Lideri i ri suprem i Iranit, Mojtaba Khamenei, mbase e ka pushtetin e plotë në dorë, pavarësisht se nuk ka bërë asnjë paraqitje publike qëkurse u emërua më 8 mars dhe pas raportimeve se ai mund të jetë plagosur në një sulm ajror, sipas një eksperti izraelit për çështje iraniane.

Duke folur për Radion Evropa e Lirë në Tel Aviv më 11 mars, Raz Zimmt, i cili drejton programin për Iranin në Institutin për Studime të Sigurisë Kombëtare, tha se pyetja kryesore është nëse Khamenei do të jetë në gjendje të mbajë “kontakte të përditshme me establishmentin politik dhe me atë të sigurisë” për të ruajtur “aftësinë e regjimit për të funksionuar”.

Radio Evropa e Lirë: Cili është vlerësimi juaj për gjendjen e tanishme në luftë?

Raz Zimmt: Është shumë e qartë se, si Izraeli, ashtu edhe Shtetet e Bashkuara kanë arritur suksese shumë të rëndësishme ushtarake në përpjekjet e tyre për t’i dobësuar sa më shumë aftësitë strategjike të Iranit.

Nëse i shikoni kapacitetet e raketave balistike, sistemet e mbrojtjes ajrore, madje edhe disa pjesë të mbetura të programit bërthamor të Iranit, dhe sigurisht përpjekjet për të minuar ose dobësuar forcat e sigurisë së Iranit, Gardën Revolucionare, Basij-in, marinën iraniane, gjithçka po shkon mjaft mirë.

Pyetja është nëse këto arritje do ta mundësojë arritjen e qëllimeve kryesore, të cilat sipas mendimit tim janë dy: së pari, të dobësohen aftësitë strategjike të Iranit deri në një pikë ku do të jetë shumë e vështirë të rindërtojë programin e tij bërthamor dhe raketat balistike, ashtu siç u përpoq të bënte pas luftës 12-ditore në qershor.

Dhe, më pas, qëllimi i dytë do të ishte dobësimi dhe minimi i regjimit iranian.

Radio Evropa e Lirë: Në rregull, le t’i shtjellojmë një nga një, duke filluar me dobësimin efektiv të aftësive ushtarake dhe të sigurisë së Iranit.

Zimmt: Kur bëhet fjalë për raketat, gjatë luftës 12-ditore në qershor, Izraeli arriti t’i shkatërrojë shumë nga raketahedhësit dhe më pas t’i bllokojë hyrjet dhe daljet e të ashtuquajturave komplekse nëntokësore që përdoren për t’i ruajtur ato.

Nëse kjo ndodh përsëri, nuk do të përbëjë ndonjë ndryshim të madh, sepse në fund të fundit, Irani do të jetë në gjendje ta rikthejë prodhimin e raketave të tij, përveç nëse Shtetet e Bashkuara janë në gjendje t’i godasin komplekset nëntokësore dhe, më e rëndësishmja, t’i godasin linjat e prodhimit.

Sa i përket çështjes bërthamore, nëse lufta përfundon me 450 kilogramë uranium të pasuruar në shkallë 60 për qind (vlerësimet për sasinë që ka Irani ndryshojnë; kjo shifër është dhënë nga i dërguari amerikan Steve Witkoff), nëse ky material mbetet ende në Iran, atëherë ky do të ishte zhvillim shumë shqetësues, sepse Irani mund të ketë ende njohuritë teknike dhe kapacitetin për të kaluar në zhvillimin e armëve bërthamore.

Radio Evropa e Lirë: Një udhëheqje e re po shfaqet në Iran. Ende nuk ka asnjë shenjë të Khameneit të ri.

Zimmt: Po. Ka pasur disa raportime se ai në fakt është plagosur gjatë orëve të para të sulmit, por ai është emëruar nga Asambleja e Ekspertëve, kështu që duhet të supozojmë se është i aftë ta përmbushë detyrën e tij, të paktën.

Radio Evropa e Lirë: Pra, ju nuk do t’i jepnit shumë rëndësi faktit që nuk e kemi parë askund?

Zimmt: Jo. Është shumë e qartë se regjimi iranian po lufton për mbijetesë. Ata e dinë shumë mirë se Mojtaba Khamenei mund të bëhet caku i radhës nga Izraeli ose nga Shtetet e Bashkuara, dhe prandaj ai duhet të fshihet. Pyetja, sipas mendimit tim, është nëse ai është në gjendje të komunikojë dhe të vazhdojë kontaktet e përditshme me establishmentin politik dhe të sigurisë brenda Iranit, sepse kjo është ajo që ka rëndësi: nëse ai është në gjendje të ruajë një lloj vazhdimësie për të mbajtur aftësinë e regjimit për të funksionuar.

