Ndoshta ishte protesta më e madhe e mbajtur ndonjëherë në kryeqytetin serb dhe, për disa minuta, ajo heshti plotësisht.

Rreth 300,000 njerëz morën pjesë në demonstratën në Beograd më 15 mars 2025, një nga një seri protestash kundër qeverisë të nxitura nga katastrofa e stacionit hekurudhor në Novi Sad në nëntorin e mëparshëm.

Në orën 19:00, protestuesit qëndruan në heshtje për një vigjilje 15-minutëshe në kujtim të atyre që humbën jetën në katastrofën e vitit 2024, për të cilën ata fajësuan korrupsion dhe neglizhencë zyrtare. Shumica ishin të kthyer me fytyrë nga qendra e sheshit të madh Slavija dhe ose po e regjistronin heshtjen me telefonat e tyre, ose i mbanin telefonat lart me dritat e ndezura.

Por rreth orës 19:11, heshtja u ndërpre papritur kur njerëzit që qëndronin në rrugë filluan të vraponin drejt trotuareve duke bërtitur, duke shkaktuar një rrëmujë të shkurtër që zgjati më pak se një minutë.

Disa prej tyre më vonë thanë për BIRN se, pak para se të fillonte rrëmuja, dëgjuan një zhurmë që e përshkruan në mënyra të ndryshme si “e panatyrshme”, “si në një film”, ose si një avion reaktiv. Të tjerë përshkruan “një lloj zhurme ulëritëse”.

Dëshmi të ngjashme, më shumë se 2,800 të tilla, të mbledhura nga organizata joqeveritare serbe, gjithashtu e identifikuan zhurmën si të ngjashme me një automjet, një avion ose raketë, ose si diçka që i ngjante një katastrofe natyrore.

“Ndjeva një rrymë, sikur ajri të kishte kaluar përmes meje, sikur të ishte drejtuar disi drejt meje dhe pothuajse më rrëzoi. Pema pranë së cilës isha po lëkundej dhe e njëjta gjë ndodhi edhe me mua – toka dhe gjithçka rreth meje po dridhej, si një forcë që sapo kishte kaluar”, tha njëri prej tyre.

Disa thanë se i zuri paniku nga zhurma dhe ikën me vrap nga frika. Më pas, disa raportuan se kishin probleme me dëgjimin, dhimbje koke ose madje probleme me zemrën.

Mediat raportuan pretendime se policia ose forca të tjera të sigurisë kishin përdorur një lloj “topi zanor” ose “arme sonike”. Autoritetet mohuan të kishin përdorur ndonjë pajisje të tillë.

Një vit më pas, ende nuk është e qartë se çfarë ndodhi gjatë vigjiljes së 15 marsit dhe nëse u përdor apo jo një armë zanore.

Prokuroria serbe ka hapur një çështje për incidentin, por ajo është ende në fazën paraprake të hetimit. Një çështje është paraqitur gjithashtu në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut, por një vendim është ende larg.

Pavle Dimitrijeviç, drejtues i departamentit ligjor në organizatën joqeveritare serbe CRTA, e cila mblodhi dëshmitë e njerëzve për incidentin, tha se “janë dëgjuar një milion teori dhe ka pasur interpretime të ndryshme, por gjithçka ka mbetur në rrethana kaq të paqarta saqë na mbetet vetëm të spekulojmë”.

“Vetëm një hetim serioz” mund të përcaktojë se çfarë ndodhi, si u shkaktua zhurma dhe pse, i tha për BIRN Dimitrijeviçi.

Zyra e Prokurorit të Parë Themelor tha për BIRN se gjatë fazës paraprake të hetimit janë marrë në pyetje 170 persona – pa specifikuar nëse të pyeturit janë viktima të mundshme apo nëse përfshijnë edhe zyrtarë të zbatimit të ligjit.

Mungesa e informacionit ka nxitur skepticizëm nëse prokurorët po shqyrtojnë mundësinë e përdorimit të ndonjë lloj arme zanore nga forcat e sigurisë, gjë që është e paligjshme sipas ligjit serb.

“Qëndrimi i prokurorisë ka qenë mjaft pasiv. Ajo ka mbledhur deklarata nga qytetarët, por nuk dihet çfarë veprimesh të tjera ka ndërmarrë, si konfiskimi i pajisjeve sonike dhe kryerja e ekspertizave, analizimi i regjistrimeve video apo marrja në pyetje e personave të tjerë”, tha për BIRN Vladica Iliç, drejtues i ekipit ligjor në Qendrën e Beogradit për të Drejtat e Njeriut.

“Përvoja ishte e tmerrshme”

“Mbi të gjitha, për njerëzit ishte tronditës fakti që diçka e tillë mund të ndodhte në një hapësirë publike gjatë një proteste dhe kjo është një nga arsyet pse përvoja e tyre ishte e frikshme”, tha Pavle Dimitrijeviç nga CRTA.

Pas pretendimeve për brutalitet policor në protestat e mëparshme që pasuan katastrofën e nëntorit 2024 në Novi Sad, si edhe sulmeve ndaj demonstruesve nga persona të paidentifikuar dhe mbështetës të Partisë Progresive Serbe në pushtet, shumë njerëz i druheshin dhunës në demonstratën shumë të pritur të 15 marsit – një tubim simbolik që kishte sjellë njerëz në Beograd nga i gjithë vendi.

“Njerëzit ishin përgatitur mendërisht për sulme nga persona të panjohur, policia ose provokatorë, por askush nuk mund ta imagjinonte këtë, dhe për këtë arsye konfuzioni dhe tronditja ishin edhe më të mëdha”, tha Dimitrijeviç.

Pasi filluan të qarkullonin shpejt pretendimet se ishte përdorur një armë zanore, autoritetet reaguan duke i mohuar ato. Megjithatë, që nga katastrofa e Novi Sadit, besimi i publikut te qeveria e udhëhequr nga Partia Progresive Serbe dhe presidenti Aleksandër Vuçiç kishte rënë ndjeshëm.

Në një konferencë për shtyp pas tubimit, Vuçiç hodhi poshtë pretendimet fillestare se personat me uniformë që qëndronin në ballkonin e ndërtesës së Presidencës gjatë tubimit mbanin një armë sonike që shkaktoi zhurmën. Vuçiç tha se personeli i ushtrisë atje po përdorte, në fakt, një armë kundër dronëve.

Ministria e Brendshme këmbënguli se policia nuk kishte përdorur “asnjë metodë të paligjshme”. Ajo dha informacione të ndryshme për llojet e pajisjeve që policia serbe ka blerë dhe kapacitetet e tyre relative, duke pretenduar se forca policore “nuk ka fare” pajisje akustike.

Ministri i Brendshëm Ivica Daçiç më vonë tha se kjo ishte “një deklaratë e ngathët”. Në fakt, ajo nuk ishte e vërtetë. Disa ditë më vonë, pasi politikanë të opozitës filluan të publikojnë në internet fotografi të automjeteve të forcave speciale të xhandarmërisë me pajisje akustike mbi to, Daçiç pranoi se policia serbe kishte blerë LRAD 100 – Pajisje Akustike me Rreze të Gjatë – në vitin 2021.

Megjithatë, ai këmbënguli se këto pajisje ishin menduar vetëm për transmetimin e mesazheve në ngjarje masive dhe se, edhe për këtë qëllim, ato nuk ishin përdorur kurrë në Serbi.

Të nesërmen, Ministria e Brendshme organizoi një aktivitet PR për gazetarët, duke u treguar pajisjet akustike që posedon. Përveç LRAD 100, një pajisje portative që oficerët mund ta mbajnë në dorë, ajo tha se ka edhe LRAD 450, një pajisje më të fuqishme që synohet të montohet në një automjet.

Oficerët e policisë në këtë aktivitet demonstruan se si funksionojnë këto pajisje për të transmetuar një mesazh të regjistruar, ndërsa Daçiç dhe zyrtarë të tjerë përsëritën se kjo është mënyra e vetme në të cilën këto pajisje synohen të përdoren në Serbi.

Megjithatë, në një mbledhje të Bordit parlamentar për Mbrojtjen dhe Punët e Brendshme në qershor 2025, Daçiç tha se, përveç aftësisë për të transmetuar mesazhe të amplifikuara, këto pajisje kanë edhe një “modalitet” për gjenerimin e zhurmës. Ai shpjegoi se “nëse protestuesit nuk shpërndahen, mund të luhen disa tone të pakëndshme që mund të ndikojnë te protestuesit”.

