His passing marks the loss of an extraordinary individual—a great friend and an unwavering voice who, for decades, gave strength to the just cause of the people of Kosovo. His life and work cannot be defined merely by titles or political roles; they were a mission grounded in deep human conviction, rare compassion, and a sincere commitment to freedom and justice.

As one of the most respected figures in the United States Congress, he became the voice of those who could not be heard. During the darkest years for Kosovo, when oppression weighed heavily on its people, he was among the first to raise the issue at the highest levels of American and international politics. He spoke not only as a politician, but as a human being who believed that injustice against one people is a call to the conscience of all humanity.

At a time when Kosovo needed support and solidarity, he became one of the key architects of international awareness regarding the tragedy unfolding there. He tirelessly lobbied, met with leaders, influenced decision-making, and kept alive a cause that for many seemed distant—but for him was deeply personal. His strong support for the intervention of NATO in 1999 was a testament to his political courage and his belief that freedom is not a privilege, but a universal right.

He stood by Kosovo even in the first days of its freedom, when the challenges of state-building were as great as the struggle to achieve it. With unmatched dedication, he supported democratic processes, the building of sustainable institutions, the strengthening of the rule of law, and Kosovo’s path toward integration into the international community. He saw Kosovo not only as a success story of international intervention, but as an ongoing democratic project requiring continued care and support.

Above all, Eliot Engel was a sincere friend. He never separated politics from humanity. For him, Kosovo was not merely a diplomatic issue—it was a people, a story of suffering and hope, a commitment he carried with dignity until the very end of his life. Even as his health declined, he never withdrew from his engagement, proving that devotion to justice knows no limits.

Today, as we remember him with sorrow and gratitude, we bow in deep respect before his legacy. His loss is felt not only by his family and colleagues, but by every citizen of Kosovo who has felt the impact of his dedication. He was more than an ally—he was the voice of our conscience in the wider world.

We extend our most sincere condolences to his beloved family, his friends, and his colleagues—to all those who had the privilege of knowing him and working alongside him. We share in their grief, but also in the pride of a life lived with purpose, dignity, and love for humanity.

At this moment of reflection and tribute, we renew a solemn pledge: the everlasting friendship between Kosovo and the United States of America will continue to grow stronger, guided by the values he embodied and the legacy he leaves behind. This is our promise to him and to all those who continue his path—that his dedication and sacrifice will never be forgotten.

His memory will remain alive in every step Kosovo takes toward its future—as a guiding light reminding us that truth and justice will always find their strongest voices.

May his soul rest in eternal peace.

The Land of Leka;10.04.2026

Largimi i tij nga kjo botë shënon humbjen e një personaliteti të jashtëzakonshëm, një miku të madh dhe një zëri të palëkundur që për dekada i dha forcë kauzës së drejtë të popullit të Kosovës. Jeta dhe veprimtaria e tij nuk mund të përkufizohen vetëm me tituj apo funksione politike—ajo ishte një mision i ndërtuar mbi bindje të thella njerëzore, mbi ndjeshmëri të rrallë dhe mbi një përkushtim të sinqertë ndaj lirisë dhe drejtësisë.

Si një ndër figurat më të respektuara në Kongresi i Shteteve të Bashkuara, ai u bë zëri i atyre që nuk dëgjoheshin. Në vitet më të vështira për Kosovën, kur errësira e shtypjes rëndonte mbi popullin tonë, ai ishte ndër të parët që e ngriti çështjen tonë në nivelet më të larta të politikës amerikane dhe ndërkombëtare. Ai nuk foli vetëm si politikan—foli si njeri që besonte se padrejtësia ndaj një populli është një thirrje për ndërgjegjen e gjithë njerëzimit.

Në kohën kur Kosova kërkonte mbështetje dhe solidaritet, ai u bë një ndër arkitektët e ndërgjegjësimit ndërkombëtar për tragjedinë që po ndodhte. Ai loboi pa u lodhur, takoi liderë, ndikoi në vendimmarrje dhe mbajti gjallë një kauzë që për shumëkënd ishte e largët, por për të ishte thellësisht personale. Përkrahja e tij për ndërhyrjen e NATO në vitin 1999 ishte një dëshmi e guximit politik dhe e besimit të tij se liria nuk duhet të jetë privilegj, por e drejtë universale.

Ai qëndroi pranë Kosovës edhe në ditët e para të lirisë, kur sfidat e ndërtimit të shtetit ishin po aq të mëdha sa lufta për ta fituar atë. Me një përkushtim të pashoq, ai mbështeti proceset e demokratizimit, ndërtimin e institucioneve të qëndrueshme, fuqizimin e sundimit të ligjit dhe rrugëtimin e Kosovës drejt integrimit në komunitetin ndërkombëtar. Ai e shihte Kosovën jo vetëm si një histori të suksesit të ndërhyrjes ndërkombëtare, por si një projekt të vazhdueshëm të demokracisë që kërkonte përkujdesje dhe mbështetje të vazhdueshme.

Por mbi të gjitha, Eliot Engel ishte një mik i sinqertë. Ai nuk e ndau kurrë politikën nga humanizmi. Për të, Kosova nuk ishte vetëm një çështje diplomatike—ishte një popull, ishte një histori dhimbjeje dhe shprese, ishte një amanet që ai e mbajti me dinjitet deri në fund të jetës së tij. Edhe kur shëndeti i tij u përkeqësua, ai nuk u tërhoq nga angazhimi i tij, duke dëshmuar se dashuria për drejtësinë nuk njeh kufij fizikë.

Sot, ndërsa e kujtojmë me dhimbje dhe mirënjohje, ne përulemi me respekt të thellë para veprës së tij. Humbja e tij prek jo vetëm familjen dhe bashkëpunëtorët e tij, por edhe çdo qytetar të Kosovës që e ka ndjerë ndikimin e përkushtimit të tij. Ai ishte më shumë se një aleat—ishte një zë i ndërgjegjes sonë në botën e madhe.

Shprehim ngushëllimet më të sinqerta për familjen e tij të dashur, për miqtë dhe kolegët e tij, për të gjithë ata që patën privilegjin ta njohin dhe të punojnë krah tij. Ndajmë me ta dhimbjen e kësaj humbjeje të madhe, por edhe krenarinë për një jetë të jetuar me qëllim, dinjitet dhe dashuri për njerëzimin.

