VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Intervista – Gjonaj: Shqiptarët duhet të rikthejnë vëmendjen tek lobizmi

By | April 14, 2019

Komentet

Intervistë – Hooper: Marrëveshja Kosovë-Serbi ekziston, çështja është zbatimi

Në një intervistë për Zërin e Amerikës, ish-zyrtari i Departamentit të Shtetit dhe analisti James Hooper, tha se një marrëveshje Kosovë-Serbi ekziston, por vështirësia është te zbatimi i saj. Zoti Hooper, i cili ka përvojë në negociatat diplomatike dhe në çështjet e Ballkanit, i tha kolegut tonë Ilir Ikonomi se nuk mund të arrihet një marrëveshje gjithpërfshirëse mes Kosovës dhe Serbisë pa shkëmbime territoriale.

Zëri i Amerikës: Zoti Hooper, Kosova është nën presion për të rifilluar bisedimet me Serbinë, megjithëse nuk e ka formuar ende qeverinë e re. Ndërkohë Serbia pritet të mbajë zgjedhje në prill të vitit të ardhshëm. Sa e mundur është të rifillojnë bisedimet në rrethana të tilla?

James Hooper: Unë kisha menduar se ka qenë rënë dakord të rinisnin bisedimet për të rifilluar dialogun. Nëse me pyetjen nënkuptoni sa e mundur është të arrihet një marrëveshje në këto bisedime, duke pasur parasysh rezultatin e zgjedhjeve në Kosovë dhe duke pasur parasysh zgjedhjet e ardhshme që do të mbahen në Serbi, unë mendoj se me të vërtetë ka shumë gjasa që ata të arrijnë një marrëveshje. Madje besoj se praktikisht ata tashmë e kanë një marrëveshje.

Zëri i Amerikës: Por ne nuk dimë asnjë detaj…

James Hooper: Unë në fakt mendoj se shumë nga detajet dolën, disa prej tyre edhe të pasakta. Dhe kosovarët kurrë nuk patën shansin të votojnë për këtë marrëveshje, të vendosnin për këtë marrëveshje. Nuk ka pse të përsërisim gjithë historinë e asaj që ndodhi. Por unë mendoj se presidenti Thaçi kishte rënë dakord që dialogu të rifillonte pa kushte. Dhe unë mendoj se ishte një veprim shumë i arsyeshëm për të ecur përpara, që të kemi një marrëveshje gjithëpërfshirëse, sepse nëse nuk lëvizin drejt një marrëveshjeje gjithëpërfshirëse, ekziston rreziku që dritarja e mundësisë të mbyllet dhe, nëse kjo ndodh, nuk do të ketë një marrëveshje gjithëpërfshirëse për një kohë të pacaktuar.

Zëri i Amerikës: Pse do të mbyllej dritarja e mundësisë?

James Hooper: Sepse duhet të kesh dy partnerë që të funksionojë. Duhet të kesh partnerë në Kosovë të cilët të jenë të gatshëm të negociojnë një marrëveshje të tillë dhe të cilët të kuptojnë premisën e kësaj marrëveshjeje, të kuptojnë se çfarë është e arsyeshme të presin nga Serbia dhe ato që nuk mund të marrin prej saj. Dhe duhet të kesh dikë në Serbi i cili është i gatshëm ta bëjë këtë me Kosovën. Besoj se është më e lehtë të gjesh një partner të tillë në Kosovë sesa në Serbi. Por të dyja palët duhet të bien dakord për këtë “valle”. Përndryshe nuk ka marrëveshje. Dhe është e thjeshtë kur sheh nga jashtë, kur nuk je në pushtet, kur nuk je duke negociuar, të thuash “nuk i pranoj kushtet”, “duhet të ketë kushte më të favorshme.” Të gjithë ata që nuk janë në pushtet dëshirojnë gjithmonë kushte më të mira. Dhe ata gjithmonë mendojnë se mund të sigurojnë kushte më të favorshme. Kur marrin detyrën, ata zbulojnë se nuk mund të sigurojnë kushte më të mira. Dhe kjo do të jetë vështirësia për Kosovën dhe mendoj në veçanti për zotin Kurti, sepse ai shihet si dikush që ka marrë një pozicion të linjës së ashpër. Ai do të zbulojë se në fakt ka tashmë një marrëveshje dhe se nuk do të jetë në gjendje t’i ndryshojë këto kushte. Nuk bëhet fjalë thjesht të kërkohet që Serbia të japë më shumë. Kjo do të ishte më e thjeshta. Në fakt serbët mund të thonë që kosovarët duhet të japin më shumë. Kjo ndodh gjithmonë në negociata.

Zëri i Amerikës: Do të mbetet një mister nëse ka pasur një marrëveshje apo jo, meqenëse detajet nuk janë thënë zyrtarisht. Por cili mendoni se do të jetë roli i Shteteve të Bashkuara në bisedime tani që ata kanë dy të dërguar të posaçëm: një për Ballkanin dhe një direkt për bisedimet, ambasadorin Grenell. A do të jenë ata në gjendje ta shpejtojnë procesin?

James Hooper: Unë mendoj se si ndihmës sekretari i Shtetit (Philip) Reeker, ashtu edhe (Matthew) Palmer që është i dërguari i posaçëm për Ballkanin, për bisedimet Serbi-Kosovë, janë shumë të efektshëm në punën e tyre, janë shumë profesionistë, kanë ndërmjetësuar negociata në të kaluarën. Kam shumë besim tek ata.

Zëri i Amerikës: Personi tjetër është ambasadori Grenell.

James Hooper: Ambasadori Grenell shton një element. Nuk jam i sigurt. Ai mund të jetë shumë efektiv. Unë nuk e kam takuar ndonjëherë, nuk e njoh, di vetëm që është ambasador në Gjermani. Por të kesh një ambasador amerikan në një vend evropian, të cilit i jepet edhe një rol i veçantë në çështjen e Serbisë dhe Kosovës, kjo krijon dyshimin se këtu ka interesa politike, jo vetëm interesa të politikës së jashtme apo të sigurisë kombëtare, por edhe të tjera.

Zëri i Amerikës: Të brendshme e keni fjalën?

James Hooper: Po, ngjall dyshime për një gjë të tillë. Nuk është se ka ndonjë pikëpyetje nëse Serbia ose Kosova ishin të përfshira në zgjedhjet amerikane, në përpjekje për t’i sabotuar ose ndikimin në rezultatin e tyre. Në këtë rast thjesht më duket se është e panevojshme. Shpresoj që arsyeja të ketë qenë sepse Uashingtoni dëshironte të rriste shanset që Gjermania të jetë më akomoduese, më elastike dhe më mbështetëse për një marrëveshje midis Kosovës dhe Serbisë, sepse herën e fundit ata e hodhën poshtë marrëveshjen gjithëpërfshirëse.

Zëri i Amerikës: Sipas mendimit tuaj, ç’formë do të ketë një kompromis, një marrëveshje gjithëpërfshirëse me Albin Kurtin në pushtet dhe a ekziston ende ideja e shkëmbimit të territorit?

James Hooper: Nuk mund të ketë marrëveshje gjithëpërfshirëse pa një element territorial. Nuk e di se cila do të jetë pikëpamja e Albin Kurtit. Pikëpamja si një udhëheqës i një partie opozitare është diçka tjetër, e kuptoj pikëpamjen e tij në atë rol. Cili do të jetë këndvështrimi i tij në postin e kryeministrit, këtë nuk e di dhe nuk dua të spekuloj. Por mendoj se ai do të gjendet përballë realitetit dhe për të mund të jetë një realitet i vështirë për t’u pranuar. Realiteti është se marrëveshja tashmë është negociuar. Marrëveshja ekziston. Në thelb është rënë dakord…

Zëri i Amerikës: Për shkëmbim territoresh?

James Hooper: Përfshirë një shkëmbim territoresh por jo vetëm shkëmbim territoresh por duke përfshirë edhe anëtarësimin në OKB. Realiteti është se kjo nuk do të ndryshojë dhe nuk e di se si Albin Kurti do të reagojë për një gjë të tillë si kryeministër. E përsëris se nuk mund të ketë një marrëveshje gjithëpërfshirëse ndërmjet Kosovës dhe Serbisë pa një element territorial.

Zëri i Amerikës: Atëherë përse Shtetet e Bashkuara nuk po bëjnë presion për këtë, zoti Palmer nuk a ka përmendur. Ai ka thënë u takon palëve…

James Hooper: Kjo është ajo që po thonë tani dhe ajo në fakt është zgjidhur mes palëve, mes zotit Vuçiç dhe zotit Thaçi. Mund të ketë disa gjëra të vogla për t’u zgjidhur por në thelb është rënë dakord për këtë marrëveshje. Njerëzit që nuk kanë përvojë me negociata nuk kuptojnë diçka: kritikët e marrëveshjes në Kosovë dhe kritikët e marrëveshjes në Serbi, mbajtën të njëjtin qëndrim: Duhet të përfitojmë më shumë. Nuk mund të ketë ndryshim territori. Kufijtë janë të përcaktuar. Nëse të marrësh më shumë, është baza mbi të cilën hyn në negociata, kjo nuk të çon në një marrëveshje. Por, nuk mund të sigurosh zbatimin kur kërkon më shumë për vete. Dhe është e njëjta gjë me Serbinë. Ata duhet të garantohen që Kosova të marrë mjaftueshëm që kjo marrëveshje të pranohet në Kosovë.

Zëri i Amerikës: Po, por ndjenja popullore është mjaft e fortë kundër një marrëveshjeje që përfshin shkëmbimin e territoreve.

James Hooper: Dhe ky është një problem i mirëfilltë. Dhe kjo ndoshta është kjo një nga arsyet që amerikanët nuk kanë thënë shumë sepse janë duke pritur për fazën e zbatimit. Ajo që duhet të shohim në Kosovë dhe mendoj se është jashtëzakonisht e rëndësishme dhe ishte një problem i madh në të kaluarën, është se marrëveshja nuk u bë publike kurrë plotësisht dhe njerëzit kurrë nuk patën asnjë shans ta votojnë atë. Qeveria nuk pati me të vërtetë një shans ta mbronte atë. Kështu që gjithnjë është e lehtë të sulmosh një marrëveshje të panjohur, kushtet e së cilës nuk i njeh.

Bisedë me përkthyesin e “Lahutës së Malcis” në frëngjisht z. Abidin Krasniqi – Nga Keze Kozeta Zylo

 

Lahuta e Malcis e At Gjergj Fishtës më mahniti… Megjithëse nëna ime është frënge, babai im u mësoi gjuhë shqipe fëmijëve të tij. Kështu që, si adoleshent, unë flisja më mirë shqip se frëngjisht!

  1. Abidin Krasniqi dhe pse i lindur dhe rritur në Paris e flet shqipen rrjedhshëm dhe është një histori suksesi. Përkthimi në frëngjisht i veprës Kombëtare “Lahuta e Malcís” shkruar nga Poeti i Kombit Padre Gjergj Fishta ka qenë domosdoshmëri per t’i njohur kryeveprat e letërsisë sonë dhe në botë.

Ju jeni lindur dhe rritur ne Paris si e keni mesuar kaq bukur gjuhën shqipe ? 

Unë mbaj gjuhën shqipe prej babait tim. Jam djali i Sefo Bejta Krasniqit, ai ishte aktor dhe regjisor në Kosovë. Pas disa vjet studime në Zagreb, babai luajti dhe vuri në skenë disa shfaqje teatrore, por pati probleme me autoritetet jugosllave. Ai u detyrua të largohej nga Kosova në 1979. Në Perëndim ai nuk e kishte njohjen e pritshme, kështu që ai punoi si reklamues, piktor dhe të tjera. Megjithëse nëna ime është frënge, babai im u mësoi gjuhë shqipe fëmijëve të tij. Kështu që, si adoleshent, unë flisja më mirë shqip se frëngjisht !

Cila është jeta dhe familja juaj në Paris?

Jeta jonë nuk ishte e lehtë, si materiale ashtu edhe njerëzore. Një pjesë të fëmijërisë e kalova në jug të Francës, më pas familja ime shkoi në Paris, sepse me ardhjen e kompjuterave dhe teknologjive të reja, babai im nuk mund të gjente më punë në reklama. Në Paris, babai im pikturonte, nëna ime i shiste veprat e tij, shpesh me vështirësi. Që nga ajo kohë, unë ndoqa studime të palidhura me gjuhën ose me letërsinë shqipe. Kam udhëtuar shumë, pastaj kam studiuar sociologjinë në Universitetin Paris VIII deri në nivelin Master. Kam punuar në administatën e të njëjtit universitet deri në vitin 2016. Edhe sot e kësaj dite kam pak kontakte me diasporën shqiptare në Francë.

E vizitoni shpesh Kosovën?

Im atë nuk kishte, de fakto, të drejtën të kthehej në Kosovë sepse ai ishte refugjat, dhe nuk e di pse ishte njohur si ‘apatrid’, d-m-th pa shtetësi. Pas luftës së viteve 1998-1999, ne mund të ishim kthyer, të paktën për të vizituar Kosovën. Por në atë kohë, ishte babai im që nuk donte të kthehej më… Pastaj prindërit e mi u ndanë. Kam udhëtuar shumë nëpër botë, por më është dashur të largohem nga Shqiptarët. Psikologjikisht, si shumë fëmijë të emigrantëve, unë vuaja nga mungesa e pikave të orientimit. Vetë identiteti im ishte i pasigurt, isha francez dhe shqiptar, por edhe as francez, as shqiptar. Shkova për herë të par në Kosovë në të njëjtën kohë kur fillova përkthimin e Lahutës së Malcís, në fillim të vitit 2017. Atë kohë i kisha kaluar 30 vjet, ndihesha më e sigurt. E dija kush isha tani.

Kur dëgjuat për herë të parë për Poetin e Kombit At Gjergj Fishtën?

Babai im kishte shumë libra. Ai ishte i interesuar për shqiptarët, por edhe për historinë, fetë, mitologjinë, zakonet dhe traditat e shumë popujve të tjerë. Në mes të gjithë këtyre librave, unë e kisha vërejtur herët Lahutën. Kur e lexova për herë të parë, isha 14 vjeç. Megjithëse nuk e kuptojsha atëherë, siç e kuptoj sot, epika e Gjergj Fishtës më mahniti. Bota heroike e maleve shqiptare më bëri të ëndërroja. Por kam qenë i vetëdijshëm që kjo botë nuk ekziston më, kështu që kam kërkuar prej vitesh popuj që jetojnë në mënyre tradicionale (në Afganistan, Iran, Azinë Qendrore, Himalaje, Indi, Bolivi ose Peru…). Kam udhëtuar në kërkim të shoqërive që kishin ruajtur zakonet dhe traditat e tyre, besimet dhe këngët e tyre.

Çfarë ju frymëzoi më shumë dhe cilat janë mbresat tuaja kur lexuat per jetën dhe veprën e At Gjergj Fishtës?

Për mua Lahuta është po aq një kryevepër letrare sa një dokument historik mbi ngjarjet që çuan në krijimin e shtetit të Shqipërisë dhe në njohjen ndërkombëtare të tij. Ishte thelbësore për mua që lexuesit frëngjisht të njohin këtë kryevepër dhe këtë dokument. Prandaj është një përkthim që mund të përshkruhet si patriotik. Por ka edhe më shumë: Kam studiuar sociologjinë dhe antropologjinë dhe për mua ishte e rëndësishme që në Francë, ne ta njohim këto aspekte pak të njohura të kulturës sonë : legjendat, traditat, krijesat mitologjike, vlerat. Mjeshtëria absolute e gjuhës shqipe nga Gjergj Fishta, bukuria e tetërrokshit të tij, ngjashmëria e Lahutës me eposin e kreshnikëve që unë njoh mirë janë arsye që më kanë bindur së ky përkthim është i domosdoshëm. Më në fund, motivimi kryesor për këtë punë ka qenë universaliteti i Fishtës. Edhe pse ai ka qënë klerik katolik, poezia e tij u drejtohet muslimanëve dhe ortodoksëve, të gjith atyre që kan të përbashkët gjuhën shqipe. Në një botë që kërcënohet gjithnjë e më shumë nga përçarjet fetare, mesazhi i Fishtës duhet të dëgjohet, në Shqipëri, Kosovë, por edhe në Francë.

Cilat ishin vështiresitë gjatë procesit te përkthimit, çfare shembujsh keni ndjekur?

E fillova këtë përkthim duke i thënë vetes se nëse do të arrij të përktheja një këngë do të ishte tashmë shumë. Pas disa javësh, kisha përkthyer disa!  Unë më pas e thellova punën, bleva disa fjalorë shqip (Kolgjini, Bashkimi, Gazulli, Elezi, FGJSSH…). Përveç kësaj, përkthimi i Robert Elsie-t më ndihmoi shumë. Natyrisht, nuk e kopjova, por më lejoi të bëj krahasime, për të parë se çfarë mund të kuptonte një shkencëtar si Elsie për këtë dhe atë fjalë, për këtë dhe atë varg.

Gjatë përkthimit a keni bërë bisedë imagjinare me At Gjergj Fishtën?

Siç thashë, nuk jam shkrimtar apo kritik letrar. Unë nuk kam aq shumë imagjinatë. Sidoqoftë, nuk kam ndalur të imagjinoj personazhin e Fishtës. Në çfarë kushtesh ai shkroi? Si e konceptoi ai besimin e tij katolik? Si e pa ai të ardhmen politike të popullit shqiptar? Si mendoi ai për pajtimin e traditës dhe modernitetit? Etj.

Me cilën shtëpi botuese në Francë keni marrëveshje?

Pata probleme për të gjetur një botues. Jo për shkak të cilësisë së punës së Fishtës, apo edhe për shkak të cilësisë së përkthimit tim. Jo. Por për shkak të gjendjes së tregut të librit në Francë. Çdo vit botohën mijëra tituj. Autorët e njohur shesin shumë, por shumica shesin më pak se 500 kopje. Shtëpitë botuese e kanë në mend këte gjendje përpara se të gjykojnë cilësitë letrare të një vepre. Unë botova përkthimin e Lahutës te L’Harmattan, një shtëpi që ekonomikisht më ofron kushte mjaft të dobëta, por njihet në Francë dhe ka një rrjet të mirë të librarive partnere.

Cilat janë disa nga opinionët intelektuale ne France për përkthimin tuaj te veprës së Gjergj Fishtës ?

Historianët dhe sociologët që njoh personalisht dhe që kanë lexuar librin më kanë uruar për punën që kanë bërë. Si specialistë, ata sidomos vunë re dhe vlerësuan shpjegimet e mia për tekstin e Lahutës (më shumë se 700 fusnota, një hyrje të gjatë, një indeks…). Për momentin, kam më pak reagime për cilësitë letrare të Lahuta. Libri po shitet mjaft mirë.

A mendoni se At Gjergj Fishta një dite do të studjohët në shkollat franceze ?

Unë mendoj se nuk e kuptoni sa pak lexohet dhe studiohet letërsia e huaj në Francë në ditët e sotit. Dhe për pak lexuesit e interesuar, oferta është shumë e gjerë. Çdo vit, qindra autorë anglisht, dhjetëra rusë, japonez, gjermanë, spanjollë, brazilianë ose italianë përkthehen në Francë. Edhe Ismail Kadare, shkrimtari shqiptar prej s’largu më i famshëm këtu, është relativisht i panjohur. Qëllimi im me këtë përkthim të Gjergj Fishta është të prek pak francezët kuriozë që janë të interesuar për zhanrin e poezisë epike, apo ata që duan të njohin më mirë popujt e Ballkanit dhe kulturën e tyre. Nëse arrij ta interesoj këtë pjesë të publikut, nëse arrij të siguroj që në media të flasim pak për shqiptarët, atëherë qëllimi im është arritur !

Cilat janë projektët tuaja ?