“Te ne, siç është thënë, ai modalitet i dytë është bllokuar”, shtoi Daçiç, por pa specifikuar se si ishte bllokuar funksionimi i tij.

Kompania amerikane Genasys, prodhuesi i pajisjeve LRAD, tha në platformën X më 19 mars 2025 se “provat video dhe audio që kemi parë dhe dëgjuar deri tani nuk mbështesin përdorimin e një LRAD gjatë incidentit të 15 marsit në Beograd, Serbi”. Genasys nuk specifikoi se cilat prova kishte shqyrtuar.

Paralelisht me këto mohime, gjatë javës pas 15 marsit, shërbimet e sigurisë publikuan analizën e tyre të asaj që ndodhi përmes tabloideve pro-qeveritare. Ato këmbëngulën se rrëmuja u shkaktua thjesht nga paniku që shpërtheu kur një grup studentësh të ngarkuar me sigurimin e tubimit hoqën jelekët e tyre të verdhë identifikues dhe filluan të vraponin.

Kjo analizë u mbështet nga pamjet e kamerave të sigurisë, të fokusuara në vendin ku bashkohen rrugët Kralja Milana dhe Terazije.

Por Neil Corney, studiues i lartë në Omega Research Foundation, që studion abuzimet me të drejtat e njeriut të kryera me pajisje sigurie dhe ushtarake, argumentoi se ky nuk është një shpjegim i besueshëm për atë që ndodhi për shkak të drejtimit në të cilin turma u përfshi nga rrëmuja.

“Ishte shumë karakteristike, në qendër të rrugës. Dukej sikur kishte një lloj vale energjie ose si një valë zanore, ose diçka që po udhëtonte përgjatë rrugës dhe që ndikonte te njerëzit. Njerëzit nuk ikën në të gjitha drejtimet, siç do të pritej në një panik”, shpjegoi Corney.

Një grup studentësh që ndodheshin pranë ndërtesës së Presidencës vërtet i hoqën jelekët dhe u larguan, ndërsa u shtuan tensionet me mbështetësit e qeverisë që kishin ngritur një kamp me tenda aty pranë. Megjithatë, kamera e sigurisë nga e cila vinin pamjet mbulonte vetëm rrugën Terazije, jo rrugën Kralja Milana, ku ndodhi rrëmuja kryesore. Pamjet e kamerës gjithashtu nuk kishin zë.

Ndërsa spekulimet për atë që ndodhi vazhdonin, autoritetet – të vetëdijshme për mungesën e besimit tek institucionet serbe – thanë se do të sillnin specialistë të huaj. Ata njoftuan se do t’i kërkonin FBI-së amerikane dhe Shërbimit Federal të Sigurisë të Rusisë, FSB, të kryenin hetime.

Në prill, Agjencia Serbe e Sigurisë së Informacionit, BIA, publikoi në faqen e saj një raport që tha se ishte përgatitur nga një “grup ekspertësh” i FSB-së.

Sipas raportit, “mund të nxirret një përfundim kategorik se pajisjet akustike si emetuesit LRAD në pronësi të policisë serbe nuk janë përdorur gjatë protestave”. FSB-ja gjithashtu akuzoi protestuesit për krijimin e një “provokimi të inskenuar”.

FBI-ja, e pyetur përmes Departamentit të Drejtësisë të SHBA-së nëse kishte kryer një hetim ose kishte ndihmuar policinë serbe në një të tillë, refuzoi të komentojë.

Iliç tha se reagimi i qeverisë në mënyrë të pashmangshme shkaktoi mosbesim. “Është shumë e qartë se qeveria kishte një rol në atë ngjarje, pasi autoritetet tona ekzekutive bënë një përpjekje të fortë jo për të përcaktuar se çfarë ndodhi, por për të na bindur se asgjë nuk ndodhi dhe se gjithçka ishte organizuar nga ‘revolucionarë me ngjyra’”, argumentoi ai – duke iu referuar pretendimit të qeverisë serbe se protestuesit po përpiqeshin të organizonin një “revolucion me ngjyra” të udhëhequr nga të rinjtë, si kryengritjet në vitet 2000 në Ukrainë, Gjeorgji dhe Kirgistan.

“Nëse vetë autoritetet nuk përdorën drejtpërdrejt një lloj arme sonike, atëherë qeveria, me një formë miratimi të heshtur, lejoi një palë të tretë të rrezikojë shëndetin dhe sigurinë e qytetarëve”, tha Iliç.

E momentin e duhur për të “krijuar panik maksimal”?

Ndërsa qeveria serbe u përpoq të minimizonte incidentin e 15 marsit, ai tërhoqi interes të madh mediatik në mbarë botën dhe nxiti hetime zyrtare dhe jozyrtare jashtë vendit.

Organizata joqeveritare me bazë në Mbretërinë e Bashkuar, Earshot, e cila merret me hetime të lidhura me tingujt nga vendet e protestave në Evropë deri në zonat e luftës si Gaza dhe Libani, zhvilloi një hetim mbi tingujt e regjistruar gjatë incidentit në Beograd në videot e telefonave celularë dhe mbi mënyrën se si pjesëmarrësit në protestë e përshkruan atë që dëgjuan.

Në raportin e saj të qershorit 2025, Earshot tha se, bazuar në gjetjet, “është shumë e mundshme që protestuesit t’i jenë nënshtruar një sulmi nga një armë akustike me drejtim të lartë”.

Lawrence Abu Hamdan, themelues i Earshot dhe bashkautor i raportit, tha se enigma më e madhe ishte fakti që mijëra njerëz e përshkruanin në mënyrë të ngjashme atë që kishin dëgjuar dhe ndjerë, por asnjë nga 19 videot që ata analizuan nuk e kishte kapur zhurmën.

“Dhe kështu kuptuam se një nga mënyrat e pakta për të arritur një situatë ku shumë njerëz dëgjojnë diçka, por ajo nuk regjistrohet në pajisjet e regjistrimit, do të ishte përdorimi i LRAD-it, veçanërisht i një LRAD me presion të lartë, si modeli 450 XL, sepse aty krijohet një rreze shumë e ngushtë tingulli”, tha ai për BIRN.

Neil Corney, studiues i lartë në Omega Research Foundation, tha gjithashtu se efekti që zhurma pati mbi turmën ishte jashtëzakonisht i pazakontë.

“Kur dolën videot, efekti mbi turmën dhe mënyra se si turma u nda në mes të rrugës dhe u shpërnda në të dy anët ishte aq e veçantë saqë ishte jashtëzakonisht e pazakontë”, tha ai.

Raporti i Earshot vuri në dukje gjithashtu se regjistrimet video të incidentit “tregojnë vazhdimisht diçka që duket si një forcë që ndan turmën nga mesi i rrugës”, por shtoi se shumica e tyre u regjistruan nga njerëz që u shtynë menjëherë drejt skajeve të turmës, ndaj telefonat e tyre mund të mos e kenë regjistruar qartë zhurmën për shkak të pozicionit ku ndodheshin.

Në përgjithësi, armët akustike janë problematike sipas së drejtës ndërkombëtare sepse, edhe pse nuk mund të synojnë një individ specifik, ato prekin këdo që ndodhet në vendin ku përdoret pajisja. Corney tha se nëse një pajisje e tillë është përdorur vërtet në Beograd, “ajo çoi në panik dhe në një situatë të pakontrolluar, gjë që në vetvete bie ndesh me praktikat e mira të policimit”.

Sa i përket ndikimit të mundshëm te njerëzit që i nënshtrohen një pajisjeje të tillë, Corney shpjegoi: “Armët akustike ose pajisjet akustike mund të shkaktojnë dhimbje të përkohshme në vesh, por nëse kanë fuqi dhe volum mjaftueshëm të lartë, mund të çajnë daullen e veshit, të shkaktojnë humbje ekuilibri dhe madje të çojnë në shurdhim.”

Megjithëse ndjeshmëria individuale ndaj tingujve ndryshon shumë, ai shtoi: “Një tingull i vetëm, shumë i fuqishëm dhe me volum të lartë, mund të dëmtojë përgjithmonë dëgjimin e një personi ose të shkaktojë dëmtime afatgjata, si p.sh. tinitusi.”

