VOAL

VOAL

Intervista – Alon Ben-Meir: Udhëheqësit shqiptarë duhet të distancohen nga Turqia

May 11, 2018

Komentet

Senatori republikan amerikan: “Nëse Europa nuk armatoset, do të sulmohet”

Paralajmërimi i senatorit republikan amerikan me ndikim James David Vance: “Shtetet evropiane të NATO-s do të duhet të bëhen më të vetë-mjaftueshëm, në mënyrë që të jenë në gjendje t’i sigurojnë Rusisë një frenim më të madh”

VOAL- “Ne duhet të synojmë menjëherë për një paqe të negociuar me Rusinë.” Kjo mbështetet nga senatori republikan i Shteteve të Bashkuara, James David Vance, shumë i afërt me Donald Trumpin, aq sa ai është në listën e zgjeruar të ish-presidentit të nënpresidentëve të mundshëm nëse do të zgjidhej për herë të dytë, shpjegon gjithashtu pse ai kundërshton ndihmën e re të ushtrisë amerikane për Ukrainën. Në Konferencën e Sigurisë në Mynih, atij iu afrua kolegu i RTS-së, Benjamin Luis.

“Në Ukrainë – vazhdon Vance – ne kemi nevojë për një paqe të negociuar. Sigurisht që nuk do të kënaqë askënd, por do të thotë se lufta ka mbaruar. E përsëris, së pari nevojitet një marrëveshje e negociuar dhe kjo pothuajse me siguri do të thotë se Ukraina do të duhet të bëjë lëshime territoriale. Dhe askush nga ne nuk do të jetë i lumtur për këtë. Por besoj se rusët do të duhet të ofrojnë garanci sigurie. Dhe jam i sigurt se as ata nuk do të jenë të lumtur. Për më tepër, shtetet evropiane të NATO-s do të duhet të bëhen më të vetë-mjaftueshme në mënyrë që t’i ofrojnë Rusisë një pengesë më të madhe. Do të arrijmë këtu në fund. Pra, pyetja që i bëj vetes është kjo: “Sa ukrainas do të vriten përpara se të arrihet kjo zgjidhje?”

Pra, nuk mendoni se Ukraina, me mbështetjen e aleatëve perëndimorë, mund ta fitojë këtë luftë?
“Kufijtë themelorë janë disponueshmëria e ushtarëve dhe municionit. Perëndimi nuk prodhon municione të mjaftueshme për të mbajtur një luftë të gjatë. Dhe Ukraina nuk ka burra të mjaftueshëm për të mbajtur një luftë të pacaktuar. Ne duhet të jemi realistë për atë që mund të përdoret.”

Po sikur Rusia, pasi të ketë marrë koncesione territoriale në Ukrainë, do të kishte pretendime edhe për territore të tjera në Evropë, siç janë shtetet baltike?
“Nëse Evropa vazhdon të refuzojë të marrë një rol të vetëmjaftueshëm në mbrojtjen e saj, ajo përfundimisht do të sulmohet, pavarësisht se çfarë bëjnë ose do të bëjnë Shtetet e Bashkuara. Ky është realiteti. Kjo është ajo që ne po përpiqemi t’ju bëjmë të kuptoni. Ne po themi se Shtetet e Bashkuara nuk mund të jenë më polici i botës. Kështu që Evropa do të duhet të armatoset më shumë për të mbrojtur territoret e saj”.rsi-eb

Intervista- Timothy Snyder: Gabimi strategjik i Putinit “ishte se zgjodhi Perëndimin si armik”

Protestuesit duke mbatur fotografi të Vladimir Putinit dhe Aleksei Navalnyt gjatë një tubimi para Konsullatës Ruse në Nju Jork, pas njoftimit për vdekjen e kritikut të Kremlinit më 16 shkurt.

 

Vazha Tavberidze

Presidenti rus, Vladimir Putin, dëshiron të kujtohet si një sundimtar i madh i Rusisë. Profesori i historisë, Timothy Snyder, beson se ai do të kujtohet si sundimtari që dobësoi jashtëzakonisht shumë shtetin e tij duke zgjedhur Perëndimin si armik dhe Kinën si patron.

Snyder, autor dhe ekspert për Evropën Qendrore dhe Lindore, foli për Radion Evropa e Lirë gjatë pjesëmarrjes në Konferencës e Sigurisë në Munih më 17 shkurt, pas njoftimit për vdekjen e liderit opozitar rus, Aleksei Navalny, në një burg në Arktik.

Radio Evropa e Lirë: Si mendoni se Aleksei Navalny do të kujtohet nga historia?

Timothy Snyder: Mendoj se kjo është pyetja më e rëndësishme ruse sepse rusët kujtojnë në një mënyrë të veçantë njerëzit që vdesin në kampe, njerëzit që vdesin në burgje. Putin dëshiron të kujtohet si sundimtar i Rusisë, por Navalny do të kujtohet në një mënyrë tjetër, sepse Navalny vdiq për shtetin e tij e jo duke vrarë njerëz të tjerë.

Si historian, mendoj se rëndësia e Navalnyt është se ai tentoi të tregonte se edhe gjërat e tjera ishin të mundura, por ne kurrë nuk do ta dimë se çfarë lideri do të mund të ishte ai. Por, mesazhi që ai kishte ishte një mesazh se duhet të keni kurajë, jo të gjithë duhet të kenë aq kurajë sa ai kishte, por ju nuk do të shkoni askund nëse nuk tregoni pak kurajë. Ky është një mesazh shumë i rëndësishëm për të ardhmen e Rusisë, sepse njerëzit duhet të tregojnë pak më shumë kurajë.

Radio Evropa e Lirë: Ju përmendët se çfarë vendi në histori Putini dëshiron për vete, por çfarë mendoni se historia ka rezervuar për të, si do të kujtohet ai, varësisht nga rezultati që do të dalë nga Ukraina?

Historiani amerikan, Timothy Snyder.

Historiani amerikan, Timothy Snyder.

Timothy Snyder: Ai dëshiron që historia të jetë rreth gjërave, sikurse janë sundimtarët rusë. Por, historia ka të bëjë me gjëra të tjera përveç sundimtarëve rusë, historia ka të bëjë me përvojën njerëzore. Ka të bëjë me pasurinë dhe kush e posedon atë. Mendoj se historianët e shekullit 21 do të shkruajnë lidhur me pabarazinë e pasurisë. Dhe në atë histori, ai sigurisht që është një nga keqbërësit kryesorë. Ai është një prej oligarkëve më të rëndësishëm në botë, ai është dikush që – nëse jeni oligark ju mund të keni fantazi të çuditshme dhe askush nuk iu ndalon. Dhe më pas këto fantazi që ju keni përfundojnë duke prekur botën.

Prandaj, oligarkë të ndryshëm kanë fantazi të ndryshme. Një prej fantazive të tij [Putinit] është se Ukraina nuk ekziston. Kjo është një fantazi që po i shkakton botës një dëm të jashtëzakonshëm.

Ajo çfarë dua të them është se historianët nuk janë të gjithë historianë për Rusinë. Historianët janë edhe për gjëra të tjera dhe historianët për shoqërinë janë historianë të ekonomisë dhe ata do ta kujtojnë atë si një shembull të një oligarku, fantazitë e çuditshme të të cilit dëmtuan botën. Historianët po ashtu janë historianë të ekologjisë. Ata janë edhe historianë të natyrës dhe klimës. Pushteti i Putinit është i bazuar në hidrokarbure, në gaz natyral dhe naftë. Ka edhe keqbërës të tjerë, por ai është një prej keqbërësve kryesorë në rastin e mbajtjes së botës të varur nga këto gjëra.

Sa i përket historisë për Rusinë, mendoj se ai do të kujtohet si dikush që e bëri shtetin rus shumë më të dobët sepse mendoj se ai ka bërë, për mbi 10 vjet më parë, një gabim të thellë strategjik, që ishte zgjedhja e Perëndimit si armik. Ai e bëri këtë zgjedhje dhe zgjedhja e Perëndimit si armik nënkupton se keni zgjedhur ta keni Kinën si patron. Dhe mendoj se të qenët nën patronazhin e Kinës prodhon një situatë shumë më të dobët për Rusinë sesa të jesh mes Kinës dhe Perëndimit. Prandaj, mendoj se ai do të kujtohet si dikush që ka bërë një gabim bazik strategjik.

Radio Evropa e Lirë: Edhe nëse ai tenton të dalë fitimtar, sipas kushteve të tij, në Ukrainë?

Timothy Snyder: Ajo Rusi që del fitimtare nga lufta në Ukrainë prapë do të jetë ajo Rusi që po e bën punën e Kinës për Kinën, duke destabilizuar Perëndimin, duke e dobësuar Perëndimin. Edhe Rusia, që pushton shtete të tjera, në thelb ende është duke e bërë punën e Kinës. Prandaj, pavarësisht se si do të shkojnë gjërat me Ukrainën, mendoj se gabimi është më i thellë. Gabimi nuk është vetëm se Rusia kurrë nuk është dashur të luftojë në Ukrainë. Rusia kurrë nuk është dashur ta bëjë armik Perëndimin. Ky është gabimi themelor.

Radio Evropa e Lirë: Ajo çfarë konkludoj nga ajo që thoni është se kjo humbje strategjike e Rusisë, për të cilën u fol shumë vitin e kaluar në Munih, por më pas kjo gjë u hesht, ju ende besoni se Rusisë i është shkaktuar një mposhtje strategjike?

Timothy Snyder: Epo, të gjithë ne mund të humbasim. Të gjithë mendojnë se ose Rusia do të humbë ose Perëndimi. Por, mund të humbim që të dy, të gjithë mund të humbin. Rusia mund të humbasë kundrejt Kinës dhe Perëndimi mund të dobësohet si rezultat i fitores lokale të Rusisë, ne mund të përfundojmë në një botë ku të gjithëve u përkeqësohet situata. Kjo mund të ndodhë po ashtu. Prandaj, mendoj se Putini vetë i ka shkaktuar Rusisë një humbje strategjike kohë më parë. Tani, pyetja është nëse kjo humbje strategjike ndahet më pas për shtetet e tjera, me shtetet e Evropës Lindore, Evropës Perëndimore dhe të Amerikës Veriore. Kështu e shoh unë. Ai bëri një gabim të madh për Rusinë. Dhe më pas, pyetja është nëse kostoja e këtij gabimin do të vazhdojë të përhapet në mbarë botën.

Radio Evropa e Lirë: Kush po fiton në këtë lojë të madhe strategjike? Putini mund të jetë humbës. Por, kush tjetër është duke humbur?

Timothy Snyder: Kjo është një pyetje e mirë. Fituesit në gjithë këtë mund të jenë vetëm pak njerëz, apo jo? Fituesit mund të jenë njerëzit që drejtojnë sisteme tiranike të llojeve të ndryshe. Fituesit mund të jenë pak njerëz në Teheran, pak në Pekin, pak njerëz në Moskë dhe humbësit mund të jenë pothuajse çdokush. Pra, nëse Putini e fiton këtë luftë në Ukrainë, fitues nuk do të jetë populli rus, fituesit do të jenë pak njerëz përreth Putinit, përfshirë edhe vet atë.

Kjo është sepse unë mendoj se kjo është çështje më e madhe që shkon përtej gjeopolitikës. Ka të bëjë me atë se çfarë lloj sistemesh kemi ne. Ato lloj sistemesh ku vetëm pak njerëz përfitojnë apo ndonjë lloj sistemi ku shumë njerëz janë të lirë dhe kanë shans t’ia dalin mirë. Në thelb, kjo është çështja.

Njerëzit, e dimë nga historia se njerëzit ia dalin gjithsesi. Ju mund të jeni në një shtet që është i lirë dhe pushon së qeni shtet i lirë. Kjo është historia më e vjetër që ne e njohim, dua të them, një prej historive më të vjetra është e Greqisë antike. Njerëzit janë shumë të përshtatshëm, mund të jenë të lirë dhe një gjeneratë më pas, skllavëria mund të duket sërish normale. Prandaj, në këtë kuptim, njerëzimi mund të humbë sepse mundësia e pasjes së një sistemi normal, që është demokratik, që ka sundim të ligjit dhe ku fëmijët tuaj kanë shanse të kenë një jetë më interesante, nëse e gjithë kjo mund të zhbëhet.

Radio Evropa e Lirë: Ju keni dhënë një intervistë për Der Spiegel rreth një vit më parë, kur keni thënë: “Ne duhet të bëjmë gjithçka që të sigurohemi që Ukraina ka një fitore vendimtare në fushëbetejë këtë vit. Duhet t’i furnizojmë me armë në mënyrë që të shpëtojmë jetë njerëzish në të dyja anët dhe të detyrojmë Moskën që më shpejt të dorëzohet. Mënyra e vetme për të mbrojtur jetë të njerëzve në të dyja palët është t’i jepet fund kësaj lufte, dhe mënyra e vetme që kjo luftë të përfundojë është që ta ndihmojmë Ukrainën që të fitojë”. Mendoj se pajtoheni se kjo nuk ka ndodhur ende dhe ku qëndrojmë ne tani në Ukrainë?

Timothy Snyder: Jemi në situatën e njëjtë. Sigurisht, nuk ndodhi ajo që kisha deklaruar. Por, ajo vazhdon të jetë e vetmja mënyrë për t’i dhënë fund luftës dhe po ashtu ende është e vetmja mënyrë për ta fituar luftën. Luftërat janë të paparashikueshme, ato rëndomë zgjasin shumë. Është shumë e rëndësishme të menaxhosh emocionet dhe të mos mendosh: ‘epo ne humbën një betejë, ne e humbëm të gjithë luftën’. Analizat e mia janë krejtësisht të njëjta.

Por, çështja është se tani, pasi që jemi vonuar më shumë për t’iu dhënë ukrainasve atë që iu nevojitet, lufta do të zgjasë më shumë. Por, logjika e përgjithshme ende është e njëjtë. Mendoj se më 2024, është çështja e ndihmës që evropianët do të japin që ukrainasit të mbajnë frontin, në mënyrë që më 2025, diçka që mund të jetë si një lloj fitore të jetë e mundshme.

Radio Evropa e Lirë: Evropianët? Pa Shtetet e Bashkuara?

Timothy Snyder: Shpresoj që amerikanët të ndihmojnë, por nëse jeni evropianë duhet të mendoni ‘nëse SHBA-ja nuk ndihmon, çfarë të bëjmë ne? Cili është minimumi i kërkuar që ne të sigurohemi që ukrainasit të mos dështojnë?’.

Radio Evropa e Lirë: A ju duket ndonjëherë se Perëndimi nuk ka vullnet të fitojë?

Timothy Snyder: Po, e kam përshtypjen që ne kemi probleme me fitoren. Mendoj se është një pyetje e rëndësishme. Mendoj se ka një linjë analistësh, që është më shumë linjë gjermane e analistëve, që thonë se ne nuk duhet të fitojmë sepse rusët do të zemërohen. Mendoj se kjo është gabim, sepse, sigurisht, gjermanët kanë të drejtë se duhet të përballeni me Rusinë. Por, një Rusi që është mposhtur do të jetë një Rusi më e lehtë për t’u përballur me të.

Pastaj është ajo amerikane, nuk është një linjë mendimi, por një lloj paradigme, që thotë se ‘nuk duam të fitojmë, duam të jemi në anën e duhur’. Por, të qenët në anën e duhur nuk është mjaftueshëm në luftë. Mund të jetë e mjaftueshme në një klasë në shkollë apo në një debat, por juve iu duhet të fitoni. Mendoj se nuk mund të fitoni nëse nuk flisni për fitoren. Por, gjithsesi mund të humbisni. Por, mendoj se mungesa e kategorisë së fitores e ka bërë planifikimin më të vështirë. Kjo çon në disa lloje të mendimeve dëshirore që si të tejkalohet kjo situatë.

Radio Evropa e Lirë: Kjo është pikërisht ajo që dua t’iu pyes. Duke pasur parasysh se si po shkon puna në front, si do të dukej një fitore ukrainase, qoftë e plotë apo e pjesshme?

Timothy Snyder: Pra, fitorja ukrainase është e njëjta gjë sikurse humbja ruse. Ju e humbisni luftën kur politikisht nuk mund ta vazhdoni atë. Ky është Clausewitz, ky është definicioni i fitores, ta bësh kundërshtarin të paaftë të vazhdojë për çfarëdo arsye. Humbja nënkupton se politikisht nuk mund të vazhdoni, për çfarëdo arsye. Pra, SHBA-ja nuk mund të vazhdonte në Vietnam, Bashkimi Sovjetik nuk mund të vazhdonte në Afganistan.

Radio Evropa e Lirë: Por, Putini duket se po vazhdon këtë strategji, duke u siguruar që të eliminojë të tjerët, në mënyrë që të mbetet i fundit në lojë.

Timothy Snyder: Pikërisht. Në atë kuptim, ai është i saktë. Por, kjo nuk nënkupton se ai duhet të fitojë. Thjesht, do të thotë se ai e kupton saktë këtë pjesë të situatës. Por, një Rusi që veçse është e mobilizuar, nuk mund të mobilizohet. Gjermania që ishte krejtësisht e mobilizuar ishte Gjermania që humbi luftën, apo jo. Pra, ky mobilizim i plotë është gjëja e fundit që bëni para se të humbisni dhe Rusia është krejtësisht e mobilizuar. Ne nuk jemi. Dhe kjo do të thotë se Rusia po bën atë që duhet të bëjë, sipas këndvështrimit të Putinit. Por, kjo po ashtu do të thotë se Rusia është e cenueshme.

Radio Evropa e Lirë: A do të thotë kjo se Rusia ka arritur kulmin?

Timothy Snyder: Mendoj se ka arritur kulmin sa i përket mobilizimit të fuqisë njerëzore dhe të disa burimeve. Ka një pyetje të madhe se si Rusia po arrin të ketë kaq shumë teknologji perëndimore. Kjo është diçka për të cilën Perëndimi duhet të jetë më i vëmendshëm, sepse ata ende po prodhojnë armë me mikroçipa perëndimore.

Radio Evropa e Lirë: Dua t’iu pyes edhe për Gjeorgjinë dhe Moldavinë, dy shtete, për dallim shembull, nga shtetet e Baltikut, nuk e kanë luksin e një ombrelle të sigurisë. Çfarë parashikon lufta për këto dy shtete?

Timothy Snyder: Mendoj se kjo nuk është një pyetje e lehtë për t’iu përgjigjur. Gjeorgjia dhe Moldavia janë në një kategori të veçantë. Këto janë shtete ku eksperimentet ushtarake ruse veçse kanë ndodhur. Nëse Ukraina do të bjerë, larg qoftë, pozicioni strategjik i Moldavisë është katastrofal. Dhe Gjeorgjia, sigurisht, është edhe më larg shqetësimeve të kujtdo në pjesën tjetër të Evropës Lindore.

Radio Evropa e Lirë: Për arsye ndoshta të padrejta, por të kuptueshme?

Timothy Snyder: Më vjen mirë që e thatë ju këtë, e jo unë. Ka dy lloje të ndryshme të analizës për këtë çështje. Njëra është se nëse Ukraina do të bjerë, cilat do të jenë prehët e lehta të radhës për Putinin? Në këtë rast do të ishte Moldavia, ndoshta Gjeorgjia. Pastaj, është mendimi që nëse Ukraina do të bjerë, Perëndimi do të ishte aq i demoralizuar, dhe më pas do të ngacmohej NATO-ja sepse do të mendohej se do të kishte sukses një gjë e tillë, duke sulmuar shtetet Baltike.

Radio Evropa e Lirë: Pra, nuk zgjidhet preha më e lehtë sepse ata nuk do të shkojnë askund.