Në këtë moment reflektimi dhe nderimi, ne rinovojmë një zotim të thellë: miqësia e përjetshme ndërmjet Kosovës dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës do të vazhdojë të forcohet, e udhëhequr nga vlerat që ai mishëroi dhe nga trashëgimia që ai la pas. Ky është premtimi ynë për të dhe për të gjithë ata që vazhdojnë rrugën e tij—se sakrifica dhe përkushtimi nuk do të harrohen kurrë.

Kujtimi për të do të mbetet i gjallë në çdo hap të Kosovës drejt së ardhmes, si një dritë që na udhëzon dhe na kujton se e vërteta dhe drejtësia gjithmonë gjejnë zërat e tyre më të fortë.

Dritë pastë shpirti i tij në amshim.

Vendi i Lekës;10.04.2026

Ndarja nga jeta e mikut të madh të shqiptarve kongresmenit të dekadave në kongresin amerikan të Shteteve Bashkuara te Amerikës Eljot Engellit për ne antikomunistat ish te mbijetuarite diktatures është një humbje e madhe, se u largua një mik, një shtetar, një Aktiviste i palodhur në mbrotje të drejtave dhe lirive të njeriut, dhe mbrojtsi i shtetit te Kosovës. Shqiptaret humben një zë te fuqishem në SHBA për çeshtjen tone kombetare!
Miku i madh i popullit shqiptar,kongresmeni amerikan Eliot Engel ishte zëri i shqiptarëve në Kongresin e Shteteve të Bashkuara për më shumë se tre dekada.U largua ne boten e amshuar në një kohë që ne shqiptaret kishim shum nevoje per mendjen dhe përkrahjen e tij! Presidenti Uillson dhe Engel mbrojten Shqiperine dhe Kosoven!Ai ishte nje mik i pazendesushem per mbrotjen dhe të drejtave të shqiptarve duke dhënë kontributin e tij ne çlirimin dhe pamvarsine e Kosoves!
U prehte në paqe!
Besim Ndregjoni
President i Unionit të Burgosurve dhe të Përndjekurve Politike të Shqipërisë!

E kam mbështetur Vjosa Osmanin duke e argumentuar këtë mbështetje me qendrimet e saj dhe konsideruar si model për elitat e reja.

Tash nuk po e mbështes Vjosa Osmanin po për qendrimet e saj prej 25 shtatorit 2025 e deri sot. Gjithmonë duke iu referuar fakteve. Vjosa Osmani nuk është politikania që e paraqisja si shembull.

Ajo pohon me të madhe se është transparente, por nuk deklarohet as me sinqeritet dhe as me transparencë, përkundrazi i shpall tabu dhe nuk iu përgjigjet pyetjeve që ka për të publiku.

Deri tani ajo ka bërë dy dalje publike si e intervistuar në një studio të Tiranës, tek Syri.net dhe tek Pressing në Prishtinë, ku ajo po deklamon atribute personale që po i përsërit pa patur masën si kriter. Të dyja daljet e saj kanë një emërues të përbashkët: nuk kemi të bëjmë me intervistë, sepse mungojnë pyetjet për të cilat kërkon përgjigje Kosova dhe Vjosa Osmani, pa pikë modestie, i thur lavdi e hymne vetes dhe kultit të individit.

Kulmi ishte kur tek Pressing ajo nuk e pranoi se Gjykata Kushtetuese ia hodhi poshtë dekretin e 6 Marsit, me të cilin ajo e shpërndau dhe e nxori për 19 ditë jashtë funksionit Kuvendin e Kosovës.

Më 6 mars tha se nuk ishte Pejgamber. Tash që, u vëretua me Gjykatë Kushtetuese se kishte gabuar, ndërkohë që konstitucionalistë thanë se ajo e kishte shkelur Kushtetutën në tentativë grusht shteti, në vend të përditësohet e të kthjellohet, bëhet edhe më logoreike.

Në të dy studiot televizive Vjosa Osmani bëri zhurmuesin me një shfaqje teatrale monologjesh të gjata deliri madhështie, duke përsëritur veten ndërsa dy intervistuesit kishin marrë urdhër me i ndejtë sus!

Sipas performancës së Berat Buzhalës, koha kundër Vjosa Osmanit e koha pro Vjosa Osmanit.

Tek Pressing u vu re një mungesë etike, kur invervistuesi pyeti me insinuata sikur Kurti dhe Donika kishin mbajtur qendrime negative ndaj Vjosës, gjë që nuk është e vërtetë, përkundrazi, dhe Presidentja e gjashtë e Kosovës jepte përgjigje duke i marrë insinuatat të qenësishme!

Edhe konkluzioni i saj, se ajo e mbështeti Kurtin kur ai i kishte të gjithë kundër dhe Kurti e rrëzoi Vjosën kur ajo i kishte të gjithë me vete, është një fluturim pindarik, i pa mbështetur në fakte. Por edhe sikur Vjosa t’i ketë bërë për vete PDK, LDK dhe AAK, s’kemi asnjë deklarim politik as të saj e as të partive të opozitës se ajo ishte kandidatja e tyre apo se me marrëveshje ajo kishte votat e opozitës. Dhe nëse Vjosa Osmani e ka bërë për vete opozitën, (të na e tregojë si ), ky bashkëpunim presidencë-opozitë duhej të lidhej me kuorumin, pavarësisht se kush do të emërohej kreu i ri i shtetit, Vjosa apo emër tjetër. Kur flasim për parime nuk llogaritet interesi vetjak për pushtet.

Po ashtu Vjosa Osmani iu përvodh pyetjes nëse kishte marrë nga Kurti propozim për postin e Ministres së Jashtme të Kosovës. Edhe këtu kemi bjerrje të etikës ndaj publikut, pasi e vërteta është se Vjosa Osmani e ka marrë këtë propozim, që do të thotë se narrativa e saj se “Kurti e rrëzoi, ndërsa ajo e mbrojti” është false dhe artificiale.

Në të dy studiot televizive, ku u paraqit, kishte logori dhe populism të tipit “gju më gju me popullin”.

Tani të ndalemi tek Proamerikanizmi i Kosovës.

Kosovën nuk e ka bo proAmerikane Vjosa Osmani !