Momenti kur dyshohet se pajisja është përdorur – gjatë vigjiljes së heshtur – duket të ketë qenë veçanërisht i rëndësishëm për krijimin e cenueshmërisë, vazhdoi Corney: “Nëse ishte një veprim i qëllimshëm me një armë akustike, duket se ndodhi pikërisht në momentin kur do të krijonte ndikimin maksimal, potencialisht panikun maksimal dhe efektin maksimal psikologjik dhe traumën te njerëzit në turmë.”

Në prill 2025, gjashtë raportues specialë të Kombeve të Bashkuara i kërkuan qeverisë serbe të japë informacione mbi masat që ka marrë për të kryer “një hetim të shpejtë, të paanshëm, të pavarur dhe efektiv” mbi pretendimet për keqtrajtim gjatë tubimit, përfshirë përdorimin e dyshuar të pajisjes sonike.

“Përdorimi i pretenduar i një arme zanore të paidentifikuar është një çështje veçanërisht shqetësuese. Sipas detyrimit të përgjithshëm për të parandaluar aktet e torturës dhe trajtimit tjetër çnjerëzor … Serbia ka detyrime të rregullojë dhe monitorojë prodhimin, prokurimin dhe përdorimin e pajisjeve policore dhe të zbatimit të ligjit”, thanë raportuesit e OKB-së.

“Duhet kujdes i shtuar në përdorimin e armëve eksperimentale, kategori në të cilën hyjnë pajisjet sonike, pasi ato nuk janë të njohura mirë dhe pasojat e plota mjekësore dhe të tjera të përdorimit të tyre nuk janë studiuar mjaftueshëm”, shtuan ata.

Në përgjigje, qeveria serbe i hodhi poshtë sërish akuzat.

Dyzet e shtatë protestues iu drejtuan Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut pas tubimit, duke i kërkuar asaj të garantojë që autoritetet serbe të mos përdorin më kurrë ndonjë lloj arme sonike kundër protestuesve.

Në prill, gjykata lëshoi një masë të përkohshme, duke i thënë qeverisë serbe “se çdo përdorim i pajisjeve zanore për kontrollin e turmave (përveç për qëllime komunikimi) duhet të parandalohet në të ardhmen”.

Gjykata i tha BIRN-it se, që atëherë, “një numër” paditësish kanë paraqitur kërkesa që çështjet e tyre të shqyrtohen për shkelje të të drejtave gjatë protestës së 15 marsit, por nuk specifikoi numrin e saktë.

Ndërkohë, në përvjetorin e demonstratës së 15 marsit, protestat kundër qeverisë të nxitura nga katastrofa e Novi Sadit në vitin 2024 vazhdojnë. Protestuesit kërkojnë zgjedhje të menjëhershme, me shpresën për ta larguar nga pushteti administratën e drejtuar nga Vuçiç.

Sa i përket pyetjes nëse autoritetet mund të përdorin përsëri një armë sonike kundër protestuesve në një demonstratë tjetër, pavarësisht paralajmërimit nga gjykata evropiane, Dimitrijeviç tha se aktualisht është e vështirë të jepet një përgjigje e sigurt.

“Të gjithë kemi humbur aq shumë besim tek institucionet shtetërore saqë, nga njëra anë, arsyeja dhe njëfarë shprese na thonë se është e pamundur që diçka e ngjashme të ndodhë përsëri – por, nga ana tjetër, gjithçka që po ndodh rreth nesh tregon se edhe gjërat që besojmë se janë të pamundura mund, në fakt, të ndodhin”, përfundoi ai.

ANALIZA E VIDEOS: Protestuesit shpërndahen të frikësuar

BIRN analizoi më shumë se 45 video të filmuara gjatë protestës për të rindërtuar minutat para, gjatë dhe pas shpërthimit të zhurmës në tubim, si dhe mënyrën se si reaguan protestuesit.

Materiali përfshinte gjithçka nga klipe shumë të shkurtra prej vetëm disa sekondash deri te transmetime të gjata live, duke kapur perspektiva të ndryshme në qendër të Beogradit gjatë incidentit.

Çdo video u gjeolokalizua duke analizuar elemente të dallueshme, si tabelat rrugore dhe fasadat e ndërtesave, dhe duke i krahasuar ato me imazhe satelitore dhe fotografi në nivel rruge.

Në disa raste, vendndodhjet u konfirmuan më tej përmes verifikimit në terren të kryer nga studiuesi në Beograd. Pozicionet dhe orientimet e kamerave u regjistruan në QGIS, një program me burim të hapur për hartografi, për të ndërtuar një pamje hapësinore të skenës.

Pamjet tregojnë se njerëzit filluan të reagojnë fillimisht në një kryqëzim të caktuar në qendër të qytetit dhe më pas u ndanë duke vrapuar në dy drejtime. Brenda 30 sekondash, reagimi i turmës ishte përhapur në disa blloqe të qytetit, duke shkaktuar një valë reagimi që udhëtoi me mbi 40 metra në sekondë.

Rreth orës 19:09:38, pamjet video tregojnë një ndërprerje pranë kryqëzimit të rrugës Takovska dhe bulevardit Kralja Aleksandra, pranë parlamentit serb. Një grup protestuesish shihet duke u përfshirë në një përplasje me policinë dhe demonstrues pro-qeveritarë.

Kjo çon në shpërndarjen e disa grupeve më të vogla, disa prej të cilëve lëvizin drejt perëndimit në drejtim të rrugës Dragoslava Jovanovića. Videot e disponueshme nuk përcaktojnë një lidhje të drejtpërdrejtë midis dy incidenteve.

Shenjat e para më të gjera të lëvizjes së turmës ndodhin në 19:10:56, në kryqëzimin e rrugëve Dragoslava Jovanovića dhe Kralja Milana. Një grup prej rreth tetë personash që mbanin jelekë të verdhë, të ngjashëm me ata që përdornin organizatorët studentë, vërehen duke hequr jelekët dhe duke ndryshuar pozicion.

Brenda 10 sekondash, rreth 30 pjesëmarrës aty pranë filluan të largoheshin nga kalimi i këmbësorëve në të dy drejtimet përgjatë rrugës Kralja Milana.

BIRN krijoi një vizualizim të animuar për të ilustruar kohën dhe vendndodhjen e lëvizjeve të turmës në qendër të Beogradit gjatë tubimit të 15 marsit 2025. Animacioni kombinon pozicionet e videove të gjeolokalizuara, drejtimet e vlerësuara të lëvizjes dhe shenjat kronologjike.

Deri në 19:11:06, reagimi i turmës intensifikohet. Pjesëmarrësit fillojnë të lëvizin shpejt në të dy drejtimet përgjatë rrugës Kralja Milana, me një model të qëndrueshëm: ata që ndodheshin në rrugë duket se ndahen dhe vrapojnë drejt trotuarit më të afërt, duke e ndarë praktikisht rrugën në dy pjesë.

Në anën që shkon drejt veriperëndimit, lëvizja e ndarë vazhdon derisa reagimi i turmës arrin në zona ku pjesëmarrja ishte më e rrallë. Vala kryesore shpërndahet pak para rrugës këmbësore Knez Mihailova rreth 19:11:15, megjithëse njerëzit vazhdojnë të vrapojnë në drejtime të ndryshme më pas.

Në drejtimin e kundërt, drejt Sheshit Slavija, i njëjti model ndarjeje vazhdon ndërsa vala kalon nëpër pjesën më të dendur të rrugës Kralja Milana, duke u bashkuar përfundimisht me një masë më të madhe protestuesish pranë Slavijas rreth 19:11:30. Lëvizja më e shpejtë dhe më e përqendruar vërehet përgjatë këtij korridori për shkak të hapësirës më të kufizuar.

Shpejtësia e këtij reagimi është e jashtëzakonshme. Midis 19:11:15 dhe 19:11:22, lëvizja përshkoi rreth 670 metra, nga Andricev Venac deri në rrugën Svetozara Markovica, me një shpejtësi mbi 41 metra në sekondë, ose rreth 150 km/h. Edhe pse kjo shpejtësi nuk përfaqëson lëvizjen individuale të njerëzve, ajo pasqyron valën vizuale të shpërndarjes që përhapet në mënyrë kaskadë nëpër turma, siç shihet nga këndet e sinkronizuara të kamerave.