Unë mbaj në zemrën time një projekt që është shumë i dashur për mua : editimi (zgjedhja, krahasimi dhe pajisja me shpjegime), përkthimi frengjisht dhe botimi i një antologjie të këngëve epike shqiptare (kryesisht ciklin e Mujit dhe Halilit, por jo vetëm atë). Ky është një projekt kolosal që nuk jam i sigurt se do ta kapërcej. Ambicia ime është të botoj një antologji me dy ose tre vëllime. Dua t’i ofroj lexuesit (në fakt, akademikut, studiuesit dhe publikut të informuar) një sintezë të eposit tonë popullor.

Bisedoi Keze Kozeta Zylo

Autorja është shkrimtare, publiciste, mësuese dhe bashkëthemeluese e Shkollave Shqipe në New York “Alba Life” Ambasador i Kombit

12 Nëntor, 2019

New York

Intervista – Shipoli: Ballkani të jetë i kujdesshëm me Turqinë (video)

Analisti i çështjeve të Ballkanit në Uashington, Erdoan Shipoli, thotë se Turqia është një aktore e rëndësishme në Ballkanin perëndimor, por këto vende duhet të kenë kujdes nga sistemet paralele që ajo përpiqet të krijojë atje. Në një intervistë me kolegun Ilir Ikonomi, zoti Shipoli flet edhe për vizitën e Presidentit turk Rexhep Taip Erdogan në Shtetet e Bashkuara dhe çështje të tjera.

Zëri i Amerikës: Është e qartë se në marrëdhëniet Amerikë-Turqi janë shfaqur tashmë probleme të shumta, që nga ato ushtarake e deri tek të drejtat e njeriut. A prisni që vizita e Presidentit Erdogan në Uashington t’i përmirësojë marrëdhëniet?

Erdoan Shipoli: Vizita e Presidentit turk në Uashington ka ardhur në një kohë shumë të veçantë në lidhjet mes Turqisë dhe Amerikës. Sot në Kongres janë duke diskutuar për sanksione ose për një deklaratë kundër Turqisë dhe operacionit turk në Siri. Por gjithashtu dihet që Turqia me strategjitë e fundit, përmirësimin e lidhjeve me Rusinë ose edhe të gjitha problemet me Bashkimin Europian, këto kanë qenë të dëmshme në lidhjet mes Turqisë dhe Amerikës. Kështu që, unë nuk pres shumë nga kjo vizitë. Kjo vizitë është si një karrotë që Presidenti amerikan i ka dhënë Presidentit turk për përmirësimin e lidhjeve, sepse këtë vizitë vetëm Erdogani do të mund ta përdorë dhe ta shesë në Turqi si një rezultat që “unë shkoj në Amerikë, kam lidhje të mira me Presidentin amerikan edhe pse Kongresi po më nxjerr probleme”.

Zëri i Amerikës: Nga një pikëpamje gjeostrategjike, si i shpjegoni hapat e Turqisë për t’u afruar me Rusinë dhe për të krijuar të çara në marrëdhëniet me NATO-n?

Erdoan Shipoli: NATO-ja sipas meje është aleanca më e rëndësishme në Turqi, në të gjithë historinë e Turqisë. Por, ne duhet edhe ta dimë që Turqia si shtet, strategjia shtetërore e sigurisë, e regjimit turk të Presidentit Erdogan, ndonjëherë nuk janë të njëjta. Domethënë, Erdogani ka menduar që mund të luajë lojë të dyfishtë edhe me Rusinë, edhe me NATO-n ose Amerikën, dhe është munduar t’i përdorë të dyja kundër njëra-tjetrës. Dhe për këtë, regjimi i Erdoganit është afruar aq shumë me Rusinë sa e ka të pamundur tani të shkëputet prej saj. Kjo do të sjellë më shumë përçarje në NATO. Është e rëndësishme që edhe shtetet aleate të NATO-s, edhe Bashkimi Evropian, por edhe Amerika në bisedimet bilaterale t’i tregojnë Turqisë se deri kur ata munden të presin, ose deri kur mundet që Turqia të vazhdojë me këtë politikë.

Zëri i Amerikës: Ka vite që zoti Erdogan përpiqet të rrisë ndikimin e Turqisë në Ballkan. Sa sukses ka patur ai në Kosovë, Shqipëri, Maqedoninë e Veriut dhe Bosnje dhe çfarë natyre ka ndikimi që ai përpiqet të arrijë?

Erdoan Shipoli: Turqia është aktor shumë i rëndësishëm në Ballkan, edhe historikisht, edhe tani. Dmth është ndër vendet më të mëdha, me ekonominë më të madhe në rajon. Por, Turqinë e bën më të rëndësishëm aleanca me NATO-n, rrugëtimi i saj në Bashkimin Evropian, lidhjet e Turqisë me Shtetet e Bashkuara. Sa kohë që Turqia t’i vazhdojë këto lidhje ose ta ketë politikën e zhvillimit të marrëdhënieve drejt Bashkimit Evropian, atëherë ajo është shumë më e rëndësishme për Ballkanin. Por, nëse në një rrugë të përbashkët drejt Bashkimit Evropian, edhe pse BE-ja jo gjithmonë e pranon që ne të Ballkanit e kemi vendin aty, nëse dikush prej atyre partnerëve që ecin bashkë, e kthen destinacionin nga Rusia, nga Lindja e Mesme, ose nga Euroazia, atëherë ky partner jo vetëm që nuk është më partner i yni, por është edhe partner i rrezikshëm. Dmth, Turqia në Ballkan e ka rritur ndikimin. Ka pasur gjithmonë ndikim, por sidomos në Ballkan ne duhet t’i ndajmë shtetin e Turqisë, si Turqi, dhe regjimin. Të gjitha shtetet në Ballkan, sidomos Kosova, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Bosnja-Hercegovina duhet të kenë marrëdhënie të mira me Turqinë, por duhet të kemi gjithashtu kujdes me sistemet paralele që nuk kanë lidhje me punën e Turqisë që regjimi i Erdoganit i sjell me mënyra të ndryshme, përmes ekonomisë, energjisë, partive politike, organizatave të ndryshme që ata financojnë etj.

Zëri i Amerikës: Fakti që Bashkimi Evropian po tregon një humbje të entuziazmit për të shpejtuar integrimin e Ballkanit Perëndimor, a është ky një shans për zotin Erdogan që të shtojë përpjekjet drejt këtyre vendeve?

Erdoan Shipoli: Për fat të keq po. Por jo vetëm për Presidentin Erdogan, por edhe një shans për Rusinë, ose për vende të tjera. Sidoqë të jetë, ne si popuj, sidomos shqiptarët në Ballkan, nuk duhet të heqim dorë nga integrimet evropiane, euro-atlantike, sepse nuk kemi opsione më të mira dhe nuk ka opsione të ndryshme. Kur vjen puna e Turqisë, po, ata e përdorin këtë, e përdorin edhe rritjen e islamofobisë në Evropë. I përdorin edhe të gjitha problemet e brendshme që ka Evropa, ose problemet që ne kemi për shkak të ngecjeve në integrimet evropiane, ose p.sh. siç shihet në Kosovë për liberalizimin e vizave. Një kosovar, për shembull, e ka shumë më të lehtë të shkojë në Turqi se sa në Greqi, në Itali, apo gjetiu në Evropë.

Zëri i Amerikës: Në rastin e Shqipërisë dhe Kosovës, çfarë prirjesh shihni ju, sa të gatshme kanë qenë ato për të lejuar një ndikim më të madh të Turqisë në vendet e tyre?

Erdoan Shipoli: Nëse analizojmë se si punon regjimi në Turqi, atëherë shohim që ata së pari hyjnë në një vend me mjete ekonomike. Pastaj, ata dëshirojnë të marrin disa sektorë që janë të rëndësishëm në ato shtete, p.sh. sektorin e energjisë, telefoninë, bankat, por pastaj hyjnë në arsim, ose në punët fetare. Unë sidomos i shoh shumë të rrezikshme prirjet e regjimit turk që në Kosovë dhe në Shqipëri të influencojnë sistemin arsimor dhe sistemin fetar.

Zëri i Amerikës: Po këto vende, qeveritë e këtyre vendeve, sa të gatshme kanë qenë për t’i lejuar prirjet e Turqisë?

Erdoan Shipoli: Unë mendoj se kanë lejuar pak më shumë se ç’iu duhet. Dhe do të ketë shumë më tepër presion, që të lejojnë më shumë. Vetëm duhet me qenë shumë të kujdesshëm. Së fundi, siç e shohim në Maqedoninë e Veriut, ose në Bosnjë-Hercegovinë, regjimi në Turqi financon parti politike. Në Kosovë dhe në Shqipëri, qeveritë ende nuk kanë lejuar diçka të tillë. Megjithatë, ky do të jetë qëllimi i tyre i ardhshëm.

Zëri i Amerikës: Zyrtarët e SHBA kanë thënë se e mirëpresin rolin e Turqisë në Ballkanin Perëndimor, nëse ai është një rol konstruktiv. Turqia ka investuar në infrastrukturën e disa prej këtyre vendeve dhe ka ndërtuar apo rindërtuar disa xhami. Sa konstruktiv mendoni se ka qenë ky rol?

Erdoan Shipoli: Unë mendoj që roli i Turqisë deri tani, historikisht, ka qenë shumë i mirë, shumë konstruktiv. Unë kam qenë ndër avokatët e tyre që mendoj se Ballkani Perëndimor duhet të ketë lidhje më të mira me Turqinë. Por ne atëherë flisnim për një Turqi që ka destinacion Bashkimin Evropian, integrimin në BE, dhe që është aleate e çmueshme e Shteteve të Bashkuara.

Zëri i Amerikës: Ndërsa tani gjërat kanë ndryshuar…

Erdoan Shipoli: Ndërsa tani gjërat kanë ndryshuar totalisht. P.sh. çështja e financimit të xhamive. Njerëzit në Shqipëri dhe në Kosovë që janë fetarë, janë fetarë. Shumica nuk janë praktikantë. Nëse ka nevojë të bëhet një xhami, të bëhet. Nuk ka problem. Derisa ato të jenë nën kontrollin e mekanizmave në shtetet përkatëse. Por, siç e shohim në Gjermani, në Hollandë, në Danimarkë, këto shtete kanë hapur hetime kundër imamëve që janë dërguar nga Turqia, sepse ata kanë bërë punë inteligjence, dmth kanë mbledhur të dhëna për njerëzit që janë kundërshtarë, ose kritikë, të regjimit në Turqi. Nëse këto gjëra do të ndodhin në Kosovë dhe në Shqipëri, atëherë do të ketë një efekt negativ, jo vetëm për kritikët e Erdoganit, siç ka ndodhur në Kosovë, por edhe për të gjithë shtetin e Kosovës ose Shqipërisë. Për ne si shtete që duam të integrohemi në Bashkimin Evropian, që ndihemi mirë se kemi mbrojtur të drejtat e njeriut, kemi luftuar për të drejtat e njeriut, atëherë operacione si ato që kanë ndodhur në Kosovë, ose operacione inteligjence që imamët turq kanë kryer në Gjermani, Hollandë, apo Danimarkë do të jenë shumë negative për neve.

Zëri i Amerikës: Disa nga udhëheqësit e Ballkanit Perëndimor kanë mbajtur marrëdhënie speciale me Presidentin Erdogan, mes tyre është kryeministri i Shqipërisë Edi Rama. A shihni një përpjekje të zotit Erdogan për t’i kthyer këta udhëheqës në njerëz të bindur që u shërbejnë interesave të tij në këto vende?

Erdoan Shipoli: Nëse analizojmë historinë e Erdoganit, ai ka patur marrëdhënie personale me njerëz të ndryshëm, që sot i quan terroristë apo njerëz kundër Turqisë. Pra, ai përpiqet të krijojë relata shumë personale dhe të mira me ata që ai mendon se mund t’i përdorë, apo që mund të jenë në interes të tij. Por kjo do të ishte diçka shumë negative për Shqipërinë, jo vetëm për zotin Edi Rama por edhe për presidentët e shteteve të tjera, si Presidenti Thaçi, Izetbegoviçin në Bosnje, të cilët kanë marrëdhënie personale. Unë do të dëshiroja që këto të ishin marrëdhënie shtetërore, sepse dy shtete duhet të bashkëpunojnë. Por kur vjen puna te marrëdhëniet personale, aty nisin konsipiracionet që nesër mund të jenë problematike për shtetin dhe për popullin që ata qeverisin.

Zëri i Amerikës: Një rast mjaft i debatuar ka qenë memoriali turk i ngritur në Tiranë për grushtin e shtetit në Turqi, që habiti mjaft njerëz për nga fshehtësia me të cilën u bë. Ju si e shihni?

Erdoan Shipoli: Unë nuk habitem nga fshehtësia, sepse Turqia aktualisht bën veprime të tilla të fshehta kudo në botë. Unë habitem se si është lejuar diçka e tillë. Deri më sot, askush nuk mund të thotë se kush e bëri grushtshtetin në Turqi. Ka konspiracione dhe hetime të ndryshme. Nëse nesër del se ka qenë një grushtshtet për show, atëherë çfarë duhet të bëjmë? Ç’duhet të bëjmë me memorialin? A duhet ta heqim atë? Ky memorial nuk ka të bëjë fare me njerëzit që humbën jetën. Ai është një memorial politik, që Erdogani e përdor për konsum vendor. Edhe në rastin e rrëmbimit të gulenistëve në Kosovë, kjo u përdor për konsum të brendshëm. Për shembull, zëdhënësit e presidencës së Turqisë apo njerëzit e Erdoganit, dalin çdo ditë nëpër televizione ku thonë: Ne jemi shtet i fortë sepse më shumë se 100 kritikë të regjimit me operacion të paparë i kemi sjellë në Turqi nga vende të ndryshme.

Zëri i Amerikës: Një pjesë e komunitetit mysliman në Shqipëri dhe Kosovë e shohin Presidentin Erdogan si mbrojtës të myslimanëve. A është ky një rol që vetë zoti Erdogan përpiqet ta promovojë? A është kjo një politikë e tij?

Erdoan Shipoli: Është shumë interesante. Erdogani promovon çdo gjë që është në interesin e tij. Nëse e shikon me interes që të promovojë veten si udhëheqës i myslimanëve, ai e bën këtë edhe këtu në Amerikë me organizata të ndryshme islamike. Nëse e sheh me interes ta promovojë veten si demokrat, siç bëri në 10 vitet e para të qeverisjes së tij, ai e bën edhe këtë. Erdogani është islamist dhe e sheh veten si njeriu i vetëm i drejtë kur vjen puna te marrëdhëniet me Islamin. Ai nuk e ka problem të jetë udhëheqës i myslimanëve, por i myslimanëve që e mbështesin atë. Sepse edhe kurdët që po vriten në Siri janë myslimanë, Guleni gjithashtu është mysliman.

Intervista – Thaçi: Dialogu të vazhdojë pa kushtëzime

Amra Zejneli-Loxha

Dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë duhet të vazhdojë pa kushtëzime, ka deklaruar në një bisedë telefonike për Radion Evropa e Lirë, presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, i cili zhvilloi të martën në Paris një takim të përbashkët me presidentin francez, Emmanuel Macron dhe atë të Serbisë, Aleksandar Vuçiq. Thaçi tha po ashtu se edhe pas formimit të qeverisë së re të Kosovës, pala kosovare duhet të qëndrojë unike në vazhdimin e dialogut me Serbinë. Ai tha se pret që marrëveshja midis Kosovës dhe Serbisë mund të arrihet brenda muajve.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Thaçi, sapo u njoftuam se ju keni zhvilluar një takim me presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq dhe atë francez Emannuel Macron. Mund të na tregoni për çka është biseduar dhe sa ka zgjatur ky takim?

Hashim Thaçi: Në kuadër të organizimeve të Forumit të Paqes këtu në Paris, presidenti i Francës, Macron ka marrë iniciativën sot që të zhvillojë një takim trilateral mes meje si president i shtetit të Kosovës dhe atij të Serbisë Vuçiq në një nga ambientet e organizuara nga presidenti Macron.

Qëllimi i takimit ishte afirmimi i nevojës së dialogut Kosovë-Serbi, ristartimi i këtij procesi dhe mundësia eventuale e arritjes së marrëveshjes përfundimtare mes dy vendeve të pavarura dhe sovrane, me mundësi potenciale për Kosovën që të jetë pjesë edhe e Organizatës së Kombeve të Bashkuara. Unë vlerësoj lartë përkushtimin, zotimin dhe vendosmërinë e presidentit Macron që të lehtësojë këtë proces, si një prej udhëheqësve të fuqishëm të Bashkimit Evropian dhe botëror.

Prandaj, mendoj që ishte një mesazh për paqen, për bashkëpunimin ndërfqinjësor dhe të ardhmen euroatlantike për Kosovën, por edhe të ardhmen evropiane në tërësi të rajonit të Ballkanit Perëndimor. Besoj se presidenti Macron, së bashku me akterë të tjerë globalë, me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe akterë të tjerë evropianë, duke përfshirë edhe NATO-n do të mund të lehtësojë procese të ardhshme të tilla për arritjen e marrëveshjes përfundimtare paqësore Kosovë-Serbi si kusht për paqe dhe stabilitet në tërë Ballkanin Perëndimor.

Radio Evropa e Lirë: A është arritur ndonjë pajtim se kur mund të vazhdojë dialogu dhe a do të ketë ende kushtëzime nga Beogradi për vazhdimin e bisedimeve, siç ishte rasti me taksën?

Hashim Thaçi: Me rëndësi është që dialogu duhet të vazhdojë, është konstatim i përbashkët i të gjithë akterëve globalë, por edhe neve i akterëve lokalë. Ndërsa, dialogu do të vazhdojë i pakushtëzuar nga asnjëra palë.

Radio Evropa e Lirë: A e ka paraqitur presidenti Vuçiq heqjen e taksës si kusht për vazhdimin e dialogut?

Hashim Thaçi: Paqja dhe stabiliteti të arrihet pakushtëzuar jo duke u ankuar, dhe jo duke folur për të kaluarën, por duke shikuar të ardhmen e pakushtëzuar, të ardhmen e lirë dhe perspektivën evropiane.

Radio Evropa e Lirë: Zoti president, cili ishte qëndrimi i presidentit Macron në raport me dialogun Kosovë – Serbi?

Hashim Thaçi: Është një vendosmëri e plotë e presidentit Macron që të shtyjë përpara këtë proces si nevojë evropiane dhe si kusht e kriter evropian sepse tek e fundit edhe Franca e Gjermania kanë qenë në konflikt të ashpër, me viktima të shumta, por shembulli i Francës dhe Gjermanisë mund të jetë edhe shembulli më i mirë për Kosovën dhe Serbinë që të përmbyllen konfliktet me paqe, pastaj zhvillim, ndërtim dhe jetë më të mirë për njerëz.

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni rolin tuaj në këtë proces në të ardhmen meqenëse Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja Demokratike e Kosovës kanë deklaruar se ato (Qeveria e re) do ta udhëheqin dialogun me Serbinë?

Hashim Thaçi: Kosova duhet të jetë unike, e bashkuar, siç ka qenë gjithmonë përballë Serbisë, duke qenë të bashkuar dhe unikë do t’ja dalim, andaj si president i vendit i ftoj të gjithë të kenë urtësi, mençuri, zotësi dhe bashkim të të gjitha energjive përballë një procesi që nuk do të jetë i lehtë, për këtë arsye roli im do të jetë kushtetues, ligjor dhe i legjitimitetit qytetar.

Radio Evropa e Lirë: A prisni që qeveria e ardhshme të heq taksën ndaj Serbisë?

Hashim Thaçi: Unë besoj se të gjitha institucionet do të jenë të fokusuara në shërbim të qytetarëve për një jetë më të mirë, jeta jonë nuk është relacioni me Serbinë, jeta jonë është ndërtimi i Kosovës, zhvillimi i saj, progresi, hapja e vendeve të punës, hapja e perspektivës së përgjithshme, reformat demokratike dhe e ardhmja evropiane. Ne nuk duhet që të gjitha energjitë t’i fokusojmë në dialogun me Serbinë, kjo është një nga çështjet, por e rëndësishme për të ardhmen dhe e paevitueshme.