Akti i Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare (NDAA) i vitit 2026, i nënshkruar nga Presidenti Trump më 18 dhjetor 2025, që përfshin “Aktin e Demokracisë dhe Prosperitetit të Ballkanit Perëndimor”, ku bën pjesë Kosova, si strategji e politikës së jashtme të SHBA, një sukses i madh për paqen dhe stabilitetin afatgjatë, ku përcaktohen vijat e kuqe, që ndalojnë ndarje apo ndryshimin e kufijve , Vjosa Osmani me një megalomani të paparë, ia atribuon vetes dhe ekipës (ekipit) së saj.

E vërteta është se Kosova ka qenë gjithmonë proAmerikane edhe kur Vjosa Osmani nuk ishte shfaqur në asnjë horizont të politikës së Kosovës.

Ka mbetur postulat i strategjisë kombëtare të Kosovës thënia e Ibrahim Rugovës se “Shtetet e Bashkuara të Amerikës janë aleati historik dhe i pazëvendësueshëm i Kosovës.”

Aleanca midis SHBA dhe Kosovës as nuk ka nisur dhe as nuk mbaron me mandatin e përfunduar të Vjosa Osmanit.

Është një Aleancë ekzistenciale, e farkëtuar nga Komuniteti i nderuar Shqiptaro-Amerikan i cili lobonte për Kosovën pa kërkuar si shkëmbim pushtet, lobonte për Kosovën duke u lidhur me ish Kongresmenin Joe DioGuardi që bashkë me Kongresmenin Tom Lantosh do ta vizitonte Kosovën për herë të parë në nëntorin e 1989 dhe që atëher’ do të krijonte lidhje të pazgjidhëshme të emrave më të shquara të administratave të SHBA me Kosovën, jo për një ditë, por çdo ditë, me vite, dekada pandalshëm. Këto lidhje nuk duhet kurrë të ndërpriten.

Kosova ka qenë gjithmonë proAmerikane, edhe para Vjosa Osmanit, edhe pas Vjosa Osmanit!

Kur Vjosa Osmani pohoi tek syri.net se administrata Biden kërkonte koncesione, e përse ajo nuk mundi që t’i ndalte dot, qoftë edhe me gjithë ekipën (ekipin) e saj me Donika Bujupin dhe me Melisa Haradnajn etj. Atëherë le të krenohej.

——

—–

Më poshtë po ju sjell Aktin e Mbrojtjes në një formë të koncentruar sipas Reuters

The 2026 National Defense Authorization Act (NDAA), signed by President Trump on December 18, 2025, includes the “Western Balkans Democracy and Prosperity Act,” which reinforces U.S. support for Kosovo’s Euro-Atlantic integration, regional stability, and efforts to combat malign foreign influence.

The law promotes dialogue, rule of law, and democracy across the region, while supporting U.S. economic and energy security interests.

Key aspects of the NDAA 2026 regarding Kosovo and the region include:

Western Balkans Stability:

The Act strengthens US engagement in the region, focusing on anti-corruption, civil society, and combating Russian and Chinese malign influence.Support for Kosovo: The legislation supports the Euro-Atlantic aspirations of Kosovo, along with other Western Balkan nations.

Democracy and Economy: The Act focuses on the economic and democratic development of the region, emphasizing regional integration and energy diversification.

Policy toward Serbia/Kosovo:

It encourages the continuation of the normalization dialogue between Belgrade and Pristina and includes provisions aimed at protecting regional stability, with some interpretations supporting a focus on achieving mutual recognition.

The legislation, part of a broader, bipartisan $901 billion defense package, reaffirms a continued U.S. commitment to European and Balkan security. (Reuters)

Weapons of mass destruction — nuclear, chemical, and biological — pose a global threat to human existence.

Introduction

Their use is not limited to state conflicts; repressive regimes and extremist groups can also use them for terror, pressure, and destabilization. The case of Kosovo during the 1990s clearly illustrates the consequences of chemical weapons used against civilians, including children and students.

Chemical and Biological Weapons

Mechanism of Poisoning
• Chemical weapons use toxic substances that affect the nervous system, lungs, and vital organs. Known examples include sarin, VX, and mustard gas.
• Biological weapons use microorganisms or toxins to cause epidemic diseases, destabilizing societies and economies.

Consequences

The effects include death, mass illness, psychological trauma, and disruption of normal community life.

The Kosovo Case: An Example of Chemical Weapon Use

During the 1990s, under Slobodan Milošević’s regime, there were reports of poisoning of Albanian students in schools in Prishtinë, Gjilan, and surrounding villages[1][2]. The use of chemical substances served as a tool of pressure and terror, interrupting education and causing long-term psychological trauma among children and civilians.

This example shows that even unprotected civilian communities can become victims of such weapons.

International Examples
• Iraq under Saddam Hussein used sarin and mustard gas against Kurdish cities, killing thousands of civilians[3].
• Aum Shinrikyo in Tokyo, 1995, released sarin gas in the subway, causing multiple fatalities and injuries[4].
• Russia conducted nuclear tests in Nova Zembla, including the Tsar Bomba[5].
• North Korea has developed and tested nuclear weapons[6].
• Iran, India, Pakistan, Iraq have nuclear programs and capabilities for weapons of mass destruction[7].

The Threat from Extremist Groups

Extremist groups pose a major threat to global security, particularly through the use of chemical, biological, and in some cases nuclear weapons. Known examples include:
• ISIS – Used mustard gas and chlorine in Syria and Iraq, killing and injuring civilians[8].
• Al-Qaeda and its branches – Benefited from destabilized regions to acquire chemical and biological materials.
• Taliban (Afghanistan) – Shown interest in using mass violence and destabilizing the region.
• Hezbollah (Lebanon) – Supported by Iran and Syria; has access to dangerous weapons and armed operations.
• Boko Haram (Nigeria) – Has carried out massive attacks and is reported to have interest in chemical weapons.
• Hayat Tahrir al-Sham (Syria) – A branch of former Al-Qaeda, operating in war zones with possible access to chemical materials.
• Al-Shabaab (Somalia) – Conducts terrorist attacks and destabilizes local governments.
• ISIS-K (Khorasan, Afghanistan) – A branch of ISIS with high activity in insecure regions.