Timothy Snyder: Mund t’i sulmoni edhe pas pesë vjetësh. Pra, ka dy lloje mendimesh, nëse Putini do të ishte në pozitën ku Perëndimi do të ishte i demoralizuar, pra këto janë dy linja të mendimit. Dikush mund të mendoj, ‘epo mirë mund të pastrojmë Kaukazin, apo ta poshtërojmë [NATO-n] dhe ta përfundojmë këtë operacion’. Unë mendoj se diçka e tillë do të ishte gabim nga ana e Putinit, sepse ka dy mënyra të ndryshme të mendimit dhe të dyja janë të mundshme, dhe ato janë sigurisht, dy nga 100 arsyet pse Ukraina duhet të fitojë.

Përgatiti: Mimoza Sadiku

Brush: Vetëperceptimi i Vuçiqit si president i ‘botës serbe’ nuk i kontribuon dialogut

Jennifer Brush, ish-zëvendësshefe e Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë, UNMIK.

 

Valona Tela

Ish-diplomatja amerikane, Jennifer Brush, e cila më herët ka shërbyer si zëvendësshefe e Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë, UNMIK, nuk është optimiste se udhëheqësit e Kosovës dhe të Serbisë duan zgjidhje në dialogun për normalizimin e marrëdhënieve.

Në një intervistë dhënë Radios Evropa e Lirë, ajo thotë se, derisa presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, “e sheh veten si president të ‘botës serbe’, ai nuk mund të jetë negociator i ndershëm në asnjë tryezë”.

“Sa i përket [kryeministrit të Kosovës, Albin] Kurti, ai nuk është zgjedhur për të bërë marrëveshje me Serbinë; ai është zgjedhur për të luftuar për Kosovën. Ai ka obligime ndaj elektoratit të tij dhe do të shkojë në një rund të ri zgjedhjesh së shpejti”, thotë Brush.

Brush, e cila ka shërbyer edhe si zëvendësshefe e misionit në Ambasadën e SHBA-së në Beograd, thotë se Perëndimi duhet ta rrisë më tepër presionin mbi Serbinë, sepse, sipas saj, është Serbia ajo që mund të bëjë më shumë për të destabilizuar rajonin dhe jo Kosova.

Radio Evropa e Lirë: Ju ishit me mision në Kosovë rreth një dekadë më parë. Këtë javë, Kosova shënon 16 vjet nga shpallja e pavarësisë. Si ju duket Kosova sot? A ka ndryshuar nga koha kur ju keni qenë atje?

Jeniffer Brush: Kam qenë në Beograd kur Kosova e ka shpallur pavarësinë. Turmat i kanë vënë flakën ambasadës sonë dhe një person është vrarë. Marinsat tanë janë mobilizuar për të mbrojtur ambasadën, popullin tonë. Pushtimi i ambasadës së dikujt tjetër është një incident shumë i rëndë diplomatik.

Dhe, natyrisht, personat që ia kanë vënë flakën, nuk janë kapur ende, edhe pse unë e kam bërë të qartë në kabllogramet e mia të raportimit nga Beogradi dhe në intervistat më pas, se ne e dimë se kush e ka bërë atë. Pra, kjo ka qenë përvoja ime e parë me pavarësinë e Kosovës.

Nga ajo kohë kanë ndryshuar shumë gjëra, shoqëria e Kosovës ka ndryshuar, roli i grave ka ndryshuar, dy gra janë bërë presidente, shumë gra kanë marrë pozita udhëheqëse. Keni zgjedhje demokratike, parlament funksional, gjykatë të lartë funksionale. Do të mund të ishte edhe më mirë. Ka ende korrupsion – këtë e dimë dhe të gjithë përpiqemi ta luftojmë. Por, që nga bombardimet e NATO-s [që i kanë dhënë fund luftës më 1999], Kosova është rritur si demokraci dhe kjo duhet të na impresionojë.

Radio Evropa e Lirë: Në vitet e fundit kemi parë që Qeveria e tanishme ka ndërmarrë hapa të ndryshëm në veriun e Kosovës, të banuar me shumicë serbe. A mendoni se kjo zonë është tani më shumë nën kontroll të autoriteteve kosovare?

Jennifer Brush: Kjo është një pyetje e vështirë për t’iu përgjigjur. Do të doja të ishte, sepse ashtu të gjithë do të ishin në një pozitë më të mirë. Do të doja që Kosova të kishte më shumë kontroll.

Por, a ka Serbia kontroll mbi veriun? E, kush e kontrollon Serbinë? A është interes i Rusisë për ta mbajtur situatën të paqëndrueshme? Unë do të thosha: po. Pse? Për të na destabilizuar neve, Perëndimin.

Radio Evropa e Lirë: Dialogu mes Kosovës dhe Serbisë ka nisur më shumë se një dekadë më parë. Disa marrëveshje janë arritur, por duket se dy vendet nuk janë ende në të njëjtën vijë. Sa mund të zgjasë kjo sjellje e tyre?

Jennifer Brush: Për mua nuk është aspak e qartë nëse palët janë të interesuara për zgjidhje. Të mos harrojmë se [presidenti i Serbisë, Aleksandar] Vuçiq ka qenë zëdhënës i Millosheviqit. Ai do që ta mbajë Kosovën kështu siç është. Nëse e përcillni shtypin në gjuhën serbe, Kosova është pjesë e ‘botës serbe’[v.j. ‘bota serbe’ e ka burimin tek ideologjia nacionaliste serbe, e cila synon krijimin e një shteti serb me përfshirje të të gjithë serbëve në Ballkan].

Derisa Vuçiq mendon se nuk është vetëm president i Serbisë, por i kësaj ‘bote serbe’, unë nuk e shoh atë si negociator të ndershëm në asnjë tryezë.

Unë e di se Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian besojnë se ai është personi që mund të bëjë marrëveshje, sepse e ka mbështetjen e popullit dhe kushdo që është më i dobët se ai, nuk do të ishte në gjendje ta vuloste marrëveshjen. Por, unë nuk pajtohem. Ashtu, edhe shumica e vëzhguesve ndërkombëtarë besojnë se zgjedhjet parlamentare në Serbi nuk kanë qenë të ndershme.

Vuçiq mendon se është një Tito i ri, me idenë e të ulurit në tri karrige – edhe neutral, edhe në rrugë drejt BE-së, edhe me marrëdhënie të ngushta me Rusinë. Kjo mund të ketë funksionuar në vitet ’40 apo ’50, por nuk mendoj se në botën tonë aktuale funksionon si politikë e qëndrueshme.

Sa i përket [kryeministrit të Kosovës, Albin] Kurti, ai nuk është zgjedhur për të bërë marrëveshje me Serbinë; ai është zgjedhur për të luftuar për Kosovën. Ai ka obligime ndaj elektoratit të tij dhe do të shkojë në një rund të ri zgjedhjesh së shpejti.

Marrëveshja për të do të thoshte krijimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe. E di se i janë prezantuar modele të ndryshme. Por, kjo situatë mund të përshkruhet në këtë mënyrë: “cila është më e vjetër – pula apo veza”, pra ta formojë njëherë Asociacionin dhe pastaj të kërkojë njohje nga Serbia, apo ta sigurojë njohjen dhe pastaj ta themelojë Asociacionin. Gjëegjëza e pulës dhe vezës nuk është zgjidhur kurrë. Kështu që, nuk e di se çfarë mund të presim nga ky dialog me këta lojtarë.

Radio Evropa e Lirë: E përmendët Asociacionin. Është një nga çështjet më të diskutuara edhe tash, edhe në kohën kur ju keni qenë në Kosovë. Si e shihni ju funksionimin e këtij organi brenda Kosovës?

Jennifer Brush: Mendoj se të tjerë njerëz mund të kenë më shumë vizion për këtë çështje. Duhet pasur më shumë vullnet seç ka tani që ai trup të funksionojë. Por, serbët janë pjesë përbërëse e Kosovës dhe duhet të ketë një lloj strukture që i mbron të drejtat e tyre.

Radio Evropa e Lirë: Po si e komentoni vendimin e autoriteteve të Kosovës që e ndalon dinarin serb në Kosovë?

Jennifer Brush: Ka logjikë prapa tij. Asnjë vend nuk do që njerëzit të përdorin diçka tjetër, jashtë valutës zyrtare. Është pjesë e të qenët shtet sovran. Kështu që unë e kuptoj plotësisht dëshirën për të eliminuar dinarin ose për të kontrolluar qarkullimin e tij. Kurti nuk po u kërkon serbëve të përdorin një monedhë që nuk e kanë. Ata [Serbia] kanë euro, ne e shohim sa euro kanë shpenzuar për armë nga Rusia dhe Kina.

Pra, nuk mendoj se euroja është problemi. Është natyra e njëanshme e vendimit, që nuk është dhënë paralajmërim më i gjatë dhe që nuk ka pasur diskutime për mënyrën se si do të funksionojë.

Po ashtu, Kosova nuk i ka konsultuar miqtë e saj. Gjëja e fundit që ata duan, është të befasohen nga diçka kaq domethënëse. Marrja e vendimit njëanshëm nuk e ndihmon zbatimin e tij, e bën më të vështirë.

Unë nuk mendoj se ka qenë ide e keqe, por mënyra se si është trajtuar, ka krijuar mosbesim. Ajo që tani i duhet Qeverisë së Kosovës, është besimi i qeverive të ndryshme.

Radio Evropa e Lirë: Ambasadori amerikan në Kosovë, Jeffrey Hovenier, ka thënë se ky vendim mund të ndikojë në cilësinë e marrëdhënieve me SHBA-në. A prisni ndonjë masë nga SHBA-ja, marrë parasysh se mosbindja e Kurtit në të kaluarën është pasuar me masa të caktuara…

Jennifer Brush: Unë mendoj se duhet t’i kushtojmë më shumë vëmendje Beogradit dhe Vuçiqit, sepse Kurti mund të bëjë shumë pak brenda kufijve të Kosovës për të destabilizuar rajonin, ndërsa Serbia mund të bëjë shumë. Dhe, duket se po bën, duke e inkurajuar [udhëheqësin e Republikës Sërpska] Milorad Dodik [me ide secesioniste] dhe duke mbajtur miqësi me rusët.

Sikur të isha politikëbërëse – gjë që nuk jam më – do të shpenzoja shumë më tepër kohë duke u fokusuar te Vuçiqi, Serbia dhe veprimet e tyre.

Radio Evropa e Lirë: Marrë parasysh se në SHBA është vit zgjedhor, si e shihni qëndrimin e ardhshëm të administratës amerikane ndaj Kosovës? Çka mund të ndryshojë?

Jennifer Brush: Ju kujtohet [ambasadori amerikan, Richard] Grenell, i cili ka krijuar një pistë të dyfishtë negociatash [mes Kosovës dhe Serbisë], nga të cilat dilnin mesazhe kontradiktore. Ai ka qenë në administratën e [ish-presidentit amerikan, Donald] Trumpit [i cili garon sërish për president]. Qasja e tij ka qenë e padobishme. Nuk mund të keni një mesazh nga Amerika dhe një nga BE-ja.

Nën presidentin e tanishëm, Joe Biden [i cili kandidon për rizgjedhje], BE-ja dhe SHBA-ja kanë punuar shumë ngushtë së bashku për të pasur një mesazh. Mendoj se kjo është e rëndësishme si për Kosovën, ashtu edhe për Serbinë që ta dinë se SHBA-ja dhe BE-ja janë bashkë.

Nëse Biden mbetet president, kjo do të vazhdojë të jetë kështu. Por, Trump… unë nuk mendoj se do të mund ta gjejë Ballkanin në hartë.

Tabaku: PD të mos përfshihet në betejën e Berishës me drejtësinë

VOA/Menada Zaimi

Deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, thotë se beteja e opozitës është në parlament dhe ndaj një shumice që po miraton siç thotë ajo, me arrogancë, ligje të rëndësishme. Prej disa muajsh opozita po bllokon punimet e kuvendit, për shkak të refuzimit nga shumica, të ngritjes së disa komisioneve hetimore. Gjatë një interviste me kolegen Menada Zaimi, zonja Tabaku flet mbi mundësitë e bashkimit të opozitës si dhe qëndrimin që kjo forcë politike duhet të mbajë në raport me ish-Kryeministrin Berisha i shpallur non-grata nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Sipas zonjës Tabaku, do të ishte në të mirën e Partisë Demokratike që të mos përfshihej në betejën e zotit Berisha me drejtësinë.

Zëri i Amerikës: Zonja Tabaku, u bënë disa muaj që në parlamentin e vendit tuaj, po shohim të njëjtat skena, tensioni e kaosi dhe së fundmi edhe në komisionin e reformës zgjedhore. Ju si e vlerësoni këtë situatë? Kush mendoni se e ka fajin lidhur me këtë situatë?

Jorida Tabaku: Duke qenë se bëhet fjalë për kolegë të mi, kolegë me të cilët kemi ndarë beteja, kolegë me të cilët ne bashkëpunojmë, sigurisht jemi dhe përfaqësues të një force politike unë nuk e kam thjesht të jap mendime për të ndarë fajin. Unë besoj që kërkesat e opozitës janë të drejta, besoj që opozita ka detyrën që të kontrollojë qeverinë nëpërmjet komisioneve hetimore dhe kjo nuk është lejuar të bëhet. Ashtu siç janë të drejta, hapësira për reformën zgjedhore, hapësira për shumë elementë të tjerë që po ngremë zërin në mënyrë të herëpashershme tashmë, por nuk besoj se kjo është mënyra e duhur, nuk besoj që kjo është rruga e duhur. Unë e përdor parlamentin shumë dhe mendoj që parlamenti duhet të jetë arenë debati, ku duhet të mbizotërojë forca e argumentit dhe jo forca e veprimit. Për këtë arsye jam munduar që të shfrytëzoj të gjitha hapësirat në parlament dhe do kisha shpresuar që dhe kolegët e mi në këtë periudhë, një periudhë, pothuajse një vit përpara zgjedhjeve, dhe kur po ndodhin shumë gjëra në Tiranë ndryshe nga ajo që jemi mësuar, ta përdorin parlamentin, t’i përdorin institucionet për t’i dhënë një alternativë qytetarëve për t’i dhënë atyre zgjidhje, por edhe për t’u përballuar me kundërshtarin. Sot kundërshtari në një arrogancë të jashtëzakonshme është duke kaluar ligje të rendësishme, për të cilat ne nuk jemi pjesë e diskutimeve.

Zëri i Amerikës: Për t’u ndalur tek reforma zgjedhor, opozita e ka thënë se kjo reformë është prioritet për të, dhe kryerja e saj ndodhta do t’i jepte zgjidhje shqetësimeve, të ngritura nga opozita që lidhen me shitblerjen e votes, çështjen e listave të hapura apo të mbyllura, apo dhe vota e diasporës. A po humbet opozita një mundësi për të kryer reformën e qenë pjesë e saj, për shkak të problemeve të brendshme?

Jorida Tabaku: Që të jemi të qartë reformat nuk i bën opozita, reformat mund të shtyhen nga opozita, mund të kërkohen nga opozita, por dakordësinë finale e jep mazhoranca. Ne dhe po të duam, matematika është e thjeshtë nuk arrijmë dot që të miratojmë vet ndryshimin. Është fakt se që nga viti 2013 nuk ka pasur asnjë reformë zgjedhore të plotë. Të gjitha dakordësitë janë arritur jashtë Komisionit të Reformës Zgjedhore dhe janë bërë vetëm rregullime estetike, nuk ka patur një analizë të plotë të rekomandimeve të OSBE/ODHIR-it. Sot ne duhet të jemi në gjendje që t’u japim shqiptarëve atë që kanë kohë që e kërkojnë, t’u japim shqiptarëve të diasaporës mundësinë e votës.

Jorida Tabaku VOA

Jorida Tabaku VOA

Zëri i Amerikës: Po si? Sepse opozita nuk shkon në Komisionin e Reformës?

Jorida Tabaku: Kujt i intereson që shqiptarët e disaporës të votojnë opozitës apo qeverisë? Pikërisht aty dua të dal, tek pyetja juaj. Na intereson ne. Sot një arsye që shqiptarët janë larguar është sigurisht prej qeverisë. Është faktkeqsi që nuk kemi arritur dot që ta shtyjmë axhendën për reformën zgjedhore më parë, por gjithmonë përpara zgjedhjeve e bëjmë atë prioritet. Unë mendoj se sot shumë gjëra nuk shkojnë mirë në Shqipëri. Mendoj sot sot shqiptarët kanë nevojë të shohin politikën e tyre të jetë e ngritur mbi debatin e rrëmujës së përditshme dhe t’i ofrojë atyre zgjidhje për ekonominë, papunësinë, korrupsionin, për çështje që prekin jetën e tonë të përditshme. Dhe unë mund të ndalem me ty këtu pa fund, në shifra në fakte se si është varfëruar jeta e një shqiptari, se si sot Shqipëria është bërë vend më i korruptuar, por qytetarët këtë e kanë shumë të qartë. Ata presin që ne të mos merremi e të shohim kush bën çfarë, as në Partinë Demokratike, as në parlament. Ata presin që ne të përballemi me qeverinë e të ushtrojmë kontroll ndaj qeverisë. Ata presin që në zgjedhjet e ardhshme, t’u japim atyre mekanizmat që të mos ketë, as presion mbi votuesin dhe as shit-blerje vote, por njëkohësisht as të gjitha fenomenet që fatkeqsisht i kemi parë në Shqipërinë e këtyre 10 viteve të fundit.

Zëri i Amerikës: Këto ditë po flitet për një bashkim të opozitës të krahut që përfaqësohet në kuvend nga Kreu i Grupit Parlamentar, Gazmend Bardhi dhe atyre demokratëve që mbështesin ish-Kryeministrin Sali Berisha. Ndërsa Partia Demokratike e zotit Basha shihet si opozita artificiale, apo tradhëtare. Sa efektiv do ishte ky bashkim kur një pjesë ngelet jashtë?

Jorida Tabaku: Tani që të jemi koshient, kanë kaluar shumë gjëra këto dy vite dhe janë thënë shumë gjëra, dhe një bashkim mekanik sigurisht që nuk është i mundur, sikurse një vazo e cila është thyer në qindra copa dhe ne duam t’i zgjisim ato mekanikisht. Sot Partia Demokratike nuk e ka luksin të humbasë kënd. Ishim të gjithë bashkë para pak vitesh në zgjedhjet e kaluara dhe prapë nuk ia dolëm pasi ka një makineri të jashtëzakonshme përballë që sot është në pushtet. Ka një arrogancë pushteti, ka një akumulim burimesh, ka një lidhje të pushtetit me median dhe biznesin dhe prandaj unë në tre vitet e fundit që Partia Demokratike ka qenë në këtë situatë, kam kërkuar gjithmonë bashkimin.

Zëri i Amerikës: Si?

Jorida Tabaku: Kam kërkuar që ne të mos kemi asnjë kompromis në parimet që Partia Demokratike ka, që është procesi euro-atlantik që është mbështetja që ne duhet të kemi me Shtetet e Bashkuara, që është lufta ndaj korrupsionit, por nga ana tjetër duhet që asnjëri prej nesh të mos ketë interesin personal se çfarë pozicioni kam unë, por të bashkohemi të gjithë rreth ideve. Nuk na bashkojnë dot ndasitë që kemi pasur këto kohë, por duhet të na bashkojë kundërshtari. Duhet patjetër të na bashkojnë shqiptarët që kanë varur shpresat tek ne, të rinjtë që largohen dhe këtë kam kërkuar. Të bashkohemi që të gjithë në qendër në një grup i cili ofron alternativë. Unë e di që është shumë e vështirë dhe të japësh mend ndoshta mund të duket gjëja më e thjeshtë në këtë moment, por ne kemi shembullin e zgjedhjeve lokale të 14 majit. I intereson shqiptarëve një opozitë e copëzuar apo një alternativë përpara qeverisë? Këtë duket të kemi ne parasysh. Ata demokratë që kanë 10 vite në opozitë. Dhe ata që nuk kemi arritur dot që t’i japim mundësinë e një rotacioni. Unë besoj që ky duhet të jetë një motiv i jashtëzakonshëm për të gjithë kolegët e grupit parlamentar, jashtë grupit parlamentar, për të gjithë opozitarët. E kam thënë këtë përpara dy vitesh në këtë studio. Kam dy vite që e përsëris. Me vjen mirë që shumë kolegë sot e kanë kuptuar që duhet të jemi bashkë dhe unë besoj që duhet të heqim të gjitha komplekset që kemi se çfarë pozicioni kam unë. Unë e dhashë dorëheqjen pak muaj më parë, pa asnjë kompleks. E thashë sepse mendoj se mund të jap kontributin tim në opozitë, në parlament pa asnjë pozicion. Rëndësi ka që të bëhemi bashkë përballë qeverisë.