Radio Evropa e Lirë: Zoti president, a keni ndonjë pritje kur mund të arrihet një marrëveshje midis Kosovës dhe Serbisë?

Hashim Thaçi: Sa më herët aq më mirë, por mund të ndodhë në muajt e ardhshëm.

Intervista – Ademi: Unë e shoh Kosovën në “Euro 2020” (video)

Arton Konushevci

Kryetari i Federatës se Futbollit të Kosovës, Agim Ademi në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, thotë se Kombëtarja e Kosovës po punon fort që të kualifikimin në “Euro 2020”. Kurse sa i takon ndeshjen ndërmjet Republikës Çeke dhe Kosovës ai beson se ekipi i Kosovës do të kthehemi nga Çekia me rezultat të mirë.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Ademi, po e fillojmë këtë bisedë me një parashikim tuajin për ndeshjen ndërmjet Republikës Çeke dhe Kosovës. Cilat janë parashikimet tuaj për këtë ndeshje?

Agim Ademi: Tani në futboll është vështirë të japësh një rezultat apo të parashikosh diçka, sepse vetë futbolli është i paparashikueshëm, dhe për ne që kemi luajtur futboll ndoshta është joprofesionale të japim ndonjë rezultat. Nuk është se jam entuziast, por po mundohem të jem realist për faktin që jemi në situatë dhe fazë çfarë jemi, fillimisht jemi në fazë të mirë dhe jemi në trendin e mirë të rezultateve dhe të formës së futbollistëve gjë që po e tregojnë edhe nëpër ekipet e veta shumica e futbollistëve ose futbollistët kyç që i kemi në ekipin kombëtar dhe normalisht që kemi ardhur në pozitën e pikëve që kemi dhe kjo ndeshje është e rëndësishme për të dyja palët, si për çekët, ashtu edhe për ne.

Mund të them që e di që mund të favorizohen çekët për faktin se dimë që janë një ekip nacional edhe i njohur edhe shumë më i organizuar më herët në UEFA dhe FIFA sesa ne, më shumë kompeticione ka marrë pjesë në gara, por fakti është se ne po luajmë shumë mirë dhe sidomos në lojërat që i luajmë jashtë stadiumit të Prishtinës, deri tash kemi pasur shumë më shumë rezultate dhe po e luajmë lojë shumë të mirë. Shpresoj që këtë trend ta vazhdojmë dhe ne. Normalisht, që shkojmë për fitore dhe unë u besoj këtyre djemve, i besoj punës, sepse nuk po e them që me lutje, se jo gjithherë kryhen punët me lutje dhe dëshirë, por edhe me punë. Ia kemi bërë punën, ia kemi bërë të gjitha parapërgatitjet edhe organizimin po ashtu edhe ekipi dhe forma e tyre, dhe besoj se do të kthehemi me rezultat të mirë nga Çekia.

*Video nga arkivi: Ëndrra Euro 2020

Radio Evropa e Lirë: Federata e Futbollit të Çekisë ka thënë se ka ngritur kapacitetet e sigurisë për ndeshjen Çeki – Kosovë. Si i keni parë ju punët rreth organizimit të kësaj ndeshje?

Agim Ademi: Unë më shumë e shoh që vërtet e kanë ngritur nivelin e sigurisë në nivelin më të lartë dhe unë pak e shoh këtë nga ata ndoshta si presion psikik jo vetëm për ne, por për të gjithë. Kjo për faktin që edhe për ta është një lloj presioni, sepse nuk besoj se mund të ndodhë ndonjë gjë, thjesht ne jemi të liruar prej atij kompleksi, ne shkojmë për të luajtur futboll dhe çfarëdo që ndodh rreth futbollit, nuk na vjen mirë, por nuk është se neve na luhat aq shumë apo ndikon në ne. Ne një qëllim e kemi, të shkojmë të luajmë atje futboll dhe të prezantohemi siç është më së miri dhe normalisht të kemi një rezultat të mirë, por ata e kanë frikën sepse ta organizosh një ndeshje të aspektit ndërkombëtar, është goxha e vështirë dhe nëse ka paralajmërime të tilla se mund të ketë ndonjë diçka që është pengesë për një ndeshje, mund të vijë deri te ndërprerja e ndeshjes që sanksionohet. Ose nëse nuk vjen deri te ndërprerja mund të sanksionohet shumë keq Republika Çeke dhe Federate e Çekisë.

Prandaj, nuk besoj se është vetëm për shqiptarët që e bëjnë atë, sepse shpesh po i dëgjoj që po e bëjnë për ne. Nuk është ndoshta që e bëjnë për neve, por është ndeshje e rëndësisë së veçantë, ngritja e nivelit të sigurisë është në më të lartin dhe normalisht që këto parapërgatitje do të bëhen. Pak jam i zhgënjyer te ta për punën e biletave. Nuk na kanë dhënë shumë mundësi për bileta përveç atyre që na takojnë me ligj.

Ato i kemi paguar dhe i kemi marrë, ato të tifozëve që janë, mirëpo i kanë ndaluar shumë njerëz që kanë shtetësi evropiane që deri sot nuk ka ndodhur kushdo që është me shtetësi evropiane të Unionit Evropian kanë pasur mundësi të blejnë bileta.

Ata e kanë ndërruar edhe stadiumin, në Pelzen na kanë çuar – është një stadium pak më i vogël, është pjesa thjesht ku nuk është se vetëm për ne e kanë bërë, se është si stadiumi alternativ që i bën ndeshjet, por unë mendoj se kur ka interesim kaq të madh, meqë futbolli luhet për publik, është dashur t’i jepet mundësi gjithë publikut, gjithë njerëzve në stadiumin e tyre më të madh që e kanë në Pragë.

Radio Evropa e Lirë: Prisni kualifikimin e Kosovës në “Euro 2020”?

Agim Ademi: Gjithsesi, kemi punuar për këtë, po punojmë me gjithë Komitetin Ekzekutivi dhe të gjitha hallkat e zinxhirit të federatës. Po ashtu, synimi tashmë dihet, sepse në një garë synon kualifikimin ose nivelin më të lartë. Unë e shoh Kosovën në Evropian sivjet, në këtë kompeticion dhe besoj se në ketë kompeticion në Kampionatin Evropian, edhe pse e kemi mundësinë tjetër në Ligën e Kombeve, por unë e shoh Kosovën, gjithsesi në njërën apo tjetrën, të kualifikuar.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Ademi, cilat janë aktualisht kapacitetet e Kosovës në garat ndërkombëtare?

Agim Ademi: Nuk është vetëm niveli i A-së, por Kosova ka arritur dhe është duke arritur rezultate, është duke u ngritur në nivelin organizativ të saj dhe kemi edhe dokumente të UEFA-s, rreth organizimit dhe zhvillimit, ku jemi të vlerësuar në vendin e katërt në Evropë, e që nuk do të thotë pak për këtë kohë. Kur them kështu, jemi të organizuar shumë mirë, me shumë kapacitet, kemi dhe shumë njerëz, kemi futbollistë jashtë dhe brenda, të gjitha niveleve, të të gjitha kategorive, e sidomos kategoritë e reja – shoh se është një e ardhme jashtëzakonisht e mirë.

*Video nga arkivi: Infrastruktura sportive e klubeve kosovare

Në kuadër të kësaj, ne po bëjmë strategjinë e futbollit që t’ju mundësojmë këtyre talentëve që të zhvillohen sa më shumë edhe në Kosovë, por sigurisht që jashtë janë duke u zhvilluar, sepse janë nëpër vende të mira dhe shoh një të ardhme shumë të mirë të Kosovës dhe sidomos në aspektin e futbollit. Realisht mund të them që do t’i tejkalojë pritshmëritë e shumë ekspertëve, natyrisht edhe tonat.

Radio Evropa e Lirë: Kur jemi te kjo çështje, të talentet e shumtë që janë duke luajtur në shtete të ndryshme, çfarë ju ofroni ju atyre që të përfshihen në Kombëtaren e Kosovës?

Agim Ademi: Në fakt, nëse më lejohet pak të zgjerohem në këtë temë, unë do të thosha se kjo është një ndjenjë e tyre dhe këtë meritë ua lë prindërve të tyre, sepse ju e dini represionin që ka qenë të kosovarët dhe prindërit e tyre kanë ikur të gjithë po thuajse që e kanë lëshuar Kosovën, kanë ikur nga një represion jashtëzakonisht i tmerrshëm dhe me sakrificën më të madhe të mundshme, kanë ikur në Evropë dhe kur kanë arritur në Evropë, atje, në vend se ta sistemojnë veten, dhe para se ta sistemojnë veten, ka ndodhur që pjesa tjetër e familjes është dëbuar nga puna, siç dihet, dhe atyre përveç obligimit të sistemimit të vetes, iu ka shtuar edhe një obligim shtesë në solidaritetin që ne e kemi, për t’i mbajtur familjet tona këtu . Dhe, duke pasur parasysh këtë sakrificë që e kanë bërë, tash kanë arritur t’i rrisin fëmijët e tyre me ndjenjën patriotike që nuk kanë mundur t’ia japin atdheut ata dhe normalisht fëmijët e tyre po na bëjnë krenarë. Kjo është kënaqësia më e madhe. Ky është afrimi më i madh që mund t’ia bëjmë ne, thjeshtë që ta prezantojnë atdheun e baballarëve të tyre dhe aty ku i kanë rrënjët. Kjo është më e madhja.

Radio Evropa e Lirë: Ndërsa, po flasim për talentë të Kosovës në klube të ndryshme evropiane, çfarë po bëhet në Kosovë për ngritjen e kapaciteteve të futbollit në harmoni me standardet e UEFA dhe FIFA?

Agim Ademi: Në fakt ne e kemi bërë një strategji të cilën po e realizojmë dhe jemi duke ecur me standardet e UEFA –s. Kur them kështu, fillimisht kemi marrë masa, kemi bërë edukimin e trajnerëve, referëve, edukime të pafundme organizative. Po ashtu edukime në organet e klubeve, sekretarët, menaxherët e klubeve. Kemi hyrë në sistemin digjitalizimit. Dhe çka është më e rëndësishme, shumë qytetarë të Kosovës që jetojnë në vende të ndryshme të Evropës dhe botës, por edhe ata që punojnë në vendin tonë, po investojnë jashtëzakonisht shumë në futboll.

Natyrisht duke pasur parasysh zhvillimin dhe edukimin e trajnerëve, kanë ardhur shumë trajnerë të licencuar, po ashtu edhe nëpër shkolla nuk lejohet që të ketë trajnerë të palicencuar, që nga baza e parë që merret në futbollin bazik. Në futbollin bazik që e quajmë ne, jemi të lidhur shumë ngushtë me UEFA-n. Po, bëjmë të pamundurën, tashmë kanë arritur rezultatet e para të dukshme, ku një ekip nga këto organizime U15, në një turnir të UEFA-s që është mbajtur në Shqipëri, ku kanë marrë pjesë tetë shtete të Ballkanit dhe Evropës, ky grup 15 vjeç ka zënë vendin e parë. Dhe dukshëm më të mirë janë treguar në lojën e futbollit, jo vetëm në rezultate.

Kështu gjithçka po bëhet që sa më shpejtë dhe sa më mirë të organizohemi bashkë me klubet që të ngritët niveli dhe cilësia e futbollit. Kështu që talent ka dhe falë qytetarëve që po investojnë në futboll, ngritja ekonomike sigurisht që ndikon edhe në rritjen e cilësisë, sepse futbollistit i mundësohet të ketë një pagë më të mirë dhe të ketë punë primare futbollin, që deri më tani nuk ka ndodhur në Kosovë, sepse futbollisti është dashur të ketë edhe një punë tjetër. Dhe nëse lojtari punon edhe një punë tjetër dhe shkon në stërvitje dhe lojë nuk mund të pritet qind për qindëshi. Ndërsa tash futbollistët e japin qind për qindëshin falë investimeve që bëhen dhe ne jemi një hap përpara për organizimin dhe tërheqjen e klubeve në organizime sa më të mira dhe sa më afër vendeve të Evropës.

Radio Evropa e Lirë: Nëse mund të ndalemi tek infrastruktura. Çfarë mund të bëhet me investimet aktuale që terrenet e futbollit në Kosovë të jenë të standardeve të UEFA-s?

Agim Ademi: Ne UEFA na ka ndihmuar dhe na ndihmon gjithmonësepse kemi qenë mbrapa dhe jemi ende mbrapa në infrastrukturë, por kemi hasur në mirëkuptim edhe në komunat dhe me ministrinë. Ju e dini se i kemi përfunduar gjatë fusha stërvitore përveç dy stadiumeve që është dashur t’i kemi, gjithsesi për të zhvilluar ndeshje ndërkombëtare për faktin që ju e dini në mungesë të një stadium kemi zhvilluar ndeshje në Shkodër.

Tani është stadiumi “Fadil Vokrri” në Prishtinë kategoria katër dhe është stadiumi në Mitrovicë “Adem Jashari” i cili është kategoria e dytë. Tash po behët kategoria katër dhe ju e dini që është shpallur tenderi dhe është bërë projekti për stadiumin nacional për ndeshje nacionale.

Ndërsa, në aspektin e ndeshjeve lokale të ligës sonë, ne kemi bërë gjatë stadiume të cilat janë të parapara me 12 ekipet të Super Ligës që ta kenë edhe nga një stadium stërvitor të nivelit sintetik, për faktin se këtu kemi temperatura dhe stinë të ndryshme dhe është shumë e nevojshme. Gjashtë i kemi të përfunduara të nivelit më të mirë të mundshëm teknologjia e fundit e barti. Janë duke u punuar shumë mirë dhe pastaj kemi edhe gjashtë të tjera në proceduar të cilat janë në fillim e sipër.

Unë tash jam në komisioni hetrik pranë UEFA-s, atje jam zgjedhur dhe ky hetrik i ndan të gjitha mjetet e UEFA-s për infrastrukturë. Unë e kam bërë një projekt për mandatin tim katërvjeçar që të behën 100 fusha sintetike në Kosovë. Ato 100 fusha veç do të fillojnë dhe sigurisht që do të kemi edhe mirëkuptimin e komunave. Cila komunë e bën bazën, pra e gjenë tokën edhe e bën bazën për atë klub, ne do ta sigurojmë barin.

Sigurisht në këtë projekt do të futet edhe ministria e Sportit, pra do punojmë në të gjitha komunat, aty ku ka nevojë. Unë garantoj këtu se shumë shpejt gjatë këtij mandati nuk do të mungojë më baza e parë materiale siç është stadiumi, topi apo një fanellë që fëmijët që të mos mund të zhvillojë talentin e tij, pikërisht për këto gjëra elementare.

Radio Evropa e Lirë: Para pak kohësh kishte një përpjekje të Federatës së Serbisë që të organizonte një ndeshje zyrtare futbolli në Kosovë. Por, kjo u pengua. A është sqaruar çështja e organizimit të ndeshjeve në Kosovë edhe me organet e UEFA-s?

Agim Ademi: Kjo është e sqaruar në organet e UEFA-s, që në një territor apo në një shtet, të drejtën e organizimit të garave e ka vetëm Federata e Futbollit, e cila është e licencuar në UEFA dhe FIFA. Në Kosovë jemi ne Federatë e Futbollit të Kosovës dhe unë këtu i falënderoj organet tona të policisë, të cilat i kanë ndaluar, sepse tentimi ka qenë (të futen lojtarët)… do të thotë këtë më shumë e shoh si vendim politik sesa si vendim sportiv dhe natyrisht që është penguar dhe do të pengohen edhe më tej. Të gjitha klubet që janë të nacionaliteteve të tjera mund të marrin pjesë në ligat tona. Garat organizohen këtu dhe këtë e di edhe Serbia dhe Federata Serbe se nuk lejohet dhe nuk do të lejohet sigurisht as me rregullat e UEFA-s e as me ligjin e shtetit tonë, që një shtet tjetër të organizojë gara.

Intervista – Haki Abazi: Qeveria Kurti, jo qeveri me njerëz të njollosur (video)

Shpallja e rezultatit përfundimtar të zgjedhjeve i hap rrugë procesit të formimit të qeverisë së re. Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja demokratike e Kosovës janë përfshirë prej disa kohësh në diskutime mbi programin e qeverisë së ardhshme, por rezultati përfundimar e fut procesin në një fazë të re atë të diskutimit mbi emra konkretë. Deputeti i zgjedhur Haki Abazi i Lëvizjes Vetëvendosje, beson se nuk do të ketë asnjë pengesë në formimin e qeverisë së re. Përzgjedhja sipas tij duhet bazuar tek stardardi që vendos figura e vetë kryeministrit Albin Kurti, një emër i panjollosur dhe e që vendos në krye të axhendës së tij, interesin e qytetarëve. Me zotin Abazi bisedoi kolegia Menada Zaimi.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve shpalli rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve të 6 tetorit dhe partia juaj, Lëvizja Vetvendosje, është forcë e parë politike. Tashmë është radha e ngritjes së institucioneve të Kosovës. Kur mund të ketë Kosova një qeveri të re?

Haki Abazi: Mendoj se shumë shpejt, meqë sovrani ka vendosur një qartësi të plotë në kuptimin e fituesve. Kjo çështje është e kristalizuar në kuptimin që kryeministri tashmë është i ditur, sepse sovrani ka vendosur, është çështje e përgatitjeve dhe e marrëveshjeve që duhen bërë për shkrirjet programore që janë gjithashtu diskutimet që po vazhdojnë ndërmjet Lëvizjes Vendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës dhe duke pasur parasysh energjinë e madhe pozitive që kanë shkaktuar këto zgjedhje, sidomos te qytetarët dhe mërgata jonë, atëherë mendoj që asnjë zhagitje nuk do t’i bëjë nder asnjë partie dhe asnjë subjekti politik për shkak se pritjet e qytetarëve janë që përveçse janë kryer zgjedhjet, të fillohet me punën dhe adresimin e çështjeve kritike sa me shpejt që është e mundur.

Zëri i Amerikës: Ju e thatë, ka diskutime programore mes dy partive deri në këtë moment. Më pas do të diskutohet me emra konkretë se kush do të jenë anëtarët e ardhshëm të qeverisë. Do të ketë probleme në këtë proces?

Haki Abazi: Nuk parashikoj meqë mendoj këto zgjedhje nuk kanë qenë vetëm zgjedhje të zakonshme, kanë qenë edhe një referendum i përzgjedhjes së qytetarëve të Kosovës dhe mërgatës mes së keqes që kishim për më shumë se 20 vite, mentalitetit qeverisës me privilegje dhe përfitime për bartësit e institucioneve në Kosovë, kundrejt opsionit i cili është qeverisje me llogaridhënie dhe hapjen me interesin e qytetarëve në qendër. Atëherë besoj se kjo në një farë forme përcakton edhe parimet dhe kritiret se kush mund të jetë në pozita kryesore në qeveri. Mendoj që pastërtia e kryeministrit, konsistenca e kryeministrit domosdo përcakton një standard të ri edhe për ministrat e të dyja subjekteve politike, të cilët duhet të jenë njerëz që nuk kanë të kaluar të njollosur dhe kanë determinimin, njohurinë dhe përcaktimin për të realizuar konceptin qeverisës dhe programin qeverisës, i cili përfundimisht do ta dërgojë në të kaluarën idenë e një zbrapsjeje apo manipulimi të qytetarëve për interesat e individëve. Do të jetë e kundërta. Kemi thënë që çkapja e shtetit është prioriteti numër që do të thotë: ligj dhe rend në vend, askush mbi ligjin. Mandej, realizimi i së drejtës për arsim cilësor, i cili do t’i bëjë qytetarët e Kosovës të aftë që të jenë pjesë e tregut dhe të realizojnë të drejtat e tyre në Kosovë.