Extremist Groups Influenced by States

Some groups may receive influence, technical support, or logistical backing from powerful states pursuing aggressive policies:
• Russia – Reports indicate that certain proxy organizations or extremist groups in the Middle East and Eastern Europe have been influenced or supported to exert political pressure and regional destabilization[9].
• North Korea – Branches of militant groups may have access to nuclear expertise and chemical weapons technology developed by the state.
• Iran – Supports groups like Hezbollah and militias in the Middle East, providing access to chemical weapons or military technology.

The combination of state expertise, regional destabilization, and extremist ideology creates a significant risk for civilians and global stability. This makes international monitoring, arms control, and global cooperation essential to prevent humanitarian disasters.

International Conventions and Laws
1. Non-Proliferation Treaty (NPT): Prevents the spread of nuclear weapons and promotes the peaceful use of nuclear energy[10].
2. Chemical Weapons Convention (CWC): Prohibits production, storage, and use of chemical weapons; requires destruction of existing stockpiles[11].
3. Biological Weapons Convention (BWC): Prohibits the development, production, and possession of biological weapons and toxins[12].
4. International humanitarian law and laws on war crimes: The use of weapons against civilians is considered a crime against humanity and a war crime[13].

Global Consequences

The use of weapons of mass destruction has effects beyond the site of deployment:
• Mass death and disease
• Psychological trauma and social destabilization
• Long-term contamination of soil, water, and air
• Global phenomena such as nuclear winter following a major nuclear conflict[14]

Conclusion

History and international examples, including the case of Kosovo, show that weapons of mass destruction are a real and ongoing threat to humanity. International cooperation, adherence to laws and conventions, rigorous control, and global awareness are essential to protect civilians and maintain world stability.

Footnotes:

[1] Local media reports in Kosovo, 1990-1999, on poisoning of students in schools.
[2] Human Rights organizations in Kosovo, documents on the use of chemical weapons during Milošević’s regime.
[3] Amnesty International, “Chemical Attacks in Iraq”, 1980s.
[4] Human Rights Watch, “Tokyo Sarin Attack”, 1995.
[5] History of nuclear tests in Nova Zembla, Soviet Union/Russia.
[6] International reports on North Korea’s nuclear tests, 2006-2017.
[7] Nuclear programs of Iran, India, Pakistan, and Iraq.
[8] Reports on possible capture of chemical weapons by extremist groups.
[9] Reports on state influence from Russia and North Korea over extremist groups.
[10] Non-Proliferation Treaty, 1968.
[11] Chemical Weapons Convention, 1993.
[12] Biological Weapons Convention, 1972.
[13] International humanitarian law regarding the use of weapons against civilians.
[14] Nuclear winter: drastic global temperature reduction following a nuclear conflict.

The Land of Leka;09.04.2026

Armët e shkatërrimit në masë — bërthamore, kimike dhe biologjike — përbëjnë një kërcënim global për ekzistencën e njerëzimit.

Hyrje

Përdorimi i tyre nuk ndalon vetëm te konfliktet mes shteteve; edhe regjimet represive dhe grupet ekstremiste mund t’i përdorin për terror, presion dhe destabilizim. Rasti i Kosovës gjatë viteve 1990 tregon qartë pasojat e përdorimit të armëve kimike kundër civilëve, duke përfshirë fëmijët dhe nxënësit.

Armët kimike dhe biologjike

Mekanizmi i helmimit
• Armët kimike përdorin substanca toksike që prekin sistemin nervor, mushkëritë dhe organet vitale. Shembuj të njohur janë sarini, VX dhe gazi mustardë.
• Armët biologjike përdorin mikroorganizma ose toksina për të shkaktuar sëmundje epidemike, duke destabilizuar shoqëritë dhe ekonomitë.

Pasojat

Efektet përfshijnë vdekje, sëmundje masive, trauma psikologjike dhe destabilizim të jetës normale të komuniteteve.

Rasti i Kosovës: shembull i përdorimit të armëve kimike

Gjatë viteve 1990, nën regjimin e Slobodan Millosheviçit, pati raporte për helmimin e nxënësve shqiptar në shkolla në Prishtinë, Gjilan dhe fshatrat përreth[1][2]. Përdorimi i substancave kimike shërbeu si mjet presioni dhe terrori, duke ndërprerë arsimimin dhe duke shkaktuar trauma psikologjike afatgjata tek fëmijët dhe civilët.

Ky shembull tregon se edhe komunitetet civile të pambrojtura mund të jenë viktima të këtyre armëve.

Shembuj ndërkombëtarë
• Iraku nën Sadam Husein përdori gaz sarin dhe gaz mustardë ndaj qyteteve kurde, duke vrarë mijëra civilë[3].
• Aum Shinrikyo në Tokion, 1995, shpërndau gaz sarin në metro, duke shkaktuar viktima dhe plagosje të shumta[4].
• Rusia ka kryer teste bërthamore në Nova Zembla, duke përfshirë Tsar Bombën[5].
• Koreja e Veriut ka zhvilluar dhe testuar armë bërthamore[6].
• Irani, India, Pakistan, Iraku kanë programe bërthamore dhe aftësi zhvillimi armësh të shkatërrimit në masë[7].

Rreziku nga grupet ekstremiste

Grupet ekstremiste përbëjnë një kërcënim të madh për sigurinë globale, veçanërisht përmes përdorimit të armëve kimike, biologjike dhe në disa raste bërthamore. Shembuj të njohur përfshijnë:
• ISIS – Ka përdorur gaz mustardë dhe klorin në Siri dhe Irak, duke vrarë dhe plagosur civilë[8].
• Al-Kaeda dhe degë të saj – Kan përfituar nga destabilizimi i rajoneve të pasigurta për të përvetësuar materiale kimike dhe biologjike.
• Talibanët (Afganistan) – Kan treguar interes për përdorimin e dhunës masive dhe destabilizimin e rajonit.
• Hezbollah (Liban) – Mbështetur nga Irani dhe Siria; ka kapacitete për armë të rrezikshme dhe operacione të armatosura.
• Boko Haram (Nigeri) – Ka përdorur sulme masive dhe është raportuar për interes në armë kimike.
• Hayat Tahrir al-Sham (Siria) – Degë e ish-Al-Kaeda, operon në zonat e luftës dhe ka mundësi qasje në materiale kimike.
• Al-Shabaab (Somali) – Kryen sulme terroriste dhe destabilizon qeveritë lokale.
• ISIS-K (Khorasan, Afganistan) – Degë e ISIS me aktivitet të lartë në rajone të pasigurta.