Që nga incidenti, janë publikuar disa hetime të pavarura që përdorin metoda dhe burime të ndryshme. Netzpolitik.org publikoi një hetim me burime të hapura që identifikon regjistrime ku reagimi i turmës përhapet shpejt në një model të koordinuar.

Hetime të tjera përfshijnë dëshmitë e dëshmitarëve okularë të mbledhura nga një iniciativë e shoqërisë civile serbe dhe raportin e Earshot, i cili kombinoi analizën audio me intervista të dëshmitarëve.

Rindërtimi video i BIRN fokusohet vetëm në provat vizuale dhe kohore dhe nuk konfirmon nëse është përdorur një pajisje sonike, por dokumenton një lëvizje të papritur dhe të koordinuar që përputhet me kronologjinë e përshkruar në raportin e Earshot.

Si i sinkronizoi BIRN provat video?

Sinkronizimi u krye duke përdorur një kombinim të tre teknikave kryesore:

• Analiza audio:
  Tinguj të dallueshëm, si britma specifike, zile telefonash ose boritë e makinave, u identifikuan në klipe të ndryshme. Këto sinjale audio u krahasuan në pamje ëaveform dhe spektrogram duke përdorur programin Audacity, duke marrë parasysh edhe vonesat e mundshme të përhapjes së zërit.
• Analiza vizuale:
  Shenja të përbashkëta vizuale, si persona që kalojnë nëpër kuadër, automjete që kalojnë kryqëzimet ose momenti kur turma fillon të shpërndahet, u përdorën për të përputhur linjat kohore.
• Përputhja e të dhënave vizuale:
  Disa klipe shfaqnin referenca kohore, përfshirë orë UTC sekondë pas sekonde të dukshme në kamera publike dhe në ekranet e stacioneve të autobusëve. Ciklet e semaforëve u përdorën gjithashtu si pika sinkronizimi; për të verifikuar kohën, tetë kryqëzime rreth zonës së incidentit u testuan personalisht për të matur intervalet e sinjaleve.

Të gjitha videot u organizuan në një linjë kohore të përbashkët në DaVinci Resolve, një program për montazh videosh me burim të hapur, për të mundësuar krahasimin e ndërsjellë. Klipet dhe metadata u arkivuan si skedarë lokalë në një spreadsheet burimesh dhe u ruajtën për referencë./BIRN

Sipas POLITICO, akuzat të cilat dolën gjatë seancës dëgjimore të konfirmimit të komisioneres sllovene në Parlament në vitin 2024 dhe të cilat Kos më pas i mohoi, janë rishfaqur përpara zgjedhjeve të Sllovenisë më 22 mars me mbështetjen e vetë partisë së Presidentes së Komisionit Ursula von der Leyen.

BRUKSEL- Komisionerja e Zgjerimit të BE-së, Marta Kos, po përballet me akuza të reja se ka bashkëpunuar me policinë sekrete jugosllave në vitet 1980, pasi një anëtar i Parlamentit Europian pretendoi se kishte prova të reja. Sipas POLITICO, akuzat të cilat dolën gjatë seancës dëgjimore të konfirmimit të komisioneres sllovene në Parlament në vitin 2024 dhe të cilat Kos më pas i mohoi, janë rishfaqur përpara zgjedhjeve të Sllovenisë më 22 mars me mbështetjen e vetë partisë së Presidentes së Komisionit Ursula von der Leyen.

Eurodeputetja sllovene Romana Tomc, nënkryetare e Partisë Popullore Evropiane të qendrës së djathtë grupi më i madh në Parlament tha të enjten se i kishte shkruar Komisionit duke pretenduar se kishte prova të reja se Kos bashkëpunoi me agjencinë e spiunazhit të Jugosllavisë dhe duke kërkuar një hetim.Tomc i tha POLITICO se Kos nuk ishte e sinqertë kur pretendoi se nuk bashkëpunoi me shërbimin sekret.

“Romana Tomc e ka mbajtur Grupin e PPE-së të informuar nga afër rreth zbulimeve të fundit në lidhje me Komisioneren Marta Kos. Grupi do ta shqyrtojë çështjen me kujdes. Për momentin, vërejmë se Komisionerja Kos nuk i ka mohuar këto zbulime të reja. Topi tani është në fushën e saj.”, tha një zëdhënës i PPE-së.

Kos nuk iu përgjigj kërkesave të përsëritura të POLITICO-s për koment. Por një zyrtar i Komisionit tha se Kos kaloi nëpër procesin e gjerë dhe të plotë të verifikimit për t’u bërë komisioner, duke shtuar se Parlamenti miratoi emërimin e Komisionerit Kos në të njëjtin proces si të gjithë 27 Komisionerët. Një zyrtar pranë zyrës së komisioneres, të cilit iu dha anonimiteti për të folur rreth akuzave delikate, i tha POLITICO-s se, Kos është shumë e vetëdijshme se kundërshtarët politikë do t’i përdorin këto lloj gjërash për të fituar pikë në zgjedhjet sllovene, por është shumë e fokusuar në punën e saj si komisionere e zgjerimit.

Kos do të paraqitet para komisionit të punëve të jashtme të Parlamentit të hënën për të diskutuar zgjerimin dhe pritet gjithashtu të përballet me pyetje në lidhje me akuzat. Pyetjet e eurodeputetit slloven drejtuar Komisionit përfshijnë nëse ekzekutivi i BE-së synon të hetojë pretendimet kundër Kos dhe nëse zbulimet e mëtejshme mund të ndikojnë në besueshmërinë e komisionerit.

“Unë nuk kam qenë kurrë bashkëpunëtore apo informatore e shërbimit sekret të Jugosllavisë”, u tha Kos eurodeputetëve në seancën e saj dëgjimore në vitin 2024, duke i quajtur akuzat gënjeshtra dhe dezinformim. Sllovenia do të shkojë në votime më vonë këtë muaj, ku do të përballet koalicioni qeverisës i majtë-liberal, të cilit më parë i përkiste Kos, me Partinë Demokratike Sllovene të krahut të djathtë, së cilës i përket Tomc. Kjo e fundit aktualisht kryeson në sondazhe./Dosja.al

Pasi kishin heshtur për muaj me radhë, katër kanale në Telegram që i shërbejnë të ashtuquajturit grupi “Homeland Justice” u bënë të gjalla të martën në mëngjes.

Në një skemë të njohur që fillon me një mesazh mbi paralajmërimet e bëra dhe se po “i afrohemi orës zero”, hakerat pretenduan se kishin sulmuar dhe marrë nën kontroll serverat e Kuvendit të Shqipërisë dhe zotëronin korrespondencën e deputetëve.

Mesazhi i parë që përmbante një foto me një listë emailesh dhe hyrjen e një emaili nga domain parlament.al u publikua në orën 11:44 të së martës.

“Të gjitha bisedat dhe korrespondenca e anëtarëve të korruptuar të Kuvendit gjatë muajve të fundit janë në duart e Homeland Justice. Ne jemi shumë më afër jush nga sa mendoni”, thuhej në mesazh.

Në orën 14:11, hakerat publikuan një folder me 815 megabyte materiale nga emailet e shkëmbyera në adresën zyrtare të deputetëve Belinda Balluku, Gazmend Bardhi, Damian Gjiknuri dhe Edi Paloka.

Një video e publikuar po atë ditë tregoi se grupi kishte akses në serverat virtualë të Kuvendit të Shqipërisë, ndërsa u dëshmua fshirja e materialeve nga këta servera.

Në një reagim zyrtar po të martën, Kuvendi i Shqipërisë e cilësoi incidentin si një “sulm të sofistikuar” dhe pretendoi se “infrastruktura kryesore e punës nuk është prekur”.

Por ekspertët e pavarur të sigurisë së informacionit vizatojnë një tablo krejt të ndryshme dhe ngrenë pikëpyetje mbi neglizhencën e përsëritur institucionale.

Eksperti i IT, Erion Demiri i tha BIRN se hakerat kanë aksesuar infrastrukturën kritike dhe se kanë qenë për një kohë të gjatë brenda sistemit, ndërsa alarmet nuk kanë funksionuar.

Pasi analizoi të dhënat e publikuara, edhe Besmir Semanaj vë në dukje se fjalëkalimet në sistem janë të parinovuara prej vitesh, duke dëshmuar neglizhencë dhe mungesë masash mbrojtëse.