Zëri i Amerikës: A mund të themi që puna e koalicionit është e kryer?

Haki Abazi: Unë mendoj që për Vetvendosjen është dosido e kryer. Dhe mendoj që edhe për Lidhjen Demokratike, duke qenë se vendimi për të mos hyrë në koalicion parazgjedhor ishte pikërisht marrëveshja që secili subjekt politik të shkojë një nga një në zgjedhje dhe kjo bëri matjen e fuqisë kundrejt elektoratit. Dhe tanimë, siç e thashë, elektorati ka dhënë fjalën e tyre. Cfarëdo tentimi për këdo, qoftë individ, qoftë subjekt që të devijojë nga përcaktimi i sovranit do të ishte dëmtim i reputacionit dhe kredibilitetit e që ne e pamë që në fakt votuesi kosovar është shumë i mençur dhe shumë i përgatitur sepse ata që tradhtuan votën e tyre dhe determinimin qytetar për një Kosovë ndryshe dënohen me votë gjithsesi. Unë mendoj që askush nuk do të marrë rrezikun për të bërë një gjë të tillë.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, qeveria e re që pritet të drejtohet nga Albin Kurti do të përballet me shumë sfida dhe një nga sfidat është përtëritja e dialogut me Serbinë. Për këtë është kërkuar pezullimi ose heqja e tarifave. posaçërisht në gjetjen e një rruge për të ripërtërirë bisedimet me Serbinë. Do ta bëjë qeveria Kurti këtë?

Haki Abazi: E para, mendoj që një numër i madh i sfidave të cilat janë përcaktuar në raportin e dialogut me Serbinë janë ndërtuar në mënyrë artificiale për të fshehur dështimet e qeverisjes brenda Kosovës. Dhe duhet kuptuar që prioriteti i qeverisë Kurti do të jetë pikërisht në kryerjen e detyrave dhe obligimeve për qytetarët e Kosovës. Në anën tjetër, çështja e tarifave të mallrave serbe dhe atyre të Bosnje Hercegovinës është vendosur me shpejtësinë, me të cilën është vendosur dhe ajo që është thënë gjatë gjithë kohës së diskutimeve, përfshirë edhe fushatën elektorale ka të bëjë me zëvendësimin e tarifave me masat e reciprocitetit që janë praktika të njohura ndërkombëtare të dy shteteve, të cilat mund të kenë çështje të pazgjidhura, apo refuzim të njërës anë, që në këtë rast Serbia për më shumë se 20 vite refuzon mallrat dhe lirinë e lëvizjes dhe të gjitha format e marrëdhënieve normale. Nëse është quajtur dialog për normalizimin e marrëdhënieve ashtu siç ishte nisur në dialogun teknik, atëherë duhet të kthehemi te normalizimi që do të thotë reciprocitet i plotë. Nëse Serbia nuk pranon tabelat e, ta zëmë, automjeteve me shenjën e Republikës së Kosovës, nuk duhet të jetë ndryshe edhe për ato që kanë shenjat e Republikës së Serbisë në Kosovë. Dhe format e tjera të prodhimeve – kodi i produkteve të Republikës së Kosovës duhet patjetër të pranohet edhe brenda marrëveshjes së CEFTA-s. Dhe mospranimi nga ana e Serbisë do të detyrojë, jo për qef por për shkak se ne duhet patjetër të mbrojmë interesin kombëtar të Kosovës dhe kjo do të bëhet nëpërmjet reciprocitetit që, siç e thashë, janë praktika që përdoren gjithkund në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Zëri i Amerikës: Ky moment vjen në tryezë diskutimesh. Përpara se të mbërrijë ky moment, do të hiqni tarifat? Po ose jo?

Haki Abazi: Siç e thashë, gjithçka do të jetë në vijën e planifikuar të veprimeve. Tarifat do të jenë pjesë e procesit të vendosjes së reciprocitetit të plotë me Republikën e Serbisë.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, brenda një kohe të shkurtër Kosova u vizitua nga dy të dërguar të SHBA. Cilat janë gjasat që çështja e marrëveshjes së normalizimit të marrëdhënieve me Serbinë të marrë zgjidhje brenda mandatit të Presidentit Trump?

Haki Abazi: Mendoj që është e frytshme që zyrtarë të lartë amerikanë nga afër dhe drejtpërsëdrejti janë duke parë situatën në Kosovë. Gjithmonë angazhimi amerikan në Kosovë ka qenë i mirëseardhur dhe do të vazhdojë të jetë i mirëseardhur. Takimet e udhëheqësit të Lëvizjes Vetvendosje — kryeministrit të ardhshëm të Kosovës, zotit Kurti me zyrtarët amerikanë, ambasadën amerikane janë të rregullta. Mendoj se presioni kohor jo gjithmonë është ai që determinon kualitetin e marrëveshjeve. Dhe unë mendoj që tanimë jemi në poziocionin kur është krijuar hapësirë e mirëkuptimit se po deshëm që këtë çështje përfundimisht ta bëjmë si duhet, duhet të bëhen parimet dhe duhet diskutuar aspekti i përmbajtjes, kualitetit dhe marrëveshjes së qëndrueshme ndërmjet Serbisë dhe Kosovës dhe kjo është gjë e mirëpritur nga të gjitha qarqet, sepse përvoja na tregon që shpejtësia jo gjithmonë është faktori kryesor që sjell deri tek përfundimi. Ne kemi një proces që ka filluar që nga viti 2011 dhe nuk ka prodhuar asnjë gjë. Në fakt ka prodhuar një numër të madh marrëveshjesh që nuk janë implementuar fare apo e kanë komplikuar edhe më tutje çështjen e raportit ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Nuk e besoj që askush është i interesuar të bëjmë një marrëveshje, e cila shpejt e shpejt do të nënshkruhej nga kushdo, por që do të shkaktonte probleme të mëtejshme për të gjitha palët, përfshirë Serbinë dhe Kosovën dhe bashkësinë ndërkombëtare. Kështu që aspekti kohor mendoj që është duke humbur në rëndësi dhe është duke u vendosur në plan të parë çështja përmbajtësore dhe qëndrueshmëria e marrëveshjes ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, e cila është gjithashtu jo e rëndësishme vetëm për këto dy vende, por është e rëndësishme për të gjithë rajonin, përfshirë edhe Bosnje-Hercegovinën, Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë.

Zëri i Amerikës: Zoti Abazi, partia juaj e ka përjashtuar mundësinë e diskutimit për ndryshim të kufijve mes dy vendeve. Megjithatë, çfarë formule kompromisi ofroni ju se duhet të ketë një formulë kompromisi e cila të mund të çojë më pas në një marrëveshje normalizimi mes dy vendeve.

Haki Abazi: Llogaritni sa paradoksale është ideja që kompromisi dhe kufijtë të vendosen përbrenda një togfjalëshi në Ballkan. Kompromiset, lëvizjet me kufij asnjëherë nuk kanë përfunduar në situata paqësore në Ballkan. Ju keni parë se sa problematike ka qenë çështja e demarkacionit ku i janë dhënë mbi 8000 ha të Kosovës Malit të Zi dhe çfarë ka ngjallur një gjë e tillë. Cështja e ndryshimit të kufijve në Ballkan ka përfunduar, përndryshe gjithmonë do të ketë faktorë, të cilët mund ta përdorin një çështje të tillë për të hapur edhe çështje të tjera, të cilat janë vendosur pa marrëveshje, apo në mënyrë të sforcuar brenda Ballkanit. Kur flisni për kompromisin, unë mendoj që duhet t’i kthehemi aspektit kronologjik të çështjes së marrëveshjeve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës. Kosova ka bërë kompromisin e madh. Problemi është që politikanët që po ikin tani nga fuqia politike nuk kanë qenë konsistentë në llogarinë dhe listimin e këtyre kompromiseve. Ahtisari ka qenë kompromisi i madh i shpalljes së Republikës së Kosovës dhe pavarësisë së saj. Të gjitha bisedimet e Vjenës që janë bërë kanë qenë kompromise të jashtëzakonshme që ka bërë Kosova për të akomoduar të drejtën e votimit të dyfishtë: ulëseve të rezervuara në parlamentin e Kosovës për komunitetin serb, kompetencat të cilat u janë dhënë komunave, përfshirë edhe ligjin për amnistinë e të gjithë atyre që mund të kenë qenë të përfshirë në luftën e Kosovës nga pala serbe, qofshin ato formacione të rregullta apo formacione paramilitare në Kosovë. Domethënë janë bërë kompromise të jashtëzakonshme, por fakti që Serbia ka ndërruar liderët sepse është pritur që Kostunica do ta kryejë, me premtimin e tij në fakt është biseduar që do të bëhej njohja e pavarësisë. Nuk e bëri. Mandej Presidenti Tadic dha premtimin që do ta bënte. Nuk e bëri. Tani kush garanton se çfarëdolloj kompromisi që mund të paraqitet, se Vucic do të bëjë njohjen e pavarësisë së Kosovës. Kështu që mendoj se tanimë ka ardhur momenti se Serbia duhet të ballafaqohet me vetveten, të kuptojë se çfarë ka ndodhur në fakt me pesë shtetet ballkanike ku ka filluar luftrat, të pastrohet me çështjen e reformimit të brendshëm, i cili e mban të kapur peng shtetin e Serbisë, e cila kërkon realizimin e projekteve të Millosheviçit në Ballkan me mjete të tjera, se sigurisht lufta nuk është më metoda me të cilën mund të bëjnë presionin për të ndryshuar kufijtë ose për të kërcënuar sigurinë e Bosnjes, Malit të Zi, Maqedonisë së Veriut apo Kosovës, dhe në fund mendoj që ka ardhur koha që ne, në anën tonë, në Kosovë, me konsistencë të kërkojmë njohjen e pavarësisë së Kosovës nga ana e Serbisë dhe pesë vendet e BE, pikërisht mbi vendimin e Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, e cila në mënyrë të qartë, të drejtpërdrejtë i ka kthyer përgjigje Serbisë në pyetjen e saj nëse shpallja e pavarësisë ka qenë shkelje e ligjit ndërkombëtar, kornizës kushtetuese apo Rezolutës 1244. Kjo çështje është e përfunduar. Mirëpo fatkeqësia është që politikanët, udhëheqësit e Kosovës që ishin deri dje, kanë lejuar që të kompromentohet procesi dhe për shkak të kalkulimeve që ata i dinë, kanë rikthyer Serbinë si pjesë e barabartë në tavolinën e dialogut me Kosovën, pa dhënë llogari për atë që Serbia ka bërë në Kosovë. Domethënë kompromiset e mëdha janë bërë, pavarësia e Kosovës është kompromisi për shqiptarët në Kosovë. Unë mendoj që pikënisje tjetër nuk ka, përveçse marrëdhënie ndërfqinjësore me Serbinë, ashtu siç jemi, brenda kufijve me të cilët Kosovën e kanë njohur mbi 110 vende të bashkësisë ndërkombëtare.

Moikom Zeqo flet për krizën politike: Pse do ketë zgjedhje në pranverë

ANILA DEDAJ/ Eruditi Moikom Zeqo është i shqetësuar për të ardhmen e vendit. Mungesa e qarkullimit juridik midis dy partive të mëdha është, sipas tij, një rast i paprecedentë në Europë, që po vendos në rrezik të ardhmen e vendit.

Për këtë, ai i shikon zgjedhjet e parakohshme si një domosdoshmëri, e parashikon se qoftë zgjedhjet vendore, ashtu edhe ato lokale, do të mbahen në muajin mars, falë ndërhyrjes së ndërkombëtarëve. Teksa analizon moshapjen e negociatave e refuzimin e Francës, të lidhur sipas tij me shkaqe historike e gjeopolitike, ai ndalet te takimi Rama-Vuçiç-Zaev për Mini Shengenin Ballkanik.

E quan të gabuar veprimin e Ramës, e veçanërisht qëndrimin kritik të tre krerëve përkatës të qeverive karshi Bashkimit Europian. “Një akt i tillë, jo vetëm që nuk e forcon perspektivën për në BE, por e minon atë”, thotë ai për “Panoramën”. Zeqo flet gjithashtu për dy qëndrimet e kundërta të Ramës dhe Zaevit pas refuzimit që ju bë dy shteteve, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë për hapjen e negociatave. Sipas tij, fakti që Zaev mori përsipër përgjegjësitë, e bën atë një politikan vizionar, ndryshe nga Kryeministri ynë, që sipas filozofit, në pseudoargumentet që përdor, nuk merr parasysh të ardhmen e Shqipërisë.

Ndërkohë që dorëheqja e Ramës bëhet kryefjalë e fjalimeve të kreut të PD-së, Lulëzim Bashës, Zeqo e përjashton një fakt të tillë. Sipas tij, Rama nuk do të tërhiqet, por nëse për një arsye apo një tjetër ndodh largimi i tij, ai thekson se kreu i PS-së e njëherazi Kryeministër i vendit, nuk është i pazëvendësueshëm… Edhe pse ndryshimet ligjore (përfshirë ndërhyrjet e 2008-ës) e përqendrojnë pushtetin te kreu i partisë në pozitë, e siç euriditi thotë të qenit kryetar partie e njëherazi qeverie i limiton mundësitë për zëvendësimin e tij, ai pohon se kulti i ekskluzivitetit të pushtetit është një kult i gabuar, e në PS ka figura të denja për atë rol. Kritikë ndaj deputetëve, veçanërisht ndaj atyre të PS-së, për faktin se nuk kanë krijuar një profil të vetin autonom, Zeqo tregon se cilat duhet të jenë kriteret e domosdoshme që duhet të vendosen për përfaqësuesit e ardhshëm të popullit në Parlament.

Profesor, këto kohë është duke u diskutuar Reforma Elektorale, ndërkohë që konflikti politik midis dy partive të mëdha ndihet ende. Si e shikoni situatën?

Situata e sotme politike është shumë e ndërlikuar, aspak normale. Gjatë këtyre 30 viteve, ne nuk jemi gjendur në një situatë të ngjashme. Duhet ditur se politika është mbi të gjitha një qarkullim juridik, pra një mjedis ku ndodh komunikimi juridik midis partive, të cilat futen në procesin e zgjedhjeve që në fund të vendoset se cila do të jetë shumica qeverisëse, e cila pakica. Ndërprerja e këtij qarkullimi juridik te ne ka ndodhur në ’98-ën, kur ndodhi grushti i shtetit, e po ashtu tani në 2019- ën. Besoj se nuk ka asnjë shembull tjetër në Europë, ku mungon qarkullimi juridik midis forcave kryesore politike të një vendi. Përfaqësuesit e opozitës, veçanërisht Lul Basha, deri më sot nuk kanë shfaqur asnjë shenjë ku të shprehen të gatshëm të bëjnë një qarkullim juridik. Kanë pasur edhe fqinjët tanë si Greqia apo Maqedonia e Veriut probleme të mëdha politike, por nuk ka qenë i prerë deri në fund ai që quhet qarkullimi juridik. Po ashtu, nuk ka ndodhur asnjëherë që opozita të heqë dorë në mënyrë masive nga titujt juridikë të deputetëve.

Mendoni se kjo mungesë komunikimi apo qarkullimi juridik ka ndikuar te moshapja e negociatave?

Mund të ketë ndikuar, pasi një pjesë e diplomatëve që janë në vendin tonë raportojnë rreth asaj që ndodh në Shqipëri. Edhe pse rasti i negociatave është një çështje e një tjetër niveli politik. Këtu flitet për integrimin europian, e politikat janë të tjera, të cilat përfaqësohen nga shtete e figura të caktuara, të cilat punojnë për një politikë që të jetë ose pro integrimit, ose kundër. Meqenëse kryefjala quhet “Integrim”, duhet thënë se shtetet kryesore europiane qenë pro integrimit të Shqipërisë në BE. Ne duhet të fillonim negocimin për në BE, të paktën që në vitin 1996, e ky proces të zgjaste e shumta deri në vitin 2000. Për shtetet e tjera, të cilat nuk e kanë pasur këtë përqasje që kishim ne, procesi i negociatave ka zgjatur jo më shumë se 10 vjet. 29 vjet janë shumë…

Është diskutuar gjatë, a erdhi moshapja e negociatave prej çështjes së brendshme të Shqipërisë apo ka lidhje me politikat e Bashkimit Europian?

Shtetet kryesore europiane, në mënyrë të veçantë Gjermania ishin pro negociatave. Refuzimi prej Francës, nuk po flas për Holandën, Danimarkën dhe Spanjën, të cilat nuk kanë peshën e këtij shteti, mendoj se erdhi për shkak të protagonizmit të tepruar të Makronit. Presidenti francez e kupton fare mirë, që pas mbarimit të mandatit të Kancelares Merkel, mbetet figura kryesore në Europën e Bashkuar. Jo më kot në fjalimet e tij të fundit, ai shtjellon idenë e një Europe të Bashkuar ndryshe nga kjo që është deri më sot. Protagonizmi i tij, ideja për të qenë lider i BEsë për mua është i gabuar, sepse të gjithë liderët e vendeve europianë duhet të jenë komplementar. Nuk mund të jetë një njeri i vetëm që përcakton të ardhmen e BE-së.

Mendoni se “Jo”-ja e Macronit është e justifikuar? 

Në rastin konkret, refuzimi i Makronit është një “Jo”, e pa argumentuar. I dëgjova me vëmendje argumentet që ai renditi. Çështja e azilantëve nuk është ndonjë argument i madh. E njoh Francën mirë, e di që në rrugët e saj ka më shumë azilantë të vendeve të tjera sesa shqiptar. Ideja për azil nuk është një ide specifikisht shqiptare. Nga ana tjetër, as argumenti i islamofobisë nuk qëndron, sepse dihet se azilantët afrikanë, që zënë vendin kryesor në Francë, janë shumica myslimanë. Islamofobia në Shqipëri është një fenomen i sajuar, sepse Shqipëria vërtet që numerikisht ka shumicën e popullsisë myslimane, por ne nuk jemi ndonjë vend islamik i doktrinuar, përkundrazi jemi liberal. Madje, bashkëjetesa midis komuniteteve fetare në Shqipëri ka qenë shembullore. Dihet që paqen midis komuniteteve e vendos maxhoranca dhe myslimanët shqiptarë nuk kanë krijuar ndonjëherë probleme. Shqipëria gjatë gjithë jetës së saj shekullore, nuk ka asnjë dëshmi të ndonjë lufte fetare, ndërkohë që në Francë kanë ndodhur të tilla. Mjafton të përmendim “Natën e Shën Bartolomeut”, ku katolikët e protestantët u therën me njëri-tjetrin. Pra, refuzimi i Makronit ndodhi për shkak të mungesës së një perspektive historike. Kritikat që iu bënë Makronit lidhur me këtë çështje nga Kryeministri i Italisë, Cipras në Greqi etj., janë me vend.

A mund të ketë një perspektivë pas kësaj dhe për këtë, a duhet të ndryshojë edhe qëndrimi i palëve politike?

Në politikë nuk ka asgjë të pamundur. Edhe pse unë e quaj të padrejtë që Shqipërisë pas afro 30 vjetësh t’i refuzohet hapja e negociatave. Një padrejtësi e bërë jo ndaj klasës politike shqiptare, por ndaj popullit tonë. Është shumë e rëndësishme të theksoj se pavarësisht qëndrimeve ndërpolitike, e raporteve mes partive, ne duhet të kemi një vetëdije për faktin se jemi shqiptarë. Një vetëdije kombëtare. S’e kam kuptuar kurrë ngazëllimin e disa njerëzve për moshapjen e negociatave. Ky qëndrim më është dukur një paturpësi. Në vitin 1913, ne u copëtuam nga shtetet e Europës e diplomacia franceze ka qenë shumë negative ndaj Shqipërisë mbas Lidhjes Shqiptare të Prizrenit të vitit 1878. Ne sot jemi ende me kufijtë që u caktuan në Konferencën e Londrës, në ngjarjen që shënoi atë që sot quhet Shqipëria londineze. Kufij të ndarë në mënyrë të padrejtë, sepse më shumë se gjysma e tokave shqiptare, si në veri, ashtu edhe në jug, mbetën jashtë. Në këtë rast, është njësoj si unë të bëj me faj Ismail Qemalin e Luigj Gurakuqin për kufijtë, këta dy burra që vendosën Pavarësinë. A mund t’i fajësosh këta?! Nuk i fajëson dot. Pak a shumë në të njëjtën situatë jemi edhe sot. Në qoftë se Franca, në rastin konkret Makroni, dha një përgjigje refuzuese, nuk do të thotë që faji është i të gjithë shqiptarëve.