Grupet ekstremiste të ndikuara nga shtetet

Disa grupe mund të marrin ndikim, mbështetje teknike ose logjistike nga shtete të fuqishme që përdorin politika agresive:
• Rusia – Raportohet se disa organizata proxy ose grupe ekstremiste në Lindjen e Mesme dhe Europën Lindore janë ndikuar ose mbështetur për të ushtruar presion politik dhe destabilizim rajonal[9].
• Koreja e Veriut – Degë të grupeve militantë mund të jenë ndikuar ose të kenë qasje në ekspertizën bërthamore dhe teknologji armësh kimikë të zhvilluar nga shteti.
• Irani – Mbështet grupe si Hezbollah dhe disa milicia në Lindjen e Mesme, duke u ofruar qasje në armë kimike ose teknologji ushtarake.

Kombinimi i ekspertizës shtetërore, destabilizimit rajonal dhe ideologjisë ekstremiste krijon një rrezik të madh për civilët dhe stabilitetin global. Kjo e bën mbikëqyrjen ndërkombëtare, kontrollin e armëve dhe bashkëpunimin global thelbësore për të parandaluar katastrofa humanitare.

Konventat dhe ligjet ndërkombëtare
1. Traktati për Mos-përhapjen e Armëve Bërthamore (NPT): Ndalon përhapjen e armëve bërthamore dhe promovon përdorimin paqësor të energjisë bërthamore[10].
2. Konventa për Armët Kimike (CWC): Ndalon prodhimin, ruajtjen dhe përdorimin e armëve kimike; kërkon shkatërrimin e arsenaleve ekzistuese[11].
3. Konventa për Armët Biologjike (BWC): Ndalon zhvillimin, prodhimin dhe posedimin e armëve biologjike dhe toksinave[12].
4. Ligjet ndërkombëtare humanitare dhe të drejtës ndërkombëtare për krimet e luftës: Përdorimi i armëve kundër civilëve konsiderohet krim kundër njerëzimit dhe krim lufte[13].

Pasojat globale

Përdorimi i armëve të shkatërrimit në masë ka pasoja që shtrihen përtej vendit të përdorimit:
• Vdekje dhe sëmundje masive
• Trauma psikologjike dhe destabilizim shoqëror
• Ndotje të tokës, ujit dhe ajrit për dekada
• Fenomene globale si dimri bërthamor pas një konflikti të madh bërthamor[14]

Përfundim

Historia dhe shembujt ndërkombëtarë, përfshirë rastin e Kosovës, tregojnë se armët e shkatërrimit në masë janë një kërcënim real dhe i vazhdueshëm për njerëzimin. Bashkëpunimi ndërkombëtar, respektimi i ligjeve dhe konventave, kontrolli rigoroz dhe ndërgjegjësimi global janë thelbësore për mbrojtjen e civilëve dhe për ruajtjen e stabilitetit botëror.

Fusnota:

[1] Raporte të mediave lokale të Kosovës, 1990-1999, mbi helmimin e nxënësve në shkolla.
[2] Organizata për të Drejtat e Njeriut në Kosovë, dokumente mbi përdorimin e armëve kimike gjatë regjimit të Millosheviçit.
[3] Amnesty International, “Chemical Attacks in Iraq”, 1980s.
[4] Human Rights Watch, “Tokyo Sarin Attack”, 1995.
[5] Historia e testimeve bërthamore në Nova Zembla, Bashkimi Sovjetik/Rusia.
[6] Raportet ndërkombëtare mbi testet bërthamore të Koresë së Veriut, 2006-2017.
[7] Programet bërthamore të Iranit, Indisë, Pakistanit dhe Irakut.
[8] Raportet mbi kapjen e mundshme të armëve kimike nga grupet ekstremiste.
[9] Raporte mbi ndikimin e shteteve si Rusia dhe Koreja e Veriut mbi grupe ekstremiste.
[10] Traktati për Mos-përhapjen e Armëve Bërthamore, 1968.
[11] Konventa për Armët Kimike, 1993.
[12] Konventa për Armët Biologjike, 1972.
[13] Ligjet ndërkombëtare humanitare mbi përdorimin e armëve kundër civilëve.
[14] Dimri bërthamor: ulje drastike e temperaturave globale pas një konflikti bërthamor.

Vendi i Lekës;09.04.2026

“Jemi brezi që mbron dhe flet shqip”

Studentë shqiptarë në Maqedoninë e Veriut kanë dalë ditët e fundit në protestë, për të kundërshtuar kufizimet ndaj përdorimit të gjuhës shqipe në provimin e jurisprudencës. Me sloganin e fortë “Gjuha nuk negociohet”, ata kërkojnë respektimin e të drejtave të garantuara me ligj dhe kushtetutë. Protesta u zhvillua në Shkup, ku të rinjtë u mblodhën për të shprehur pakënaqësinë ndaj një qëndrimi institucional që, sipas tyre, pamundëson dhënien e provimit profesional në gjuhën shqipe. Studentët e konsiderojnë këtë një shkelje të drejtpërdrejtë të të drejtave gjuhësore dhe një hap prapa në zbatimin e barazisë në institucionet shtetërore.  Studentët shqiptarë të jurisprudencës në universitetet shqiptare po përballen me një realitet absurd: në vend që të përgatiten për të mbrojtur ligjin, ata detyrohen të përballen me shkeljen e tij. E drejta për përdorimin e gjuhës shqipe nuk është as kërkesë politike dhe as çështje interpretimi – është e drejtë themelore. Dhe çdo pengesë ndaj saj është shkelje e drejtpërdrejtë.  Por problemi nuk qëndron vetëm te shkelja. Problemi më i madh është heshtja.

“Gjuha shqipe nuk është çështje kompromisi. Ajo është identiteti ynë dhe e drejtë themelore,” u shprehën protestuesit, sipas ajencisë INA, duke theksuar se kërkesa e tyre nuk lidhet me privilegje, por me zbatimin e ligjeve ekzistuese që garantojnë përdorimin e gjuhëve në vend.  Në thelb të reagimit është kërkesa që provimi i jurisprudencës të mund të jepet edhe në shqip, në përputhje me legjislacionin në fuqi. Studentët kërkuan gjithashtu reagim të menjëhershëm nga institucionet dhe reflektim zyrtar nga të gjithë mbi vendimin që ka nxitur pakënaqësi, jo vetëm në radhët e studentëve të prekur drejtë për së drejti nga ky vendim.

