por delegjitimimin e “revolucionit”.

Protestuesit u quajtën “sorra” dhe “korba”. U fol për luftë hibride, për ndikime iraniane, për histeri dixhitale, për mobilizim të mediave greke, për forca të errëta që kërkojnë destabilizimin e vendit.

U përmendën në dritë negative shqiptarët e Kosovës dhe Maqedonisë së Veriut, sikur solidariteti kombëtar të ishte një kërcënim dhe jo një vlerë.

Tashmë, protestuesit kanë folur qartë. Dhe u kanë dhënë një shans të gjithëve.

Protesta i ka dhënë një shans kryeministrit, që të dëgjojë zërin e të rinjve dhe hyjë në histori duke bërë diçka që s’e ka bërë askush më parë. Të largohet në mënyrë paqësore, si bindje e brendshme dhe thirrje ndërgjegjeje, pa sforco, por duke dëgjuar zërin e qytetarëve të cilëve u shërben.

Dorëheqje dhe largime kanë ndodhur disa herë në historinë e pluralizmit, por ato kanë qenë të provokuara me trauma dhunë si ’97, ’98, ’21 janari’, Gërdeci e kështu me rradhë.

Protestat paqësore janë një shans i mrekullueshëm për dorëheqje paqësore, një shans që jo çdo politikan e ka pasur në Shqipërinë e dhunshme të tranzicionit.

Gjithashtu, protesta i ka dhënë një shans opozitës për të ndryshuar, për t’u reformuar, për t’u bërë më në fund konkurruese në zgjedhje. Për t’u bërë zëri i të rinisë dhe i shpresës për ndryshim.

Por, ky reformin kalon nga largimi i Berishës dhe jo vetëm sepse atë e kërkon populli në rrugë. Ikja vullnetare e Berishës nga drejtimi i PD do të çlironte energji të reja në kampin e opozitës dhe do t’i jepte asaj, shansin për të mos humbur trenin e historisë. Jo vetëm kaq, do t’i jepte vetë Berishës shansin që të largohej nga politika pasi e fitoi betejën e tij të vogël me heqjen e ‘non gratas’. Një shans, për t’u mbajtur mend si politikani që më në fund, u hapi rrugën të rinjve dhe u dha atyre mundësinë për të bërë ndryshimin e vërtetë.

E treta, protesta i ka dhënë një shans partive të reja. U ka dhënë një leksion, që të mos mbyten kot në detin e sofizmave me ‘ndryshim sistemi’, ‘reforma kushtetuese’, ndryshim Kodi Zgjedhor’, etj., por të flasin me gjuhën e popullit. Partitë e reja kanë shansin të përkthejnë në aksione politike kërkesat e protestuesve dhe në mungesë të përfaqësimit politik të “flamingove” të jenë ata, përfituesit më të mëdhenj të revolucionit.

Protesta u dha një shans intelektualëve për ta merituar këtë fjalë, por druaj se ata e humbën atë.

U dha një shans mediave për t’u rreshtuar krah popullit dhe jo krah pushtetit: shumica e tyre e injoruan këtë shans.

Në fund, protesta i dha shansin historik rinisë, për t’u zgjuar dhe për ta merituar cilësimin si shpresa dhe e ardhmja e kombit.

Ata u ngritën në lartësinë e detyrës që kjo epokë i thirri për të përmbushur. Deri tani, vetëm ata e kanë kapur shansin që dha “Revolucioni i Flamingove”. bw

NGA LINDITA ÇELA dhe DRAGANA PECO

Protestat masive kundër një resorti luksoz të planifikuar në Shqipëri kanë hyrë në javën e tyre të tretë dhe pyetjet mbeten rreth investitorëve misteriozë, ndërsa vajza dhe dhëndri i Presidentit të Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, kanë folur të dy publikisht në mbështetje të projektit.

Tani, dokumente gjyqësore nga një hetim për trafik narkotikësh zbulojnë një element të ri shpërthyes në skandalin që ka tronditur qeverinë e Kryeministrit Edi Rama.

Dokumentet zbulojnë se një individ që ka shitur tokë për zhvillimin e resortit, të planifikuar në Lagunën e mbrojtur Vjosë-Nartë, është gjithashtu objekt i prokurorëve në çështjen e trafikimit.