Sulmi mbi infrastrukturën digjitale të Kuvendit është sulmi i tretë i suksesshëm i grupit të ashtuquajtur Homeland Justice, pas atij që targetoi “e-Albania” në vitin 2022 dhe sulmit ndaj infrastrukturës digjitale të Bashkisë së Tiranës në qershor të vitit që shkoi.

Akses në thellësi të infrastrukturës

Grupi i hakerave filloi publikimin e të dhënave më 10 mars 2026 në katër kanale aktive në aplikacionin Telegram, të cilat ndiqen nga rreth 22 mijë përdorues. Publikimet vazhdojnë ende dhe përfshijnë arkiva masive të e-maileve të stafit të Kuvendit (të domain-it @parlament.al), si dhe video që tregojnë aksesimin në thellësi të sistemeve dhe fshirjen e të dhënave nga serverët.

Pamjet e publikuara nga “Homeland Justice” tregojnë lëvizje të lira brenda rrjetit të Kuvendit. Eksperti i IT-së, Erion Demiri, thekson se videot tregojnë aksesimin e hard drive-ve të serverëve të ndryshëm dhe fshirjen e makinave virtuale nga një infrastrukturë VDI (Virtual Desktop Infrastructure).

“Veprimet e kryera janë destruktive dhe sjellin ndërprerjen e punës dhe humbjen e madhe të të dhënave në makinat e afektuara,” shpjegon Demiri. Sipas tij, ndonëse fshirja e të dhënave mban datën 10 mars 2026, aksesi i paautorizuar në sisteme “mund të jetë kryer shumë kohë më parë”, duke i dhënë kohë sulmuesve të kopjojnë dhe monitorojnë rrjetin përpara se të kryenin veprimin shkatërrues.

Fakti që sulmi u bë publik nga vetë hakerat dhe jo nga sistemet e monitorimit të institucionit, tregon një mungesë shqetësuese të sistemeve të detektimit të ndërhyrjeve të huaja në rrjet.

“E sigurt nga mënyra e sjelljes është që nuk ka qenë stafi i institucionit që ka dalluar aksesin e autorizuar, por vetë forca keqbërëse që ka publikuar sulmin,” tha Demiri.

Dështim i masave bazë

Shqetësimi kryesor që ngrihet nga ekspertët nuk është vetë sulmi, por lehtësia me të cilën ai është kryer, çka sugjeron mosmarrjen e asnjë mase pas historikut të gjatë të sulmeve kibernetike në Shqipëri.

Besmir Semanaj, ekspert i sigurisë kibernetike, vëren se komprometimi nuk ka qenë thjesht një rrjedhje dokumentesh, por një “akses real në infrastrukturën IT të Kuvendit”, me hakerat që kanë pasur privilegje administrative (akses në VMëare vCenter).

Më alarmante, sipas Semanajt, është fakti që listat e përdoruesve dhe mailbox-eve të publikuara sugjerojnë se llogaritë kanë mbetur aktive dhe pa ndryshuar fjalëkalimet edhe pas sulmeve të mëparshme.

“Kjo tregon mungesë të masave minimale të reagimit si passëord reset masiv (rinovim i fjalëkalimeve), revokim sesionesh dhe auditim aksesesh,” thekson Semanaj. Ai paralajmëron se publikimi i strukturës së brendshme të serverëve rrit rrezikun për sulme të mëtejshme dhe dëshmon se “institucionet nuk kanë zbatuar as masat bazë të sigurisë pas incidenteve të mëparshme.”

Të njëjtin shqetësim ka edhe Orkidea Xhaferraj, eksperte në Qendrën për Shkencë dhe Inovacion për Zhvillim, SCiDEV, e cila thotë se sulmet e përsëritura të suksesshme ndaj institucioneve kyçe shqiptare “ngrenë një pikëpyetje të madhe” për masat e marra për të garantuar sigurinë e infrastrukturës digjitale, pavarësisht shpenzimeve të kryera.

“Cenueshmëria e lartë e institucioneve, Kuvendit në këtë rast, nuk është më thjesht një çështje teknike, është një çështje sistemike. Në mënyrë të përsëritur, pas çdo sulmi dëgjojmë se po punohet për adresimin, po hetohet, po bashkëpunohet me entitete të treta, por çfarë po ndryshon thelbësisht?!”, pyet në mënyrë retorike Xhaferraj.

Ekspertët ngrenë dyshime për lehtësinë me të cilën ndodhin këto sulme dhe aludojnë, në mungesë të një transparence të plotë, se ato mund të jenë edhe organizime të brendshme për tërheqje vëmendje nga problemet e tjera në vend.

“Sa herë ka konflikt të brendshën kemi hakërrim”, thotë Semanaj, që kërkon më shumë transparence për mënyrën se si janë përdorur paratë për sigurinë kibernetike.

Kuvendi i minimizoi dëmet nga sulmi. Në një njoftim për mediat të martën, Kuvendi pretendoi se aksesi i paautorizuar ishte vënë re mbrëmjen e të hënës rreth orës 21:00.

Institucioni deklaroi se “nga analizat e para rezulton se infrastruktura kryesore e punës nuk është prekur” dhe se faqja zyrtare vazhdon të funksionojë”. Kuvendi njoftoi ngritjen e një skuadre të përbashkët teknike dhe hetimore me Autoritetin Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK), Policinë e Shtetit, Komandën Kibernetike dhe partnerë ndërkombëtarë.

Megjithatë sipas ekspertëve, pretendimi zyrtar se “infrastruktura kryesore nuk është prekur” bie ndesh me provat vizuale të aksesit në platformën qendrore të menaxhimit të serverëve virtualë (vCenter), e cila përfaqëson thelbin e infrastrukturës digjitale të një institucioni modern. Gjithashtu, përcaktimi i sulmit si “i sofistikuar” vihet në dyshim nga fakti se hakerat duket se kanë përdorur kredenciale të vjetra e të pandryshuara për të hyrë në sistem.

Aktualisht, institucioni po përballet me sfidën e ringritjes së infrastrukturës nga e para. Siç paralajmëron eksperti Demiri, ky proces duhet bërë me kujdes të jashtëzakonshëm përmes kopjeve rezervë (backups), pasi “së bashku me backup zakonisht rikthehet edhe vulnerabiliteti”, duke e lënë derën sërish të hapur për sulme të ngjashme në të ardhmen.

Ndërkohë, serioziteti me të cilin Shqipëria e trajton infrastrukturën digjitale u vu në dyshim në fund të vitit që shkoi pasi hetimet e Prokurorisë së Posaçme ngritën akuza për përfshirjen e grupeve kriminale në përcaktimin e tenderave të Agjencisë Kombëtare të Shoqërisë së Informacionit, AKSHI./reporter.al/

Kërkesa për arrestimin e saj ishte bërë nga SPAK, por shumica qeverisëse votoi kundër heqjes së imunitetit ndaj saj.

BRUKSEL– Politico i ka kushtuar një artikull votimit të Parlamentit kundër heqjes së imunitetit për ish-zëvendëskryeministren Belinda Balluku, e cila po përballet me akuza për korrupsion lidhur me projekte infrastrukturore me vlerë mbi 200 milionë euro. Kërkesa për arrestimin e saj ishte bërë nga SPAK, por shumica qeverisëse  votoi kundër heqjes së imunitetit ndaj saj.

Sipas artikullit, vendimi ka shkaktuar reagime nga Komisioni Evropian dhe disa ambasada perëndimore, të cilat theksuan se lufta kundër korrupsionit dhe respektimi i sundimit të ligjit janë thelbësore për procesin e anëtarësimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian. Zyrtarët europianë theksuan gjithashtu rëndësinë që drejtësia të veprojë pa pengesa dhe që rastet e korrupsionit të nivelit të lartë të hetohen në mënyrë efektive.

Artikulli i plotë nga Politico 

Parlamenti i Shqipërisë të enjten votoi kundër heqjes së imunitetit për ish-zëvendëskryeministren Belinda Balluku, e cila po përballet me akuza për korrupsion, duke nxitur paralajmërime nga Brukseli për implikimet për ofertën e vendit për anëtarësim në BE.

Kryeministri Edi Rama dhe Partia e tij Socialiste në pushtet mbrojtën Ballukun, i cila është në shënjestër të arrestimit nga prokurori special i SPAK për ndërhyrje në projektet infrastrukturore me vlerë totale të më shumë se 200 milionë eurove.