Zëri i Amerikës: Megjithatë me bashkë kë nënkuptoni, grupin e ashtuquajtuar Bardhi atë që mbështet ish-Kryeministrin Berisha, plus Partinë Demokratike të zotit Basha, dhe që ështe ndërkohë në gjyq me pjesën tjetër? Kush duhet të jetë bashkë dhe si?

Jorida Tabaku: Shiko nuk e kemi luksin të humbasim askënd. Dhe nënkuptoj që të gjithë duhet të jenë bashkë. E besoja më parë dhe e besoj edhe tani. Çështjen e Partisë Demokratike nuk ka për ta zgjidhur një gjyq do ta zgjidhë vullneti politik. Do ta zgjidhë ai vullnet politik që do të na motivojë nga njerëzit. Ai vullnet politik që na motivon kundër kundërshtarit. Ai vullnet politik për të bërë diçka ndryshe. Është ky diskutimi në cilën pjesë të opozitës je, ku bën pjesë, që në fakt të them të drejtën mua edhe më ka lodhur pak, edhe njerëzit i ka lodhur pak. Sondazhi më i fundit i IRI-it (Instituti Ndërkombëtar Republikan), kur i pyeste kë forcë politike mbështet thoshin Partinë Demokratike, askush nuk bënte këtë ndarje që bën ti. Për njerëzit është e thjeshtë, sot je o me qeverinë o në opozitë me të, dhe ne këtë duhet të bëjmë. Opozitën me qeverinë, përballjen me pushtetin dhe alternativën, për të nesërmen. Sigurisht që ka disa elementë që e kanë mbajtur Partinë Demokratike dhe e kanë çuar atë përpara edhe në kohë më të vështira. Ka qenë mbështetja dhe bashkëpunimi me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, që unë besoj se për këtë ne s’duhet të kemi kompromis, ka qenë njëkohësisht lufta ndaj korrupsionit, që as për këtë nuk duhet të kemi kompromis. Mua nuk më vjen mirë që dëgjoj që ka sulme ndaj SPAK-ut, ndaj institucioneve të drejtësisë. Në mënyrë absolute nuk e kemi betejën me SPAK-un, nuk e kemi me askënd, e kemi me kundërshtarin. Këtë duhet ta kuptojmë sot sa nuk është vonë. Mund të jem nga personat që ka çuar më shumë kallëzime në SPAK, nga gjithë opozita nga gjithë Partia Demokratike. Dhe SPAK-u është duke punuar, mund të kisha dashur ndryshe, mund të kisha dashur më shumë, por le t’i lemë kohë, që të tregojë nëse vlen apo jo.

Zëri i Amerikës: Ju përmendet që nuk duhet të ketë kompromis sa i takon qëndrimit të opozitës karshi Shteteve të Bashkuara, por cili duhet të ishte pozicioni i ardhshëm i ish-kryeministrit Berisha, në një rast bashkimi të Partisë Demokratike, duke patur parasysh që SHBA-të e kanë shpallur atë non-grata?

Jorida Tabaku: Unë nuk e kam të thjeshtë të flas për zotin Berisha. Kemi bashkëpunuar me të. Nuk është lajm i mirë fare. As për Shqipërinë e as për PD-në. Nuk është lajm i mirë për demokratët pasi sido që jetë është pjesë e trashëgimisë së Partisë Demokratike dhe besoj që ne duhet të shohim përpara, duhet ta përdorim këtë moment, për të parë përpara, për të mësuar nga e kaluara, dhe për t’u rritur dhe për t’u ngritur. Unë besoj që zoti Berisha ka nisur një betejë me drejtësinë dhe ka thënë që do ta ndërmarrë vet dhe do të ishte në fakt edhe në interesin dhe në të mirën e Partisë Demokratike që ajo (PD-ja) të mos përfshihej në këtë betejë. Nuk ndihem komode në mënyrë absolute me këtë situatë dhe jam shumë e sigurt që dhe shumë qytetarë nuk ndihen komodë, je apo nuk je në Partinë Demokratike.

Zëri i Amerikës: Doja t’i kthehesha edhe një herë çështjes së Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, gëzon shumë pak besim tek opozita, pavarësisht nga ajo që thatë, që e ka cilësuar si vegël të kryeministrit, hanxhar në dorën e tij të paktën në mënyrën se si ka operuar në disa çështje të fundit. Cili është mendimi juaj?

Jorida Tabaku: Nuk është e vërtetë…..Unë mendoj se SPAK-u ka qenë një institucion që është ngritur me mbështetjen e Partisë Demokratike. Në të gjithë ligjet e reformës në drejtësi ky ishte i vetmi që ishte me dakortësi. SPAK-u ka sot një punë që duhet të tregojë që njerëzit mund të ndëshkohen. Që askush nuk është i pandëshkueshëm. Unë kam bashkëpunuar me të në rastin e Komisionit të Inceneratorëve. Kam patur komunikime zyrtare, kam patur takimeve. Jam ndjerë krenare që një pjesë e punës së këtij komisioni është përdorur nga SPAK-u për ngritjen e akuzave ndaj zotit Ahmetaj, dhe njëkohësisht kam çuar edhe dosje të tjera në SPAK. E di që ka më shumë hapësirë, të paktën në dosjen e inceneratorit të Tiranës, përveç Ahmetaj është edhe Erion Veliaj që duhet të thirret tashmë, ka dhe shumë të tjerë që duhet të thirren, por nuk është kjo një arsye, pse ne duhet ta sulmojmë SPAK-un. SPAK-u duhet lënë të bëjë punën e tij. Qeveria duhet të heqë duart nga SPAK-u. Dhe presioni dhe grupet e punën që ato po ngrenë për të ushtruar kontroll ndaj SPAK-ut janë totalisht mënyra për ta kontrolluar atë. Dhe kjo më tregon së pari që qeveria nuk e kontrollon SPAK-un dhe se ka frikë nga SPAK-u. Kush është sot para drejtësisë? Një ish-zëvendëskryeministër, një ish-ministër shëndetësie, një ish-ministër mjedisi një ish-sekretar i përgjithshëm. Janë zyrtarë të lartë të Partisë Socialiste këto, janë të gjithë persona që kanë qenë fytyra e qeverisjes. Sot fytyra e qeverisjes është para drejtësisë dhe kjo është meritë e SPAK-ut. Unë besoj që ne duhet t’i lëmë kohë dhe duhet t’i japim kohë drejtësisë, dhe duhet t’i japim kohë SPAK-ut të bëjë atë për të cilin u ngrit, që njerëzit dhe politikanët të kenë frikë nga ligji. Unë kam frikë nga ligji dhe këtë duhet ta kenë të gjithë.

Intervista- Kupchan: Kurti dhe Vuçiqi po e vështirësojnë zgjidhjen duke luajtur me karta nacionaliste

Valona Tela

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, po bën veprime të panevojshme provokuese, thotë Charles Kupchan, profesor në Universitetin Georgetown dhe ish-drejtor i çështjeve evropiane në Këshillin e Sigurisë Kombëtare të Shteteve të Bashkuara.

“Nuk mendoj se kjo është në interesin e Kosovës. Nëse kthehemi në vitin 1999 dhe menjëherë pas vitit 2008, Serbia është parë si problem, Serbia është parë si vend që e vështirësonte jetën, duke nxitur telashe në veri të Kosovës dhe duke refuzuar të angazhohej në normalizimin e marrëdhënieve”, thotë Kupchan në intervistën dhënë Radios Evropa e Lirë.

Sipas tij, të dy udhëheqësit – Kurti dhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq – kanë mbetur te mosmarrëveshjet e së kaluarës, në vend se të fokusohen tek e ardhmja.

Radio Evropa e Lirë: Kishte një debat të nxehtë mbrëmjen e së enjtes midis kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, dhe presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq. Ata u përballën në një mbledhje të Këshillit të Sigurimit të OKB-së për ndalimin e dinarit serb në Kosovë. Si e komentoni ju debatin rreth kësaj çështjeje?

Charles Kupchan: Ky është edhe një tjetër rund i dialogut të ashpër mes Kurtit dhe Vuçiqit. Pavarësisht faktit se Marrëveshja e Ohrit, e ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian, është në tryezë, marrëdhëniet mes Kosovës dhe Serbisë duket se po kthehen prapa dhe nuk po ecin përpara.

Unë mendoj se kryeministri Kurti është duke bërë disa veprime të panevojshme provokuese. Ka qenë çështja e letërnjoftimeve, e targave, e instalimit të kryetarëve [shqiptarë] në veri, për të cilët ka votuar një përqindje shumë e vogël e banorëve… tani u thotë serbëve se nuk mund t’i përdorin dinarët më, ekziston vetëm një monedhë zyrtare dhe ajo është euroja.

A i ka të justifikueshme këto gjëra? Po, sepse çdo vend sovran duhet të jetë në gjendje të thotë se ne kemi monedhën tonë, euro… ose të ketë një autoritet përgjegjës për lëshimin e targave.

Por, duket se Kurti po i ndërmerr këto veprime duke luajtur me një kartë nacionaliste – me ç’gjë e vështirëson përparimin e Marrëveshjes së Ohrit.

Debati në Këshill të Sigurimit:

Unë nuk mendoj se kjo është në interesin e Kosovës. Nëse kthehemi në vitin 1999 dhe menjëherë pas vitit 2008 [kur Kosova ka shpallur pavarësinë], Serbia është parë si problem, Serbia është parë si vend që e vështirësonte jetën, duke nxitur telashe në veri të Kosovës dhe duke refuzuar të angazhohej në normalizimin e marrëdhënieve.

Tani, Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian kritikojnë Kosovën.

Pra, nga një këndvështrim i gjerë, nuk jam i sigurt se këto veprime – edhe nëse janë të justifikueshme për sa u përket të drejtave sovrane – janë të dobishme.

Radio Evropa e Lirë: Me çfarë sfidash potenciale mund të përballet Kosova në aspektin e mbështetjes dhe partneritetit ndërkombëtar?

Charles Kupchan: Mendoj se kemi dëgjuar tashmë disa paralajmërime të hidhura, në formën e mesazheve të qarta se Kosova nuk do të jetë në rrugën e anëtarësimit në organizatat ndërkombëtare – BE, NATO – nëse nuk ec në rrugën e normalizimit. Flitet edhe për çështjen e ndihmës ekonomike.

Tani për tani, këto janë pjesë e bindjes, e komunikimit diskret me kryeministrin Kurti dhe anëtarët e tjerë të Qeverisë së Kosovës që të sillen në mënyrë më konstruktive. Por, një pjesë vjen edhe në formën e disa llojeve të dënimeve, në përpjekje për ta kthyer Prishtinën në një drejtim më pozitiv.

Gjithsesi, unë nuk dua të them se Vuçiq është një person bashkëpunues, i cili është i gatshëm të bëjë marrëveshje me Kosovën. Ai luan me kartën e tij nacionaliste, ai bën dhe thotë gjëra provokuese, po ashtu.

Pra, kjo është një rrugë dydrejtimëshe. Do të duhen kompromise të dhimbshme nga të dyja palët për t’i zgjidhur këto mosmarrëveshje të kahershme.

Radio Evropa e Lirë: Më lejoni t’i kthehem takimit në Këshill të Sigurimit, ku Vuçiq tha se “jeta e serbëve në Kosovë po bëhet e pamundur”, ndërsa Kurti tha se Serbia “duhet të ndalojë financimin e kriminelëve dhe terroristëve në Kosovë”. Ku mund të çojë kjo retorikë?

Charles Kupchan: Kemi parë tashmë incidente, përfshirë dhunën e turmës së armatosur në Banjskë. Kemi dëgjuar se Serbia i ka mobilizuar forcat e saj të armatosura, në përgjigje të kësaj dhune. NATO-ja ka diskutuar rritjen e nivelit të forcës së saj brenda Kosovës, si mënyrë për të ruajtur paqen dhe për t’u siguruar që dhuna të mos shpërthejë.

Por, vetë fakti se po diskutojmë për një rikthim të mundshëm në dhunë, që biseda ka marrë një kthesë të tillë… mendoj se është një shenjë se ne nuk jemi në një pozitë të mirë tani.

Unë mendoj se kjo është edhe një nga arsyet përse Shtetet e Bashkuara dhe partnerët e tyre në Evropë e kanë intensifikuar angazhimin diplomatik, duke u folur hapur dhe drejtpërdrejt të dyja palëve – Prishtinës dhe Beogradit – për rëndësinë e ecjes përpara dhe të normalizimit.

Radio Evropa e Lirë: Kur bëhet fjalë për normalizimin e marrëdhënieve, a duhet ta shtyjë Kosova zbatimin e vendimit për dinarin?

Charles Kupchan: Po. Nëse shohim se çfarë përfiton Kosova kundrejt kostos së një vendimi të tillë, mendoj se duhet të lihet në pritje. Nuk kemi nevojë për më shumë masa që rrisin tensionet.

A po i mban Serbia institucionet paralele? Po. A po u dërgon Serbia fonde serbëve në veri? Po. A po bën gjëra që i inkurajojnë serbët që të mos integrohen plotësisht në Kosovë? Po. E përsëris, kjo është një rrugë me dy drejtime.

Por, mua më duket se nuk është një investim i mirë e afatgjatë për Qeverinë në Prishtinë që të bëjë gjëra që në bashkësinë ndërkombëtare shihen si provokuese dhe të panevojshme.

Radio Evropa e Lirë: Në Këshillin e Sigurimit kishte thirrje edhe për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe në Kosovë. A mendoni se mosmarrëveshjet e fundit mund ta ndikojnë atë?

Charles Kupchan: Asociacioni ka qenë pengesë prej fillimit. Me sa kuptoj, problemi tani mund të përshkruhet në këtë mënyrë: “cila është më e vjetër – pula apo veza”. BE-ja ka nxjerrë një propozim [v.j. draft-statutin për Asociacionin] që Kurti e ka pranuar, por ka thënë se nuk do ta zbatojë atë derisa Vuçiq ta nënshkruajë Marrëveshjen [e Ohrit].

Vuçiq thotë: si mund ta nënshkruaj marrëveshjen nëse ju nuk i keni ndërmarrë hapat e nevojshëm për të siguruar Asociacionin dhe për t’u siguruar serbëve nivelin e vetëqeverisjes që është në përputhje me marrëveshjen?

Unë mendoj se jemi afër marrëveshjes, por mosmarrëveshjet që i pamë në Këshill të Sigurimit, retorika e ashpër që shohim si nga Vuçiq, ashtu edhe nga Kurti, nuk i ndihmojnë gjërat.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se mund të gjendet ndonjë qasje alternative që mund t’i përmbushë të dyja palët?

Charles Kupchan: Unë mendoj se kompromisi, i cili është në fokus, është tërheqës. Janë dashur vite punë. Ka pasur negociata të vështira në Bruksel, në Ohër, bisedime të tjera, presion nga SHBA-ja dhe BE-ja. Unë do të hezitoja të thosha se kjo nuk po funksionon dhe po kalojmë në planin B.

Mendoj se, së paku tani për tani, Marrëveshja e Ohrit është e mirë. Dhe, është e rëndësishme që të gjendet një mënyrë për të bindur Kurtin dhe Vuçiqin që të vazhdojnë me kompromiset, me vendimet e vështira politike që duhet t’i marrin.

Një pjesë e problemit me këto bllokada për dinarin dhe mosmarrëveshje të tjera, lidhet me debatin e ashpër dhe me grindjet mes liderëve. E gjithë kjo ndikon në qëndrimet e publikut.

Kjo, pastaj, e vështirëson marrjen e vendimeve të vështira për Kurtin dhe Vuçiqin, sepse ata nuk besojnë se opinioni i tyre publik i mbështet. Kjo e ndërlikon situatën, sepse, në fund, Kurti dhe Vuçiq duhet ta ndjejnë mbështetjen e popullatës së tyre dhe të dy duhet të bëjnë një punë më të mirë në përgatitjen e qytetarëve për t’iu ofruar mbështetje.

Kjo do të kërkojë deklarata publike dhe edukim më të fokusuar në të ardhmen, e jo përsëritje të mosmarrëveshjeve nga e kaluara.

Radio Evropa e Lirë: Muajin e ardhshëm do të bëhet një vit nga Marrëveshja e Ohrit dhe nuk kishte ndonjë përparim të rëndësishëm në zbatimin e saj…

Charles Kupchan: Ky është një realitet i kthjellët.

Radio Evropa e Lirë: Këtë vit ka zgjedhje në Shtetet e Bashkuara. Çfarë mund të presë Kosova nga një mandat i dytë i presidentit Joe Bidenit dhe çfarë nga mandati i mundshëm i presidentit Donald Trump?

Charles Kupchan: Është interesante që administrata e Trumpit – e cila nuk ka qenë aspak pro-atlantike, nuk ka qenë shumë e prirë drejt Evropës, BE-së dhe NATO-s – është angazhuar në Kosovë, duke siguruar një marrëveshje që synonte përmirësimin e marrëdhënieve ekonomike me Serbinë.

Në njëfarë mënyre, është bërë një përjashtim në qasjen e gjerë të administratës Trump ndaj Evropës. Kështu që, unë nuk dua të sugjeroj se nëse Trump zgjidhet, kjo vëmendje e SHBA-së do të zhduket. Mendoj se është e vështirë të konstatohet përse ai është fokusuar në këtë çështje, përse është angazhuar në atë mënyrë. Trump është një person disi i paparashikueshëm.

Nëse Biden rizgjidhet, mendoj se do të jemi dëshmitarë të angazhimit të mëtejshëm, të diplomacisë dhe të trysnisë së madhe. Unë, gjithashtu, besoj se nëse Trump zgjidhet, ai do të vazhdojë në të njëjtën rrugë, për të gjetur një zgjidhje për mosmarrëveshjet e kamotshme [mes Kosovës dhe Serbisë].

SHBA-ja, partnerët evropianë dhe aktorë të tjerë duhet të vazhdojnë t’i inkurajojnë të dyja palët që të pajtohen. Do të ishte gabim të thuhet që kjo marrëveshje e ka një vit, por nuk po zbatohet, ndaj duhet harruar.

Mendoj se ky është ndoshta shansi më i mirë që nga viti 2008, kur Kosova ka shpallur pavarësinë, dhe ne duhet të vazhdojmë të punojmë për të përfituar prej saj.

Intervista- Cingel: Serbia beson se Trumpi do të ishte më i favorshëm për të, sa i përket Kosovës

Dragan Shtavlanin

Në bisedimet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë nuk ka përparim real, sepse të dyja palët janë në pritje të rezultatit të zgjedhjeve për Parlamentin Evropian, thotë drejtori ekzekutiv i Organizatës joqeveritare për Analiza Strategjike në Bratislavë, Jan Cingel, për Radion Evropa e Lirë.

Beogradi, shton ai, pret me vëmendje të veçantë edhe rezultatin e zgjedhjeve presidenciale në SHBA, që do të mbahen në vjeshtë.