Kjo protestë rikthen në vëmendje debatet e kahershme për statusin dhe përdorimin praktik të gjuhës shqipe në Maqedoninë e Veriut. Edhe pse ligji për përdorimin e gjuhëve parashikon të drejta të zgjëruara për komunitetet etnike, zbatimi i tij në praktikë vazhdon të jetë sfidë.  Protesta e studentëve shihet si një sinjal i qartë se çështjet e identitetit dhe barazisë mbeten të ndjeshme në Maqedoninë e Veriut dhe se rinia atje është e gatshme të reagojë kur ato vihen në pikëpyetje.  Njëri nga organizatorët e protestës, Mevlan Ademi, para protestuesve parashtroi kërkesat e studentëve, duke theksuar se një situatë e tillë nuk do të duhej të ndodhte në vitin 2026. Sipas tij, është e papranueshme që studentët të detyrohen të dalin në rrugë për të mbrojtur gjuhën e tyre, raporton agencia e lajmeve, INA.  “Po ja ku jemi. Para se të jemi studentë apo profesionistë, ne jemi shqiptarë. Dhe kur preket gjuha, preket vetë themeli ynë. Gjuha shqipe është mënyra se si jetojmë, si flasim dhe si kemi ardhur deri këtu”, deklaroi Ademi.  “Shqipja assesi nuk negociohet. Ky është minimumi i dinjitetit. Nuk kërkojmë favore, kërkojmë barazi. Nuk jemi kundër askujt – jemi këtu për veten tonë, për gjuhën tonë dhe për të ardhmen tonë”, u shpreh ai.  Në fjalën e tij, Ademi shtoi se studentët nuk do të lejojnë që gjuha shqipe të trajtohet si opsion, por si pjesë e pandashme e identitetit. “Ne po themi qartë: nuk ka shtet të së drejtës pa barazi gjuhësore. Jemi brezi që mbron dhe flet shqip”, deklaroi ai mes duartrokitjeve të protestuesve, raportoi INA.

Në një shtet si Maqedonia e Veriut që synon të ndërtojë standarde të mirëfillta demokratike dhe të forcojë sundimin e ligjit, të drejtat themelore nuk mund të vihen në diskutim, e aq më pak të relativizohen. Një ndër këto të drejta të panegociueshme është përdorimi i gjuhës amtare.  Studentët shqiptarë të jurisprudencës në universitetet shqiptare në Maqedoninë e Veriut përballen me sfida që nuk duhet të ekzistojnë në një shoqëri

evropiane që pretendon barazi dhe respekt për diversitetin. E drejta për të studiuar dhe për t’u shprehur në gjuhën shqipe nuk është privilegj, por një e drejtë themelore e garantuar nga parimet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe nga vetë korniza ligjore e vendit.  Është e papranueshme që në institucionet e arsimit të lartë, ku formohen juristët e së ardhmes, të ketë paqartësi apo pengesa në përdorimin e gjuhës shqipe. Kjo, jo vetëm cenon dinjitetin e studentëve shqiptarë por dëmton edhe vetë cilësinë e edukimit juridik dhe besimin në sistemin e drejtësisë të atij vendi.  Respektimi i gjuhës nuk është çështje teknike apo administrative; është çështje identiteti, barazie dhe drejtësie. Një shtet i së drejtës matet pikërisht nga mënyra se si i mbron të drejtat e qytetarëve të tij, pa dallim.  Prandaj, kërkohet angazhim i menjëhershëm dhe i qartë nga institucionet e shtetit të Maqedonisë së Veriut, përgjegjëse për të garantuar zbatimin e plotë të së drejtës për përdorimin e gjuhës shqipe në të gjitha nivelet e arsimit juridik. Mospërmbushja e këtij detyrimi nuk është vetëm padrejtësi ndaj studentëve shqiptarë; është njollë mbi vetë kredibilitetin e sistemit arsimor dhe juridik në vend. Një shtet që dështon të garantojë të drejtat elementare në auditoret universitare, vështirë se mund të pretendojë drejtësi në gjykata. Çdo devijim nga ky standard përbën një hap prapa në rrugën drejt një shoqërie të barabartë dhe demokratike. Gjuha nuk negociohet. Ajo mbrohet!

Dështimi institucional ka emër.  Në një shtet që pretendon se ka ndërtuar stabilitetin e tij politik dhe shoqëror mbi balancën ndëretnike dhe mbi parimet e Marrëveshjes së Ohrit, çdo cenim i të drejtave gjuhësore nuk është më, thjesht, shkelje ligjore – është shkelje e vetë themelit mbi të cilin qëndron shteti. Sot, studentët shqiptarë të jurisprudencës në Universitetin e Tetovës, në Universitetin e Evropës Juglindore dhe në Universitetin Nënë Terez, përballen me pengesa që nuk duhet të ekzistojnë: kufizime, paqartësi dhe standarde të dyfishta në përdorimin e gjuhës shqipe në procesin mësimor dhe vlerësues.  Kjo nuk është më çështje interpretimi. Është shkelje e drejtpërdrejtë.  Dhe kur kjo ndodh në fakultetet juridike – aty ku duhet të mbrohet ligji – atëherë kemi të bëjmë me një paradoks të rrezikshëm: juristët e së ardhmes po edukohen në një sistem që vetë nuk respekton normat që pretendon të mësojë.  Institucionet përgjegjëse – nga universitare deri te Ministria e Arsimit dhe Shkencës e Maqedonisë së Veriut, por as përfaqësitë diplomatike ndërkombëtare në Shkup, nuk mund të vazhdojnë të heshtin për këtë çeshtje. Heshtja në këtë rast është bashkëfajësi. Duhet theksuar e ritheksuar se zvarritja e zgjidhjeve të kësaj çesthjeje është refuzim për të vepruar dhe mosveprimi është shkelje. Sa herë që e drejta për gjuhën shqipe relativizohet, dërgohet një mesazh i qartë: se ligji zbatohet sipas dëshirës, jo sipas detyrimit. Ky është një standard që nuk mund të tolerohet në një shtet që pretendon integrim evropian dhe sundim të ligjit.  Nëse Marrëveshja e Ohrit ishte kompromis për paqe, ajo nuk ishte kompromis për të drejtat bazë të njeriut. Ajo i garanton ato! Dhe çdo shmangie nga këto garanci është hap prapa – politik, juridik dhe moral. Prandaj, disa pyetje janë të drejtpërdrejta dhe kërkojnë përgjigje: Kush po e pengon zbatimin e plotë të gjuhës shqipe në universitetet shqiptare? Kush do të mbajë përgjegjësi për këtë situatë? Dhe deri kur do të vazhdojë kjo heshtje e qëllimshme, qoftë edhe nga faktori politik shqiptar, të pakën deri tani? Në  interes të kujt është kjo heshtje zyrtare?