Si ndikon te Kosova moshapja e negociatave për Shqipërinë?

Sigurisht që refuzimi që iu bë Shqipërisë lidhet edhe me Kosovën. Është shteti më i ri në botë, që ende nuk është njohur nga të gjitha vendet. Kështu që, ndikon te çështja e njohjes. Kosova është shteti i dytë shqiptar, që së bashku me Shqipërinë përbëjnë faktorin e madh shqiptar në Ballkan e në Europë. Nëse nuk hapen negociatat për Shqipërinë, rrjedhimisht është dëmtuar një vend që ka ndikim të madh dhe është edhe zë për Kosovën. Nga ana tjetër, ky refuzim Shqipërisë iu bë edhe si pasojë e politikës tradicionale të Francës kundër shqiptarëve. Ka pasur një konkurrencë midis politikës gjermane, austro-hungareze dhe asaj sllave, për këtë arsye lindi edhe interesi për Shqipërinë. Në Janinë qe vetë konsulli hungarez Arn, që themeloi studimet shqiptare për albanologjinë. Kjo, sepse donte që një popull josllav të ishte si barrierë, si kundërvënie ndaj sllavëve, të cilët ishin në kontradiktë me Gjermaninë. Nga ana tjetër, Franca ka bërë të kundërtën, ka qenë gjithmonë me popujt sllavë, sepse i shikonte si aleatë edhe në konkurrencën apo kontradiktat që kishte me Gjermaninë. Kjo politikë gjeopolitike, që është gati 2-shekullore, i shfaq reflekset e saj edhe sot. Prandaj, “jo”-ja e Macronit ndihmon më shumë serbët, në aspektin e mungesës së përkrahjes së Shqipërisë dhe të Kosovës dhe krijon një ngërç të madh në Ballkan. Për këtë arsye, politika e BE-së, sidomos për integrimin e Ballkanit në BE, duhet të jetë më e hapur dhe më tolerante.

Ju thatë se ka rëndësi politika shqiptare, pasi ndikon drejtpërdrejt në të ardhmen e Kosovës, ç’mendoni për takimin Rama-Vuçiç-Zaev për mini-Shengenin Ballkanik?

Shengeni Ballkanik është një term përgjithësues, çka do të thotë se në Ballkan ka shumë shtete. Është Greqia, Rumania, Mali i Zi etj., pra si mund të flitet për Shengen Ballkanik me tri shtete, po të tjerat? Për mua ka qenë e gabuar nga ana e Kryeministrit Rama që mori pjesë me dy shtete, njëri prej të cilëve (Serbia) nuk është anëtar i NATO-s, ndërsa Maqedonia e Veriut është një shtet i përbërë nga dy etni: shqiptarët dhe maqedonasit. Ku është Mali i Zi, vend anëtar i NATO-s? Normalisht që dy apo tri shtetet anëtare të NATO-s, siç është edhe Greqia, mund të ishin një argument më shumë për këtë nismë. Por kjo nismë, e mbajtur në mënyrë të tillë, duket si një tendencë sovraniste… Tendenca të tilla janë përhapur shumë së fundmi në Europë. Tipike është rasti i Kryeministrit të Hungarisë, i cili kërkon një sovranitet më të madh sesa koncepti komplementar, që kemi në Europën e Bashkuar. Përpos këtyre, në të ashtuquajturin takim për “Shengenin Ballkanik” u mbajt një qëndrim kritik ndaj BE-së, ku kjo organizatë u sha nga Rama, Zaevi dhe Vuçiçi. Një qëndrim i tillë krijon një kontradiktë të panevojshme, që jo vetëm nuk e forcon perspektivën për në BE, por e minon atë.

Nga ana tjetër, pas refuzimit për hapjen e negociatave të Maqedonisë se Veriut dhe Shqipërisë, kemi dy qëndrime jo të ngjashme të krerëve të qeverive përkatëse. Zaevi merr përgjegjësinë mbi vete, ndërsa Rama e shkarkon atë te “problemet e brendshme” të Unionit Europian…

Kjo na nxjerr te situata që politika është qarkullim juridik. Në Maqedoninë e Veriut nuk ka hedhje mandatesh. Aty janë si opozita, si shumica e qeverisë. Për mua, gjesti i Zaevit është një gjest prej politikani të vërtetë. Kurse Rama, në të gjitha pseudoargumentimet që dha, duke theksuar se nuk jep dorëheqjen apo të bëjë zgjedhje të parakohshme, tregoi se nuk mendon si politikan vizionar, nuk mendon se ç’do të bëhet me të ardhmen e Shqipërisë. E ardhmja e Shqipërisë varet shumë nga rregullimi i këtij qarkullimi juridik e që kjo të bëhet funksionale në Shqipëri, duhet të ketë zgjedhje të parakohshme. Zgjedhje, të cilat duhet të jenë të dyfishta, si vendore ashtu edhe lokale. Kjo është e domosdoshme, pasi zgjedhjet lokale te ne qenë moniste, jopluraliste. Unë besoj se zgjedhjet e parakohshme te ne do të mbahen rreth muajit mars, kjo do të vijë si produkt i ndërhyrjes së ndërkombëtarëve. Ashtu siç ndërhynë në vitet ’97-1998 për situatën konfliktuale që u bë në Shqipëri, mendoj se do të shtrijë ndikimin e saj për zgjedhje të parakohshme. Kjo, edhe sepse pa zgjedhje nuk mund të ekzistojë as një e ardhme për Shqipërinë.

Ndërkohë që po flasim për zgjedhje, ndoshta jemi të ndërgjegjshëm edhe për një mungesë zgjedhjeje, pasi aktualisht sot kemi në Parlament figura pa një background, figura anonime, deri edhe analfabete… Si e shikoni këtë fakt?

Kjo ka ardhur si pasojë e ndryshimeve të kobshme të vitit 2008, si pasojë e listave ku kryetarët e partisë kanë të drejtën prej monarku të zgjedhin emrat. Po përgjegjësia më e madhe është e Partisë Socialiste, sepse ndërsa kishte mundësi të vendoste personalitete, ka vendosur njerëz anonimë që bëjnë të fortin e që janë idiotë nga pikëpamja kulturore. Asnjëri nga këta deputetë nuk është profilizuar në media, sepse s’ka folur, s’di se çfarë të thotë. Edhe shpikja e një gjoja opozite parlamentare nga listat, nuk është e drejtë nga pikëpamja logjike. Madje, është po aq e gabuar sa edhe heqja dorë në mënyrë masive nga titujt juridikë të deputetit që bëri opozita. Unë mendoj që kjo situatë e rëndë do t’i dëmtojë shumë partitë që bënë këtë gjest dhe jam i bindur që po nuk u ndërhy te ndryshimet e 2008-ës, vështirë se situata vizionare, nga asnjë nga këta politikanë për 30 vjet. Kanë qenë ligjërime politike të thashethemeve, të grindjeve provinciale. Politika shqiptare është provinciale në thelb, nuk ka vizion. Vizioni është kur flet në emër të kombit, të progresit europian e të njerëzimit, asnjëri nga këta deputetë nuk flet me këtë vizion. Së dyti, është e rëndësishme të theksoj se këta krerë partish nuk kanë arritur të krijojnë një konstelacion figurash në politikë që të kenë një lloj autoriteti, përkundrazi, ata janë të gjithë të klonuar. Janë ‘zombie’ të politikës. Por jo vetëm kaq, mua më habit fakti se si në administratën shtetërore nuk ka asnjë personalitet. Është skandaloze. Pa dyshim që mund të ketë më shumë femra se më parë, por mbi të gjitha është e rëndësishme të ketë personalitete femra. Kështu që, situata në të cilën gjendemi është shumë e vështirë të ndryshojë. Kjo kërkon një proces shumë të gjatë katarsisi.

Ndërkohë që jemi pothuajse në gjendje pritjeje, këta deputetë, shumica prej të cilëve siç ju thoni janë diletantë në politikë, kanë një kosto afatgjatë mbi taksapaguesit shqiptarë….

Unë mendoj se shqiptarët duhen parë si komb, jo si pjesë të ndara. Nëse flasim në këtë kontekst, shqiptarët e Kosovës kanë treguar nivel të lartë të moralit dy herë: një herë në vitin 1999 ku shumë djem edhe vajza braktisën punët dhe u bashkuan në UÇK për të luftuar. Shumë prej tyre edhe u vranë për lirinë e Kosovës. Kjo tregon nivel shumë të lartë moral. Së dyti, është hera e parë që për 20 vite, një forcë politike me djem dhe vajza të reja të pakompromentuar, por me vizion, arritën të fitojnë zgjedhjet. Kjo tregon se me moral mund të fitohen dhe zgjedhjet dhe pa moral mund të humbasësh. Nuk mund të bëhet Parlamenti me njerëz pa moral, por mund të bëhet një shtet me njerëz me moral. Fitorja e Albin Kurtit, që sipas meje është politikani më i ditur dhe më i pakorruptueshëm shqiptar, është një shenjë e mirë sepse në fund të fundit, edhe ai është shqiptar e ka ndikimin e vet edhe në Shqipëri dhe mund të jetë një referencë për ndryshime pozitive që njerëzit të besojnë se edhe te njerëzit me moral arrihet diçka… Unë nuk jam fatalist, unë mendoj që, qoftë edhe 5 veta, 5 ministra të zotë e të ndershëm mund ta ndryshojnë Shqipërinë.

A i kemi ne këta 5 veta që ju thoni? 

Unë mendoj se populli i ka 5 veta. Jam krejtësisht skeptik për tërë klasën politike, por s’jam pesimist në atë që në të ardhmen mund të ndryshojë diçka. A nuk ishte e korruptuar edhe klasa politike në Kosovë, si ka mundësi që pas 20 vitesh fiton një parti, e cila nuk është e korruptuar?

Konkretisht, nëse ndodh që Rama për një arsye apo për një tjetër të japë dorëheqjen/të largohet nga pushteti, a ka brenda PS-së anëtarë që mund ta zëvendësojnë?

Pikësëpari, Rama s’ka për ta dhënë dorëheqjen dhe për këtë jam absolutisht i sigurt, por le ta marrim në formë hipotetike, nëse ndodh. Nëse diçka e tillë do të ndodhte (çka unë se besoj aspak), të jeni të bindur se figura për të luajtur rolin e Kryeministrit ka mjaftueshëm brenda Partisë Socialiste, jo nga deputetët aktualë, por nga elektorati. Për sa u përket deputetëve, nuk besoj te asnjëri. Edhe ata, që herë pas here shfaqen si kundërshtarë të Ramës, nuk kanë ndonjë perspektivë, sepse kanë limitet e tyre. Për shembull, janë 2-3 kandidatura si Bushati apo Xhafaj, por mundësitë e tyre janë të limituara sepse pjesa më e madhe e forumeve të PS-së është caktuar nga vetë Rama. Edhe pse unë s’kam besim tek asnjë nga deputetët e Partisë Socialiste, nuk duhet të harrojmë se kjo parti ka një elektorat gjigant, ku ka shumë njerëz që mund të luanin rolin e Kryeministrit. Njerëz me integritet e kulturë. Mirëpo, po flasim në mënyrë hipotetike, pasi unë jam i bindur se s’do të ketë vakum, nuk ekziston një formulë e tillë. Duhet kuptuar se nuk ka asnjeri të pazëvendësueshëm, kulti i moszëvendësimit, i ekskluzivitetit është një kult i gabuar. Kulti se kemi këtë Kryeministër e s’mund të kemi një tjetër, është i pakuptimtë. Pa dyshim që Rama është i zëvendësueshëm, të gjithë ne jemi të tillë. Por e gjitha kjo është hipotetike, se ai nuk do ta japë dorëheqjen. Unë siç thashë, mendoj se në muajin mars do të bëhen zgjedhje të parakohshme, në të cilat ai do të hyjë si kryetar partie. Sepse ne jemi në një situatë të tillë ligjore, ku të jesh Kryeministër duhet të jesh kryetar partie. Diçka e tillë nuk është e drejtë. Në Statutin e Partisë, në kohën e Nanos, edhe pse ai ishte kryetar i PS-së, Kryeministër bëri Metën dhe Majkon. Mirëpo, në ndryshimin e Statutit i kanë rregulluar punët në mënyrë të tillë që, kryetari i partisë të bëhet edhe Kryeministër. I kanë limituar kështu mundësitë, ndaj ai s’ka për ta dhënë dorëheqjen.

Pas “shfaqjeve” të fundit nga deputetët e përkohshëm të Parlamentit, mendoni se duhen vendosur disa kritere bazike për përfaqësuesit e popullit? 

Patjetër, jo vetëm kriteret morale që janë kryesore, por edhe kriteret e diturisë, të vetëdijes humane. Përpos këtyre, është shumë e rëndësishme që këta deputetë të kenë edhe njohuri bazike juridike. Pasi ata janë personat që vendosin ligjet e këtij vendi. Si mund të bëhesh ligjvënës nëse nuk ke asnjë përvojë bazike juridike?! Pra, duhet të jenë figura përfaqësuese, me kontribut në fushat përkatëse, juristë, ekonomistë etj., individë që të kenë një vizion që mund të përgjithësohet në Parlament përmes votimit të ligjeve.

Deputetë analfabetë, të tjerë që nuk respektojnë kodin e sjelljes (të veshjes), që kanë një prezantim në publik shpesh edhe vulgar… A duhet të ishin marrë masa ndaj tyre?

Kush do të marrë masa? Ky është një Parlament skandaloz. Po mund të ketë dhe të tjerë që mund të vishen me kollare, po janë po aq keq. Konceptualisht, deputetët e Parlamentit të Shqipërisë janë të prapambetur. Ajo që më tmerron është se kjo prapambetje reflektohet edhe te deputetët e PS-së. Si ka mundësi që ndër deputetët e PS-së, ku ka edhe disa individë të shkolluar, të mos ketë profile autonome. Deputetë që shfaqin haptazi idetë, kundërshtitë e tyre. Është për të ardhur keq që janë të gjithë kaq të bindur dhe të klonuar. A do të jetë Parlamenti që do vijë më i mirë? Vështirë të thuhet, pasja e një Parlamenti adekuat është një proces që kërkon kohë…

Palmer për REL: Përmes ekonomisë, deri te marrëveshja përfundimtare

Amra Zejneli-Loxha

Përfaqësuesi i posaçëm i Departamentit të Shtetit për Ballkanin Perëndimor, Matthew Palmer, në një intervistë për Radion Evropa e Lirë thotë se mundësitë e reja ekonomike dhe investimet e huaja në Kosovë dhe Serbi, mund ta bëjnë më të lehtë arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare ndërmjet dy vendeve. Ai shtoi se Richard Grenell, i dërguari Special presidencial i SHBA-së për bisedimet e paqes në Kosovë dhe Serbi, është në pozitën më të mirë për ta bërë këtë. Sipas Palmerit, qëllimi i SHBA-së është që thelbi i marrëveshjes tëjetë njohja reciproke, duke kujtuar se procesi i dialogut ështe i destinuar për kompromis.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Palmer, kjo është hera e parë që ju po vizitoni Kosovën pasi ky shtet ka mbajtur zgjedhjet parlamentare. Si e shihni ju si përfaqësues i Shteteve të Bashkuara, rezultatin e këtyre zgjedhjeve?

Matthew Palmer: Shtetet e Bashkuara janë më pak të interesuara për rezultatin e zgjedhjeve krahasuar me vetë procesin. Nëse shikoni procesin, mendoj se duhet ta konsideroni si jashtëzakonisht të suksesshëm. Kosova ka mundësi që është hapësira demokratike më aktive në Ballkanin Perëndimor, tani për tani.

Ne kemi pasur zgjedhje më 6 tetor. Askush nuk ka pasur dijeni se kush do të fitojë. Partitë kanë garuar në bazë të ideve, mediat kanë qenë duke sfiduar udhëheqësinë politike, ata kanë garuar në hapësirat mediale, sërish në baza idesh. Sjellja aktuale në zgjedhje ka qenë goxha e mirë. Pra, duke shikuar nga ajo perspektivë, pra se çfarë thonë zgjedhjet për demokracinë e Kosovës, mendoj se përbën rrëfim të mirë. Sa i përket rezultatit, mesazhi për mua, mesazhi për ne, ka qenë se publiku në Kosovë ka kërkuar që të shohë ndryshim. Dhe ata kanë votuar për ndryshim. Unë besoj se qeveria që po parashikohet, liderët e partive që janë ngjitur më së larti më 6 tetor, e kanë kuptuar këtë mesazh.

Radio Evropa e Lirë: Bisedimet për qeverinë e ardhshme janë duke vazhduar në mes të partive që tashmë udhëheqin, Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja Demokratike e Kosovës, dhe siç thonë ato, një marrëveshje politike përfundimtare për formim të qeverisë, mund të arrihet pas certifikimit të rezultateve. Sipas jush, cilët duhet të jenë hapat e parë të qeverisë së re?

Matthew Palmer: Mendoj se qeveria e re duhet të përcaktojë natyrën e programit të saj. E di se prioritet i liderëve të këtyre dy partive është, siç janë shprehur ata, agjenda e tyre e brendshme, luftimi i korrupsionit, përballja me krim të organizuar, promovimi i transparencës dhe qeverisjes së mirë. Kjo është agjendë, të cilën Shtetet e Bashkuara e mbështesin aktivisht dhe fuqishëm. Në të njëjtën kohë ne shpresojmë se qeveria e re do të lëvizë në baza urgjente, për të identifikuar një rrugë mbrapa për kthim në dialog me Serbinë, që të kthehet në negociata dhe të punojë në mënyrë paralele për të arritur një marrëveshje të plotë për normalizim të marrëdhënieve në mes të Kosovës dhe Serbisë. Ne besojmë se këto dy agjenda, e brendshme dhe ndërkombëtare janë përmbushëse të njëra-tjetrës dhe jo konkurrente.

Radio Evropa e Lirë: Si e shihni liderin e Vetëvendosjes, Albin Kurti, si kryeministër të mundshëm të Kosovës. A e shohin Shtetet e Bashkuara atë si partner?

Përfaqësues i posaçëm i Shteteve të Bashkuara për Ballkanin Perëndimor, Matthew Palmer.

Matthew Palmer: Sigurisht, ajo është shpresa dhe pritja jonë. Kjo do të jetë hera e parë që Vetëvendosje do të jetë në qeverisje. Kjo do të jetë hera e parë që Kurti do të jetë në pozitë publike, nëse gjërat shkojnë ashtu si presin të gjithë. Ne do ta shohim atë si kryeministër, në rast se ai arrin ta fitojë këtë pozitë për veten dhe partinë e tij. Ne presim që ai të jetë një partner i mirë dhe i fuqishëm i Shteteve të Bashkuara, sa i përket adresimit të sfidave të brendshme këtu në Kosovë, në promovimin e qeverisjes së mirë dhe llogaridhënies, në promovimin e rritjes ekonomike, mirëpo po ashtu edhe në punën në mbështetje të një marrëveshjeje me Beogradin për normalizim të plotë të marrëdhënieve. Pra, ne shpresojmë dhe presim që edhe kjo gjë të jetë prioritet i qeverisë së re.