Jan Cingel

Jan Cingel

“Serbia beson se administrata e Donald Trumpit do të ishte shumë më e favorshme për të sesa ajo e [presidentit aktual, Joe] Biden, të cilën ajo e percepton si shumë të butë ndaj Prishtinës”, thotë Cingel.

Duke komentuar nismën e Komisionit Evropian që detyrimet nga Marrëveshja e Ohrit ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit të bëhen pjesë e kornizës së negociatave për anëtarësimin e Serbisë në Bashkimin Evropian, Cingel thotë se BE-ja po përpiqet qartazi që ta shfrytëzojë kohën e mbetur deri në zgjedhjet për Parlamentin Evropian në qershor, për të arritur njëfarë përparimi në dialogun mes Prishtinës dhe Beogradit.

Ai thotë se kryeministri hungarez, Viktor Orban, mund ta bllokojë propozimin e Komisionit Evropian, për shkak të lidhjeve dhe interesave të tij të ngushta me Serbinë.

Cingel shton se vendimi i autoriteteve të Kosovës për ta hequr dinarin nga qarkullimi është marrë në një moment të pafavorshëm. Sipas tij, Perëndimit po i humb gjithnjë e më shumë durimi me veprimet e Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Komisioni Evropian ka propozuar, siç ka mësuar Radio Evropa e Lirë, amendamente në kornizën negociuese të Serbisë. Kjo do të thotë se obligimet nga Marrëveshja e Ohrit ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit janë pjesë përbërëse e procesit të negociatave ndërmjet Serbisë dhe BE-së për anëtarësim e saj në këtë bllok.

Nëse ky propozim bëhet zyrtar, si mund të reflektohet në negociatat e mëtejshme ndërmjet Beogradit dhe Brukselit, marrë parasysh entuziazmin e reduktuar si të autoriteteve, ashtu edhe të qytetarëve të Serbisë për integrimin evropian, për shkak të kushteve që duhet të plotësohen?

Jan Cingel: Edhe para publikimit të këtij qëndrimi të Komisionit Evropian, ka qenë e qartë se normalizimi i marrëdhënieve me Kosovën është parakusht, i paraparë në kapitullin 35. Tani vetëm se është zyrtarizuar.

Këtë lëvizje të Komisionit Evropian e interpretoi si presion shtesë ndaj Serbisë, për t’i përmbushur dispozitat e Marrëveshjes së Ohrit, të cilën e ka pranuar marsin e kaluar, sepse, që atëherë, nuk është bërë ndonjë përparim.

Për këtë kanë përgjegjësi të dyja palët, sepse nuk kanë shkuar drejt realizimit serioz të marrëveshjes së përmendur. Prandaj, supozoj se Brukseli do që ta rrisë presionin ndaj Serbisë, duke e përfshirë zyrtarisht Marrëveshjen e Ohrit në kornizën e negociatave për anëtarësimin e saj në Bashkimin Evropian.

Në të njëjtën kohë, Brukseli po e shton trysninë edhe ndaj Prishtinës.

Është e qartë se Bashkimi Evropian po përpiqet ta shfrytëzojë kohën e mbetur deri në zgjedhjet për Parlamentin Evropian në qershor, për të arritur njëfarë përparimi në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, sepse ai do të pezullohet gjatë verës, në pritje të konstituimit të përbërjes së re të Komisionit Evropian, e cila do të varet nga rezultati i këtyre zgjedhjeve.

Sigurisht se është e vështirë të dihet paraprakisht se cila do të jetë struktura e Parlamentit të ri Evropian dhe ka edhe shumë të panjohura të tjera. Kjo është arsyeja përse Komisioni aktual Evropian po nxiton që të bëjë njëfarë përparimi në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Unë jam skeptik, sepse, vitin e kaluar, ka pasur rrethana më të favorshme për përparim në negociata, por ato kanë ngecur.

Kjo është arsyeja përse tani nuk ka ndonjë lëvizje reale, sepse edhe Beogradi, edhe Prishtina presin rezultatin e zgjedhjeve për Parlamentin Evropian. Ndërsa Beogradi, me vëmendje të veçantë, pret edhe rezultatin e zgjedhjeve presidenciale amerikane në vjeshtë.

Serbia beson se administrata e Donald Trumpit do të ishte shumë më e favorshme për të sesa ajo e [presidentit aktual, Joe] Biden, të cilën ajo e percepton si shumë të butë ndaj Prishtinës.

Hungaria mund ta bllokojë propozimin e Brukselit

Radio Evropa e Lirë: A do ta pranojë Këshilli Evropian propozimin e Komisionit Evropian, marrë parasysh informacionet se komisionari i BE-së për Zgjerim, Oliver Varhelyi, e ka kundërshtuar këtë propozim? A do të thotë kjo se Hungaria mund ta kundërshtojë këtë nismë, duke pasur parasysh edhe pozicionin e saj specifik dhe mosmarrëveshjet e saj me Brukselin për shumë çështje?

Jan Cingel: Mendoj se ka shumë gjasa që Këshilli Evropian ta bllokojë këtë iniciativë, në radhë të parë Hungaria, andaj Varhelyi hezitoi ta përfshinte në kornizën e negociatave me Serbinë, ndërsa disa vende të tjera insistuan për të.

Varhelyi është i afërt me partinë qeverisëse të Hungarisë, Fidesz, edhe pse si komisionar evropian supozohet të jetë i pavarur dhe neutral.

Mund të pritet që disa vende, në radhë të parë Hungaria dhe ndoshta Sllovakia – duke pasur parasysh klimën e ndërlikuar politike në Bratislavë – ta bllokojnë propozimin e Komisionit Evropian.

Megjithatë, Qeveria sllovake e Robert Ficos ndoshta nuk dëshiron të hyjë në konflikt me Brukselin për këtë çështje, sepse po përpiqet ta shmangë presionin nga ajo palë, për momentin.

Fico zbaton disa masa politike në frontin e brendshëm, që nuk shihen me sy të mirë në Bruksel. Prandaj, ai mund t’i përmbahet qëndrimit të shumicës, si në rastin e votimit të ndihmës prej 50 miliardë eurosh për Ukrainën, pak ditë më parë.

Në fund, edhe [kryeministri hungarez, Viktor] Orban e ka përkrahur këtë ndihmë, por për çështjen e Kosovës mund të mbajë qëndrim tjetër, duke shprehur kundërshtime.

Lidhjet dhe interesat e ngushta të Orbanit në Serbi dhe në Republikën Sërpska

Radio Evropa e Lirë: Duke pasur parasysh këtë që thatë, se Orban e mbështeti ndihmën për Ukrainën… Përse do ta pengonte marrëveshjen kur bëhet fjalë për Serbinë? Çfarë ka në sfond?

Jan Cingel: Budapesti dhe Kievi duket se kanë gjetur një zgjidhje për mosmarrëveshjet e tyre të ndërsjella, pasi kreu i diplomacisë hungareze, Peter Siatro, gjatë një vizite të fundit në Ukrainë, ka rënë dakord me autoritetet atje për t’i përmirësuar të drejtat e pakicës hungareze.

Kur bëhet fjalë për Serbinë, duhet t’i kemi parasysh marrëdhëniet e ngushta të Orbanit me [presidentin e Serbisë] Aleksandar Vuçiq, por edhe interesat e Hungarisë në Serbi dhe ndoshta në Republikën Sërpska.

Kjo mund të jetë një arsye për të bllokuar përfshirjen e normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën në kornizën e negociatave të Serbisë me Bashkimin Evropian.

Heqja e dinarit në një moment të pafavorshëm

Radio Evropa e Lirë: Ju thatë se BE-ja po përpiqet të bëjë presion mbi të dyja palët, jo vetëm mbi Beogradin, por edhe mbi Prishtinën. Brukseli është shprehur i shqetësuar me vendimin e autoriteteve në Prishtinë për ta hequr dinarin serb nga qarkullimi në Kosovë. Pavarësisht kësaj dhe presionit të SHBA-së ndaj institucioneve të Kosovës për ta shtyrë zbatimin e kësaj mase, ato kanë nisur ta zbatojnë atë.

A do të thotë kjo se BE-ja, në përgjithësi, po humb ndikimin e saj mbi dialogun ndërmjet Kosovës dhe Serbisë?

Jan Cingel: Në njërën anë, është e kuptueshme që autoritetet në Prishtinë duan t’i kontrollojnë rrjedhat e valutave në Kosovë.

Megjithatë, është një moment i pafavorshëm për zbatimin e një vendimi të tillë. Ambasadori amerikan dhe zyrtarët evropianë ia kanë shprehur këtë Qeverisë së Kosovës.

Rrëfimi me zgjedhjet e jashtëzakonshme lokale në veri, të cilat duket se janë në prag, nuk ka përfunduar ende. Përfaqësuesit e serbëve në Kosovë e kanë pranuar kornizën për mbajtjen e tyre dhe për të propozuar kandidatët e tyre.

Dukej se kjo po shkonte në drejtimin e duhur dhe më pas, papritmas, autoritetet në Prishtinë e prishën, duke këmbëngulur në heqjen e dinarit.

Ndoshta për këtë kanë biseduar gjatë me Beogradin zyrtar, por opinioni është informuar vonë, ka pasur një afat shumë të shkurtër për zbatimin e këtij vendimi, për t’i ndërruar paratë dhe për të gjetur mënyra të tjera për financimin e nevojave të popullatës.

Prandaj, kjo masë është aplikuar në një moment fatkeq, sepse situata në veri të Kosovës ka qenë duke lëvizur në drejtim pozitiv, edhe pse është ende e vështirë. Por, së paku, kanë qenë duke u përgatitur zgjedhjet dhe çështja e targave është zgjidhur.

Kështu që, nuk mendoj se është një lëvizje logjike në këtë pikë. Kjo ka treguar edhe një herë se Vuçiq është më i qasshëm për Perëndimin.

Përsëri, ai mund të prezantohet si një politikan që punon për të mbajtur zgjedhje të jashtëzakonshme lokale në veri të Kosovës, për t’u marrë vesh për targat, për të qenë një palë konstruktive. [Kryeministrin e Kosovës] Albin Kurti, në të njëjtën kohë, e prezanton si aktor që shtron kërkesa të reja, duke e komplikuar pozitën e serbëve në veri të Kosovës dhe në përgjithësi në Kosovë.

Në njëfarë mënyre, ky është një atu për Qeverinë e Vuçiqit, e cila është nën presion të konsiderueshëm, për shkak të protestave pas zgjedhjeve, të cilat nuk kanë përfunduar ashtu siç ka pritur.

Disa qarqe perëndimore po kërkojnë përsëritjen e zgjedhjeve, të paktën në Beograd. Vuçiqit i duhet një pushim për të stabilizuar pozicionin e tij në Serbi dhe, për këtë arsye, nuk i konvenon që Bashkimi Evropian t’i bëjë presion tani.

Për këto arsye, ai është pajtuar për zbatimin e marrëveshjes për targat dhe për pjesëmarrjen e serbëve lokalë në zgjedhjet në veri të Kosovës.

Perëndimit po i humb durimi me veprimet e Kurtit

Radio Evropa e Lirë: Megjithatë, opozita në Serbi dhe kritikët e Qeverisë do ta interpretonin ndryshe, përkatësisht si lëshim të Vuçiqit në lidhje me Kosovën, për t’i treguar Perëndimit se ai është bashkëpunues dhe njeriu më i fuqishëm në vend… duke larguar kështu vëmendjen nga parregullsitë në zgjedhje.

Në të njëjtën kohë, në Serbi mendohet se Perëndimi, në njëfarë mënyre, përdor ende standarde të dyfishta. Edhe pse në parim po ushtrohet presion ndaj autoriteteve të Kosovës që të formojnë Asociacionin e komunave me shumicë serbe, ato po ndërmarrin masa të reja, duke hequr dinarin nga qarkullimi.

Prandaj, në Serbi thonë se Perëndimi, ose nuk ka ndikim të mjaftueshëm, ose nuk është mjaft i sinqertë sa i përket presionit ndaj Prishtinës, sepse, në fund të fundit, ai mbështet pavarësinë e Kosovës.

Jan Cingel: Qeveria e Kurtit, me këto veprime, si heqja e dinarit, tregon se nuk e dëgjon Perëndimin, por se udhëheq një politikë të pavarur që mund të bëjë jehonë brenda vendit. Partnerët perëndimorë po e humbasin gjithnjë e më shumë durimin.

Të kujtoj se sanksionet evropiane dhe amerikane kundër Kosovës janë ende në fuqi. Ndoshta Kurti mendon se, pasi sanksionet janë ende në fuqi dhe Perëndimi nuk po ndryshon qëndrim, ai do ta zgjidhë çështjen e dinarit – gjë të cilën ka dashur ta bëjë shumë kohë më parë.

Tani shtrohet pyetja nëse Perëndimi do t’i forcojë sanksionet apo do t’i zbatojë rreptësisht ato ekzistueset, pasi disa vende nuk i kanë respektuar rreptësisht muajve të fundit. Do të shohim se çfarë do të ndodhë, por pozita e autoriteteve në Prishtinë nuk është e thjeshtë.

Beogradi dhe Prishtina në pritje të rezultatit të zgjedhjeve për PE-në dhe në SHBA

Radio Evropa e Lirë: Në Serbi e kundërshtojnë fuqishëm zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit, sidomos nëse ajo është kusht për integrimin e saj evropian.

A do të çojë kjo në largimin e Serbisë nga BE-ja dhe vazhdimin e politikës së saj të “uljes në dy karrige”, që do të çonte pastaj në shtyrjen e hyrjes së saj në bllokun evropian për shumë vite, nëse jo dekada? Po ashtu, a do ta ndërlikonte kjo edhe më shumë dialogun ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit dhe normalizimin e marrëdhënieve të tyre?

Jan Cingel: Përgjigjja e shkurtër për të dyja pjesët e pyetjes është “po” dhe “po”. Mendoj se kjo do të ndikojë në perceptimin e Bashkimit Evropian në Serbi, domethënë, do ta zvogëlojë më shumë mbështetjen për integrimin evropian.

Autoritetet do të reagonin me reforma edhe më të ngadalshme, sepse oreksi për ndryshime do të zvogëlohej, nëse nuk do të kishte stimuj të rëndësishëm. Nuk jam i sigurt se do të ketë stimuj të tillë në gjashtë muajt e ardhshëm, për shkak të zgjedhjeve për Parlamentin Evropian, të cilat i përmenda.

Anëtarët e Bashkimit Evropian do të përgatiten për zgjedhje dhe jo për masa stimuluese. Kjo do të thotë se integrimi evropian do të stagnojë – jo vetëm në Serbi.

Do të stagnojë edhe dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, pasi të dyja palët do të presin rezultatin e zgjedhjeve për Parlamentin Evropian, më konkretisht, nëse do të ketë më shumë përfaqësues të së djathtës së moderuar apo ekstreme, që do të kenë pikëpamje të ndryshme për Ballkanin Perëndimor, si dhe për politikën e jashtme të BE-së në përgjithësi.

Autoritetet në Serbi do të fokusohen, në veçanti, në rezultatin e zgjedhjeve presidenciale në SHBA, me shpresën për të gjetur një zgjidhje më të mirë nëse administrata Trump vjen në pushtet, ashtu siç janë përpjekur edhe gjatë mandatit të saj të parë.

Përgatiti: Valona Tela

Intervista- Prelec: Ka gjasa që Kosova të themelojë një asociacion bosh ose fare

Valona Tela

Marko Prelec, nga Grupi Ndërkombëtar i Krizave, thotë se vendimi që e ndalon përdorimin e dinarit serb në Kosovë, do të duhej të negociohej në bisedimet mes Kosovës dhe Serbisë që i ndërmjetëson Bashkimi Evropian.

Sipas tij, dinari “nuk është vetëm një monedhë – për të mirë ose për të keq, komuniteti serb varet prej tij”.

Duke folur për Radion Evropa e Lirë, ai thotë se vendimi për të, ashtu si dhe mbyllja e disa komunave paralele serbe në Kosovë, do ta ndikojnë Asociacionin e komunave me shumicë serbe, që pritet të formohet.

“Ashtu siç janë gjërat tani – ose nuk do të kemi asociacion, ose do ta kemi një sa për të thënë, që do të jetë një institucion bosh, të cilin Qeveria do ta krijojë në mënyrë të njëanshme, pa asnjë përpjekje reale për t’i plotësuar nevojat e komunitetit që supozohet se duhet ta ndihmojë. Dhe, kjo është për keqardhje”, thotë Prelec.

Ai, po ashtu, thekson se SHBA-ja dhe Bashkimi Evropian po përballen me ndikim të kufizuar në Kosovë.

Radio Evropa e Lirë: Zoti Prelec, si i shihni veprimet e fundit të autoriteteve kosovare për të miratuar një rregullore që e ndalon përdorimin e dinarit serb në Kosovë, si dhe për mbylljen e disa komunave paralele serbe?

Marko Prelec

Marko Prelec

Marko Prelec: Mendoj se Qeveria e Kosovës po lëviz më shpejt se që prisja prej saj, po lëviz në atë drejtim që e ka synuar për ca kohë e që ka qenë vendosja e rendit juridik të Kosovës në gjithë territorin e saj dhe heqja e pjesëve të mbetura të Serbisë, që janë të pranishme në mënyrë substanciale në komunat në veri, por në një lloj mënyre edhe në disa zona të tjera me shumicë serbe.

Radio Evropa e Lirë: Si e komentoni faktin që edhe 25 vjet pas luftës përdoret edhe dinari dhe funksionojnë edhe institucionet serbe?

Marko Prelec: Po e shohim zgjidhjen tani. Është zgjidhje e njëanshme, që do ta bëjë të pamundshëm përdorimin e dinarit…

Radio Evropa e Lirë: Ka pasur reagime të ashpra nga komuniteti ndërkombëtar…

Marko Prelec: Mendoj se sfondi i atyre reagimeve të ashpra, të cilat janë krejtësisht të kuptueshme, është se këto gjëra janë jashtëzakonisht të rëndësishme për komunitetin serb në Kosovë, si në veri ashtu edhe në jug. Ata varen në mënyrë ekzistenciale nga institucionet serbe. Nëse ato i largoni brenda natës, ata njerëz, shumica dërrmuese, mendoj se do të kishin pak mundësi të tjera, veçse të përpiqen të largohen.

Megjithatë, dua të jem i kujdesshëm këtu – Qeveria e Kosovës, duke bërë atë që po bën, nuk po përpiqet t’i dëbojë serbët. Mendoj se nuk ka asnjë shenjë për këtë. Por, efekti i asaj që bën, çon në tkurrje të komunitetit. Kjo mund të ketë pasoja shumë fatale për karakterin multietnik të Kosovës dhe për shpresat e saj për marrëdhënie të përmirësuara me Serbinë, si dhe për integrim të plotë në komunitetin ndërkombëtar. Mendoj se këto shqetësime janë në thelb të reagimeve të miqve perëndimorë të Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Atëherë, si do të duhej të vepronte Qeveria e Kosovës, sipas jush?

Marko Prelec: Mendoj se nuk është mënyra e duhur. Jam dakord me shqetësimet e shprehura nga Ambasada amerikane dhe të tjerët.

Por, mendoj se e kuptoj llogaritjen që është bërë edhe në Prishtinë. Ata, thjesht, nuk besojnë se, nëse e trajtojnë komunitetin serb me një shkallë fleksibiliteti dhe zemërgjerësie dhe i ofrojnë një shkallë të vetëqeverisjes, në këmbim do të marrin normalizimin [e marrëdhënieve] me Serbinë. Ata nuk besojnë në qasjen “jep e merr”. Nuk besojnë se Serbia sillet me ta në mirëbesim. Frika e tyre është se, nëse krijojnë një bashkësi autonome ose asociacion komunash të caktuara, Serbia do ta marrë atë dhe nuk do të bëjë asgjë. Kjo nuk është një frikë e paarsyeshme. E kuptoj, por, megjithatë, mendoj se është gabim.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se Kosova tani duhet ta shtyjë zbatimin e vendimit që e ndalon dinarin?