Balluku u shkarkua nga Rama në fund të shkurtit, si zëvendëskryeministër dhe si ministër i infrastrukturës dhe energjisë. Ajo mohon çdo keqbërje.

“BE merr parasysh rezultatet e votimit të sotëm në parlamentin shqiptar. Angazhimi ndaj sundimit të ligjit dhe lufta kundër korrupsionit janë të një rëndësie të madhe për procesin e anëtarësimit në BE”, tha një zëdhënës i Komisionit Evropian për POLITICO të enjten.

“Sigurimi i një mjedisi të favorshëm për SPAK për të kryer në mënyrë efektive punën e tij është thelbësor për të mbështetur në mënyrë të besueshme përparimin e Shqipërisë drejt anëtarësimit në BE.”

Ambasadat e Gjermanisë, Mbretërisë së Bashkuar dhe Holandës gjithashtu reaguan ndaj votimit, duke i bërë jehonë ndjenjës së Brukselit që bën thirrje që procesi gjyqësor të mos manipulohet.

Që Shqipëria të anëtarësohet në BE, “ndjekja efektive e korrupsionit, edhe në raste të profilit të lartë, është një parakusht thelbësor”, tha ambasada e Gjermanisë në Tiranë në një deklaratë, duke i bërë thirrje qeverisë shqiptare të respektojë sundimin e ligjit. “Është pritshmëria jonë e qartë që gjyqësori do të jetë në gjendje t’i ndjekë penalisht këto raste shpejt dhe pa pengesa”, shtoi ajo.

Rama u përgjigj me një deklaratë për X, duke thënë se “të gjithë pajtohemi 100 për qind” me “parimet e shprehura”. Ai këmbënguli në rrugën e Shqipërisë në BE deri në vitin 2030 dhe që qeveria në Tiranë të mbështesë plotësisht SPAK.

“Shumica qeverisëse sot bëri pikërisht atë që do të bënte çdo parlament demokratik në Evropë”, shkroi kryeministri. Ai argumentoi se miratimi i kërkesave të prokurorëve për të arrestuar një deputet duhet të ndjekë kushtetutën dhe nuk mund të trajtohet si “kalimi i kufijve të Shengenit pa kontrolle”.

Paraardhësi i Ballukut, Arben Ahmetaj, është gjithashtu në kërkim nga SPAK me akuza për korrupsion dhe pastrim parash. Ministria e Drejtësisë shqiptare paraqiti një kërkesë që autoritetet zvicerane ta ekstradojnë atë në fund të vitit 2025. Kryebashkiaku i Tiranës Erion Veliaj, një tjetër anëtar i partisë së Ramës, ndodhet në paraburgim që nga arrestimi i tij në vitin 2025 për akuza të ngjashme./Dosja.al

 EMISIONI VETTING

Nga formulari i deklarimit të pasurisë dalin në pah fakte për mosdeklarimin e të ardhurave nga vetë bashkëshorti i Erilinda Lalas, Taulant Godroli, që rezulton menaxher pranë hotelit “Take” në Borsh, Himarë. Në këtë restorant-hotel, kuponi tatimor nuk ekziston dhe bashkëshorti Taulant Godroli rezulton menaxher i padeklaruar në vitin 2025, sipas formularit të deklarimit të pasurisë në ILDKPKI, të siguruar nga “Vetting”.

Pra, drejtoresha e Tatimeve Tiranë nuk bën deklarimin e pasurisë së bashku me personat e lidhur.

Kamera e fshehtë 1

Vetting – Sa paguhet si hotel?

Vetting – Në sezon?

Kamarierja – Tani po, në sezon?

Kamarierja – Deri në 150 mijë lekë për dhomë nata ka shkuar në sezon. Mëngjesi dhe çadra janë të përfshira.

Vetting – Vetëm mëngjesi ka, ka kuzhinë, restorant e të gjitha?

Kamarierja – Po, po, të gjitha.

Vetting – Sa dhoma ka?

Kamarierja – Ka 15 dhoma.

Vetting – Dhomat dyshe, besoj…

Kamarierja – Ka dhoma dyshe, treshe, katërshe dhe pesëshe.

Vetting – Domethënë 150 veta…

Kamarierja – 150 veta nuk i merr, por është një, dy, tre nga pesë. Pesëmbëdhjetë dhe katërmbëdhjetë dhe tre, njëzet e dy ka një kat.

Vetting – Njëzet e dy?

Kamarierja – Njëzet e dy, njëzet, gjashtëdhjetë e dy.

Vetting – Kushtet janë të mira, jo?

Kamarierja – Super. Po kur do t’i sjellësh?

Vetting – Po them në korrik, nuk besoj më përpara. Nuk e di si të bisedoj me ta, prandaj.

Kamarierja – Po mirë, në qoftë se do vish, më thuaj mua që të flas me ta.

Vetting – Kush e ka këtë?

Kamarierja – Unë. Të flas me ndonjë tjetër dhe të bëhem bashkë me ata.”

Gjatë bisedës, por edhe nga dokumentet e deklaruara në ILDKPKI, Taulant Godroli nuk ka bërë deklarimin si person i punësuar pranë hotelit si menaxher, duke ngritur dyshime se mund të jetë aksioner te ky hotel.

Kamera e fshehtë 2

Kamarierja – Urdhëro, të kesh numrin e telefonit. Të shënoj edhe të menaxherit unë këtu që ta kesh.

Vetting – Ma jep.

Kamarierja – Të shënoj edhe të menaxherit këtu që ta kesh. 067 ****.

Vetting – Taulant e ka ai, ë? (emrin)

Kamarierja – Po.

Pra, Taulant Godroli, përveç faktit që është i punësuar te hoteli ku nuk ka bërë deklarime, ka indicie edhe për konflikt të mundshëm interesi që mund të ketë ndodhur gjatë kohës që kompania ku ai ka qenë i punësuar është përballur në gjykatë me Komisionin e Prokurimeve Publike, ku Erilinda Lala ka qenë përfaqësuesja ligjore e institucionit.

“Vetting” i bëri një kërkesë për koment Inspektoriatit të Lartë të Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive për rastin e Erilinda Lalas dhe për masat që janë marrë nga institucioni, por deri në publikimin e këtij artikulli nuk pati asnjë koment nga institucioni.

Rasti i drejtoreshës së Tatimeve, i cili ngre dyshime të forta se mund të jetë prapa një projekti luksoz në Qerret të Kavajës, tregon se si mund të riciklohen paratë dhe të justifikohet pasuria. Vetëm se në këtë rast fjala i ngelet Prokurorisë së Posaçme, e cila ka në dorë një dosje të nxehtë që lidhet me kompaninë “Alko Impex”, Tatimet dhe Belinda Ballukun.

EMISIONI VETTING

Më 23 korrik 2025, Këshilli Kombëtar i Territorit do të bënte mbledhjen e radhës për të miratuar lejet për kullat dhe resortet që lidhen me kompetencat e saj. Në këtë mbledhje do të binte në sy leja e ndërtimit e miratuar në po këtë datë për ish-kompaninë e drejtoreshës së Tatimeve, Erilinda Lala, pas të cilës dyshohet se qëndron i shoqi, Taulant Godroli.

Sipas projektit, parashikohej dhënia e lejes së ndërtimit për objektin “Godinë banimi, shërbimi dhe hotel 3, 8, 10, 12 dhe 15 kate mbi tokë, me 2 kate parkim nëntokë”, me vendndodhje në Qerret dhe me subjekt zhvillues kompaninë “2D Construction 2025”.

Dokumentet e siguruara nga “Vetting” evidentojnë se leja e ndërtimit nga Këshilli Kombëtar i Territorit është dhënë përpara se të përcaktohet natyra e tokës, pra tokë për zhvillim dhe ndërtim.

Por cila është shkelja?

Në procedura të tilla, përpara se Këshilli Kombëtar i Territorit të miratojë një leje ndërtimi të tillë, kjo tokë duhej të kalonte njëherë për miratim si vendim nga Këshilli Bashkiak. Sipas dokumenteve zyrtare, procedurat nuk kanë ndjekur ligjin, por kërkesën për miratimin shpejt e shpejt të kësaj leje ndërtimi.