Radio Evropa e Lirë: Albin Kurti, si një kryeministër i ri i mundshëm, ka deklaruar se ai nuk e sheh Listën Serbe si partner në formimin e qeverisë, duke e konsideruar atë një dorë të zgjatur të Serbisë në Kosovë. Ai tha se do të preferonte të përfshijë përfaqësues politikë të komunitetit serb që e kanë pranuar pavarësinë e Kosovës. Si e komentoni atë?

Matthew Palmer: Mendoj se Lista Serbe është një parti e krijuar nga komuniteti serb për të përfaqësuar interesat e saj në politikën e Kosovës. Do të ishte thelbësore që qeveria të përfshijë dhe të punojë me ta, dhe të pranojë rolin e tyre kushtetues në politikën e Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Si i shikoni përfaqësuesit e tjerë serbë?

Matthew Palmer: Unë mendoj se ka vend që qeveria të angazhohet gjerësisht me më shumë aktorë në këtë proces.

Radio Evropa e Lirë: Disa javë më parë, përfaqësuesit e koalicionit të mundshëm qeveritar kanë thënë se synojnë të largojnë taksën e vendosur në importet e Serbisë, që është konsideruar pengesë për dialogun Kosovë-Serbi, dhe ta zëvendësojnë këtë masë me politikën e “reciprocitetit të plotë”, që nënkupton se Kosova do të marrë hapa reciprokë, bazuar në sjelljen e Serbisë. Si e shihni ju këtë politikë të propozuar? A mund ta mbështesë Qeveria amerikane?

Matthew Palmer: Ne, natyrisht, se do të mbështesnim heqjen apo pezullimin e tarifave në baza urgjente. Ne iu kemi kërkuar këtë gjë partnerëve tanë në Kosovë tash e një kohë dhe jemi dëshpëruar nga mosgatishmëria e Kosovës për të marrë një vendim të tillë. Sa i përket reciprocitetit, kjo mua më tingëllon si diçka që mund të negociohet me Beogradin në tavolinë. Prandaj, unë shpresoj se qeveria e Kosovës, autoritetet e Kosovës mund ta gjejnë një rrugë për t’iu kthyer negociatave dhe më pas përmes atij procesi të adresojnë sfidat që kufizojnë apo zvogëlojnë mundësinë e qytetarëve të Kosovës dhe atyre të Serbisë në bërjen e tregtisë dhe biznesit, lirshëm me njëri-tjetrin.

Radio Evropa e Lirë: Gjatë diskutimit me studentë, ju thatë se jeni takuar me zotin Kurti dy ditë më parë në Shkup. A keni marrë ndonjë premtim apo ndonjë shenjë, a keni parë që zoti Kurti, në rast se bëhet kryeministër, do ta heqë tarifën dhe do t’iu kthehet negociatave?

Matthew Palmer: Nuk dua të flas në emër të zotit Kurti, mirëpo do të flas në emër të Shteteve të Bashkuara dhe ne do të dëshironin të shihnim Qeverinë e re rë Kosovës, duke përqafuar si politikë apo si strategji, lëvizjen përpara në drejtim të pajtimit me Serbinë.

Radio Evropa e Lirë: Kë e shihni në krye të negociatave në dialog me Serbinë? Kryeministrin apo Presidentin? Ju tani vonë keni thënë në një seancë në Senat se presidenti serb, Aleksandar Vuçiq dhe presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi janë të gatshëm për të negociuar një marrëveshje.

Matthew Palmer: Kjo vendim i takon Kosovës, si dëshiron të bashkëpunojë. Kosova duhet të krijojë një rrugë për t’u kthyer në negociata, për të përcaktuar për veten, rrugën se si dëshiron të përfaqësohet, ndonëse duhet ta çojnë përpara në dialog një person apo ekip që ka fuqi dhe autoritet dhe mund të negociojë me këdo që vendos përpara Serbia në atë proces. Më pas duhet të vendosë edhe për substancën e negociatave, çfarë dëshiron të sigurojë Kosova përmes këtyre negociatave?

Radio Evropa e Lirë: A mbështesin Shtetet e Bashkuara deklaratën që ka bërë Kurti rreth asaj se do të përcaktojë parimet para se të kthehet në tavolinën e negociatave? A është e nevojshme një gjë e tillë?

Matthew Palmer: Sërish, Kosova duhet të vendosë vetë si dëshiron t’iu qaset këtyre negociatave. Mirëpo për mua nuk është e qartë nëse diskutimet për parime kanë të bëjnë me parime që Kosova të vendosë vetë apo për parime që Kosova duhet t’i negociojë me Serbinë. Nëse është kjo e fundit, rruga e vetme për ta arritur këtë gjë është kthimi i sërishëm në këtë proces, sërish në tavolinën e negociatave për të biseduar me Beogradin rreth parametrave të negociatave. Nëse ka të bëjë me negociim të parimeve në mesin e përfaqësuesve të institucioneve të Kosovës apo mes partive politike, atëherë kjo më shumë duket si shpërqendrim, nga nevoja e kthimit të bashkëpunimit me Beogradin.

Radio Evropa e Lirë: Është thënë se Qeveria amerikane mund të ketë një plan ekonomik për Kosovën dhe Serbinë, për të inkurajuar një marrëveshje politike duke ofruar stimuj ekonomik për të dyja palët. Gjatë një seance dëgjimore në Senat, ju keni përmendur se përmes këtij plani ekonomik, së bashku me angazhimin politik, ju do t’i ndihmoni palët që të gjejnë një marrëveshje të qëndrueshme mes vete. A mund të na sqaroni më shumë se për çfarë stimujsh ekonomikë dhe tregtarë bëhet fjalë?

Matthew Palmer: Mënyra se si ne e shohim këtë, dhe mendoj se ambasadori Grenell ka qenë i qartë në këtë pikë, është se janë bizneset amerikane dhe evropiane që do të ishin të gatshme të investonin në Kosovë dhe Serbi, të cilat hezitojnë ta bëjnë këtë gjë për shkak të mungesës së sigurisë. Klima politike është e tillë që i pamundëson investimet ndërkombëtare në këto dy vende. Pra, a mund të identifikojmë ne biznese që janë të gatshme që nën rrethanat e duhura, me përparim drejt zgjidhjeve, të sjellin para dhe investime të huaja, në Kosovë dhe Serbi duke krijuar vende pune, mundësi ekonomike, të kontribuojnë në rritjen ekonomike, mbi bazën e një përparimi në këtë marrëdhënie. Kjo është ideja?! Mendoj se askush nuk është në pozitë më të mirë ta adresojë këtë sesa ambasadori Richard Grenell.

Radio Evropa e Lirë: Ndërkohë, presidenti serb, Aleksandar Vuçiq, po e përsërit ftesën e tij ndaj kompanisë gjermane “Volkswagen” për të hapur një fabrikë në Serbi. A mundet që kompania “Volkswagen” të jetë një shans ekonomik për Serbinë, por edhe për Kosovën?

Matthew Palmer: Nuk jam në gjendje të parashikoj se cilat ujdi, stimuj apo mundësi investuese mund të paraqiten. Por, sigurisht kompani të rëndësishme amerikane dhe evropiane, janë investitorë potencialë në të dyja ekonomitë.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se këto investime do të bëhen pas arritjes së mundshme të marrëveshjes mes Kosovës dhe Serbisë apo paralelisht me bisedimet për marrëveshjen?

Matthew Palmer: Mendoj se paralelisht. Vetë akti i krijimit të stimujveekonomik do të lehtësonte arritjen e një marrëveshjeje në nivel politik. Por natyrisht, me një sens urgjence, të identifikohen shpejt disa nga këto biznese dhe mundësi tregtare, dhe t’i përdorni ato si një shtytës në këtë proces politik.

Radio Evropa e Lirë: Ju keni thënë se presidenti Vuçiq është i gatshëm të negociojë marrëveshje duke marrë parasysh se SHBA-ja dëshiron njohje të ndërsjellë mes dy vendeve, si zgjidhje përfundimtare. A do të thotë kjo se Vuçiq është i gatshëm të njohë Kosovën, dhe me çfarë çmimi?

Matthew Palmer: Nuk më përket mua të vendos. Këto janë negociata. Nuk mund t’ju them se ku do të arrijnë palët me këto negociata. Por, unë mund t’ju them me siguri se qëllimi ynë, çfarë ne dëshirojmë të shohim si rezultat përmes këtij procesi të dialogut, është një marrëveshje që në thelbin e saj ka njohjen e ndërsjellë. Kjo është ajo çfarë do të hapte rrugën evropiane për Kosovën dhe Serbinë.

Radio Evropa e Lirë: Në çfarë niveli prisni fleksibilitet nga Kosova për të arritur marrëveshje me Serbinë?

Matthew Palmer: Sërish, i takon Kosovës të caktojë parametrat e saj të angazhimit. Unë nuk mund të përmend numra, shembull shtatë nivele. Kjo nuk është mënyra sesi funksionon. Por, do të kërkoj kreativitet, do të kërkoj vullnet politik dhe përkushtim për të bërë kompromis. Dhe, Kosovës nuk po i kërkohet që vetëm të japë në këtë proces, ajo gjithashtu do të fitojë nga ky proces, pra do të avancojë dhe mbrojë interesat e saj. Kjo është natyra e negociatave, e dialogut. Ky proces ka në thelb kompromisin.

Radio Evropa e Lirë: A mundet që SHBA-ja të pranojë një zgjidhje që fuqizon një entitet serb brenda Kosovës?

Matthew Palmer: Nuk e kam të qartë se çfarë po mendoni me “fuqizimin” e entitetin serb. Mendoj se në këtë aspekt ka vend për të menduar në mënyrë kreative. Tashmë ka pasur një punë kreative sa i përket idesë së Asociacionit të komunave serbe. Mendoj se duhet bërë më shumë punë në atë drejtim. Por, ekzistojnë shumë mundësi për palët që të gjejnë një rrugë përpara që respekton dhe reflekton interesin e Kosovës dhe të Serbisë, po ashtu. Askush nuk duhet të humbasë në këtë proces. Të dyja palët mund të fitojnë më shumë sesa të humbin.

Radio Evropa e Lirë: Sa i përket Asociacionit, ne jemi të vetëdijshëm se Serbia më përpara do ta dëshironte atë më shumë si organizatë me kompetenca ekzekutive, sesa ashtu siç ka vendosur Gjykatat Kushtetuese e Kosovës?

Matthew Palmer: Ka shumë punë për t’u bërë. Por, unë nuk do ta negocioj marrëveshjen mbi bazën e njërës apo tjetrës palë. Unë do ta mbështes procesin, të punoj me palët që t’i ndihmoj ato të arrijnë marrëveshje, të cilën ato mund ta adaptojnë dhe përvetësojnë si të tyren.

Radio Evropa e Lirë: Duke parë dështimin e BE-së për të filluar negociatat e pranimit me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, a besoni se një dështim i tillë ndikon në mundësinë e një marrëveshjeje midis Kosovës dhe Serbisë, pasi që “anëtarësimi në BE” shihej si një karotë e rëndësishme për të detyruar palët të arrijnë një zgjidhje politike?

Matthew Palmer: Sigurisht, mendoj se është një mesazh thellësisht negativ për të gjithë rajonin. Unë mendoj se është dërguar mesazh negativ jo vetëm për Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, por gjithashtu krijon një atmosferë negative për procesin e dialogut. Dështimi i Këshillit Evropian për të arritur një kompromis është thellësisht për të ardhur keq, dhe unë besoj se e rikthen procesin dhe dërgon mesazhe negative nga të dyja palët. Por, palët duhet të shkojnë përtej kësaj. Është në interesin e tyre më të mirë për ta bërë këtë, dhe besoj se Këshilli Evropian do të gjejë një mënyrë për të ecur përpara, si për Maqedoninë Veriore ashtu edhe për Shqipërinë, dhe se ata përsëri do të përqendrohen në perspektivën evropiane të të gjithë rajonit.

Përgatitën: Krenare Cubolli
Kestrin Kumnova

Në “Real Story” ish-diplomati i parë i SHBA në Shqipëri, flet për integrimin, Reformën në Drejtësi dhe rrezikun rus (E plotë)

Diplomati i parë amerikan në Shqipëri pas rënies së komunizmit, Christofer Hill ka rrëfyer ekskluzivisht në Real Story të Sokol Ballës disa të vërteta të forta për Shqipërinë në rrugëtimin e saj 30-vjeçar, i cili paralajmëroi edhe nga se duhet të shqetësohet vendi ynë, ku çështja kryesore mbetet influenca ruse.

 

“Duhet të jeni vigjilentë dhe të shqetësuar për Rusinë”, ka paralajmëruar Hill në intervistën me gazetarin Sokol Balla, ku tregoi edhe disa të vërteta për burgosjen e Nanos, Pavarësinë e Kosovës, ndërsa jep këndvështrimin e tij për reformën në drejtësi hapjen e negociatave me BE-në. Në intervistën për gazetarin Balla, ai ka rrëfyer edhe një plagë të Shqipërisë, sesi u krijuan skemat piramidale në Shqipëri, duke e lidhur ngushtë atë me shkeljen nga vendi ynë të embargos me Jugosllavinë.

“Nëse shihni me kujdes se si funksiononin ato skema piramidale, jepnin para që ishin këtu për shkak të kontrabandës së naftës dhe pas arritjes së paqes nuk ishte më nevoja për kontrabandë dhe skema piramidale kaloi në kolaps, duke shkaktuar që shumë njerëz të humbnin para”, ka deklaruar ish-ambasadori i parë i SHBA në Tiranë.

Sokol Balla: Zoti Hill shumë faleminderit që jeni në programin tim.

Christopher  Hill: Faleminderit ju, është kënaqësi të jem këtu.

SB: Cili është qëllimi i vizitës këtë herë?

CH: U ftova nga kjo organizatë ndërkombëtare që të jem pjesë e kësaj konference mbi “Paqen dhe Sigurinë” këtu në Ballkan. Ishte një mundësi për të ardhur dhe jam shumë i lumtur që jam këtu.

SB: Sa e ndryshme është Shqipëria që ju shihni sot, me Shqipërinë që ju keni parë në vitin 1991, mos gaboj?

CH: Po, ishte viti 1991. Nuk mund të gjykoj të gjithë Shqipërinë, por nga ajo që pashë në Tiranë, mund t’ju them me bindje ndryshimet e Tiranës së sotme dhe Tiranës 28 vite më parë. Ka shumë ndryshime.

SB: Ju ishit zyrtari i parë i SHBA që erdhët në Shqipëri, pasi ne rivendosëm marrëdhëniet diplomatike. E saktë?

CH: E saktë. Isha diplomati i parë i caktuar këtu. Kishim disa njerëz të përkohshëm, por unë isha i pari person i caktuar. Cilat ishin ndryshimet? Së pari ne nuk kishim një ambasadë, ambasada jonë ishte përdorur nga Italia, kështu që kishim dy dhoma në “Hotel Dajti”, dhoma 205 dhe 206. Punuam në Hotel Dajti për gati 3 muaj, deri në tetor 1991, kur ngritëm flamurin amerikan mbi ambasadën tonë dhe filluam punë. Ato ishin kohë të vështira, shumë të vështira. Kishte shumë probleme me energjinë elektrike, uji…

SB: Probleme sigurie?

CH: Probleme sigurie. Ishte disi e rrezikshme të ecje në rrugë natën, sepse nuk kishte drita dhe ndonjëherë kapakët e pusetave vidheshin dhe pa drita, mund të bije në gropë. Ishte e rrezikshme në fakt.

SB: Dhe pastaj gjëja e parë me të cilën ju u përballët ishte opozita e re…

CH: Në fakt, gjëja e parë ishte që me vënien në punë të ambasadës sonë, të ndihmonim Shqipërinë. Shqipëria kishte nevojë për ndihmë kudo. Përfshi ushqim e çdo gjë tjetër. Ne e bëmë atë. Padyshim ishin zgjedhjet që u zhvilluan në mars 1992 dhe problemi ishte që të përpiqeshim të qëndronim jashtë dhe jo të sugjeronim kë kishim të parapëlqyer, por që procesi të ecte përpara.

SB: Por ishte e vështirë, sepse Ambasadori Ryerson që erdhi u përfshi në zgjedhje dhe më parë ishte edhe vizita e Sekretarit të Shtetit Baker, e cila në fakt ishte një ngjarje e madhe dhe të cilën edhe sot ne e cilësojmë një pikë kthese…

CH: Ajo ishte një nga ngjarjet më të jashtëzakonshme që unë kam parë në karrierën time në shërbimin e jashtëm. Ishte pikërisht këtu, në sheshin Skënderbej dhe ishin 500 000 njerëz. Ishte e paharrueshme. Por më pas çështja ishte të merreshim me pritshmëritë e shqiptarëve ndaj SHBA dhe jo që ata të ishin të zhgënjyer, por të ishin realistë se çfarë mund të bëhej.

SB: Çfarë ndodhi nga 1992, kur këtu gjërat ndryshuan ku Partia Demokratike erdhi në pushtet dhe pastaj ju kishit 1 apo 2 vite në Shqipëri. Dhe më pas pamë një ish-kryeministër të shkonte në burg, nga ish-partia komuniste dhe papritur emri i Christopher Hill doli në skenë. Zoti Nano ju akuzoi që ju ishit direkt i përfshirë në burgosjen e tij.

CH: Ju siguroj që unë nuk kam qenë as direkt, as indirekt dhe në asnjë formë, në burgosjen e tij apo të asnjë tjetri. I kishim duart e zëna, duke u marrë me çështje tërësisht diplomatike. Por kur proceset demokratike ecin përpara, kur ka zgjedhje, ka një konkurrencë të ashpër mes shqiptarëve dhe në atë konkurrencë shume gjëra mund të thuhen.

SB: Partia Demokratike konsiderohej si një investim amerikan. Cila është e vërteta?

CH: Nuk ishte investimi ynë. Lidershipi i saj, nën Sali Berishën, i parapriu ardhjes sonë. Më kujtohet që kur ishte një mbledhje me opozitën, më kujtohet që një numër i tyre ishin aty, përfshi Berishën dhe Baker, ai ishte shumë të impresionuar nga kjo opozitë. Por sinqerisht ishte detyrë e opozitës që të ftonte shqiptarët dhe në një farë mënyre ata e bënë, duke thënë “Amerika është me ne”.

SB: Ambasadori Amerikan ishte pjesë e fushatës në atë kohë, pjesë e mitingjeve politike të opozitës…

CH: Nuk jam shumë i sigurt nëse është një qasje e drejtë ndaj ambasadorit. Ai u përpoq që të qëndronte jashtë asaj, por ndonjëherë ishte e vështirë, duke qenë në një takim me politikanë dhe njerëzit i drejtoheshin duke i thënë: A mund të thoni disa fjalë. Dhe ai deklaronte që jam shumë i lumtur që jam në Shqipëri mes shqiptarëve dhe ajo merrej si një miratim. Miratim politik.

SB: Unë ende e mbaj mend atë me dy gishtat lart…

CH: Po, e vërtetë. Unë gjithmonë jam munduar të mbaj pesë gishtat lart.

SB: Më pas, në kohën kur ne menduam që gjërat po shkonin për mirë, gjërat po shkonin keq dhe ne pamë përplasjen e parë mes asaj se çfarë Amerika kërkonte nga Shqipëria dhe çfarë qeveria shqiptare bënte. Pse? Pse ishte kjo periudhë problematike mes qeverisjes së parë demokratike dhe SHBA? Veçanërisht pas 1995-1996?

CH: Ajo ishte pas periudhës time këtu. Unë u largova nga Shqipëria për të drejtuar zyrën e Ballkanit në Departamentin e Shtetit. Punova me ambasadorin Holbrooke dhe ne merreshim me Bosnjën shumicën e kohës. Më vonë shkova në Maqedoni, në vitin 1996, për të qenë ambasador atje dhe gjatë asaj kohe mu kërkua që të merresha me çështjen e Kosovës. Mendoj që çështja e Kosovës kishte disa degëzime të mëdha me situatën këtu në Shqipëri. Ishte shumë kohë e vështirë për Shqipërinë, sidomos me disa nga sanksionet kundër Serbisë, ku serbët përpiqeshin t’i shmangnin ato, duke sjellë benzinë, nëpërmjet vendeve si Shqipëria. Ishte një kohë e vështirë për Shqipërinë.