Marko Prelec: Mendoj se duhet. Mendoj se kjo është diçka që duhet të ndodhë. Por, mendoj se është shumë më mirë nëse bëhet në mënyrë të negociuar përmes dialogut në Bruksel. Duhet një sistem që e zëvendëson atë që bën dinari. Dinari nuk është vetëm një monedhë, është gjithashtu një sistem i madh i pagesave serbe. Për të mirë ose për të keq, komuniteti serb varet prej tij. Pra, është shumë më mirë nëse bëhet në një mënyrë të planifikuar dhe të negociuar.

 

Gjithçka që duhet të dini për temën më të diskutuar të javës jua sjellim të enjteve në tre minuta. Për t’i pranuar të parët materialet në emailin tuaj, regjistrohuni këtu.

Radio Evropa e Lirë: Po, por Kosova nuk do kështu dhe ky është një tjetër shembull i refuzimeve të kryeministrit Albin Kurti – pas Asociacionit, targave… Këto refuzime në të kaluarën janë përcjellë me masa të caktuara. A prisni tani masa të reja nga Perëndimi kundër Kosovës?

Marko Prelec: Mendoj se Perëndimi fiton relativisht pak nga vendosja e masave ose sanksioneve kundër Kosovës. Mendoj se një nga gjërat me të cilat po përballen SHBA-ja dhe Bashkimi Evropian, është ndikimi i kufizuar i tyre në Kosovë. Ka ekzistuar për kohë të gjatë perceptimi se diplomatët perëndimorë, e veçanërisht ambasadori amerikan është një lloj sundimtari në Prishtinë. Për kohë të gjatë, askush nuk ka bërë përpjekje ta ndryshojë këtë. Kurti e ka bërë. Është fakt se ai është kryeministër i Qeverisë së Kosovës, ai ka fuqi dhe mund të bëjë çfarë të dojë.

Unë nuk pres më tepër se përgjigje retorike. Kurse, Kosova ka të ngjarë ta paguajë çmimin duke mbetur në statusin e saj aktual ndërkombëtar për një të ardhme të parashikueshme.

Radio Evropa e Lirë: Por, udhëheqësit e Kosovës thonë se veprojnë në përputhje me Kushtetutën dhe ligjin…

Marko Prelec: Po, edhe kanë të drejtë, por ligjshmëria nuk është masa e vetme apo më e mira në politikë. Ju duhet të vendosni se cila politikë ka më shumë gjasa t’ju çojë drejt qëllimeve tuaja dhe si të veproni mirë për njerëzit që i përfaqësoni. Pra, Qeveria e Kosovës duhet të mendojë edhe për shumicën shqiptare, por edhe për pakicën serbe. Ata janë gjithashtu qytetarë të Kosovës, interesat e të cilëve mendoj se duhet të jenë më lart në agjendën e kryeministrit.

Radio Evropa e Lirë: A mendoni se ka qasje alternative apo kompromise që mund të përmbushin edhe Qeverinë e Kosovës, edhe pritjet e SHBA-së?

Marko Prelec: Siç e thashë edhe më herët, Kurti nuk beson në qasjen “merr e jep”. Ai nuk beson se do ta marrë nga Serbia atë që i është premtuar. Mendoj se ka ende arsye për të ecur përpara dhe për ta trajtuar komunitetin serb të Kosovës me më shumë zemërgjerësi dhe për t’i dhënë një shkallë më të madhe të vetëqeverisjes. Mendoj se kjo do të ishte mirë për Kosovën, për arsye të ndryshme.

Me vite të tëra e kam thënë dhe shumë njerëz e kanë thënë se ka shumë shembuj të autonomive territoriale në Bashkimin Evropian, dhe se shtetet që i kanë ato, nuk duket se vuajnë prej tyre. Në fakt, shtetet që kanë autonomi territoriale, janë disa nga më të pasurat, më të fuqishmet dhe më të qëndrueshmet brenda Bashkimit Evropian. Pra, kjo mund të jetë një gjë e mirë për t’u bërë.

Ka edhe një aspekt tjetër këtu që duhet ta marrim parasysh. Sundimi i ligjit në Kosovë tashmë ka inkorporuar disa obligime ndaj komunitetit serb, përfshirë atë për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Gjykata Kushtetuese e Kosovës ka konstatuar në vitin 2015 se disa parime të tij nuk kanë qenë në përputhje me frymën e Kushtetutës. Por, megjithatë, krijimi i Asociacionit ka qenë detyrim. Qeveria, thjesht, ka zgjedhur ta keqinterpretojë atë vendim. Qeveri të njëpasnjëshme kanë vepruar kështu. Pra, kjo është gjithashtu pjesë e përpjekjeve për sundim të ligjit brenda Kosovës.

Radio Evropa e Lirë: Sa mund ta ndikojnë mosmarrëveshjet aktuale funksionimin e Asociacionit?

Marko Prelec: Mendoj se në këtë pikë – ashtu siç janë gjërat tani – ose nuk do të kemi asociacion, ose do ta kemi një sa për të thënë, që do të jetë një institucion bosh, të cilin Qeveria do ta krijojë në mënyrë të njëanshme, pa asnjë përpjekje reale për t’i plotësuar nevojat e komunitetit që supozohet se duhet ta ndihmojë. Dhe, kjo është për keqardhje.

Në një tekst që ka publikuar së voni Grupi Ndërkombëtar i Krizave, ne kemi përmendur disa gjëra praktike që mund të bëhen dhe që, në asnjë mënyrë, nuk e ndikojnë sovranitetin dhe integritetin e Kosovës. Gjëra të tilla si legalizimi i institucioneve shëndetësore dhe arsimore serbe, do të ishin një ndihmë e madhe për komunitetin serb të Kosovës. Po ashtu, t’i jepet zë komunitetit për mënyrën se si qeveriset, përmes instrumenteve të ndryshme të pjesëmarrjes.

BE-ja e ka kërkuar këtë, por, kohëve të fundit, duket se e ka harruar, sepse ai komunitet ndihet vërtet i braktisur si nga Prishtina, ashtu edhe nga Beogradi. Unë mendoj se kanë të drejtë të ndihen kështu, sepse askush nuk i dëgjon.

Radio Evropa e Lirë: Në dritën e këtyre ngjarjeve, si mund të reagojnë vendet fqinje në Ballkan?

Marko Prelec: Mendoj se një prej gjërave që i befason dëgjuesit jashtë Ballkanit, është shkalla në të cilën vendet në atë rajon e injorojnë njëri-tjetrin. Ka shumë pak interes dhe njohuri për njëri-tjetrin, përveç gjërave si turizmi. I vetmi përjashtim deri diku janë komunitet etnike që gjenden në më shumë se një shtet.

Intervista- Alizoti: Qeveria po delegjitimon opozitën e vërtetë, po mbështet një opozitë artificiale

VOA/Menada Zaimi

Deputeti i Partisë Demokratike Tomor Alizoti akuzoi shumicën parlamentare për përpjekje për të delegjitimuar opozitën e vërtetë në parlament, edhe pse ajo siç tha ai gëzon, shumicën. Gjatë një interviste për Zërin e Amerikës zoti Alizoti flet mbi rezultatin që po jep aksioni opozitar deri tani, si dhe çështje të tjera që shqetësojnë pakicën parlamentare.

Zëri i Amerikës: Zoti Alizoti, prej muajsh parlamenti është jo funksinal. Opozita po bllokon punimet duke protestuar për mospranimin e kërkesës së saj për ngritjen e disa komisioneve hetimore. Megjithatë duket se asgjë nuk ka funksionuar në favorin tuaj. Shumica po i miraton ligjet dhe qytetarët po shohin kaos në kuvend, nuk po shohin që ju të merreni me problemet e tyre. Si mendoni se do t’ia arrini qëllimit tuaj?

Tomor Alizoti: Opozita shqiptare dhe parlamenti, ka nje sens që të prodhojë dialektikë dhe të prodhojë kontradiktë dhe demokracia, jeton nga kontradikta, jeton nga kritika dhe hapësirat që ka opozita shqiptare. Si mund të vazhdojë punimet parlamenti kur për herë të parë i gjithë parlamenti është i mbushur me gardhe, ku policia në Shqipëri ka shtuar dozën, kur vetë në këto kohë në 30 vjet demokraci, në demokracinë e brishtë që ka Shqipëria, është pozita e cila dikton se kush do jetë opozita, pra që këtu ka një krizë shumë të madhe dhe opozita është e detyruar, brenda kësaj hapësire, e cila po zvogëlohet, çdo ditë në Shqipëri që të kërkojë të drejtat e saj legjitime.

Zëri i Amerikës: Megjithatë kjo nuk po funksion zoti Alizoti…

Tomor Alizoti: Kjo tregon që demokracia në Shqipëri ka rënë dhe autokracia është në rritjen e saj. Në një demokraci jep përgjigje para institucioneve, para opozitës dhe para popullit. Në Shqipëri kjo nuk po ndodh. Para disa ditësh ishte intervista kur ish-numri dy i qeverisë shqiptare, për një kohë të gjatë njeriu i financave, njeriu më i afërt i kryeministrit, del dhe akuzon direkt kryeministrin shqiptar për kërcënime me jetë të tij dhe familjes së tij. Pra është e qartë për publikun shqiptar, që Shqipëria sot ka një qeveri mafioze dhe ka një qeveri autokrate që të kërcënon jetën. Ndaj dhe opozita gjenden para një situate të vështirë.

Zëri i Amerikës: Zoti Alizoti, opozita sot është e përçarë në të paktën tre fraksione. Së fundmi është folur për një projekt të përbashkët politik mes grupit të deputetëve që udhëhiqen nga zoti Bardhi dhe krahut që përfaqëson ish-kryeministri Berisha. A prisni ju që këto dy grupe të bashkohen?

Tomor Alizoti: Unë mendoj se opozita në Shqipëri është e qartë, realiteti në Shqipëri është ai që është, ka dhe një koncep pra ka një lloj opozite artificiale, e cila për mua është prodhuar nga pushteti, sepse rregullat demokratike në botë dhe demokracia edhe këtu ku jemi në Amerikë në Nju Jork ku jam edhe unë, është një element i shumicës, jo i pakicës. Dhe në kohën e komunizimit ka ekzistuan një opozitë dhe ka qenë e deligjitimuar, pra ka qenë opozitë ilegale dhe ish Partia e Punës, Partia Socialite po shkon drejt delegjitimimin të shumicës parlamentare dhe shumicës së votuesve (opozitarë). Pra nesë ne kemi në parlament me rreth 50 deputetë, të cilët nuk njihen si grup parlamentar dhe kemi 7 ose 8 deputetë nga krahu tjetër dhe këta i njeh pushteti, kemi një rikthim në autokraci, kur vetë pushteti delegjitimon, legalitetin e opozitës shqiptare. Kjo është kriza themelore në Shqipëri dhe mendoj se opozitarizmi po rritet, është rritur sepse unë e pashë nëpërmjet lajmeve tuaja që pjesmarrja ishte goxha e lartë. I përshëndes demokratët. I përshëndes deputetët të cilët, në 30 vjet demokraci kanë hasur në një gjë që nuk ka ndodhur në këtë rrugëtim të vështirë të demokracisë shqiptare, që është delegjitimimi i opozitës dhe një lloj autokracie moderne e Shqipërisë që përfaqësohet nga kryeministri Rama.

Zëri i Amerikës: Megjithatë bashkëpunimi mes opozitës duket më së shumti në parlament dhe e thashë edhe pak më parë në atë kaos që po krijohet në parlament. A do të ketë një bashkim mes atij që njihet si grupi i deputeteve të zotit Bardhi dhe krahut të zotit Berisha. Ju thatë se nuk janë të përçarë, por a është ky fakti?

Tomor Alizoti: Ju e shikoni që në parlament deputetët e shumicë (opozitare) janë të unifikuar, një pjesë mbajtën fjalime në protestë, zoti Sula, Salianji e shumë të tjerë dhe mendoj që grupi parlamentar është shumë i bashkuar, kjo është diçka që po ndodh në mënyrë normale. Ka kaluar në kufijtë e marrëzisë që një pakicë, të përfaqësojë shumicën, është diçka antidemokratike anti-ligjore.

Pra shikoni, si mundet të përfaqësojë grupin parlamentar një pakicë e vogël, një pakicë artificiale prej 8 personash, krahasuar me rreth 50 deputetë të opozitës shqiptare. Pra kemi një krizë të shkaktuar në mënyrë artificiale për të hequr vëmendjen nga tema e ditës, e cila duhet të jetë korrupsioni, opozitarizmi, dialektika opozitare, e përkufizojmë në një frakturë e cila nuk ka ndodhur. Unë mendoj që kriza e brendshme e Partisë Demokratike është e zgjidhur. Deputetët janë të unifikuar, shumica është në terren dhe ky proces thjesht sulmohet nga pushteti për t’i delegjitimuar ata dhe që ne opozitarët, që duhet të merremi me kontrollin e pushtetit, pra të kemi debate, të justifikojmë dhe të artikulojmë veten a jemi ne të ndarë. Unë mendoj që opozita është e bashkuar. Çështja e deputetëve është në bashkim e sipër.

Zëri i Amerikës: Por në këtë aspekt, duke patur parasysh edhe atë që ju thatë që deputetët janë të bashkuar, a ka një lloj morali në këtë mes? Duke patur parasysh edhe akuzat që janë hedhur herët nga këto dy grupime, ose fraksione brenda Partisë Demokratike, të cilat kanë shkuar deri tek hedhja e akuza penale ndaj njëri-tjetrit?

Tomor Alizoti: Unë mendoj që kjo tregon nivelin fëminor të demokracisë shqiptare. Unë personalisht i jam shmangur çdo lloj etiketimi. Unë mendoj që është rritja jonë si shoqëri në demokracinë shqiptare, por mendoj që realiteti politik dikton, ose i bën të qartë çdo demokrati, çdo opozitari, që opozita reale është kjo që ju shihni në parlament, është kjo që shihni ju nëpër rrugët e Shqipërisë, që patë në parlamentin shqiptar. Gjithçka tjetër për mua është një prodhim artificial.

Zëri i Amerikës: Zoti Alizoti, këtë herë në Shtetet e Bashkuara erdhi një grup i madh deputetësh nga opozita për Mëngjesin e Lutjeve. Të gjithë ju i shihni Shtetet e Bashkuara si një partner kryesor, por në Shqipëri nga ana tjetër ju mbështesni një tjetër politikan, të cilin Uashingtoni e ka shpallur non-grata, ish-kryeministrin Sali Berisha, të cilin e ka akuzuar për korrupsion. A nuk janë këto qëndrime kontradiktore?

Tomor Alizoti: Jo. Po nisem nga vetmja ime, pasi unë përfaqësoj veten time në radhë të parë. Unë vij nga një familje, e cila është burgosur pikërisht, për aleancën me, ose për dëshirën, ose ka patur edhe aktakuza duke qenë pro-amerikanë, pro-perëndimorë. Partia Demokratike është një parti pro-perëndimore. Edhe zoti Berisha që ju përmendët është themeluesi i pluralizmit në Shqipëri. Pra, historinë nuk e zhbëjmë dot. Por dhe nuk mendoj që prejardhësi i Partisë së Punës, ish-Partia e Punës, nipi i Spiro Kolekës të jetë më afër Shteteve të Bashkuara se Partia Demokratike dhe se shumë demokratë të tjerë. Unë mendoj që edhe takimet që patëm në Kongresin amerikan, me shumë kongresmenë, ishin goxha pozitive, ishin goxha të këndshme dhe mendoj që Partia Demokratike ka një aleancë biologjike me Shtetet e Bashkuara. Por, unë kam përshtypjen që ne duke qenë edhe konservatorë në vlera dhe në mendime ne vlerësojmë themeluesit e demokracisë në Shqipëri, ata që themeluan Partinë Demokratike nuk mundet që një ditë të bukur t’i lëshojmë ata. Unë mendoj që Partia Demokratike ka hyrë në rrugën e saj dhe do vazhdojë rrugën e saj, si një forcë opozitare me një histori të shkruar brilante, perëndimore. Dhe mos harroni këto janë fakte historike. Në vitin ’91, Partia e Punës u kthye në Parti Socialiste. Është biologjike. Është marrëdhënia jonë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Zëri i Amerikës: Megjithatë qëndrimi i Uashingtonit lidhur me zotin Berisha është ai që është. Në rast të një bashkimi dhe një unifikimi edhe më të mëtejshëm jo vetëm në parlament, por edhe konkretisht të opozitës, cili do të duhet të ishte roli i zotit Berisha? A duhet të ishte ai kryetar i asaj pjese të Partisë Demokratike, të cilës potencialisht mund t’i bashkohej edhe zoti Bardhi me grupimin e tij?

Tomor Alizoti: Unë mendoj që edhe ju si Zëri i Amerikës, këto pyetje duhet t’ia shtroni zotit Berisha, kështu që unë nuk përgjigjem dot në emrin e zotit Berisha. Zoti Berisha është themeluesi i Partisë Demokratike, është historiku i Partisë Demokratike. Por, edhe njëherë demokratët janë të bashkuar. Partia Demokratike është një forcë pro-perëndimore, një forcë pro-amerikane, ky ka qenë qëllimi i themelimit dhe mendoj që Partia Demokratike, bashkë me historikun e saj, bashkë edhe me zotin Berisha, edhe me shumë demokratë, me shumë vlera, do gjejë mënyra të shpëtojë Shqipërinë nga mafia, nga autokracia dhe nga destabilizimi, i cili mund të jetë shumë pranë Shqipërisë, nëse Shqipëria merr këtë rrugë. Sepse e kam diskutuar dhe me kolegët që takova në Kongresin amerikan që stabilitetin e prodhon vetëm demokracia. Demokracia prodhon stabilitet, jo autokracia. Autokracia prodhon destabilizim. Dhe ju e shikoni që fakti që parlamenti shqiptar nuk funksionon dhe trishtimi i njerëzve dhe mllefi i njerëzve – nuk përfaqësohen njerëzit – do prodhojë destabilitet në Shqipëri dhe kjo nuk është mirë për interesat në rajon. Nuk është mirë për Shqipërinë, por nuk është mirë as për Perëndimin.

Zëvendëskryeministrja Rexhepi: Projekt-Statuti aktual i Asociacionit krijon hapësirë për një Republikë Serbe

VOA/Artan Haraqija

Zëvendëskryeministrja e Kosovës, Emilija Rexhepi e quan projekt-statutin e hartuar nga komuniteti ndërkombëtar për themelimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe të dëmshëm, pasi sipas saj, krijon mundësi që të krijohet një Republikë Serbe e ngjajshme me atë që ekziston në Bosnje. Gjatë intervistës me kolegun Artan Haraqija, përfaqësuesja e komunitetit boshnjak të Kosovës thotë se qeveria do të presë qëndrimin e Gjykatës Kushtetuese, para se “të hartojë një statut të ri për Asociacionin”.

Zëri i Amerikës: Zonja Rexhepi, Kosova është nën trysni të vazhdueshme për themelimin e Asociacionit të Komunave me shumicë Serbe. Çfarë hapash po ndërmerr qeveria juaj për të përmbushur këtë detyrim që është pjesë e marrëveshjes së arritur në Bruksel dhe në Ohër?