“Vetting” i bëri një kërkesë për informacion Agjencisë së Zhvillimit të Territorit për këtë vendim, i cili, edhe pse kanë më shumë se 6 muaj që është marrë, nuk është zbardhur nga AZHT-ja. Redaksia ka bërë një ankesë për institucionin dhe aktualisht kërkesa është regjistruar pranë Komisionerit për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale, Besnik Dervishi, pasi AZHT-ja refuzon të bëjë transparencën që e ka të detyrueshme me ligj.

Fillimisht, kompania që do të zhvillojë projektin, “2D Construction 2025”, ka paraqitur një kërkesë për zhvillimin e projektit turistik në Qerret.

Pas kësaj kërkese, Bashkia Kavajë përgatit një projektvendim për Këshillin Bashkiak për përdorimin e një pjese të tokës publike në Qerret. Në këtë dokument, bashkia shpreh “dhënien e pëlqimit në parim” që kjo tokë të zhvillohet nga investitori. Termi “dhënie e pëlqimit në parim” në praktikën administrative do të thotë se bashkia nuk ka miratuar ende një marrëveshje konkrete, por jep një miratim paraprak që projekti të vazhdojë me procedurat e tjera. Praktikisht, ky term nuk ekziston në ligjin shqiptar, pasi është një shpikje e administratës publike. Ky term nuk gjendet në asnjë ligj dhe as në Kushtetutë, por ndiqen procedura ligjore për të vazhduar me miratimin e statusit të tokës.

Sipas avokates Kola, nuk ekziston në jurisprudencë ky term. “Për kaq vite sa ushtroj unë dhe praktikoj jurisprudencën dhe e njoh ligjin, nuk ka ndonjë term që thotë ‘pëlqim në parim’. Pëlqim në parim janë muhabete kafenesh. Ulemi të dy dhe unë them, shiko, unë në parim jam dakord me këtë që thua ti, por”, gjithmonë fjalia vazhdon me një “por”, tha avokatja Kola, duke shprehur habi për termin.

Pas termit nga Bashkia Kavajë “dhënie e pëlqimit në parim”, më pas ky projektvendim votohet nga Këshilli Bashkiak i Kavajës. Me votimin e këtij vendimi, Këshilli Bashkiak autorizon administratën e bashkisë të vazhdojë procedurat për zhvillimin e tokës dhe i jep të drejtën kryetarit të bashkisë të negociojë dhe të lidhë marrëveshje me investitorin. Ky është momenti kur bashkia jep miratimin ligjor për projektin.

Në të njëjtën kohë, projekti dërgohet për shqyrtim në nivel qendror pranë Këshillit Kombëtar të Territorit, por Agjencia e Zhvillimit të Territorit nuk mund të dalë me një vendim për leje ndërtimi pa u miratuar vendimi për lejen e tokës nga Këshilli Bashkiak Kavajë. Në mbledhjen e datës 23 korrik 2025 është miratuar dhënia e lejes së ndërtimit për objektin në Qerret.

Nga kjo kronologji del një element që evidenton anashkalimin e pushtetit vendor dhe të vetë ligjit. Në praktikën ligjore fillimisht rregullohet marrëdhënia juridike mbi tokën dhe më pas kërkohet leja e ndërtimit. Në këtë rast, nga dokumentet duket se leja e ndërtimit është miratuar nga KKT-ja përpara se të firmosej kontrata përfundimtare mes bashkisë dhe investitorit. Fillimisht projekti del me leje ndërtimi nga KKT më 23 korrik 2025, më pas kompania i shkruan Bashkisë Kavajë se është pajisur me këtë leje dhe kërkon vazhdimin e procedurave në Këshillin Bashkiak për pronën nr. 117.

Vetëm pas kësaj vjen vendimi nr. 45 i Këshillit Bashkiak më 20 tetor 2025 për dhënien për zhvillim të pronës publike, më pas vjen verifikimi i prefektit dhe autorizimi i kryetarit për nënshkrimin e kontratës dhe në fund lidhet kontrata e sipërmarrjes. Pra, rendi normal i procedurave ligjore është përmbysur. Në vend që kompania të siguronte më parë të drejtën mbi pronën publike dhe pastaj të merrte lejen e ndërtimit, nga dokumentet rezulton e kundërta, pra leja ka ardhur e para dhe e drejta mbi pasurinë është formalizuar më pas.

Pyetja bëhet shumë e thjeshtë: mbi çfarë titulli juridik është dhënë leja e ndërtimit? Sipas avokates Margarita Kola, në raste kur jepen leje ndërtimi, në fillim toka ku do të ndërtohet duhet të jetë në regjimin juridik të truallit.  “Nuk mund të japësh leje ndërtimi për një tokë e cila mund të ketë regjim juridik, mund të jetë tokë bujqësore ose pyll, kullotë. Ka një regjim të caktuar juridik.

Mund të ishte ndryshuar regjimi juridik i tokës me një vendim të këshillit bashkiak, por duhej të ishte njëherë kjo, pra ishte si parakusht. Pastaj, që të jepej leja e ndërtimit, duhej të ishte marrë njëherë ky vendim, të ishte toka truall, pastaj të jepej leja e ndërtimit”, u shpreh avokatja Kola.

Avokatja vazhdon, shton më tej se është ndryshuar radha e veprimeve, duke qenë komplet e kundërta. Në të njëjtën kohë duhet parë edhe përputhja me Planin e Përgjithshëm Vendor të Bashkisë Kavajë, i cili është rishikuar dhe miratuar nga KKT-ja në vitin 2023 dhe përcakton parametrat e zhvillimit urban për territorin e bashkisë. Në Planin e Përgjithshëm Vendor, për këtë zonë lejohet deri në 6 kate ndërtimi, ndërsa projekti e ka 15 kate, duke ngritur hipotezën se ky projekt mund të ketë status të veçantë.

Projekti është shumë më i lartë se parametrat bazë të njësisë G2-A42-01. Nga rishikimi i PPV-së së Bashkisë Kavajë, për këtë njësi rezultojnë parametra që e çojnë lartësinë referuese në 6 kate, ndërsa intensiteti dhe koeficientet rriten, por jo në mënyrë që të shpjegojnë vetvetiu një kullë 15-katëshe.

“Vetting” i bëri një kërkesë për koment Bashkisë Kavajë për vendimin e Këshillit Bashkiak Kavajë që ishte marrë pasi ishte dhënë leja e ndërtimit për tokën nën administrimin e bashkisë. Deri në publikimin e këtij materiali, institucioni nuk bëri asnjë koment në lidhje me këtë çështje.

Një problem serioz është statusi i vetë pasurisë nr. 117. Në vendimin e Këshillit Bashkiak Kavajë, ajo paraqitet si pasuri e llojit “pa frut”, por nga dokumentet kadastrale dhe relacioni del se pasuria ka shënime si “rrugë + kanal”. Kjo do të thotë se prona publike nuk është thjesht një truall bosh në bregdet, por një pasuri ku rezulton të ekzistojë funksion publik infrastrukture, për të cilin duhen edhe miratime nga institucione të tjera.

Problemi i rëndësishëm është se vetë kompania i shkruan bashkisë pasi ka marrë lejen e ndërtimit, duke kërkuar vazhdimin e procedurave për pronën publike. Kjo letër në vetvete është shumë domethënëse, sepse tregon se edhe vetë subjekti e pranon se, megjithëse ka lejen në dorë, procedurat me bashkinë për tokën ende nuk janë mbyllur.

Një tjetër problem është mungesa e pagesës së taksës, sipas përgjigjes zyrtare të Bashkisë Kavajë. Bashkia thotë se pranë saj nuk është bërë asnjë pagesë nga kompania. Kjo nuk do të thotë automatikisht se leja është nul, por do të thotë se projekti, të paktën sipas dokumenteve që ke, nuk rezulton i konsoliduar edhe në anën financiare ndaj bashkisë. Pra, kemi një projekt me leje, me kontratë të mëvonshme, por pa pagesë të evidentuar te bashkia.

Por pyetja më e rëndësishme është kjo: nga do t’i gjejë të ardhurat për taksën e infrastrukturës kompania, e cila shkon rreth 1 milion euro?

“Vetting” i bëri një kërkesë për koment drejtoreshës së Agjencisë së Zhvillimit të Territorit, Adelajda Roka, e cila ka rolin e Sekretariatit Teknik për faktin se si ishte dhënë leja e ndërtimit pa kaluar vendimi për tokën te Këshilli Bashkiak Kavajë, duke qenë në shkelje të ligjit. Gjithashtu, në kërkesë ishin edhe pyetjet se si ishte dhënë një leje për godinë 15-katëshe, kur për tokën ku ka aplikuar kompania, Plani i Përgjithshëm Vendor i Bashkisë Kavajë parashikon godina deri në 6 kate.