SB: President Berisha tha më vonë, që ai e lejoi atë të ndodhte, pasi në të kundërt njerëzit në Kosovë do të vuanin nga uria.

CH: Mendoj që ishte një situatë që i shkaktoi shumë tendosje institucioneve shtetërore. Sepse kur ti ke njerëz që duhet të ndalojnë kontrabandën, ata duhet ta bëjnë atë. Ishte një kohë shumë e vështirë për Shqipërinë që të ecte përpara si demokraci, por mendoj që Shqipëria eci përpara.

SB: Duke thënë që situata në Kosovë pati degëzime në Shqipëri, mos po thoni që ajo që ndodhi në Shqipëri mes ‘97-‘99 kishte të bënte dhe me situatën në Kosovë?

CH: Them që kishte të bënte me situatën në Kosovë, sepse ajo që ndodhi ishte ajo që u quajt “skema piramidale” këtu. Por nëse shihni me kujdes se si funksiononin ato skema piramidale, jepnin para që ishin këtu për shkak të kontrabandës së naftës dhe pas arritjes së paqes nuk ishte më nevoja për kontrabandë dhe skema piramidale kaloi në kolaps, duke shkaktuar që shumë njerëz të humbnin para.

SB: Kjo është hera e parë që dëgjohet një gjë e tillë, veçanërisht e thënë nga një zyrtar i SHBA-ve në atë kohë, që paratë e kontrabandës ishin baza e piramidës?

CH: Fillimi, po!

SB: Dhe më pas doli nga kontrolli…

CH: Po, dhe njerëzit që ishin të fundit që kishin futur para, dolën që ishin humbësit më të mëdhenj.

SB: Më pas ju mbaj mend ju, kur u kthyet në Ballkan, në Shkup…

CH: Isha në Shkup nga 1996-1999 dhe gjatë asaj kohe isha dhe Negociatori i SHBA në Kosovë, duke u marrë me Milosheviçin, Rugovën, Thaçin dhe gjithë ata njerëz.

SB: Çfarë mbani mend nga ajo kohë?

CH: Kohë shumë e vështirë, sepse unë po përpiqesha të shisja diçka, që askush nuk e donte. Po përpiqesha të shisja një marrëveshje autonomie, për të cilën shqiptarët e Kosovës thoshin që ishte shumë pak dhe serbët thoshin që ishte shumë. Ishte shumë e vështirë të shisje diçka që askush nuk donte ta blinte.

SB: Çfarë e ndryshoi qëndrimin e SHBA mbi atë çështje? Çfarë e çoi nga një autonomi në një pavarësi të plotë?

CH: Mendoj ajo se çfarë ndodhi ishte që SHBA dhe unë, e shpërndamë këtë marrëveshje në një vend të quajtur Rambuje. Serbët e refuzuan dhe kosovarët e pranuan. Ata e pranuan propozimin tonë, serbët e refuzuan dhe një luftë nisi mbi të. Në atë pikë, kur lufta fillon, është e vështirë të kthehesh pas tek autonomia dhe ne për shkak të situatës që po zhvillohej, për shkak të të gjithë krizës në atë kohë, ishte e qartë që Kosova do të shkonte drejt pavarësisë. Asnjë nga vendet e BE nuk e pranoi atë, madje sërish kemi 5 vende që nuk e pranojnë. Por një gjë ishte, që shqiptarët ishin të arsyeshëm, ndërsa serbët nuk ishin dhe kjo ishte kosto.

SB: Gjithashtu mbaj mend, me korrigjoni nëse jam gabim, që qëlluan mbi ambasadën amerikane në Shkup.

CH: Kur lufta nisi, ne kishim disa vizitorë të paftuar, të cilët u mblodhën përpara ambasadës sonë, disa mijëra dhe i vunë zjarrin makinave tona, dogjën disa nga banesat pranë ambasadës. Ata morën shtizën e flamurit tonë dhe si në skenat e mesjetës, u përpoqën që përmes saj të hynin brenda në derën kryesore të ambasadës. Unë isha aty bashkë me 41 punonjës të ambasadës, amerikanë dhe maqedonas dhe na u desh që të prisnim për ndihmë nga ushtria. Ishte një ditë e gjatë.

SB: Ndoshta vetëm në Athinë, përjashtuar Lindjen e Mesme, unë kam parë skena të ngjashme kundër ambasadave amerikane…

CH: Në Kinë ka ndodhur. Por në atë ngjarje ne ishim të gjithë brenda dhe ishim të shqetësuar se nëse do lejonim godinën kryesore të digjej, ne nuk do kishim më oksigjen për të marrë frymë. Ishte një pasdite shumë e gjatë.

SB: Më kujton pak a shumë çfarë ndodhi vite më pas në ambasadën kur humbi jetën dhe ambasadori juaj.

CH: Po, e saktë. Por ajo çfarë i thashë stafit ishte që ne mund të gjenim mundësinë që të qëndronim, kështu që i kërkuam Qeverisë së Maqedonisë të mbyllte rrugën përpara ambasadës sonë, shtuam rojet, shtuam marinsat dhe asnjëherë nuk e mbyllëm ambasadën, ne qëndruam.

SB: Ju keni shërbyer në Shqipëri, në Kosovë, në Maqedoni. Mendoj që ky është dhe fillimi i të kuptuarit që shqiptarët janë miqtë tuaj më të afërt në Rajon?

CH: Kam kaluar shumë kohë me shqiptarët, mos harroni dhe Nju Jorkun…

SB: Dhe tani ju ktheheni, gjërat kanë ndryshuar dhe sot kemi një Maqedoni tjetër. Ose më saktë, një tjetër shtet. Kemi një Maqedoni të Veriut.

CH: Nuk jam mësuar të them Maqedonia e Veriut, them Maqedonia, por më duhet ta mësoj veten që ka ndryshuar. Besoj që të gjithë vendet, Shqipëria, Maqedonia e Veriut fatin e tyre e kanë që të jenë plotësisht të angazhuar në rrugën euro-atlantike, janë në NATO dhe nuk kam asnjë dyshim që do të jenë edhe në BE.

SB: Jeni i sigurt për të fundit?

CH: Jam i sigurt për të fundit. E di që ka qenë frustruese dhe e vështirë për njerëzit në ditët dhe javët e fundit, por mendoj që frustrimi dhe irritimi nuk janë një zëvendësues i mirë politik. Ajo që mendoj se Shqipëria duhet të bëjë, është që të punojnë bashkë për të çuar procesin përpara, sepse ju e dini që do të shihet përsëri në 2020. Nuk është një JO finale.

SB: Ne e shohim në një mënyrë më skeptike, sepse Franca e sotme nuk është më Franca e djeshme dhe Franca e fillimit të shekullit XX, ku skenarin më të mirë ata as na konsideronin…

CH: Nëse shikoni se në çfarë rruge po shkon Bashkimi Evropian dhe se çfarë Franca po kalon, janë çaste shumë të vështira për BE. Kjo çështja e BREXIT i ka përfshirë të gjithë. Çështja e refugjatëve nga Siria dhe Afrika e Veriut është një problem i madh, veçanërisht për Francën. Nuk jam i habitur nga Franca në kuptimin që ata mendojnë se po shkojmë shumë shpejt, por nuk do ta merrja këtë si një vendim historik. Është diçka që ata janë të mbingarkuar nga këto faktorët e tjerë. Ne kemi parë shumë politikanë evropianë që duan që të përfundojë kjo punë dhe të sjellin Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut në Bashkimin Evropian. Ajo do të ndodhë. Dhe çka është më e rëndësishme për shqiptarët është që të mos e kthejnë këtë në një mëri, frustrim apo të mos hanë ushqime franceze. Duhet të kuptojnë që jo çdo moment do të jetë i favorshëm në këtë proces.

SB: Do të presim kombëtaren e futbollit të Francës më 17 nëntor këtu në Tiranë, datë që përkon të jetë dhe 75 vjetori i çlirimit të kryeqytetit. Shpresoj ta shfrytëzojmë këtë mundësi për t’i munduar ata.

CH: Ashtu do thosha dhe unë, t’i mundni dhe të mbetet në fushën e futbollit.

SB: Për fat të keq gjërat nuk janë “në fushën e futbollit” këtu në Ballkan. Shohim një rritje të influencës së Turqisë, Kinës, Iranit, por a duhet të shqetësohemi mbi atë që bën Rusia në këtë rajon? A duhet të frikësohemi?

CH: Jo, nuk mendoj që duhet të frikësoheni. Duhet të jeni vigjilentë dhe të shqetësuar, them po. Rusia ka problemet e saj dhe Rusia ka disa probleme demografike. Rusia po vepron duke deklaruar fuqi, çka nënkupton që kanë pak vështirësi në rrugën e shkurtër. Çështja është që të kuptojmë çfarë procesesh po udhëhiqen dhe të jemi vigjilentë. Vendi jonë mendoj që duhet të bëjë të njëjtën gjë.

SB: Jemi me fat që kemi në këtë periudhe, në kohe paqeje, kemi një të dërguar special të Amerikës në Rajon dhe një të dërguar special të Presidentit të SHBA, në një dialog shumë të vështirë mes Kosovës dhe Serbisë. Dhe nuk do të isha i shqetësuar, sepse tashmë kemi një Bazë amerikane dhe një tjetër bazë ajrore në Kuçovë…

CH: Është bazë e NATO-s.

SB: Është bazë e NATO-s, por ne e dimë, NATO është SHBA, në të kundërt nuk do të ishte?

CH: Është një lajm shumë i mirë. Ju jeni në NATO dhe tani keni një shenjë të NATO-s brenda jush.

SB: Çështjet tona janë të sigurta, por kur vjen puna tek Rajoni, veçanërisht me çështjen e Kosovës ende e pazgjidhur, a ka një plan B për SHBA në këtë Rajon? Ne gjithmonë kemi menduar që me përfshirjen e 1991-shit të SHBA në Maqedoni, me trupa speciale në Veri, përfshirjen në çështjen e Kosovës dhe të qenurit partner strategjik i Shqipërisë, ne gjithmonë kemi menduar, madje disa prej nesh ende besojnë që SHBA e kanë një plan B për shqiptarët, në çdo rast.

CH: Unë nuk di të ketë një plan B!

SB: Bashkimi i shqiptarëve?

CH: Unë nuk besoj që SHBA mendon në ato kushte. Ajo çfarë Amerika ka dashur të bëjë, duhet të bëjë dhe besoj që do ta bëjë, është të mbrojë investimet që ne kemi bërë në këtë pjesë të Ballkanit. Pjesë e investimit është të bëjmë që shtetet të ndihen të sigurta me fqinjët, kufijtë, t’i sjellim brenda sistemit euro-atlantik. Procesi po shkon mirë. Unë natyrisht që jam i shqetësuar nga marrëdhëniet Kosovë-Serbi, e dinim që ashtu do të ishte. Askush që në vitin 1999 nuk ka thënë që gjithçka do të jetë mirë. Do të ketë probleme të vazhdueshme. Do të isha pak i kujdesshëm sa i përket ndryshimit të kufijve. E di që ka pasur disa interesa për të ndryshuar kufijtë. Është një vendim shumë shumë i madh dhe njerëzit duhet të mendohen mirë. Por, nëse shihni botën tani dhe shihni problemet në Siri, në Lindjen e Mesme, unë nuk e përfshij Ballkanin në atë kategori.

SB: Përsëri, kur flitet për ndryshimin e mundshëm të kufijve, jo vetëm është diskutuar, por është konfirmuar në nivelet më të larta. Kam pasur në programin tim Presidentin e Kosovës, zotin Thaçi, i cili foli hapur për këtë. Ai foli për 2-3 komuna në Kosovë që kanë shumicë serbe dhe ku autoriteti i Kosovës është i vogël, gati inekzistent. Dhe një vit më pas pamë që gjërat kanë ndryshuar. Ne nuk e dimë me siguri çfarë SHBA mendon për këtë, por me siguri dimë që kemi një të dërguar special, ambasadorin Grenell, i cili është i angazhuar direkt në këtë çështje. Ne dimë që SHBA do shumë që kjo çështje të zgjidhjet sa më shpejt të jetë e mundur, por nuk e dimë cilat janë opsionet…

CH: Nëse dikush do më kërkonte këshillën për këtë çështje, unë do t’i thosha: Ndryshimi i kufijve së pari janë të pranueshme bazuar në aktin final të Helsinkit të 1975, por njerëzit duhet të kuptojnë që ndryshimi i kufijve është një vendim i madh. Është një vendim shumë i rëndësishëm dhe nuk mund ta ndërmerrni atë vetëm ndërmjet politikanëve. Ju nuk mund të keni një politikan që të dalë me hartë dhe të vendosë vijën e të thotë këtu e duam kufirin. Kjo është diçka që duhet të pranohet nga njerëzit, sepse ndryshimi i kufijve ka qenë shkaku i shumë konflikteve në botë. Duhen të jenë shumë të kujdesshëm dhe duhet të pranohet nga të gjithë. Le të shohim çfarë zoti Grenell do të propozojë, do të shohim çfarë qytetarët e Kosovës do të duan, çfarë serbët duan, por unë do të isha shumë i kujdesshëm mbi këto gjëra.

SB: Sidomos nëse ka një vijë etnike të kufirit, sepse mund të hapë dhe çështje të tjera në Bosnje…

CH: Po, mund të hapë çështje të tjera. Këto janë çështje të vështira. Janë bërë më parë me sukses, por disa të tjera kanë rezultuar tërësisht të pasuksesshme. Duhet të tregohen shumë shumë të kujdesshëm dhe shpresoj që ambasadori Grenell ta kuptojë këtë.

SB: Siç ju e thatë, sot kemi dy të dërguar specialë për Ballkanin, një nga Departamenti i Shtetit dhe tjetri është direkt nga Presidenti i SHBA. A ka ndonjë dallim në çështje mes Departamentit të Shtetit dhe të dërguarit të Presidentit?

CH: Mendoj që duhet të pyesni ata për këtë gjë. Është pak e pazakontë që të shkohet nga 0 të dërguar special në 2 të dërguar specialë. Nuk jam i sigurt se si kjo funksionon. Di që zoti Palmer tashmë ka detyra për Ballkanin Perëndimor, por nuk jam i sigurt pse na duhen dy dhe jam i sigurt që duhet të sqarohet kjo gjë.

SB: A është kjo një shenjë e një situate kaotike në SHBA, lidhur me politikën e jashtme?

CH: Nuk do të thosha që është një shenjë konfuzioni, por mendoj që njerëzit janë konfuzë mbi të dhe do të ishte e nevojshme një shpjegim më i mirë.

SB: A ka një ndryshim në politikën e jashtme të Amerikës në tre vitet e fundit, që në momentin që zoti Trump u bë President i Shteteve të Bashkuara të Amerikës?

CH: Nuk besoj që ka ndonjë ndryshim lidhur me Ballkanin, por ndryshimi i madh është që Presidenti do që të largojë trupat tanë nga ato që i quan “luftëra të përhershme” përfshi Afganistanin e Sirinë dhe kjo ka qenë një çështje e madhe në Amerikë. Presidenti sigurisht është sulmuar në shumë drejtime, përfshirë dhe çështjen e shkarkimit të tij. Por nuk besoj që Ballkani është në atë kategori dhe ju nuk do donit të ishit në atë kategori.

SB: Padyshim që nuk duam të jemi aty. Ju keni mbuluar dhe çështje të tjera si ato të Koresë së Veriut. Ju keni qenë i dërguari special në bisedimet me Penianin dhe pastaj ju keni një President Amerikan që është takuar dy herë me liderin Kim Yong Un. Si e shihni këtë?

CH: Ndryshim i madh. Unë isha përpjekur që ta shtyja Presidentin Bush që t’i dërgonte një letër Kim-it dhe përgjigjja e tij ishte jo, nuk do t’i çoj një letër. Unë kisha një situatë të ndryshme. Presidenti Trump doli dhe tha unë mund të flas me të dhe mund të jem vetë negociatori për çështjet bërthamore. Mendoj që dëshmon vështirësi, e qartë që Koreja e Veriut nuk bëri lëshime nga ato që Presidenti kishte në mendje. Sinqerisht jam pak i shqetësuar se ku do të shkojë kjo. Çdo herë që Presidenti takohet me dikë nga Koreja e Veriut është një lajm i mirë për Korenë e Veriut, por nuk jam i sigurt çfarë lajmi është për ne.

SB: Është një shqetësim edhe për ne, sepse ne ndjekim politikën e SHBA dhe çdo gjë që ndodh atje, është një lajm i madh këtu. Ju e dini, ne jemi shteti i 52-të i SHBA. Ne jemi pak të shqetësuar mbi atë se çfarë po ndodh në Uashington sot. Është një çështje e madhe apo…?

CH: Koha do ta tregojë, por kjo çështja e shkarkimit është një çështje e madhe dhe flet për abuzimet e presidentit me detyrën. Nëse ndiqni zhvillimet në Uashington, do t’ju thosha t’i ndiqnit me shumë vëmendje.

SB: Ju prisni që ai të shkarkohet?

CH: Janë dy etapa “akuza” dhe “bindja” dhe shumë njerëz që kanë numëruar votat janë të bindur që do të ketë një akuze të ngritur, por nuk është e qartë.

SB: Përfshirë edhe senatin?

CH: Nuk është e qartë, sepse duhen 66 senatorë, 2/3 e senatit për ta miratuar dhe tani Republikanët kanë 54 senatorë, asnjë nuk ka dalë për ta mbështetur akuzën. Kështu që do të jetë një proces i vështirë për demokratët për të arritur me sukses. Thënë kjo, shumë gjëra ndodhin çdo ditë.

SB: Duke u kthyer te Shqipëria. Siç ju thatë, kur unë ju pyeta për burgosjen e Fatos Nanos dhe ju thatë që nuk ka asnjë të vërtetë në të. Ne kemi ende në proces, në pjesën e fundit Reformën në Drejtësi, e cila ishte e mbështetur fort nga BE dhe së pari nga SHBA. Më kujtohet një histori që një nga miqtë tuaj të ngushtë në atë kohe, zoti Selami më tha, që ju ishit të habitur që patë në gjyq shoferin e tij, i cili ishte bërë gjyqtar.

CH: Nuk e mbaj mend këtë bisedë.

SB: Por është e vërtetë, shoferi i tij u bë gjyqtar. Dhe në fakt kjo tregon që ne ndryshuam gjyqtarët pas 1992-shit, por i zëvendësuam me njerëz të papërshtatshëm dhe shkalla e padrejtësisë dhe korrupsionit në sistemin e drejtësisë është shumë e lartë. Tani kemi procesin e vettingut, ku shumë gjyqtarë dhe prokurorë janë nxjerrë nga sistemi për shkak të akuzave për korrupsion dhe ne jemi sërish si në vitin 1992 me pritshmëri të mëdha që tani ky sistem i ri drejtësie do të sjellë drejtësi në këtë vend. SHBA ka thënë kështu, a duhet t’i besojmë përsëri?

CH: Reforma e sistemit të drejtësisë është një punë me kohë të plotë, është një proces shumë i vështirë. Një numër vendesh e kanë bërë, por ka dhe vende të tjera që e kanë të përfshirë politikën. Nuk mund të them se çfarë po ndodh këtu por është shumë e vështirë ta bësh dhe të sigurohesh që të gjithë ta pranojnë. Sepse ka shumë humbës në këtë lojë, po aq sa fitues. Është një gjë e domosdoshme për tu bërë dhe është e rëndësishme që të vendoset ndarja e pushteteve, duke lejuar drejtësinë që të kenë lirinë e tyre dhe jo të ndikohen nga politika dhe ky është një nga proceset më të vështira për një demokraci. Unë dua të përgëzoj Shqipërinë për këtë që po bën, nuk do të shtoj asgjë për ta kritikuar atë.