Emilija Rexhepi: Si qeveri e re, me kryeministër Albin Kurtin e kemi trashëguar këtë problem. Unë jam një nga ata që kanë votuar për themelimin e këtij Asociacioni më 2015, megjithëse kjo është një çështje prej vitit 2013, duke vlerësuar që komuniteti serb duhet të integrohet në shtetin e Kosovës, ashtu siç kemi bërë ne të tjerët, që të ketë të drejta për të jetuar, për tu shkolluar, për të punuar. Por tani kjo është një çështje krejt tjetër, pasi vlerësoj që drafti i tanishëm u jep atyre shumë të drejta, që pushteti ekzekutiv i Asociacionit, nëse do të themelohej, do të ishte i madh dhe kjo do të dëmtonte shtetin tonë. Nëse do të themelohej një Asociacion i tillë krijohet mundësia që të themelohet një Republikë e dytë Serbe ashtu siç është krijuar në Bosnje e Hercegovinë. Ne si qeveri kemi qëndrimin që mbështetet në Kushtetutën e Republikës së Kosovës dhe do të presim qëndrimin e Gjykatës Kushtetuese që të mos bëjmë asgjë që shkon në dëm të shtetit tonë.

Zëri i Amerikës: Ju thoni që Projekt-Statusi që ka ardhur prej BE-së, prej Komunitetit ndërkombëtar është në dëm…?

Emilija Rexhepi: Drafti që kemi parë, i jep shumë pushtet ekzekutiv Asociacionit dhe mund të vijë deri te krijimi i një shteti të ri brenda shtetit tonë.

Zëri i Amerikës: Pra, ju e kundërshtoni projekt-statutin dhe nuk do ta pranoni…

Emilija Rexhepi: Unë jam gjithmonë kundër kësaj dhe kjo nuk është kundër serbëve, por thjeshtë krijon hapësirë në të ardhmen, që kjo pjesë e territorit të shkëputet dhe të shpallet ndoshta një republikë tjetër.

Zëri i Amerikës: Atëherë pse qeveria e Kosovës nuk harton një projekt statut të vetin dhe pse nuk e ka bërë këtë deri më tani, sepse ka kaluar një kohë që ky është bërë një kusht ndërkombëtar që Kosova duhet ta plotësojë?

Emilija Rexhepi: Ne kemi bashkëpunim dhe kemi bisedime të ngushta me Shtetet e Bashkuara të Amerikës, me Bashkimin Evropian dhe rruga drejt BE-së është diçka që për ne ofron përparim dhe përspektivë dhe ne nuk do të heqim dorë nga ajo. Qeveria jonë padyshim do të mbështetet në Gjykatën Kushtetuese, do të presim qëndrimin e saj dhe më pas do ta marrim çështjen në duart tona dhe do të hartojmë një statut të ri për Asociacionin.

Zëri i Amerikës: Një tjetër çështje që ka shkaktuar probleme mes Kosovës dhe komunitetit ndërkombëtar është mbajtja e zgjedhjeve në katër komunat e pjesës veriore. Ndonëse diplomatët perëndimorë preferonin dorëheqjen e kryetarëve të komunave, qeveria juaj zgjodhi një proces më të ndërlikuar përmes një peticioni që tashmë është nënshkruar. A janë këto vonesa në dëm të proceseve dhe të marrëdhënieve të Kosovës me komunitetit ndërkombëtar?

Emilija Rexhepi: Ne nuk kemi probleme me përfaqësuesit ndërkombëtar dhe me komunitetin ndërkombëtar pasi vlerësoj që bëmë gjërat e duhura. Me serbët kemi gjithmonë probleme duke filluar nga regjistrimi i makinave, procesi i reciprocitetit, pasi Serbia përfiton më shumë nga eksportet se sa Kosova. Më pas keni parë se çfarë ndodhi në Banjskë, sulmet ndaj KFOR-it, sulmet ndaj policëve tanë, një jetë u humb dhe siguria padyshim është dëmtuar. Mund të vij deri të një përshkallëzim të një dhune të madhe dhe është mirë që atë e kemi ndaluar ashtu si duhet. Vlerësoj që edhe serbët që jetojnë në pjesën veriore të shtetit janë lodhur nga e gjithë kjo pasi një pjesë e serbëve ka dhënë dorëheqjen nga policia dhe kjo më duket si pjesë e një skenari që është hartuar më parë që ndoshta ata të shpëtojnë jetën e tyre dhe të vuaj dikush tjetër nga policia, pavarësisht nga përkatësia etnike… Vlerësoj që kur u mbajtën zgjedhjet lokale ne kemi qenë të detyruar nga Kushtetuta, përfaqësuesit tanë duhet të mbanin zgjedhjet për shkak të mos funksionimit të pushtetit lokal në katër komunat e pjesës veriore. Nuk ishte as qeveria e as përfaqësuesit shqiptarë që tani jani në ato komuna fajtor për atë pasi Kushtetuta duhet të respektohej. Serbët kanë të drejtë që të zgjedhin se si të përfaqësohen në komunat e tyre dhe shpresoj që së shpejti do të organizojmë zgjedhjet lokale dhe do të vendosin se kush do t’i përfaqësojë. Është e sigurt që këta nuk do të jenë shqiptarë e as boshnjakë, por ata duhet të marrin pjesë në votim. Vendimi i tyre që të mos marrin pjesë në zgjedhje krijoi mundësinë që të kandidojnë të tjerët dhe të fitojnë zgjedhjet. Nëse doni të jeni pjesë e shoqërisë së Kosovës, pjesë e një shteti normal dhe të jetoni së bashku me ta, normalisht që duhet të jeni pjesë e institucioneve.

Zëri i Amerikës: Mund të thoni pse mungon guximi brenda komunitetit serb që të ndahen prej strukturave paralele dhe të integrohen në Republikën e Kosovës?

Emilija Rexhepi: Mendoj se duhet të përqëndrohemi në zhvillimin ekonomik, në mbijetesën e familjes, diçka që unë si zëvendës kryeministre për minoritete e kam bërë tani me organizatën ndërkombëtare ICO për investime kapitale për komunat ku jetojnë komunitetet që nuk i përkasin shumicës me theks të veçantë në veriun e Kosovës në mënyrë që të përfshihen të gjithë serbët. Ky projekt ka vlerën prej 300 milionë euro, pra bëhet fjalë për një investim tejet të madh. Kemi në plan që ta realizojmë këtë prej vitit 2024 deri më 2030, për gjashtë vjet. Fjala është për projekte madhore duke filluar nga infrastruktura, ndërtimi i spitalit, ndërtimi i shkollave dhe rrugëve, mbështetja e zhvillimit ekonomik dhe projekte që kanë të bëjnë me ruajtjen e identitetit kombëtar, gjuhës të të gjitha kulturave. Aty shoh hapësirë për kohezion më të mirë shoqëror, për dialog ndër-etnik me shqiptarët dhe të gjithë ne të tjerët dhe zhvillim më të fuqishëm të atyre zonave. Vetë fakti që në këtë projekt tani janë të përfshirë serbët e veriut dhe ku po punojmë për një vit e gjysmë, krijon hapësirën dhe mundësinë që të bashkëpunojmë dhe komunikojmë më mirë në të ardhmen. Unë jam e hapur dhe nuk kam asnjë problem që të bisedoj dhe punoj me serbët, shqiptarët, boshnjakët. Unë respektoj çdo kombësi, çdo fe dhe vetëm në këtë formë e ardhmja e Kosovës do të jetë e mirë.

Zëri i Amerikës: Trajtimi me përparësi i komunitetit serb, ndërsa ju jeni përfaqësuese e komunitetit boshnjak, nuk besoni që i lë në hije interesat, çështjet me rëndësi të komuniteteve tjera pakicë që nuk janë serbë?

Emilija Rexhepi: Unë kam punuar me serbët dhe kam qenë në parlament me ta dhe kam votuar shumë ligje me rëndësi që janë në interes të popullit serb. Serbët duhet ta kuptojnë se të drejta të njëjta kanë edhe boshnjakët, turqit, goranët, romët. Nuk mund të ketë privilegje vetëm për njërën kombësi e as që duhet të viktimizohet kombësia tjetër. Një popull nuk mund të jetë superior. Fakti që jetojmë në një Kosovë multietnike është një vlerë. Në qeveritë e mëparshme ka qenë ashtu, ata kishin koalicione me partinë Lista Serbe dhe komuniteti serb gjithmonë ka dominuar. Tani jo, qeveria e zotit Albin Kurti u jep shumë hapësirë komuniteteve të tjera, shumë prej nesh jemi në institucione. Unë jam zëvendëskryeministre dhe kjo është hera e parë që nuk është një serb dhe kjo u jep një kënaqësi komuniteteve të tjera që të ndihen të lirë në shtetin e tyre.

Zëri i Amerikës: Vitin e kaluar, ju keni përmendur disa incidente me bazë etnike. Keni përmendur një rast në Prizren, një në Gjakovë ku një pjesëtari të komunitetit egjiptian nuk i është lejuar hyrja në një lokal, për arsye etnike. Ju keni thënë se një prej mundësive për t’u larguar nga kjo situatë është që familjet, duke filluar nga shumica shqiptare të riedukojnë dhe të rrisin fëmijët e tyre me idenë që nuk është vetëm një komunitet etnik që jeton në Kosovë, por ka shumëllojshmëri etnish dhe gjuhësh të ndryshme dhe duhet të mësohen me këtë. Gati një më vit pas, besoni se ka një ndryshim pozitiv në këtë aspekt?

Emilija Rexhepi: Ne që jetojmë në mjedise të ndryshme, ku ka komunitete të ndryshme jemi rritur në atë mënyrë që jemi shoqëruar së bashku, kemi shkuar në shkollë së bashku, punojmë së bashku dhe nuk kemi probleme të tilla. Megjithatë, në Kosovë ka zona që janë etnikisht të pastra, ku jetojnë vetëm shqiptarët, vetëm serbët apo boshnjakët, një fshat etnik pra dhe është shumë me rëndësi që të edukoni fëmijet tuaj në atë mënyrë që këtu nuk jetoni vetëm ju dhe nuk janë vetëm fëmijët tuaj të rëndësishëm dhe po aq të rëndësishëm janë edhe fëmijët e të tjerëve. Mund të jenë të ndryshëm por edhe ata janë kosovarë dhe duhet t’i doni po ashtu si i doni tuajët, t’i respektoni dhe para së gjithash ata janë miqtë tuaj, fqinjët tuaj, mund të jenë partnerët tuaj apo kolegë të punës dhe vlerësoj se ende duet të punojmë në këtë drejtim dhe të forcojmë sistemin tonë që t’iu jep hapësirë të gjithëve. Edhe shqiptarët duhet të mësojnë se në Kosovë jetojnë edhe kultura të tjera dhe që flasin gjuhë të tjera. Serbët duhet ta dijnë që në Kosovë shumica janë shqiptarë dhe ku jetojnë edhe të tjerë që flasin gjuhë tjera dhe duhet të respektojmë njëri tjetrin dhe të jetojmë të gjithë së bashku.

Kryetarja e parlamentit të Letonisë: Nëse agresioni rus nuk ndalet tani, do të duhet të paguajmë një çmim edhe më të lartë

Gjatë intervistës me kryetaren e parlamentit të Letonisë, Daiga Mierina (djathtas), në studion e Zërit të Amerikës

 

VOA/Eka Maghaldadze

Kryetarja e parlamentit të Letonisë, Daiga Mierina thotë se duhet fitore për Ukrainën nëse dëshirojmë arritjen e paqes. Në një intervistë për Eka Maghaldadzen, e Shërbimit Gjeorgjian të Zërit të Amerikës, zonja Mierina tha se agresioni i Rusisë nuk do të ndalet vetiu dhe paralajmëron se ndërkohë Rusia po shtrin rrjetet e saj të ndikimit në mbarë botën duke përhapur paqëndrueshmëri dhe duke sulmuar demokracinë.

Zëri i Amerikës: Zonja kryetare e parlamentit, faleminderit për kohën tuaj dhe që erdhët në Zërin e Amerikës. Gjendeni këtu në Uashington së bashku me homologët tuaj nga vendet e Balltikut, për takime me kolegët amerikanë. Cilat janë temat më kryesore në axhendën tuaj? Çfarë po diskutojnë udhëheqësit e vendeve balltike me ligjvënësit amerikanë dhe çfarë donit të dëgjonit prej tyre?

Daiga Mierina: Përshëndetje. Në emër të Letonisë, në emër të vendit tonë dhe popullit tonë, do të donim të falenderonim shumë popullin amerikan për përpjekjet tuaja për të ruajtur paqen në botë. Jemi shumë mirënjohës për këtë pasi është shumë e rëndësishme për botën tonë. Dhe kemi ardhur këtu në Uashington D.C. për të diskutuar për mbështetjen e mëtejshme për Ukrainën.

Natyrisht, ndihma për Ukrainën është në krye të axhendave në mbarë botën në këto momente. Por, nëse dëshirojmë të arrijmë paqen, duhet të bëjmë gjithçka që mundemi. Dhe përtej kësaj, duhet të mbështesim Ukrainën dhe në veçanti t’i japim mbështetje ushtarake, pasi duhet të kuptojmë se për çdo ditë që vonojmë marrjen e vendimeve të rëndësishme, njerëz vdesin në fushëbetejë.

Ishte shumë e rëndësishme për ne që të përcillnim eksperiencën tonë personale dhe të ndanim mësimet historike që kemi nxjerrë. Dhe mendoj se është shumë e rëndësishme që t’ja japim këtë mesazh botës dhe Amerikës, se agresioni rus nuk do të ndalet vetiu, nuk do të marrë fund vetë. Dhe nëse nuk e ndalim tani, atëherë do të duhet të paguajmë një çmim edhe më të lartë.

Dëgjojmë këto ditë se Rusia krahasohet me një kancer, por ne mendojmë se është edhe më keq sepse tentakulat e Rusisë po përhapen në mbarë botën dhe arrijnë në shumë vende në mbarë globin. Shtetasit rusë gjenden kudo dhe po përhapin kaos. Po përhapin paqëndrueshmëri dhe po përpiqen të sulmojnë demokracitë.

Dhe gjatë këtyre ditëve ne sigurisht që diskutojmë për hapa shumë praktikë, veprime që mund të ndërmarrim. I diskutuam këto gjëra me senatorët, me ligjvënësit dhe gjithashtu edhe me kryetarin e Dhomës së Përfaqësuesve. Këto hapa përfshijnë sanksione të mundshme për ta mbajtur Rusinë përgjegjëse për krimet e saj të luftës dhe konfiskimin e pasurive të Rusisë, për t’i përdorur ato për rindërtimin e Ukrainës.

Zëri i Amerikës: Ka të dhëna se kryetari i Dhomës së Përfaqësuesve Johnson ju tha se ekziston mundësia që ndihma për Ukrainën dhe çështja e politikës për kufirin do të veçohen, si një mënyrë për të dalë nga ngërçi. Megjithëse ai thotë se nuk ka ende asgjë të sigurtë. Çfarë mund të na thoni; çfarë ju tha kryetari Johnson për këtë? Çfarë u mësua nga takimi me të?

Daiga Mierina: Vërtet që e diskutuam këtë temë, por është e rëndësishme të kuptojmë se çdo vend ka gjithashtu çështjet e politikave të tij të brendshme që janë sigurisht shumë të rëndësishme dhe shumë lart në axhendën e secilit vend. Po, dëgjuam se ka mundësi për zgjidhje të ndryshme, por nuk diskutuam strategji konkrete se çfarë mund të ishin këto zgjidhje. Dhe për mendimin tim, është detyra e politikanëve tuaj të gjejnë mënyrën më të mirë për të ardhmen e vendit.

Folëm me senatorë, ligjvënës dhe dëgjuam pikëpamje të ndryshme për mundësitë për të vepruar në të ardhmen. Por, dëgjuam se pavarësisht nga këto këndvështrime të ndryshme, pati mirëkuptim të përbashkët unanim se duhet ta ndalim luftën sa më shpejt dhe se duhet ta bëjmë këtë kolektivisht.

Kryetari Johnson nënvizoi se e vlerëson shumë që vendet balltike kanë rritur shpenzimet për mbrojtjen. Kryetari Johnson tha se jemi vërtet një shembull i shkëlqyer për të gjitha vendet e tjera evropiane dhe se ndoshta po japim shembullin duke udhëhequr në këtë drejtim. Të shpresojmë se edhe vende të tjera do ta ndjekin shembullin tonë. Ai falenderoi shumë për këtë.

Do të doja të përmendja se vendet balltike synojnë ta vazhdojnë rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes për të arritur në 3% të prodhimit të brendshëm bruto. Për shembull, në Letoni synojmë të arrijmë në 3% të PBB-së deri në vitin 2027.

Gjithashtu, mbështetja jonë për Ukrainën ka qenë shumë më e madhe, në disa vende balltike më shumë, në disa më pak. Por, mbështetja për Ukrainën është në përgjithësi mbi 1% e PBB-së sonë.

Zëri i Amerikës: Vendet balltike kanë paralajmëruar prej dekadash për mundësinë e agresionit rus. Dhe ju përmendët se u thatë ligjvënësve amerikanë se agresioni i Rusisë nuk do të ndalet vetë. Ndërsa shumë flasin për dhënien fund të luftës, udhëheqësit balltikë nuk ndruhen të flasin për dhënien fund të luftës me një fitore të Ukrainës. Jeni shprehur edhe gjatë debatit vjetor për politikat se “fitorja e Ukrainës është një ndër përparësitë e politikës së jashtme të Letonisë”. Përse është kjo e vërtetë për vendin tuaj? Çfarë do të thotë fitorja e Ukrainës, apo mundja e saj në këtë luftë, për vendin tuaj dhe për vendet balltike?

Daiga Mierina: Po, vërtet. Për shumë vite kemi paralajmëruar tashmë vendet evropiane dhe vende të tjera të botës se Rusia përfaqëson një rrezik agresioni. Dhe në histori kemi parë tashmë shenja të qarta të kësaj mundësie. Le t’i hedhim një vështrim pas historisë. Putini gjithnjë ka përdorur forcën për të arritur objektivat e tij. Pamë luftën e tij në Çeçeni. Pamë më vonë sulmin e tij ndaj Gjeorgjisë, në Krime dhe pas secilit sulm popullariteti i tij u rrit. Dhe Putini ndjeu se mund të arrijë çfarë dëshiron nëpërmjet forcës. Kjo krijoi një lloj ndjesie pandëshkueshmërie për Putinin dhe për Rusinë në tërësi. Rusia pati ndjesinë se mund të diktonte vërtet rendin botëror, por neve na duhet llogaridhënie për veprat e Rusisë.

Të treja vendet balltike kanë përjetuar sulmin, gjenocidin, deportimet, rusifikimin. I mbajmë mend të gjitha këto shumë mirë dhe vazhdojmë t’ia kujtojmë botës veprat dhe rrezikshmërinë e Rusisë. Nëse nuk e ndalim Rusinë, ajo do të vazhdojë të përsërisë të njëjtat gjëra dhe jo vetëm në Balltik, por edhe në vende të tjera.

Prandaj do të doja të deklaroj se lufta në Ukrainë është lufta për paqen në botë.

Zëri i Amerikës: Jeni tashmë një vend i NATO-s prej 20 vitesh. Me praninë e forcave të NATO-s në Balltik, a jeni të shqetësuar se mund të bëheni objektivi i radhës? Gjatë 6 muajve të ardhshëm, NATO do të bëjë stërvitjen më të madhe që nga Lufta e Ftohtë. Vendet balltike janë ndër vendet kryesore ku do të mbahen manovrat. Çfarë i nevojitet vendit tuaj pikërisht tani për sa i përket sigurisë? Si mund të forcohet?

Daiga Mierina: Po, vërtet vendi ynë ka qenë në NATO për 20 vjet dhe kjo ka rritur padyshim ndjesinë tonë të sigurisë. Ka krijuar një mjedis më të sigurtë në vendet tona. Kemi mbrojtjen kolektive dhe kemi vërtet një ndjesi më të madhe sigurie në vendin tonë.