Prokuroria e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar në Shqipëri, e njohur si SPAK, tha në një deklaratë të 13 qershorit se po kërkonte arrestimin e 20 personave të dyshuar si të përfshirë në një rrjet ndërkombëtar të trafikimit të drogës. Ndërsa deklarata publike nuk i emëronte të dyshuarit dhe nuk përmendte resortin e planifikuar, dokumente të veçanta gjyqësore japin më shumë informacion.

Një urdhër i 10 qershorit nga Gjykata e Posaçme e Shkallës së Parë për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar, i siguruar nga qendra anëtare shqiptare e OCCRP-së, SHTEG, vendosi një “sekuestrim parandalues” mbi një llogari bankare që mbante më shumë se 110 milionë euro (127 milionë dollarë). Sipas urdhrit, fondet e kishin origjinën nga shitja e tokës “ndërmjet palëve Artur Shehu dhe Albanian Land Development sh.a.”

Urdhri nuk thotë se kush e kontrollon llogarinë, por dokumentet gjyqësore tregojnë se Shehu ka shitur tokë të destinuar për projektin e resortit. Albanian Land Development është një nga kompanitë e përfshira në zhvillimin e resortit. Gjykata nuk e implikon kompaninë në ndonjë shkelje.

Një urdhër tjetër gjyqësor e identifikoi Shehun si të dyshuar për vepra që përfshijnë pastrimin e parave dhe pjesëmarrjen në një grup të organizuar kriminal. Dokumenti përmend Shehun dhe një të dyshuar tjetër, duke deklaruar se “ka indicie të mjaftueshme për përfshirjen e tyre në trafikimin e narkotikëve”. Ai specifikon se hetuesit dyshojnë se Shehu ka pastruar të ardhurat e përfituara nga trafikimi i drogës.

Nuk ka asnjë provë që Ivanka Trump, bashkëshorti i saj Jared Kushner, apo ndonjë investitor në projektin e resortit, të ketë pasur dijeni për hetimin e SPAK-ut ose për akuzat ndaj Shehut.

Shehu nuk iu përgjigj pyetjeve të detajuara të dërguara te kompanitë e njohura të tij. Po ashtu, Albanian Land Development nuk iu përgjigj një kërkese për koment lidhur me sekuestrimet e pasurive nga SPAK-u.

Konflikte mbi tokën

Shehu dhe Albanian Land Development përmenden gjithashtu në një hetim të veçantë të SPAK-ut, i cili fokusohet posaçërisht te pronat e siguruara për resortin luksoz të propozuar në Peizazhin e Mbrojtur Vjosë-Nartë, një lagunë në gadishullin e Zvërnecit, pranë qytetit jugor të Vlorës.

Plazhi i Portonovos dhe peizazhi përreth në zonën e Lagunës Vjosë-Nartë pranë Zvërnecit

Një vendim gjykate i datës 31 maj autorizoi urdhra kontrolli në ambiente të lidhura me individë dhe kompani që shitën dhe lehtësuan shitjen e tokës për projektin. Prokurorët pretendojnë se një pjesë e madhe e tokës së caktuar për resortin luksoz ishte përfituar më parë duke përdorur dokumente të falsifikuara. Vendimi, i siguruar nga gazetarët, thotë se Shehu i shiti prona kompanisë Albanian Land Development.

Shehu, në një program televiziv shqiptar, deklaroi se i kishte shitur pronat përmes një ndërmjetësi dhe nuk e dinte se kush ishte blerësi. Ai tha se pronësia e tij mbi tokën ishte “e pakontestueshme”, raportoi Reuters.

Megjithatë, vendimi i gjykatës i 31 majit vëren se ekzistojnë “konflikte të hershme dhe të vazhdueshme me kalimin e kohës ndërmjet disa individëve, banorë të zonës, të cilët pretendojnë pronësinë” e tokës së shitur për projektin.

Vendimi i gjykatës autorizoi kontrollin e banesës së Pëllumb Petritajt, për të cilin prokurorët pretendojnë se ka vepruar si përfaqësues i Shehut në çështjet e tokave.

“Pëllumb Petritaj është dënuar dhe është përballur me procedime të shumta gjyqësore që lidhen me falsifikimin e dokumenteve për prona të lidhura me shtetasin Artur Shehu”, thuhet në dokumentin e gjykatës.

Petritaj raportohet se po apelon dënimet e tij. Ai nuk iu përgjigj kërkesave për koment.