Institucionet dhe entet qeveritare duhet të përgjigjen – qartë dhe konkretisht.  Nuk ka më vend për fjalë boshe dhe as për deklarata protokollare. Kërkohen masa konkrete, të menjëhershme dhe të verifikueshme. Sepse e vërteta është e thjeshtë: një shtet që dështon të mbrojë gjuhën, dështon të mbrojë qytetarin. Gjuha nuk negociohet. Por as dinjiteti nuk pret. Dhe ky nuk është apel – por është kërkesë.

Frank Shkreli

“Gjuha nuk negociohet!” – Studentët shqiptarë në protestë, mesazhe të forta për barazi dhe identitet – Nga portali i agjencisë së lajmeve, INA.

Në Traktatin e Paqes me Italinë, lidhur në Paris më 10 Shkurt 1947, e shkruar e zeza mbi të bardhë dhe e nënshkruar nga 20 Fuqitë Aleate dhe të Asociuara në atë Luftë nga njëra anë, dhe Italia nga ana tjetër: “Italia kreu agresion ushtarak kundër Shqipërisë më 7 Prill 1939”!

Akoma edhe sot pas treçerekshekulli, historia e Shqipërisë në raport me Luftën e Dytë Botërore shkruhet ose mbi alibira ideologjike, ose mbi hamendje historianësh, por jo mbi baza dëshmish juridike ndërkombëtare.

Në Arkivin Qëndror të Shtetit, gjëndet dokumenti që Presidiumi i Kuvendit Popullor të Republikës Popullore të Shqipërisë, me Dekret Nr. 480, datë 9 Tetor 1947, ka vendosur ratifikimin e Traktatit të Paqes me Italinë, nënshkruar në Paris më 10 Shkurt 1947 dhe ka autorizuar Qeverinë e Republikës Popullore të akcedojë (pranojë, bëhet palë) në këtë Traktat, në të cilin, përcaktohet se: “Italia heq dorë formalisht (zyrtarisht) në favor të Shqipërisë nga të gjitha sendet (me përjashtim të godinave të okupuara normalisht nga misionet diplomatike dhe konsullore), nga të gjitha të drejtat, konçesionet, interesat dhe përfitimet e çdo lloj në Shqipëri që i përkasin Shtetit Italian ose organizatave gjysmë zyrtare italiane. Italia heq dorë gjithashtu nga të gjitha interesat e posaçme ose çdo influencë e veçantë që ka fituar në Shqipëri, si rrjedhim të agresionit të 7 Prillit 1939 ose në bazë të traktateve dhe akordeve të lidhura para kësaj date (Pjesa e I-rë, Seksioni VI, Neni 29).

Në Traktatin e Paqes me Italinë, e shkruar e zeza mbi të bardhë dhe e nënshkruar nga 20 Fuqitë Aleate dhe të Asociuara në atë Luftë nga njëra anë, dhe Italia nga ana tjetër: “Italia kreu agresion ushtarak kundër Shqipërisë më 7 Prill 1939”!

Në mbështetje të sa më sipër, Traktati i Paqes me Italinë detyronte “Reparacione në favor të Shqipërisë…një vleftë prej 5,000,000 dollarësh (minimalja 67,500,000 dollarë sot) të Shteteve të Bashkuara” (Pjesa e VI-të, Kërkesa të rrjedhura nga lufta, Seksioni I, Neni 74, pika B/1). Pra, fakti i agresionit mbështetet edhe nga dënimi që i bëhet Italisë nëpërmjet pagesës së reparacioneve, ndërkohë që askush nuk ka dhënë një llogari se ku është arkëtuar kjo shumë.

Thjeshtë, përse nuk është përmendur deri më sot ky Traktat? Kujt i ka interesuar mospërmendja e tij në dokumente dhe historiografinë zyrtare?

Historiografia komuniste, në kundërshtim me këtë dëshmi të patjetërsueshme juridike ndërkombëtare, sajoi alibira për raportin e Zogut me Italinë, sikur ai e shiti Shqipërinë. Por, sikur Mbreti Zog ta kishte “shitur” Shqipërinë, atëherë Italia do të vinte në Shqipëri me jahte turistike! Por është e njohur botërisht se Italia e pushtoi Shqipërinë me një plan të mirëstudiuar ushtarakisht, përmes një operacioni të mirëfilltë ushtarak, madje të punuar në Shtabin e Përgjithshëm të Ushtrisë Italiane me emërtimin e koduar zyrtar “Oltre Mare Tirana”, ku u angazhuan forcat e njësive të mëdha operative me mbi 25,000 ushtarë, qindra avionë luftarakë, dhjetra luftanije, etj.

Nga ana tjetër, është e dëshmuar zyrtarisht qëndresa dinjitoze e ushtrisë dhe e xhandarmërisë shqiptare nën udhëheqjen e major Abaz Kupit, një nga ushtarakët besnikë të Zogut.

Pra, kemi të bëjmë me dy përcaktime krejt të kundërta politiko-juridiko-historike: “Shitje e Shqipërisë” apo “Agresion ndaj Shqipërisë”? Sepse nuk mund të bashkëjetojnë dy koncepte dhe përcaktime që përjashtojnë njëri-tjetrin.