Është e rëndësishme për tre vendet balltike që të mos ndihemi të vetëm. Nëse pësojmë një sulm, nëse do të na duhet të përballemi me agresionin, mund të mbështetemi tek aleatët për të na ndihmuar. Por në të njëjtën kohë, nuk duhet të rrimë kot, duhet të bëjmë detyrat tona të shtëpisë. Kemi krijuar strategji të reja mbrojtjeje dhe kemi bërë shumë për të forcuar sigurinë tonë. Shpresojmë vërtet që edhe Suedia do t’i bashkohet NATO-s dhe se Ukraina do të bëhet anëtare e NATO-s në të ardhmen.

Zëri i Amerikës: Zgjedhjet presidenciale po afrojnë në Shtetet e Bashkuara. Shumë kujtojnë ish presidentin Trump që e quajti NATO-n të ezauruar dhe madje shqetësohen se nëse zgjidhet, se mund të nxjerrë SHBA-në nga NATO. A jeni e shqetësuar për këtë? Dhe çfarë mendoni për një skenar të tillë?

Daiga Mierina: Së pari mendoj se duhet të presim për rezultatin e zgjedhjeve dhe pastaj të mendojmë për këtë. Por sigurisht, e kemi dëgjuar këtë retorikë përpara zgjedhjeve presidenciale në Shtetet e Bashkuara. Për mendimin tim, NATO është një aleancë shumë e fortë dhe Shtetet e Bashkuara kanë një rol shumë të fortë dhe shumë të rëndësishëm në NATO. Këtë vit shënohet 75-vjetori i NATO-s dhe përgjatë këtyre viteve NATO ka udhëhequr në mënyrë të shkëlqyer. NATO ka treguar se mund të japë mbështetje dhe ndihmë aty ku nevojitet. Dhe NATO ka qenë shembull shumë i mirë se si duhet të jetë një organizatë.

Për mendimin tim tani nuk ka ndonjë nevojë për t’u shqetësuar për NATO-n. Por në të njëjtën kohë, NATO duhet të mendojë se si do të jetë në të ardhmen, si mund të funksionojë me më shumë efikasitet dhe se si mund të kontribuojmë të gjithë në mënyrë të barabartë për mbrojtjen kolektive në NATO.

Zëri i Amerikës: Folët se si vendet e vogla balltike po shpenzojnë për ndihma për Ukrainën dhe për mbrojtjen e tyre, krahasuar me PBB-të e tyre. Për këtë përgëzohen shpesh nga vende me ekonomi shumë më të mëdha. Na thoni se si e shikoni rolin udhëheqës të Letonisë dhe të Evropës për këtë? Në veçanti ndërsa ndihma nga Shtetet e Bashkuara është e pezulluar dhe ndërsa pritet një luftë e zgjatur, çfarë mendoni se mund të bëjë Evropa më shumë? Ku gjenden roli dhe përgjegjësia e vendeve të caktuara dhe i Evropës në tërësi?

Daiga Mierina: BE-ja duhet ta ndihmojë Ukrainën më shumë.

Mendoj se janë rritur përpjekjet evropiane për të ndihmuar Ukrainën. Disa vende më të mëdha evropiane kanë shtuar rolin e tyre dhe kanë ndryshuar qëndrim. Kemi parë deri rishtazi se ka patur dyshime, nëse duhet të dërgonim raketa apo armatime të tjera në Ukrainë. Por tashmë retorika ka ndryshuar. Është e qartë tashmë se na nevojiten veprime të vendosura dhe të shpejta për të patur rezultate. Mund ta shohim qartazi se nëse vonohemi të veprojmë, lufta vetëm zgjatet edhe më shumë.

Rusia mëson me shpejtësi. Rusia po i përshtatet zhvillimeve më të fundit. Rusia po mëson nga gabimet e saj. E vizitova personalisht Ukrainën së fundmi dhe dëgjova nga ukrainasit se si Rusia po përdor taktikat ukrainase në luftimet kundër Ukrainës. Po mëson nga lufta e Ukrainës. Për shembull, Ukraina po përdor dronë në fushëbetejë dhe pastaj edhe Rusia po përdor dronë kundër Ukrainës. Nuk duhet ta nënvlerësojmë Rusinë. Sigurisht do të doja të nënvizoja se është e rëndësishme që BE-ja dhe vendet evropiane në përgjithësi të flasin më pak dhe të rrisin mbështetjen për Ukrainën.

Personalisht mendoj se në këtë pikë nuk duhet të flasim më për çfarë është e mundshme. Duhet të flasim për hapa konkrete që duhet të ndërmarrim, si zhvillimi i industrisë ushtarake dhe prodhimi i armëve. Për shembull, ka tani një mungesë predhash 155 milimetërshe, të cilat janë shumë të rëndësishme në këto momente për Ukrainën. Por, Evropa nuk arrin të prodhojë mjaftueshëm nga këto predha. Evropa duhet të zgjerojë vërtet industrinë e saj ushtarake.

Këtu do të doja të përmendja një iniciativë shumë konkrete në kuadrin e formatit Ramstein. Letonia ka marrë rol drejtues në të ashtuquajturin Koalicioni i Dronëve dhe detyra e këtij koalicioni është të gjejë mundësitë për të prodhuar dronë në sasi të mëdha dhe me çmim të përballueshëm, të cilët i nevojiten Ukrainës shumë në këtë moment për të luftuar Rusinë.

Sipas mendimit tim, do të ishte gjithashtu shumë e rëndësishme që të përdoren pasuritë e konfiskuara ruse për përfitimin e Ukrainës. Ne e dimë se ka patur një sasi të madhe të pasurive ruse të sekuestruara në shumë vende, përfshirë në Shtetet e Bashkuara. Ne duhet të gjejmë mënyra për t’i përdorur këto fonde të ngrira për të ndihmuar Ukrainën, si në luftë ashtu edhe më pas për të rindërtuar Ukrainën.

Dhe këtu dua të ndaj një shembull nga vendi im. Letonia ka miratuar tashmë një ligj ku ne vendosëm të konfiskojmë një ndërtesë, të ashtuquajturën “Shtëpia e Moskës” në kryeqytetin tonë, Riga, e cila për shumë vite u përdor për të përhapur propagandën ruse. Dhe tani po shikojmë mënyrat se si mund ta përdorim ndërtesën e sekuestruar dhe të konfiskuar për të ndihmuar Ukrainën, për të ndihmuar në rindërtimin e Ukrainës.

Zëri i Amerikës: Ju përmendët se tani është koha për veprim të vendosur. Megjithëse, me numrin e zgjedhjeve të planifikuara për këtë vit, përfshirë për Parlamentin Evropian, situatën në Lindjen e Mesme, a shihni shenjat e lodhjes me Ukrainën dhe nëse po, sa përbën kjo një sfidë, çfarë do t’u thonit atyre, përse ka rëndësi të mos lodhemi së mbështeturi Kievin?

Daiga Mierina: Ndoshta do të përsëris veten, por mendoj se përgjigja është shumë e qartë, sepse Ukraina po lufton për vetë shpirtin. Ukraina po lufton që ne të kemi një jetë të qetë, që fëmijët tanë të shkojnë në shkollë dhe të studiojnë atje, që ne të mund të shkojmë në punë dhe të bëjmë punët tona. Ukraina është ajo që po paguan një çmim në mënyrë që ne të gëzojmë këto mundësi.

Zëri i Amerikës: Shkurtimisht për sulmet hibride nga Rusia. Dezinformim, infiltrim apo mjete të tjera hibride që Kremlini i përdor shumë shpesh jo vetëm kundër vendeve të Europës Lindore, por edhe gjetkë. Përfshirë edhe në Balltik. Sa e madhe është kjo sfidë për vendin tuaj dhe si po e përballoni?

Daiga Mierina: Po bëjmë luftë informacioni çdo ditë dhe çdo vend po e përjeton këtë, sepse rusët janë ekspertë në infiltrim. Ata dinë të depërtojnë në çdo vend. Ata dinë të shesin kaos. Dhe unë e di se si mund të përdoret popullsia rusishtfolëse globalisht për të përhapur ndikimin e tyre, për të ndikuar në aktivitetet e politikës së brendshme. Dhe së bashku, të gjithë ne duhet të luftojmë kundër të keqes së Rusisë.

Letonia, për shembull, ka bërë tashmë shumë për të luftuar kundër aktiviteteve të infiltrimit të Rusisë. Shërbimet ruse të sigurisë po punojnë shumë. Ne kemi ndaluar propagandën ruse në kanalet tona televizive. U kemi hequr lejet e qëndrimit personave të dyshimtë. Kemi dëbuar njerëz nga vendi ynë. Dhe kemi futur gjithashtu një ligj që çdo person që punon në administratën publike në Letoni duhet të jetë besnik ndaj vendit tonë.

Zëri i Amerikës: Përpara se të kaloj tek pyetjet e mia të fundit për Gjeorgjinë, do t’ju pyes edhe për Kinën. Kjo ishte një temë e diskutuar edhe me homologët tuaj amerikanë. Për sa i përket shteteve balltike, a ekziston një lidhje specifike midis asaj që po ndodh në Ukrainë dhe asaj që Kina mund të bëjë më pas? A janë krijuar këto lloj lidhjesh? Çfarë mësuat nga takimet tuaja në Kongres për perceptimin që ekziston për këtë?

Daiga Mierina: Mendoj se po ka një ndërgjegjësim për këtë sepse ne shohim që Kina është një superfuqi e rëndësishme, pasi Kina po prodhon teknologji të rëndësishme. Rusia ka nevojë për këtë teknologji për të fuqizuar makinerinë e saj të luftës. Dhe ekziston mundësia që me të vërtetë Rusia po blen armë nga Kina dhe nga vende të tjera gjithashtu, nga Irani. Në të njëjtën kohë, ne e dimë se Kina dëshiron të mbajë marrëdhënie të mira me BE-në. Pra, kjo nuk është një çështje e thjeshtë. Por po, mendoj se në përgjithësi ka një ndërgjegjësim për këtë lidhje.

Intervista- Omer Bajraktari: Presim mbështetje për komunën e Ulqinit nga qeveria malezeze

VOA/Klementina Cenkollari

Kryetari i Komunës së Ulqinit, Omer Bajraktari, thotë se janë marrë disa masa urgjente për zhvillimin e kësaj komune, duke rritur buxhetin dhe kryer investime kryesisht në infrastukturë ndërsa pritet edhe zbatimi i projekteve të rëndësishme turistike. Ai tha se beson se do të ketë bashkëpunim të mirë me qeverinë e re të Malit të Zi, ndërsa kjo komunë ka burime të mëdha për zhvillimin ekonomik.

Në intervistën për Zërin e Amerikës, zoti Bajraktari theksoi se pret që Parlamenti të miratojë marrëveshjen e firmosur mes qeverisë së Malit të Zi dhe asaj të Shqipërisë për ndërtimin e urës mbi lumin Buna në Ulqin.

Projekti do të shkurtonte distancën mes dy vendeve dhe sipas zotit Bajraktari do t’i shërbente zhvillimit turistik të tyre. “Shpresoj që ky projekt shumë shpejt do të nisë me hapa konkrete dhe ky është një projekt pas të cilit rrinë dy qeveri dhe besoj që realizimi i tij nuk ka alternative”, u shpreh ai.

Zëri i Amerikës: Zoti Bajraktari Lëvizja Qytetare “URA”, për herë të parë në një koalicion me partitë e spektrit politik shqiptar, drejton pushtetin në Komunën e Ulqinit. Cilat janë sfidat me të cilat përballet komuna juaj dhe cilat janë masat që po ndërmerrni për t’i trajtuar ato?

Omer Bajraktari: Komuna e Ulqinit është një nga komunat më të pasura në shtetin e Malit të Zi, por është një komunë që ka patur një udhëheqje jashtëzakonisht të dobët dhe e cila ka bërë në fakt që të jetë komuna më e varfër në bregdetin e Malit të Zi, me gjithë potencialet natyrore që ka dhe me udhëheqje të dobëta që e kanë sjellë pranë falimentimit komunën e Ulqinit.

Megjithatë, vitin e kaluar me marrjen e mandatit kemi marrë disa masa urgjente dhe komuna tani është në gjendje jashtëzakonisht të mirë dhe ndoshta në gjendjen më të mirë se asnjëherë më parë.

Ne kemi dyfishuar buxhetin, përqëndrimi ynë ka qenë përmirësimi i financave, si një bazë e një zhvillimi të mëtejshëm të komunës së Ulqinit dhe aty kemi patur rezultate të dukshme dhe kemi një buxhet jashtëzakonisht të mirë për këtë vit të cilin e kemi miratur në dhjetor të vitit të kaluar dhe kemi hapur dhe disa investime të cilat janë në infrastrukturën bazike, një bazë e qëndrueshme për zhvillim të mëtejshëm. Ne jemi duke kryer ivestime mbi 30 milionë euro në infrastrukturën bazike, ujësjellës dhe kanalizim, do t’i hapim disa investime në infrastrukturën rrugorë në komunën e Ulqinit dhe patjetër që në të afërmen e shpejtë t’i hapim disa investime edhe në sferën e turizmit, disa objekte turistike të nivelit më të lartë, ndërtimi i të cilëve pritet të fillojë deri në sezonin turistik dhe mendoj se me këto tentativa komuna e Ulqinit me të vërtetë do të ketë një të ardhme të artë brenda 5 viteve.

Zëri i Amerikës: E keni mbështetjen e autoriteteve shtetërore në përgatitjen e sezonit turistik?

Omer Bajraktari: Në Mal të Zi, qeveria e re ka ardhur para dy ose tre muajve dhe komunikimi nuk është ende edhe aq thellë sepse atyre ndoshta u duhet pak kohë, por shpresoj se jam mëse i sigurt se bashkëpunimi do të jetë i mirë. Ne kemi patur bashkëpunim shumë të mirë me qeverinë e zotit Abazoviç dhe shpresojmë se do t’i përkushtohen zhvillimit si të Malit të Zi ashtu edhe Ulqinit, sepse Ulqini është ndoshta ai thesari më i çmueshëm në të ardhmen e Malit të Zi për zhvillimin ekonomik.

Zëri i Amerikës: Kriporja e Ulqinit është shpallur Park Natyror dhe pas përpjekjeve të njëanshme për privatizim i është kthyer komunës së Ulqinit. Çka është duke bërë pushteti vendor në mbrojtjen e saj?

Omer Bajraktari: Kriporja ishtë një sfidë shumë e madhe, ndoshta ndër sfidat më të mëdha që ka komuna e Ulqinit. Bëhet fjalë për një zonë që ka 15 milionë metra katrorë, pra është gati 30 përqind e territorit të komunës së Ulqinit, është një territor që është një thesar jashtëzakonisht i çmuar ekologjik i cili ka një potencial të jashtëzakonshëm. Dikur aty ishte fabrika e prodhimit të kripës, mirëpo pas privatizimit ajo ndodhet në një gjendje jashtëzakonisht të vështirë, me probleme financiare. Ne kemi tentuar që në të ardhmen përsëri ta kthejmë prodhimin e kripës, mirëpo ajo të shndërrohet edhe në një rezervat ekologjik, një park natyror siç e quajmë ne dhe presim jashtëzakonisht ndihmën e qeverisë së Malit të Zi, pasi bëhet fjalë për një problematikë e cila i tejkalon kompetencat dhe mundësitë financiare të Ulqinit.

Po ashtu, shpresojmë që më ndihmën e qeverisë së Malit të Zi dhe fondeve të huaja, këtu kemi itneresimin jashtëzakonisht të madh të Bashkimit Europian, sidomos të qeverisë së Gjermanisë, e cila është jashtëzakonisht prezentë në këtë lokalitet. Ambasadori I Gjermanisë është jashtëzakonisht i interesuar për zgjidhjen, dhe ato kanë paguar edhe një ekspert nga qeveria e Gjermanisë, i cili jeton në Mal të Zi dhe merret vetëm me çështjen e kripores dhe shpresoj me themelimin e një ndërrmarrje e cila do të menaxhojë në të ardhmen, mendoj se ajo do të jetë një rrugë e duhur për kthimin e jetës në këtë lokalitet, por edhe ajo të jetë një zonë unike pasi nuk e kanë komuna të tjera në Mal të Zi dhe shpresoj se ajo do të gjejë udhën e vet. Mendoj se zhvillimi i saj do të jetë edhe zhvillimi i Ulqinit dhe i Malit të Zi.

Zëri i Amerikës: Zoti Bajraktari, siç është bërë e ditur, qeveria malazeze dhe ajo shqiptare nënshkruan një marrëveshje për ndërtimin e urës mbi lumin Buna në Ulqin, që do të shërbente si pikë kufitare mes dy vendeve. Në cilën fazë është ky projekt dhe çfarë ndikimi pritet që të ketë?

Omer Bajraktari: Kemi patur ndër vitet e kaluara projektin e urës e cila lidh Ulqinin me Shkodrën, një projekt jashtëzakonisht vizionar dhe një projekt i cili do t’i japë një vlerë të re Ulqinit dhe Shkodrës dhe kësaj zone turistike e cila është jashtëzakonisht e madhe dhe bëhet fjalë për një zonë turistike që e ka bregdetin afro 30 kilometra, çka tregon që është një potencial i çmuar. Kryeministri Abazoviç dhe kryeministri Rama kanë nënshkruar marrëveshjet. Mirëpo në Mal të Zi kemi patur një periudhë e cila ndoshta ka qenë ngërç politik derisa ka ardhur tek formimi, derisa ka ardhur tek funksionimi i parlamentit të ri dhe presim që në legjislativin e tanishëm të miratohet ligji për urën i cili duhet të miratohet në parlament të Malit të Zi. Shqipëria e ka miratuar më herët dhe pastaj ajo hap rrugën për procedura të tjera, të cilat janë si përfundimi i projektit gjeneral, tenderimi i projektit dhe shpresoj që ky projekt shumë shpejt do të nisë me hapa konkrete dhe ky është një projekt pas të cilit rrinë dy qeveri dhe besoj që realizimi i tij nuk ka alternativë.

Intervista- Serwer: SHBA dhe BE duhet ta lejojnë Kosovën që të zbatojë ligjet e saj

SHBA-ja dhe BE-ja, siç duket, nuk kanë kufizime se çfarë i kërkojnë Kosovës dhe nuk kanë kufizime për qasjen e pabalancuar që kanë ndaj dy shteteve, ka thënë Daniel Serwer, ekspert i zhvillimeve politike në Ballkanin Perëndimor. Në intervistën dhënë emisionit “Interaktiv” të KTV-së, Serwer ka thënë se kjo gjë u është bërë shprehi SHBA-së dhe BE-së.

“Çdo gjë që Kosova vendos, SHBA-ja dhe BE-ja ose e kundërshtojnë, ose kërkojnë shtyrje të atij vendimi. Kjo qartazi është një politikë jobalancuese që nuk po funksionon dhe pjesërisht është shkaktar i ngërçit në dialog”, ka thënë eksperti amerikan.

Ai është skeptik se do të jetësohet shpejt Asociacioni i Komunave me Shumicë Serbe. Ai ka sqaruar se kur Kosova u pajtua për një gjë të tillë, është pritur që në kthim të kësaj do të kishte një njohje të validitetit të Kushtetutës së Kosovës nga ana e Serbisë në të gjithë territorin e Kosovës dhe në veçanti njohje të sistemit juridik.

Serwer në intervistë ka folur edhe për zgjedhjet që do të mbahen në SHBA. Ai beson se presidenti i tashmë Joe Biden do ta fitojë edhe një mandat. Por, nëse ndodh që të fitojë ish-presidenti Donald Trump, atëherë, sipas tij, kjo do të ishte fatkeqësi për Ballkanin.