Në një hetim të vitit 2021, OCCRP dokumentoi se si Shehu dhe anëtarët e familjes së tij kishin përvetësuar qindra hektarë tokë përreth qarkut të Vlorës, përfshirë edhe zonën ku tani planifikohet resorti, megjithëse banorët vendas pretendonin se ata ishin pronarët e vërtetë.

Shqiptarët janë përfshirë për dekada në pretendime konkurruese mbi pronësinë e tokës, një trashëgimi e komunistëve që shtetëzuan pronën dhe e një vale të mëvonshme grabitjesh gjatë përpjekjeve për ta kthyer atë në pronësi private. Një ish-drejtor i Zyrës së Regjistrimit të Pasurive të Paluajtshme në Vlorë i tha OCCRP-së në vitin 2021 se vendime të veçanta gjyqësore shpesh ua kanë dhënë të njëjtën tokë personave të ndryshëm.

Kjo situatë i shtohet një rruge tashmë të vështirë për zhvillimin luksoz, i cili është mbështetur publikisht nga Rama, si edhe nga Kushner dhe Ivanka Trump.

Ndërsa raportimet mediatike kanë sugjeruar se Kushner është i përfshirë financiarisht në projektin e resortit përmes firmës së tij të investimeve, Affinity Partners, OCCRP nuk ka gjetur prova për këtë. Affinity Partners nuk iu përgjigj një kërkese për koment.

Resorti i përshpejtuar

I vendosur përgjatë bregdetit të përshkuar nga dielli të Adriatikut, në qarkun e Vlorës, Laguna e Vjosë-Nartës është një nga peizazhet më të paprekura që kanë mbetur në Shqipëri. Së bashku me një manastir shekullor në fshatin Zvërnec, zona është një ekosistem delikat që shërben si strehë për breshkat e detit, pelikanin e rrallë dalmat dhe tufa flamingosh.

Qetësia e lagunës u ndërpre papritur në mëngjesin e 21 janarit, kur një kolonë automjetesh SUV kaloi nëpër fshatrat bregdetare, e shoqëruar nga policia.

Brenda njërit prej automjeteve luksoze ndodhej Ivanka Trump. Media si Balkan Investigative Reporting Network mbuluan vizitën e saj, gjatë së cilës ajo thuhet se ndezi qirinj në Manastirin e Shën Mërisë, fotografoi ligatinat dhe darkoi dy herë me Ramën.

Në një intervistë të mëvonshme, Ivanka Trump u shpreh me entuziazëm për “këtë gadishull të bukur me një lagunë në njërën anë, oqeanin në anën tjetër, plazhe të bukura me rërë të bardhë”.

Menjëherë pas vizitës së saj, qeveria shqiptare miratoi një leje zhvillimi për Zvërnec South Adriatic Development LLC, kompaninë që qëndron përpara projektit të resortit. Dokumentet e regjistrit tregtar zbulojnë një strukturë komplekse pronësie që fshihte personat që qëndronin pas kompanisë.

Me adresë në një kullë të lartë në kryeqytetin Tiranë, Zvërnec South Adriatic Development kishte të listuar një administrator të vetëm shqiptar kur u krijua nga një kompani private holandeze me përgjegjësi të kufizuar, e quajtur Universal Properties Projects B.V.

Universal Properties Projects u regjistrua në World Trade Center të Amsterdamit, në distriktin e biznesit të kryeqytetit holandez, vetëm katër ditë përpara se të themelohej Zvërnec South Adriatic Development. Kapitali themelues i Universal Properties Projects ishte për vetëm një euro.

Dokumentet korporative tregojnë se Universal Properties Projects zotërohej tërësisht nga një kompani tjetër holandeze, Blue Industries Investment Holding B.V. Dokumentet nuk deklarojnë pronarët e Blue Industries Investment, por tregojnë se drejtori i kompanisë ishte një firmë tjetër e quajtur Dutch Trust Management B.V.

Pronarët e Dutch Trust Management janë të paqartë, por dy drejtorët e firmës janë shtetas të Rusisë dhe Bullgarisë, të cilët janë gjithashtu partnerë në një firmë këshillimi financiar me bazë në Amsterdam.

Këto manovra korporative arritën kulmin me një tjetër transaksion më 7 maj.

Sipas një marrëveshjeje për blerjen e aksioneve, Universal Properties Projects shiti 100 për qind të pjesëmarrjes së saj në Zvërnec South Adriatic Development te Sazan Development Holding LLC, një entitet i regjistruar në Katar.