Deri në publikimin e këtij artikulli, drejtoresha Adelajda Roka nuk dha asnjë sqarim për rastin konkret, për të shpjeguar se si ishte marrë ky vendim.

Pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese për pezullimin e vendimit të Presidentes, shoqëria kosovare, politikanët, njohësit dhe hartuesit e Kushtetutës janë ndarë në dy taborre! Disa e thonë se Presidentja e ka shkelë Kushtetutën, kurse dikush tjetër e thotë se ka pas të drejt në vendimin e saj! Vetë fakti i pezullimit të “Dekretit” të Presidentes u jepë të drejt të parëve dhe e dëshmon ngutinë dhe gabimin e qëllimshëm të Vjosa Osmani.

Grupet e interesit të ‘kryqëzojnë’ akoma pa e përfunduar fjalën!

Të gjitha partitë pa dallim fuqie elektorale janë duke i bërë kalkulimet e tyre të fundit për ta “pushtuar” kalanë presidenciale! Këtë mundësi ua ka dhënë vakumi kushtetues, i cili ka lënë hapësirë kalkulimesh dhe pazaresh politike për zgjedhjen e presidentit në Kuvend!

Aq të fuqishme dhe të rrezikshme janë grupet e interesit brenda partive tona politike, saqë po ua prishe rehatinë e përfitimit nga të fortët e politikës, të ‘kryqëzojnë’ akoma pa e përfunduar mirë fjalën!

Kosova ka nevojë për unifikim të qëndrimeve dhe vendimeve të institucioneve të larta shtetërore e jo për dualizëm të veprimeve siq kishte ndodhur deri më tani, kur dy krerët më të lartë shtetëror mbanin qëndrime kontraverse karrshi raporteve me aleatët tonë strategjik.

Presidenti i ardhshëm i shtetit të Kosovës duhet të jetë person unifikues i spektrit politik dhe person që e ruan stabilitetin institucional të shtetit!

Për shkak se, si pasoj e disbalancit institucional, gjegjësisht si pasojë e mos koordinimit të Presidentes me Kryeministrin dhe anasjelltas, Kosova për herë të parë u fut nën scanksione ekonomike ndërkombëtare!
Për shkaqet e hendekut të thellë mes Kryeministrit dhe Presidentes nuk e preferoj të flas në mënyrë hipotetike, pasi dy akterët e lartë të politikës kosovare e kanë për obligim që të sqarojnë për opinionin publik arsyet e thyerjes së madhe politike, në mënyrë që të parandalohen spekulimet mediatike, aq shumë të përhapura në vendin tonë!

Lideri shtetëror duhet të jetë me këmbë në tokë e jo me ‘kokë në qiell’

Nga momenti i katapultimit në postin e presidentit, Vjosa Osmanit i hyni vetja në huj! Mendonte se e gjithë bota sillej rreth saj! I harroj të gjithë ata (elektoratin dhe militantët) që e ndihmuan të ngritet në majat e shtetit!

Madje shumë shpejt e injorojë edhe njeriun që ia mundësoj ngritjen në postin e presidentes!

Në kohën kur kryeministri i shtetit u anashkalua nga një pjesë e bashkësisë ndërkombëtare, presidentja Osmani sorrollatej gjithandej botës ndaras nga Albin Kurti, duke e krijuar tek bashkësia ndërkombëtare përshtypjen e dy figurave kontraverse, e dy kokave të një shteti të vogël dhe të pakonsoliduar në Ballkanin Perëndimor me 1001 probleme të pa zgjidhura ndër vite e dekada shkaku i disbalancit institucional, ku njëri lider e drejtonte karrocen e shtetit majtas, e tjetri djathtas!

Kësaj radhe Presidentes i hasi keq sharra në gozhdën e Kushtetueses! Për ngutinë dhe gabimin e pafalshëm, duhet ta merrë ndëshkimin e merituar nga Gjykata Kushtetuese, për shkak se Vjosa Osmani ka shkaktuar ndarje të thella politike dhe polarizim të skajshëm të shoqërisë kosovare!

Ashtu siç e kishte paralajmëruar, mazhoranca socialiste rrëzoi me forcën e kartonëve kërkesën e Prokurorisë së Posaçme për autorizimin e një mase arresti ndaj ish.zv.kryeministres Belinda Balluku, ndërkohë që opozita protestonte jashtë Kuvendit.

Një kordon metalik dhe dhjetra oficerë dhe autoblinda policie kishin rrethuar perimetrin e godinës së Kuvendit dhe rrugët përreth të enjten, ndërsa po zhvillohej seanca plenare për imunitetin e deputetes Belinda Balluku, ish zv.kryeministre dhe ministre e Infrastrukturës dhe Energjisë, e marrë e pandehur për veprën penale të shkeljes së barazisë në tendera në mënyrë të përsëritur.

Ndërsa mbështetësit e opozitës po protestonin jashtë Kuvendit me thirrje kundër korrupsionit dhe qeverisë, mazhoranca socialiste në sallë, ashtu siç kishte paralajmëruar, doli në mbrojtje të Ballukut duke rrëzuar kërkesën e Prokurorisë së Posaçme për arrestimin e saj.

Me 82 vota kundër, mes të cilave edhe ajo e kryeministrit Edi Rama që dirigjoi mbrojtjen politike të bashkëpunëtores së tij, kërkesa e SPAK u rrëzua të enjten nga Kuvendi pasi ishte zvarritur për gati tre muaj.

Vetë Balluku mungoi në seancë, duke hequr dorë nga e drejta e fjalës përpara deputetëve.

Deputeti Ulsi Manja nga Partia Socialiste lexoi raportin e shumicës, përmes së cilës hidhej poshtë argumenti i Prokurorisë së Posaçme për rrezikun e provave nga ana e Ballukut. Sipas Manjës, ky rrezik kishte ndryshuar me shkarkimin e Ballukut nga detyrat e saj ekzekutive.

Ndërsa Oerd Bylykbashi lexoi raportin e opozitës, ku kërkohej pranimi i kërkesës së SPAK si e bazuar në dispozita ligjore dhe nevojën për zhveshjen nga imuniteti parlamentar para drejtësisë.

Seanca e së enjtes ishte epilogu i një procesi të gjatë, ku mazhoranca për herë të parë që nga vënia në funksion e organeve të reja të drejtësisë, del kundër një kërkese të SPAK për heqjen e imunitetit të një deputeti.

Mbrojtja politike dhe ligjore ndaj Ballukut u inicua nga Kryeministri Edi Rama i cili ndryshoi kursin e qëndrimit të tij ndaj reformës në drejtësi, duke tentuar fillimisht të rrëzonte në Gjykatën Kushtetuese masën e sigurisë ‘pezullim nga detyra’ dhe më pas duke përdorur forcën e kartonave në Kuvend për të rrëzuar kërkesën e prokurorisë për arrestimin e saj.

Sjellja e Ramës ndaj drejtësisë ka shkaktuar shqetësim tek vendet e Bashkimit Europian, të cilat kanë mbështetur reformën në drejtësi prej vitit 2016 e deri tani.

Para se Kuvendi të votonte, Ambasada Britanike në Tiranë mbajti një qëndrim publik duke theksuar se “imuniteti parlamentar nuk duhet të jetë pengesë për llogaridhënie të barabartë para ligjit”. Po ashtu, Ambasada Britanike apeloi për “rëndësinë e ruajtjes së sundimit të ligjit dhe pavarësisë gjyqësore”.

Ambasada Gjermane po ashtu reagoi pasi mazhoranca rrëzoi kërkesën e SPAK, duke kërkuar që ndjekja penale ndaj korrupsionit në rastet e rangut të lartë të bëhet pa pengesa.

Duke e konsideruar një kusht të domosdoshëm për integrimin, Ambasada Gjermane deklaroi se: “Pritshmëria jonë e qartë është që edhe në këto raste, ndjekja penale përmes drejtësisë të mund të realizohet shpejt dhe pa pengesa. Prej politikës shqiptare vazhdon të kërkohet ende që ta garantojë këtë proces”./BIRN