KOHA: Zotëri Server. Le t’ia nisim kësaj interviste me zbarkimin e fundit të emisarit të Bashkimit Evropian për dialogun Kosovë-Serbi, Miroslav Lajcak, i cili qëndroi në Serbi e po ashtu në Kosovë këtë javë. Ju shpesh e keni kritikuar Bashkimin Evropian për përdorimin e një qasjeje jobalancuese në dialogun Kosovë-Serbi. Si i lexuat ju porositë që ai dha në vizitën e tij të fundit në Ballkan?

Serwer: Unë ende s’po shoh një politikë të balancuar evropiane. Evropianët po vazhdojnë me të ashtuquajturat pasoja ndaj shtetit të Kosovës, të cilat janë tërësisht jo të duhura. Policia e Kosovës, që ishte kërkuar të tërhiqej nga veriu, e bëri punën e saj në mënyrë profesionale dhe në mënyrë objektive më 24 shtator. Kryetarët atje nuk paraqesin ndonjë problem serioz. Ata janë kryetarë joserbë, të cilët janë duke shërbyer në atë çka mendoj se është një mandat i përkohshëm në veri të Kosovës. Dhe sinqerisht, Asociacioni i Komunave me Shumicë serbe nuk duket të jetë diçka që Prishtina është e gatshme ta zbatojë tani për tani. Kur Kosova u pajtua për një gjë të tillë, pala kosovare po ashtu u mor vesh që në kthim të kësaj do të kishte një njohje të validitetit të Kushtetutës së Kosovës nga ana e Serbisë në të gjithë territorin e Kosovës dhe në veçanti njohje të sistemit juridik. Dhe një gjë e tillë nuk është zbatuar po ashtu dhe këtu unë e shoh ngërçin. Kështu që nuk e shoh ndonjë ndryshim të madh në perspektiven e dialogut dhe Serbia e ka bërë mjaft të qartë se ata nuk do të zbatojnë atë çfarë nuk u pëlqen nga marrëveshjet e muajve shkurt dhe mars.

KOHA: I dërguari i Bashkimi Evropian e pranoi dje këtu në Prishtinë se procesi i normalizimit të raporteve mes Kosovës dhe Serbisë ka pasur pak progres. A është kjo një shenjë që dialogu i Brukselit po shkon në një rrugë pa krye?

Serwer: Nuk do ta quaja një rrugë pa krye, sepse mendoj se ekziston ende mundësia për të pasur një dialog konstruktiv. Dhe drejtimi i duhur është rruga drejt zbatimit të marrëveshjeve, pas të cilave fitojnë të dyja vendet. Siç e kemi parë me zbatimin e marrëveshjes për targat, marrëveshjen për energjinë, aty ka pasur progres. Por vështirësitë në dialog kanë nisur që në vitin 2013, me Marrëveshjen e Brukselit dhe dialogun politik që pasoi dialogun teknik dhe me disa marrëveshje që nuk u zbatuan asnjëherë. Pra, nëse do të pyetesha se ku duhet të jetë dialogu sot, unë do të thosha të ecë tutje drejt marrëveshjeve teknike në të cilat përfitojnë të dyja vendet dhe një përpjekje të vërtetë për të zbatuar gjithçka që është dakorduar. Kjo do të ishte shpresa për të ndryshuar ambientin në dialog.

KOHA: Ka çështje më të vogla sikurse çështja e targave dhe energjisë që kanë gjetur zgjidhje dhe së fundmi ne kemi edhe një vendim të institucionit të pavarur – Bankës Qendrore të Kosovës që ka ndaluar dinarin me euron si valutë të vetme në Kosovë. Si Shtetet e Bashkuara ashtu edhe Bashkimi Evropian kanë kërkuar nga Prishtina që ta ndryshojnë vendimin, por sot Banka Qendrore e Kosovës tha se kjo nuk është çështje politike dhe vjen nga një institucion i pavarur. Po ashtu kryeministri Kurti tha që ai nuk ka të bëjë me këtë vendim, i cili është marrë nga një institucion i pavarur dhe se ai nuk dëshiron ta vendosë këtë çështje në agjendë të dialogut të Brukselit. Çfarë qëndrimi mbani për këtë çështje?

Serwer: Më pëlqen ajo çfarë po thotë Banka Qendrore. Nuk jam 100 për qind i sigurt se është i vërtetë fakti që Qeveria e Kosovës ishte kundër këtij vendimi dhe s’jam i sigurt nëse do të zbatohet. Por, e dini, çështja këtu është që Kosova e përdor euron si valutë të saj dhe dinari nuk po ndalohet. Njerëzit prapë mund ta përdorin dinarin, por që transaksionet duhet të bëhen vetëm me monedhën euro. Dhe thënë të drejtën, unë e kuptoj një vendim të tillë. Euroja është një valutë më e qëndrueshme sesa dinari. Askush nuk humb para përveçse kur bëhet këmbimi i parave dhe sinqerisht përdorimi i dinarit në Kosovë është një shkelje e sovranitetit të Kosovës.

Mund ta kuptoj se 15 vjet pas pavarësisë banka e sheh si kohë të përshtatshme për të zbatuar ligjin. Kjo nuk është një çështje e madhe, por një gjë e vogël, që ka një rëndësi simbolike për çështjen e sovranitetit.

KOHA: Por si po e shihni pra kërkesën qoftë nga SHBA-ja dhe BE-ja për ta shtyrë zbatimin e kësaj rregulloreje të Bankës Qendrore të Kosovës?

Serwer: SHBA-ja dhe BE-ja siç duket nuk kanë kufizime se çfarë i kërkojnë Kosovës, dhe nuk kanë kufizime për qasjen e pabalancuar që kanë ndaj të dy shteteve. SHBA-së dhe BE-së u është bërë shprehi kjo gjë. Çdo gjë që Kosova vendos, SHBA-ja dhe BE-ja ose e kundërshtojnë, ose kërkojnë shtyrje të atij vendimi. Kjo qartazi është një politikë jobalancuese që nuk po funksionon dhe pjesërisht është shkaktari i ngërçit në dialog. SHBA-ja dhe BE-ja duhet të sprapsen dhe të lejojnë një shtet sovran që t’i zbatojë ligjet e saj.

KOHA: Ju po thoni se SHBA-ja dhe BE-ja kanë qasje të pabalancuar ndaj Kosovës dhe Serbisë, por e kemi parë pikërisht këtë javë Jim O’Brien, ndihmëssekretarin amerikan për Evropë dhe Euroazi, që i bëri thirrje Serbisë që t’i mbajë përgjegjës të gjithë individët e përfshirë në sulmin e Banjskës më 24 shtator. A nuk tregon kjo thirrje një qasje balancuese?

Serwer: Sigurisht se është një qasje e duhur, por nuk jam i sigurt që do ta përshkruaja si balancuese. Por edhe këtu ka një shkelje të sovranitetit të Kosovës. Ajo që ndodhi më 24 shtator ishte në territorin e Kosovës. Kryerësit duhet të mbahen përgjegjës në gjykatat e Kosovës. Tani, thuajse secili e ka pranuar nocionin se “Serbia duhet t’i mbajë përgjegjës”. Serbia vetëm duhet t’i arrestojë ata dhe nuk kam asnjë pikëpyetje për këtë gjë dhe ani pse nuk ka një marrëveshje të ekstradimit, Serbia duhet t’ua dorëzojë këta persona autoriteteve të Kosovës. Këtë unë do ta quaja marrëdhënie të mirë fqinjësore.

KOHA: Në fakt autoritetet e Kosovës kanë kërkuar që këta individë të mbahen përgjegjës në sistemin gjyqësor të Kosovës, porse nuk po ekstradohen nga Serbia. Në anën tjetër, Perëndimi po thotë se po pret rezultatet nga hetimi i plotë i rastit dhe ka pasur hamendësime në raste për t’i dhënë porosi të forta Serbisë për këtë rast. Si ta kuptojmë këtë qasje të Perëndimit ndaj Serbisë nëse e shohim këtë nga distanca?

Serwer: Kjo është pjesë e politikës përkëdhelëse. Perëndimi e di shumë mirë se çfarë ka ndodhur më 24 shtator dhe këtë gjë e ka ditur për muaj tashmë që Beogradi zyrtar është përgjegjës për trajnimin, ndihmën dhe planifikimin e aktit terrorist. Fakti që raporti zyrtar për 24 shtatorin është shtyrë, është për shkak të tyre. Po e shtyjnë qëllimisht duke shpresuar që me këtë të blejnë bashkëpunimin serb për t’i mbajtur përgjegjës njerëzit e përfshirë. Kjo gjë nuk po funksionon. Dhe çfarë duhet të ndodhë këtu nëse marrëdhëniet e mira fqinjësore do të mbretëronin, është që Serbia me vullnetin e saj do t’i arrestonte dhe transferonte në Kosovë këta njerëz. Dhe kjo gjë, jo për faktin që s’ka marrëveshje ekstradimi mes të dyja vendeve apo që nuk ka obligim ligjor, porse ka një obligim moral dhe Kosova duhet t’i ndjekë penalisht këta persona. Por kjo gjë nuk do të ndodhë, dhe Perëndimi do të vazhdojë të kërkojë që Vuçiqi t’i mbajë përgjegjës këta persona në Serbi. Ai nuk do ta bëjë këtë gjë. Radoiçiq është njëri nga shokët e tij. Nuk do ta bëj një gjë të tillë. Vuçiqi do të vazhdojë të kthehet kah lindja dhe të shpresojë se Brukseli dhe Uashingtoni do të sprapsen nga kërkesat e tyre.

KOHA: Por zotëri Server, jo vetëm kritikët sikurse jeni ju, por edhe vetë ndërmjetësuesit siç është i dërguari i BE-së po thonë se ka pak progres në dialog, disi duke e pranuar që dialogu nuk po sjell rezultate. Pra nëse kemi dialogun e Brukselit që nuk po sjell fryte për të arritur dhe zbatuar në tërësi një marrëveshje, atëherë kur dhe si mendoni se Perëndimi do t’i ndryshojë politikën dhe qasjen ndaj dialogut Kosovë-Serbi?

Serwer: Paj, ju duhet t’i pyesni zyrtarët për ndryshimin e politikave në dialog, sepse kjo gjë është përgjegjësi e atyre e jo e imja. Por, nuk e shoh se ka ndonjë konsideratë për të ndërruar politika në dialogun Kosovë-Serbi. Mendoj po ashtu se kjo ka të bëjë pak edhe me stafin që është i angazhuar në këto çështje.

KOHA: Çfarë saktësisht po mendoni për këtë?

Serwer: Duhet një rikonsideratë serioze e politikës amerikane ndaj Serbisë, e cila duhet të jetë një politikë e mprehtë. Megjithatë, kishte dy çështje që sikur pati përjashtim të politikës përkëdhelëse ndaj Serbisë: E para, sanksionimi i Vulinit ishte një përjashtim i kësaj politike, por Vulini ishte një agjent i zëshëm i rusëve dhe ai vazhdoi të jetë një agjent i rusëve dhe ai vazhdon së këshilluari presidentin Vuçiq. Kjo është çështja e parë e një politike ndryshe.

E dyta çështje është marrëveshja me Kosovën për antitanket “Javelinë”. Ky ishte një vendim që jo shumë e kanë parashikuar. Kisha kërkuar që Kosova të kërkonte “Javelin” kohë më parë, kisha kërkuar që Kosova të pajisej me dronë dhe mendoj se disa po i blen nga Turqia. Kosovës i duhen armë mbrojtëse që t’i bëhet e qartë Serbisë se çdo përpjekje për të ndarë veriun do të rezultonte me një fatkeqësi për ushtrinë serbe; jo vetëm për faktin që NATO-ja që nuk është e pajisur mirë për një sulm të papritur serb, por po ashtu sepse do të gjente rezistencë nga Forcat e Sigurisë së Kosovës. Këto të dyja që përmenda më lart janë një ikje nga politika përkëdhelëse e SHBA-së ndaj Serbisë që unë kam vërejtur. Por politika përkëdhelëse megjithatë vazhdon të mbetet.

KOHA: Dhe a do të mbesë kështu, duke parë që ne tash po iu afrohemi zgjedhjeve në vendet e BE-së në verë dhe më pas edhe zgjedhjet presidenciale në Shtete e Bashkuara. Pra, nga ajo që po thoni, kjo status quo nuk do të ndryshojë për të mirë në të ardhmen e afërt në dialogun Kosovë-Serbi?

Serwer: Kjo që thatë është e drejtë. Nuk shoh perspektivë ne këtë. Po shpresoj që do të ketë braktisje të tjera nga politikat e gjertanishme. Shpresoj se dikush do ta kuptojë që ta pyesësh Kosovën që t’i tërheqë forcat e veta policore nga veriu është një budallallëk. Kosova duhet të mbajë sado polici që mendon se i duhet në veri që të vazhdojë ta mbajë stabilitetin në bashkëpunim me KFOR-in.

KOHA: Në muajt e fundit, siç e përmendët, ne kemi parë vazhdimin e blerjes së armatimeve të ndryshme nga pothuajse të gjitha vendet e rajonit, nga SHBA-ja dhe vendet e tjera. Serbia dje ka bërë një njoftim përmes Vuçiqit se ka blerë një sistem mbrojtës kundër dronëve, që është një sistem mbrojtës rus. A është kjo armatosje që po shohim shenjë se ne po shkojmë drejt një mundësie të zgjerimit të konfliktit në rajonin tonë?

Serwer: Nuk do ta përshkruaja sikur rritje të tensioneve domosdoshmërisht. Do të thosha se Serbia po e riarmatos veten e saj. Nuk mendoj se arsyeja më e madhe këtu është Kosova. Mendoj se Serbia po dëshiron t’ia bëjë të qartë Kroacisë që Serbia është e mirëpërgatitur sa edhe avancimet me pajisje të Kroacisë. Po, po. Ka rritje të tensioneve, dhe po lexoja sot që në rrjetin Telegram po dërgohen porosi nxitëse. Presidenti Vuçiq e ka bërë të qartë se ai është në linjë me njerëz sikurse Putin, Shi, Lukashenko, Aliev e Orban. Dhe këta do të ishin diktatorët e pjesës lindore të Evropës dhe Vuçiqi e ka bërë në mënyrë të kristaltë të qartë se ai është në linjë me ta. Dhe ky është një dallim i mprehtë mes Serbisë dhe Kosovës, me Kosovën që e ka bërë të qartë që dëshiron të rreshtohet me NATO-n dhe Perëndimin.

E dini, unë kam shumë respekt për Jim O’brien. Ai foli një ditë për Evropën e lirë, dhe Planin Marshall për Evropën. Por Evropa e lirë dhe e bashkuar ishte në vitet ’90, kur SHBA-ja ishte një fuqi unipolare në botë. Evropa nuk do të jetë një dhe e lirë edhe për një kohë tash. Unë jam tërësisht në mbështetje të një objektivi të tillë — Evropë e lirë dhe një. Por kjo nuk do të ndodhë së shpejti. Nuk do të ketë një perde të hekurt në Evropë, por do të ketë një vijë mes Perëndimit dhe Lindjes. Dhe Republika Serbe dhe Serbia janë duke zgjedhur që të jenë në anën e Lindjes. Mendoj se një politikë realiste amerikane duhet ta pranojë këtë vendim dhe të sillet në përputhje me rrethanat. Kjo nënkupton se duhet të jetë e qartë me Serbinë, se në mënyrë që të përqafojë Perëndimin, Serbia duhet ta përqafojë Perëndimin. Nuk mund t’i ndjekë politikën e të ulurit në dy karrige dhe të përqafojë Perëndimin në të njëjtën kohë. Kjo gjë nuk do të funksionojë.

KOHA: Dhe kur mendoni se do t’i vijë koha këtij përcaktimi, kur shohim se Perëndimi, SHBA-ja ta kuptojë këtë qasje që po thoni ju?

Serwer: Më duhet të besoj se ka shumë njerëz në administratën amerikane që e kuptojnë këtë. Por e dini, është një tjetër gjë ta kuptoni këtë, dhe tjetër t’ua thoni sekretarit amerikan të shtetit dhe presidentit se ‘politika jonë ka dështuar’ dhe se duhet ta pranojnë se vija ndarëse mes Perëndimit dhe Lindjes do të vizatohet përgjatë Ballkanit dhe jo rreth Ballkanit. Por e dini, duhet shumë guxim për dikë ta thotë se ka dështuar.

KOHA: Në një të ardhme të afërt ne do të kemi zgjedhje edhe në SHBA. A e bën edhe më të pasigurt gjendjen në Ballkanin Perëndimor fakti që ish-presidenti Trump mund të rikthehet në pushtet dhe ta rifitojë pushtetin në SHBA. Çfarë skenari do të ishte ky për ju zotëri Serwer?

Serwer: Dua fillimisht ta them se jam nga të paktë në Washington që beson se presidenti Biden do të rizgjidhet edhe për një mandat dhe nuk e marr aq seriozisht kërcënimin që të kthehet Trump si president. Por, më duhet të pranoj se nuk ka siguri në këtë që po them pa u numëruar të gjitha votat. Prandaj, po, është mundësia që ish-presidenti Trump mund të zgjidhet prapë president. Dhe mendoj se kjo do të ishte një fatkeqësi për Ballkanin. Është e qartë se në atë pikë etnonacionalistët do të mbretëronin në Shtetet e Bashkuara dhe pastaj jo vetëm në Ballkan, por edhe në Ukrainë e Lindje të Mesme do të kishin qëllim një politikë të ndarjeve të etniciteteve të ndryshme. Dhe kjo do t’i kërcënonte Bosnjën, Kosovën, Ukrainën, Izraelin e Palestinën. Do të ishte një formulë për të gjithë etnonacionalistët për ndarje. Dhe problemi tash është se etnonacionalistët nuk pajtohen se ku vija ndarëse do të tërhiqej. Çfarë etnonacionalizmi sjell është lufta dhe në këtë rast, Ukraina, Lindja e Mesme dhe Ballkani nuk janë tri vende të ndara. Ato janë vazhdimësi e njëra-tjetrës. Të gjitha këto vende në një periudhë kanë qenë, duke përfshirë madje edhe një pjesë të Ukrainës jugore, pjesë të Perandorisë Osmane. Dhe është tërësisht e pamundshme të shohësh një konfiguracion masiv në këto tri hapësira nëse Trump rizgjidhet president.

KOHA: Nga ajo që po përshkruani tash një botë e zhytur në trazira prej Lindjes së Mesme deri në lindje të Evropës me pushtimin rus që së shpejti do të hyjë në vitin e tretë prej kur Rusia sulmoi Ukrainën: cila do të ishte këshilla që do t’i jepnit lidershipit të Kosovës duke parë këto trazira gjithandej botës dhe me rrezikun e skajimit të çështjes së Ballkanit duke parë fokusin që është në Lindje të Mesme dhe në Ukrainë?

Serwer: Këshilla ime e vetme dhe më e rëndësishme është që t’i përmirësojë raportet me serbët e Kosovës, sepse kjo gjë do ta forconte shtetin e Kosovës. Dhe kjo gjë do të nënkuptonte zbatimin e verdiktit të Gjykatës Kushtetuese për tokat në Manastirin e Deçanit. Kjo nënkupton një afrim politik të Qeverisë me këdo që zgjidhet nga komuniteti serb në komunat veriore. Kjo nënkupton përmirësim të raporteve me komunat në jug të Ibrit, që dukshëm janë marrëdhënie më të mira sesa me komunat në veri. Pra, rrënja për konsolidimin e shtetit të Kosovës shkon përmes përmirësimit të marrëdhënieve me komunitetin serb, ashtu që serbët e Kosovës të paktën ta kenë të pranueshëm nëse jo të dëshirueshëm autoritetin e Prishtinës.


Send this to a friend