Pronarët përfitues përfundimtarë të kompanisë nga Katari u identifikuan në një deklaratë të regjistrit shqiptar të marsit 2026 si Mohamad Moataz Mhd Ruslan Al Khayat dhe Ramez Mhd Ruslan Al Khayyat. Vëllezërit janë biznesmenë nga Katari, të cilët janë lidhur publikisht me financimin e zhvillimit të resortit shqiptar.

Njëri nga drejtorët e Sazan Development Holding, Mahmoud Mutlak Subhi Abdel Khaliq, ishte gjithashtu i listuar si administrator i Albania Land Development, kompania që bleu tokë nga Shehu, i cili përmendet në hetimin për trafikim narkotikësh.

Një dokument nga regjistri zyrtar shqiptar i pronarëve përfitues tregon se Albania Land Development zotërohet nga Sazan Land Holding dhe se vëllezërit Al Khayyat kontrollojnë kompaninë.

Flamingot dhe pishinat

Instalacion me flamingo gjatë protestës në Tiranë

Rama e ka mbrojtur fuqishëm resortin e planifikuar në Parlamentin shqiptar, duke argumentuar se investitorët nga Katari vijnë nga një kompani me reputacion global. Ai ka theksuar gjithashtu se fondet e tyre të investimit i nënshtrohen mbikëqyrjes kundër pastrimit të parave nga autoritetet shqiptare dhe partnerët ndërkombëtarë.

Zyra e Ramës nuk iu përgjigj pyetjeve të dërguara me email, por ai i tha së fundmi Reuters-it se projekti do të ecë përpara, duke e quajtur investimin e vlerësuar prej 4 miliardë eurosh një “bekim për vendin”.

Rama gjithashtu ka hedhur poshtë publikisht shqetësimet mjedisore, duke deklaruar se lejet e lëshuara deri tani kufizohen në rrugë të përkohshme aksesi dhe aktivitete kërkimore, ndërsa studimet mjedisore janë ende në zhvillim.

Megjithatë, ajo që filloi si një kundërshtim lokal ndaj një zhvillimi të planifikuar në një enklavë bregdetare të mbrojtur është përhapur me shpejtësi në një përballje mbarëkombëtare mbi korrupsionin. Dy hetimet e SPAK-ut vetëm sa i kanë shtuar polemikat.

Tashmë, protestuesit kanë marshuar me pankarta që kërkojnë dorëheqjen e Edit. Të tjerë mbajnë mesazhe si: “Atdheu nuk është për shitje.” Një tjetër pankartë është edhe më e drejtpërdrejtë: “Ju jeni hajdutë.”

Të quajtur “Revolucioni i Flamingove”, protestuesit kanë mbushur bulevardet e gjera të Tiranës, me shumë prej tyre që mbajnë figura rozë të zogjve ikonë për të simbolizuar kërcënimin që projekti i resortit mund të paraqesë për Lagunën e Vjosë-Nartës./Shteg.al

Mobilizimi qytetar po vazhdon çdo ditë në Tiranë, ndërsa paralelisht janë shtuar edhe reagimet nga figura politike evropiane lidhur me situatën në Shqipëri.

Një nga zërat që ka shprehur mbështetje publike është eurodeputetja gjermane Jutta Paulus. Ajo ka bërë të ditur përmes një postimi në rrjetet sociale se planifikon të marrë pjesë në protestën e 28 qershorit në Tiranë.

Deklarata e saj vjen në një moment kur në kryeqytet pritet të zhvillohen aktivitete dhe takime të rëndësishme, ndërsa organizatorët e protestës kanë paralajmëruar vijimin e tubimeve deri në realizimin e kërkesave të tyre politike.bw

Albania has witnessed nightly demonstrations against the development of a luxury resort on the unspoilt Sezan Island by – amongst others – Donald Trump’s daughter Ivanka and son-in law Jared Kushner.

Protestors have gathering nightly in the capital Tirana to the oppose the plan, which threatens to disrupt a key habitat for migratory birds, endangered species such as Mediterranean monk seals, sea turtles and, yes, flamingos.

Adrian Goldberg analyses the protests with Gezim Alpion, a sociologist from Birmingham University and Scott Lucas – professor of US and international politics at the Clinton Institute, University College, Dublin

Produced by Adrian Goldberg and Harvey White in Birmingham, UK