SB: Ne kemi pasur nga Departamenti i Shtetit 3 raste të deklarimit të “persona non-grata” në Amerikë, pasi sipas asaj që kane deklaruar, janë të përfshirë në raste korrupsioni. Mendoni që kjo ndihmon në vendosjen e një sistemi të lirë dhe të ndershëm drejtësie?

CH: Unë nuk mund të flas për ato raste, nuk i njoh ato çështje. Ajo që besoj është që korrupsioni dhe probleme të lidhura me të, kanë të bëjnë me institucionet. Më tregoni institucione të dobëta, ju tregoj korrupsionin. Ajo që mund të them është që Shqipëria është duke kaluar përmes kësaj, shumë vende po kalojnë, është një nga ato çështjet e vështira për të mbrojtur demokracinë.

SB: A keni takuar ndonjë nga politikanët që kanë qenë gjatë viteve ‘90?

CH: Nuk kam takuar, por jam i sigurt që do të takoj.

SB: Cilin nuk do donit të mos e takonit?

CH: Nuk e di. Disa do doja t’i takoja vetëm për kortezi disa për të parë se çfarë po bëjnë tani.

SB: Fatos Nano?

CH: Nuk e di nëse është këtu, do ishte bukur.

SB: Një shaka e bukur në fund, sepse ndonjëherë edhe ne nuk e dimë nëse zoti Nano është këtu apo jo. Zoti Hill shumë faleminderit, ishte një kënaqësi. Ka shumë çështje për të cilat do doja të flisnim, por koha fluturon. Ju uroj gjithë të mirat dhe ju falënderoj për gjithçka që keni bërë për këtë vend dhe për shqiptarët.

/Balkanweb/

(Shihni videon) Pas 28 vitesh në Bar Juvenilja, Kadareja u takua me intervistuesin e tij Elez Biberaj

Shkrimtari Ismail Kadare ka qenë ndër të parët që ka kërkuar azil politik në Francë në vitin 1990. Po ato ditë të para të shembjes së regjimit, Kadare dha një intervistë për Zërin e Amerikës, ku tregonte detaje për azilin politik të tij.

Drejtori i Zërit të Amerikës, Elez Biberaj gjatë një takimi me Kadarenë, ka rikthyer edhe një herë në vëmendje këtë intervistë.

“Paska qenë shumë e qartë, s’e di pse më kritikojnë ca tani”, ishte ky komenti i shkrimtarit, pasi dëgjoi ato që kishte thënë 28 vite më parë.

 


“Më 24 tetor 1990, në ora 18.00, gazetari Elez Biberaj, nëpërmjet valëve të “Zërit të Amerikës”, dha lajmin e bujshëm se Kadare kishte kërkuar strehim politik në Francë. Më pas u dëgjua dhe intervista që Kadare i kishte dhënë Biberajt pikërisht për vendimin e tij, për të lënë Shqipërinë komuniste. Njëzet e tetë vjet më vonë, në Bar Juvenilja, Kadareja u takua me intervistuesin e tij dhe biseda miqësore u zhvillua teksa të gjithë dëgjonim regjistrimin e atij emisioni të rrallë, i cili pati një jehonë të jashtëzakonshme tek të gjithë shqiptarët, kudo në botë”, është ky teksti që shoqëron videon.

 

 

Intervista – Daci: Mirë që u ndërruan pushtetet, por nuk priten çudira

Arton Konushevci

Ish-kryetari i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës, Nexhat Daci, thotë se qytetarët presin gjithmonë që pushtetet e reja të jenë më efikase. Në një intervistë për Radion Evropa e Lirë, ai tha se Qeveria e re e Kosovës, duhet të tregohet e aftë në zgjidhjen e problemeve me të cilat përballen qytetarët. Sa i përket dialogut me Serbinë, Daci tha se do të ishte më se e domosdoshme përfshirja e opozitës.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Daci, zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Kosovë kanë sjellë si rezultat ndryshime dhe pritet që ish-opozita të marrë pushtetin. Cilat janë pritjet tuaj nga një qeveri e mundshme midis Lëvizjes Vetëvendosje dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës?

Nexhat Daci: Unë besoj që është shumë mirë kur në zgjedhje ndërrohen garniturat. Është një freski, nuk do të thotë se janë më të mirë apo më të këqij, por qytetarët presin gjithmonë që pushtetet e reja të jenë më efikase apo duhet të jenë më efikase. Prandaj, unë mendoj që është bërë mirë që opozita i ka fituar zgjedhjet sepse vetëm në atë mënyrë faktikisht është lëvizja e ujit, nuk bëhet amull uji dhe kur bëhet amull, nuk pihet. Prandaj, zakonisht njerëzit presin që kur opozita të vjen, duhet të tregohet e aftë në zgjidhjen e problemeve që ka jeta e njerëzve dhe shpresoj të kenë sukses.

Radio Evropa e Lirë: Sa konsideroni se koalicioni i ardhshëm, që po pritet, është i aftë të trajtojë çështjet që në Kosovë shihen si prioritete të veçanta, si zbutja e papunësisë dhe zhvillimi ekonomik?

Nexhat Daci: Unë besoj që kjo është pika më e dobët në Ballkan. Në përgjithësi te shumica e shteteve të Ballkanit, prioritet merr gjithmonë politika e në vend të dytë ose të tretë, jeta e qytetarit. Prandaj, me atë sa kam unë informacion ose sa kam përvojë, ardhja e opozitës gjithmonë krijon shpresë dhe ata do të luftojnë që të realizojnë një pjesë të premtimeve.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se në aspektin e zhvillimit ekonomik dhe të Kosovës do të ketë suksese qeveria në ardhje?

Nexhat Daci: Do të punohet, por çudira nuk do të ketë. Nuk do të ketë sepse ambienti i krijuar politik humb shumë kohë për normativa të reja për standarde të reja. Por, unë shpresoj se kësaj radhe me kryeministrin e ri që për herë të parë është në fuqi, gjërat do të lëvizin më shpejt në drejtim të jetës së qytetarëve.

Radio Evropa e Lirë: Ndërkohë, zoti Daci, bashkësia ndërkombëtare pret që sa më parë të vazhdojë dialogu me Serbinë. Prisni ju që qeveria e ardhshme të arrijë marrëveshje me Serbinë?

Nexhat Daci: Mua po më pëlqejnë deklaratat e njerëzve që mund të jenë në qeverinë e re, që nuk lodhen shumë çka mendon tjetërkush, por çka kërkon populli, votuesi. Unë kam një zhgënjim enorm të madh në bashkësinë ndërkombëtare. Premtime tepër të mëdha prej dhjetë vjetësh më parë deri tash. Për qarkullimin e lirë, për udhëtimin pa viza dhe asnjëherë nuk i përmbahen premtimeve e as vendimeve të forumeve më të mëdha, siç është Parlamenti Evropian e këto të tjerat.

Prandaj, porosia ime ose këshilla ime për qeverinë e re është që nën një të jenë interesat e Kosovës, të shtetasve të Kosovës dhe diku në renditje pika e dytë, të tretë, të katërt apo e pestë e bashkësisë ndërkombëtare. Mbani në mend, gjatë vite kam qenë kryetar i Parlamentit dhe përfaqësuesit specialë të cilët kanë qenë të plotfuqishëm si mbretërit, kanë thënë se për 24 orë do t’i keni…, i kanë pasur të gjitha funksionet dhe do të thotë kanë funksionuar ata si shtet dhe nuk kanë kryer asgjë. E shihini që sa vite që thotë ‘kryeni edhe këtë detyrë do ta merrni lëvizjen e lirë’. Sa e kryejmë atë detyrë, t’i shtojnë edhe pesë apo gjashtë të tjera.

Prandaj, pushteti i ardhshëm ose qeveria e ardhshme nuk duhet të jetojë me premtime dhe nga premtimet, por nga puna që bën. Në radhë të parë në zhvillimin ekonomik në punësim, pastaj ndaljen e migrimit të të rinjve që është një sëmundje e madhe dhe shumë më pak t’ua vënë mendjen çka premtojnë për çdo ditë. E shikoni tash çka u bë me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, me kryeministrin (Zoran) Zaev dhe kryeministrin (Edi) Rama. Gjithmonë kur një popull i ka shikuar interesat e veta, familjen e vet, shtëpinë e vet, ka pasur sukses. Gjithmonë, kur ke jetuar nga premtimet, zhgënjimi ka qenë rezultati i fundit. Do të thotë, pa bashkësinë ndërkombëtare nuk mund të ekzistohet, unë nuk mendova si një vend jashtë rruzullit tokësor, por prioritet duhet të jetë shtëpia jote, jeta e njerëzve në shtëpinë tënde dhe jo ikja prej shtëpisë tënde. Ne nuk guxojmë të mendojmë dhe të luftojmë për izolim nga Evropa dhe Amerika, por gjithmonë në zgjidhjen e prioriteteve dhe problemeve duhet të mbështetemi në Amerikën, gjithmonë pa qenë kundër Evropës. Por, jo të mbajmë shpresë të madhe në Evropën.

Unë e përgëzoj qeverinë e kaluar që ka kontribuar shumë për elementet e sigurisë. E kemi një polici që e ka përkrahur gjithë Kosova, shumë e fuqishëm, e trajnuar mirë, e shkolluar. Kemi edhe ushtrinë tash të përgatitur. Prandaj, krejt orientimet e përvojës sugjerojnë që në një prioritet duhet të ketë shtëpia, pastaj Evropa apo tjetër kund.

Radio Evropa e Lirë: Serbia vazhdimin e dialogut e kushtëzon me heqjen e taksës. Si duhet të veprojë qeveria e re ne këtë rrafsh?

Nexhat Daci: Çdo skajshmëri në këtë koncept është e dëmshme. Heqja e përnjëhershme pa e studiuar dhe pa i parë veprimet e Serbisë do të ishte jo dobiprurëse. Por, edhe insistimi është jashtë kohës tashmë. Do të thotë unë besoj se qeveria e re, me sa i kam përcjell debatet, në veçanti kryeministrin e ri e përcjelli më me shumë vëmendje se sa të tjerët, besoj se duhet të rritet një optimizëm në këtë drejtim për vendoret (prodhimet vendore).

Radio Evropa e Lirë: A e shihni opozitën e ardhshme, përkatësisht PDK-në dhe AAK-në, në tavolinën e bisedimeve krahas qeverisë?

Nexhat Daci: Është mençuri politike që nëse formon ekipe, ekipe më të mëdha se një njeri ose dy të përfshihen. Lënia e opozitës anash siç u veprua, nuk është e rezultatshme. Në periudhat kur ka qenë presidenti (Ibrahim) Rugova, njëshi të them i politikës, edhe opozita ka marr pjesë në bisedime në Vjenë. Do të thotë kur është interesi i shtetit dhe shtetësia, nuk duhet të jesh kokëfortë dhe ‘unë jam unë, ti nuk bën të jesh me mua’ ose e kundërta. Do të thotë prania e opozitës në delegacione për mua është injeksion shumë i mirë politik që opinioni botëror e kupton që ne jemi bashkë dhe rezultatet nuk do të mungojnë.

Radio Evropa e Lirë: Është diskutuar shumë edhe paralajmërimi i kandidatit për kryeministër, Albin Kurti që Lista Serbe të mos përfshihet në Qeveri. A konsideroni se mund të anashkalohet Lista Serbe dhe të mos përfshihet në qeverinë Kurti?

Nexhat Daci: Çështjet kushtetuese nuk mund të ndërrohen me vullnet ose me fjalë. Në qoftë se çështjet kushtetuese e pranojnë si konstitente, Lista Serbe, duhet të jetë e përfshirë, por jo në numër dhe në metodologji që mund ta pengojë atë që e synon kjo qeveri. Unë mendoj se kryeministri në një intervistë ka thënë një të mirë që se pari do të bisedohet me serbët, që është plotësisht logjike, me serbët që jetojnë në Kosovë që duan të jetojnë, që i kanë familjet në Kosovë. Siç po duket ajo edhe do të ndodhë që Lista Serbe të mos e ketë asnjë ministër, po le të jetë një (Nenad) Rashiq që ka qenë një prej ministrave më të mirë që e ka pasur qeveria. Gjithmonë orientim ka pasur në kuptimin politik pro Kosovës dhe mbrojtjen e serbëve të Kosovës ose në Kosovë.

Nuk e kam asnjë pikë besimi në Listën Serbe. Por, prapë po e them përbërja edhe e parlamentit kësaj radhe edhe e qeverisë do ta ulë forcën politike në minimum të minimumit të Listës Serbe.

Meta: Ideja e Shqipërisë së Madhe nuk është aspak e mundshme. Projekti “Serbia e Madhe” dështoi

Presidenti i Republikës Sh.T.Z Ilir Meta intervistë për gazetën më të madhe egjiptiane “Al – Ahram”

Ky ishte udhëtimi im i parë në Shqipëri, vendi me një histori të lashtë që daton që nga periudha ilire. Malet, luginat, fushat, deti Adriatik dhe deti Jon, brigjet, qytetet dhe fermat e bënë këtë vend, i cili ka një popullsi prej 3 milionësh, një destinacion turistik.

Aty takova Ambasadorin e nderuar të Egjiptit Mohamed Khalil, si dhe këshilltarët e Presidentit dhe profesorë të Universitetit të Tiranës, intelektualë dhe ekonomistë nga elita shqiptare. Dhe më pas pata nderin të takoja Presidentin Ilir Meta.

E përshkrova në këmbë distancën nga hoteli në pallatin presidencial, sepse është shumë joshëse të ecësh në zona të përcaktuara për këmbësorë. Është gjithashtu e mundur që dikush të përjetojë historinë bashkëkohore të Shqipërisë vetëm duke ecur nëpër rrugët e saj. Këto ndërtesa datojnë që nga epoka mbretërore ku jetoi mbreti Ahmet Zogu, i cili ishte mik i mbretit egjiptian Farouk. Ato ndërtesa i përkasin epokës komuniste ku sundonte Enver Hoxha. Dhe ndërtesat bashkëkohore përfaqësojnë Shqipërinë e re.

Presidenti Meta posedon një entuziazëm tejet tërheqës; ai ka qenë ministër i jashtëm, kryetar i parlamentit dhe kryeministër. Ai ka një vizion të qartë për vendin e tij dhe botën. Ai gjithashtu sheh bashkëpunim strategjik të mundshëm në Pellgun e Mesdheut midis Shqipërisë dhe Egjiptit, sepse Egjipti është porta për Afrikën dhe botën Arabe. Po kështu, Shqipëria është porta për Ballkanin dhe Evropën. Të dy vendet bien dakord për modernitetin dhe paqen dhe kundërshtojnë ekstremizmin dhe luftërat.

Meta ishte presidenti i parë shqiptar që vizitoi Egjiptin në 60 vjet. Kur e pyeta për përshtypjen e tij, ai u përgjigj: “Unë isha shumë i lumtur që vizitova Egjiptin dhe takova Presidentin Abdel-Fattah Al-Sisi. Egjipti është një partner i rëndësishëm për ne. Shqipëria nuk është një vend i madh dhe nuk mund të ketë marrëdhënie me të gjitha vendet e botës. Por përmes Egjiptit ne mund të jemi miq të të gjithë miqve të saj. Shqipëria është e rëndësishme edhe për Egjiptin. Shqiptarët, të cilët janë në çdo pjesë të Ballkanit, veçanërisht në Kosovë dhe Maqedoni dhe në çdo vend tjetër, janë miq të vërtetë të Egjiptit. Kam vizituar projektet gjigande; Kanali i Ri i Suezit dhe Muzeu i Madh Egjiptian. Vlerësimi im është që Egjipti po ecën në drejtimin e duhur”.

Presidenti ka besim të plotë tek Evropa. Ai tha: “BE tani nuk është në gjendjen e saj më të mirë. Sidoqoftë, Bashkimi Evropian është ndërmarrja më e mirë njerëzore, ku përparimi ekonomik ecën paralelisht me përparimin e të drejtave të njeriut dhe qytetarëve. Situata e BE do të përmirësohet pas reformave të reja. “

Presidenti Meta beson se Ballkani Perëndimor do të bashkohet me BE një ditë dhe se kjo është në interes edhe të vetë BE-së. E gjithë popullsia dhe pesha e Ballkanit Perëndimor është e barabartë me Rumaninë.

Kur e pyeta Presidentin shqiptar për pikëpamjen e tij për ngritjen e së djathtës populiste në Evropë, ai tha se kjo ishte prova e dështimit të së majtës. Për shkak se e majta, e cila solli modernizimin e Evropës, nuk mundi t’i përgjigjej kërkesave të njerëzve. Sidoqoftë, kjo nuk do të thotë që kontinenti nuk do të rigjejë rrugën e nisur dhe mbledhë fuqinë e tij.

Presidenti shqiptar beson në paqen rajonale dhe kur e pyeta për marrëdhëniet e tij me Turqinë dhe Greqinë ai tha, “Marrëdhënia e Shqipërisë me Greqinë është jashtëzakonisht e rëndësishme … ne ishim dhe do të mbetemi fqinj. Të dy ne jemi anëtarë në NATO. Kemi një minoritet Grek në Shqipëri dhe ka një numër të madh të shqiptarëve që jetojnë në Greqi.
Lidhja jonë me Turqinë është gjithashtu historike. Ne kemi interesa të mëdha ekonomike dhe të dy jemi anëtarë në NATO. Por unë do të doja të shprehesha qartësisht se: është e rëndësishme për Shqipërinë që problemet midis vendeve të tjera nuk duhet të ndikojnë tek ne. Nuk është detyrë e Shqipërisë të luajë rolin e arbitrit në konfliktet dhe problemet që ndodhin në vendet e tjera”.

Unë e pyeta presidentin për shqetësimin që ngrenë disa intelektualë në lidhje me “Shqipërinë e Madhe” dhe nëse kjo ide ishte serioze. Ai tha, “Të gjithë shqiptarët kanë një projekt të përbashkët. Ky është bashkimi me Europën. Ideja e Shqipërisë së Madhe nuk është aspak e mundshme. Projekti “Serbia e Madhe” dështoi. Ne po jetojmë në një rajon të ndërlikuar. Nuk ka vend ‘të pastër etnikisht’ në Ballkan. Është çmenduri e plotë të flasim për projekte ekspansioniste në këtë aspekt.”
Unë i thashë Presidentit Meta se ai kishte paralajmëruar kundër përpjekjeve për të përçarë shoqërinë politike dhe për të krijuar një shtet paralel në Shqipëri dhe Kosovë, dhe e pyeta nëse ai ende besonte këtë.

Presidenti u përgjigj, “Ne po jetojmë në një botë në të cilën [ne shohim] ndikimin e personaliteteve apolitike dhe lojtarëve [të huaj], veçanërisht OJQ-ve. Këto janë pjesë e rreziqeve të globalizmit.

Është shumë e rëndësishme të mbrohet sovraniteti i njerëzve në mënyrë që të ruhet sovraniteti i shtetit.”

Takimi im me presidentin shqiptar zgjati për gati një orë. E vlerësoj shumë që ai më priti pavarësisht angazhimeve të tij të shumta dhe më pas pashë pallatin presidencial të mbushur me njerëz për shkak të pritjes së një vizite të kryeministrit italian. Presidenti kishte planifikuar të vizitojë Monakon dhe Japoninë në kuadrin e politikës së tij për të bërë miq me të gjitha vendet e botës.

“Historia e shtetit egjiptian shkon në më shumë se 7,000 vjet dhe ne kemi hasur në kufijtë tanë shumë luftëra dhe probleme për shekuj të gjatë. Sidoqoftë, një dhuratë e shkëlqyeshme erdhi përtej kufijve tanë dhe ne nuk mund ta harrojmë kurrë … Ai ishte udhëheqësi i vendit tonë me origjinë shqiptare Mohamed Ali Pasha,” i thashë Presidentit Meta.