Radio Evropa e Lirë: A mund të mbijetojë regjimi?

Zimmt: Çdo lloj ndryshimi i regjimit në Iran, dhe ne sigurisht shpresojmë për ndryshim regjimi në Iran, varet sipas mendimit tim nga tri kushte kryesore. Njëra është dalja e miliona iranianëve në rrugë, sepse përndryshe do të jetë pothuajse e pamundur, sipas mendimit tim, të rrëzohet regjimi iranian vetëm përmes sulmeve ajrore.

Kushti i dytë do të ishte të shihnim një lloj koalicioni midis pjesëve dhe shtresave të ndryshme të shoqërisë iraniane, studentë, gra, shoferë autobusësh, punëtorë dhe pakica etnike, për të punuar së bashku.

Së fundi, një kusht tjetër për ndryshimin e regjimit në Iran është të ketë disa çarje dhe ndarje, dhe ndoshta dezertime, brenda aparatit të sigurisë në Iran. Dhe, kjo është diçka që do të jetë shumë e vështirë për t’u arritur sepse, siç e dimë, Garda Revolucionare dhe Basij varen shumë nga Republika Islamike. Ata e dinë se nëse regjimi shembet, mund të paguajnë pasoja për këtë. Prandaj ata, sipas mendimit tim, do të luftojnë deri në fund.

Radio Evropa e Lirë: Pra, deri tani nuk ka çarje?

Zimmt: Mund të shohim një dobësim të rrjeteve të komandës dhe kontrollit brenda Iranit. Mund të shohim disa ndarje midis pjesëve të ndryshme të establishmentit ushtarak dhe politik në Iran.

Por, sigurisht që nuk kemi parë ndonjë humbje të kontrollit. Vetëm dje pashë informacione për pika kontrolli të ngritura nga Basij dhe nga forcat e rendit në Iran. Ende kemi raportime për agjencitë e inteligjencës në Iran që arrestojnë njerëz për tradhti ose për bashkëpunim me Izraelin.

Radio Evropa e Lirë: Nëse regjimi mbijeton, si do të jenë gjërat?

Zimmt: Kam frikë se, nëse regjimi i tyre mbijeton, veçanërisht nëse është nën udhëheqjen e Mojtaba Khameneit, mund të shohim një shtet edhe më të ashpër, më të përkushtuar jo vetëm për të vazhduar synimet strategjike kryesore të Iranit – që do të thotë raketat, programin bërthamor dhe ambiciet rajonale – por mund të shohim edhe një regjim që mund të rrezikojë edhe më shumë krahasuar me atë nën udhëheqjen e Ali Khameneit.

Për shembull, e dimë se gjatë viteve nën udhëheqjen e Khameneit, Irani po përparonte drejt arritjes së statusit të një shteti pothuajse bërthamor, por Khamenei nuk mori vendimin përfundimtar për të zhvilluar armë bërthamore.

Shqetësimi im është se dikush si Mojtaba mund të rrezikojë për ta bërë këtë, veçanërisht pasi të kuptojë se kjo mund të jetë pengesa përfundimtare përballë Izraelit dhe Shteteve të Bashkuara.

Radio Evropa e Lirë: Nëse establishmenti fetar mbetet në pushtet, çfarë do të thotë kjo për marrëdhëniet me shtetet e Gjirit?

Zimmt: Ata do ta kuptojnë se nëse ky regjim mbetet ende në këmbë, do të duhet të pajtohen me këtë. Dhe, presidenti Trump nuk do të jetë këtu përgjithmonë. Nuk jam i sigurt nëse ata mund t’u besojnë izraelitëve, sepse disa prej tyre të paktën e konsiderojnë Izraelin si një forcë destabilizuese.

Përfundimi i tyre mund të jetë: mund të na duhet të punojmë me Izraelin dhe me Shtetet e Bashkuara për të forcuar sistemet tona të mbrojtjes kundrejt iranianëve, por gjithashtu duhet të përpiqemi të gjejmë një mënyrë për t’u përshtatur me Iranin, sepse Irani është këtu për të qëndruar dhe sepse Republika Islamike mund të vazhdojë të ekzistojë.

Përgatiti: Ekrem Idrizi