Sikur të pranonim tezën komuniste se Zogu e “shiti” Shqipërinë, atëherë do të duhet të pranonim edhe tezën se ai, fare natyrshëm, do të shkonte të vendosej në ndonjë vilë në Itali, ku do ta prisnin me lule. Por, sikurse është e qartë si drita e diellit, Zogu nuk shkeli në Itali. Përkundër, ai zgjodhi të qëndrojë dhe të punojë për luftën antifashiste pikërisht në Britani, në shtetin që udhëhoqi Luftën Kundër Fashizmit dhe Nazizmit. Prej aty, Mbreti shqiptar ushtroi angazhimin e tij antifashist e antinazist, përmes diplomacisë aktive dhe aktivizimit të forcave legaliste brenda Shqipërisë në përkrahje dhe mbështetje të Aleancës së Madhe Antifashiste.

Ndërkohë, forcat besnike të Mbretit shqiptar në këtë luftë, të udhëhequra nga Abaz Kupi, vijuan qëndresën antifashiste, pikërisht në periudhën kur asnjë forcë tjetër politike nuk e kishte filluar këtë luftë. Abaz Kupi ruajti trashëgiminë dhe besnikërinë të Mbretit, duke vijuar edhe më tej qëndresën antifashiste dhe duke pranuar, njëherësh, të bashkëpunonte edhe me forcat e tjera ushtarake antifashiste të vendit, deri si anëtar i barabartë i Shtabit të Përgjithshëm Antifashist.

Kështu, historia e paanshme, historia e dokumentuar, madje me dokumente autentike ndërkombëtare dhe kombëtare, pra jo historia e sajuar, i ka të gjitha dëshmitë dhe arsyetimet politike, juridike dhe ushtarake se Italia kreu agresion ushtarak kundër Shqipërisë më 7 Prill 1939 dhe se Mbretëria shqiptare ishte promotorri i qëndresës kundër këtij agresioni dhe, më tej, i Luftës Antifashiste.

Është fakt historik që, kur Mbreti Zog konstatoi se Italia kishte qëllime të largëta pushtuese ndaj Shqipërisë, ai nuk i pranoi ftesat, kërkesat, ultimatumet apo presionet fashiste italiane për t’a lidhur përjetësisht Shqipërinë me të ashtuquajturat “traktate të përbashkëta mbrojtëse”, të cilat ishin instrumente politike të parapushtimit ushtarak, një “përqafim mbytës i Italisë”, sikurse do ta cilësonte një studiues. Italia ndoshta e paragjykonte Mbretin Zog si një shtetar që mund të “lëshonte pé pas një presioni italian kundër vullnetit të tij, ose interesave të veta”. Brenda këtij paragjykimi, pala taliane kishte menduar se kërcënimi financiar mund të përdorej si presion që të pranohej përtëritja e Traktatit dhe se “politika e shtrëngimit të vidave, ndërprerja e ndihmës, dmth pezullimi i derdhjes së këstit të huasë … do të ishin leva e Arkimedit që do ta thyente mbretin”. Por këto presione, sikurse është vërtetuar në shumë dokumente, “nuk arritën ta tundnin nga qëndrimi i tij i pakthyeshëm”.

Është e dëshmuar tashmë po ashtu me dokumente autentike se “Nga mesi i muajit shkurt 1939, relatat shiptaro-italiane morën një kthesë përkeqësimi të mëtejshëm kur mbreti i shqiptarëve nisi të luajë me karta të hapura” dhe se përpjekjet e Mbretit Zog për të denoncuar veprimtarinë subversive italiane, pala italiane kërkoi t’i asfiksojë përmes përpjekjeve të saj deri edhe “për të eleminuar Mbretin Zog”, si pengesë kryesore ndaj planeve pushtuese.

Historiografia komuniste, madje edhe ajo e mëvonëshme, e ka anatemuar largimin e Mbretit Zog nga Shqipëria sikur ky largim përbënte “braktisje të luftës antifashiste”. Por, me arsyetim të shëndoshë, jo të verbër, do të gjejmë se Haakon VII i Norvegjisë refuzoi për t’iu nënshtruar presionit gjerman në Luftën e Dytë Botërore që i kërkoi atij të abdikonte, frymëzoi qëndresën e ushtrisë, mërgoi në Angli dhe u kthye nga mërgimi në Norvegji në qershor 1945, duke gëzuar kështu nderimin e popullit norvegjez. Afërsisht të njëjtës peripeci iu nënshtrua edhe Mbretëresha Vilhelmina e Holandës. Po kështu, Mbreti Leopold III i Belgjikës qëndroi në vend por, për shkak të supremacisë ushtarake gjermane u detyrua të kryejë akt dorëzimi, çka i kostoi një kalvar të gjatë politik e poshtërues deri në abdikimin nga froni. Ndërsa  Mbreti Kristian X i Danimarkës mbeti në kryeqytetin e tij gjatë gjithë pushtimit gjerman të Danimarkës, i pranuar nga gjermanët, por duke fymëzuar një qëndresë të heshtur popullore.

Atëherë, edhe arsyetimi i shëndoshë i historiografisë shqiptare duhet ta shkruajë me gërma të mëdha se largimi i Zogut nga Shqipëria ishte shprehje e mospranimit të agresionit, jo shprehje e pranimit të tij. Me këtë akt, ai i kurseu prestigjit të Shtetit Shqiptar si subjekt juridik në të drejtën ndërkombëtare dhe të vendit, si dhe të vetë Mbretit që ishte kreu më i lartë i këtij shteti, poshtërimin nga pushtuesit fashistë apo nazistë, që do të ishte, në fakt, poshtërim për gjithë kombin shqiptar.

Traktati i Paqes me Italinë detyron që “Italia njeh se të gjitha akordet ose marrëveshjet e arritura midis Italisë dhe autoriteteve që ajo kishte ngritur në Shqipëri që prej 7 Prillit 1939 e deri më 3 Shtator 1943 janë nul dhe të pa qenë.” (Pjesa e I-rë, Seksioni VI, Shqipëria, Neni 31). Kjo do të thotë që, nëse Fuqitë e Mëdha nuk do të kishin vendosur ndryshe në Jaltë, në Shqipëri do të ishte rivendosur rendi kushtetues dhe juridik legjitim i përpara Luftës së Dytë Botërore.

Prandaj, është detyrim i institucioneve shtetërore përkatëse dhe i historiografisë zyrtare që interpretimin e historisë së Shqipërisë në raport me Luftën e Dytë Botërore ta bëjnë mbi baza dëshmish juridike ndërkombëtare, jo mbi baza alibirash ideologjike. Historia nuk bëhet me alibira apo arsyetime ideologjike.