VOAL

Please Wait ...
0%

E vetmja e mbetur gjallë e familjes Popa: Nuk u dashurova kurrë, pse s’u lidha me një italian

By | September 14, 2017

Komentet

Historiani rus: Skënderbeu është idealizuar, e dyshimtë se ai krijoi një shtet të centralizuar

Fatmir Gjata

Dashnor Kaloçi  – Kontrolli, përgjimi, survejimi, censura dhe diktati i regjimit komunist të Tiranës ndaj shkrimtarëve dhe artistëve në veçanti duket se ka filluar që me shkrimet e para të tyre, kur ata ishin nxënës apo në bankat e auditorëve të universiteteve, ku studionin, duke nxitur dhe inkurajuar “kulturën e spiunimit” ndaj njëri-tjetrit.

Veç të tjerash, kjo gjë bëhet e ditur edhe nga këto dokumente arkivore me siglën “sekret”, që ngrenë siparin e këtij libri voluminoz që me kapitullin e parë të tij.

Ashtu siç do të shohim më poshtë, si dhe nga faksimilet përkatëse, këto dokumente i përkasin viteve 1949-1950 dhe bëjnë fjalë mbi studentët shqiptarë, që asokohe ishin me studime në Bashkimin Sovjetik.

Jusuf Alibali, (1922-2003) i cili studionte për Histori, për punë të diplomës kishte zgjedhur të bënte një tekst me titull “Zhvillimi i shtetit shqiptar”, i cili pak a shumë ishte vetë libri i Historisë së Shqipërisë, apo thënë ndryshe, një maket i tij.

Por, pasi ua kishte dorëzuar atë pedagogëve të tij rusë për ta parë dhe për të dhënë vlerësimet e tyre, ata duket se kishin vënë re mjaft “të meta dhe gabime”, gjë të cilat i kishin nënvizuar në një recension, që ata kishin bërë për librin në fjalë të Alibalit.

Mirëpo kjo gjë duket se nuk kishte kaluar fare në heshtje, përkundrazi, kishte bërë bujë të madhe edhe te bashkatdhetarët e tij studentë shqiptarë dhe nisur nga ky fakt, Fatmir Gjata (më pas shkrimtar i njohur dhe për shumë vjet sekretar i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë), ia kërkoi kolegut të tij, Jusufit që t’ia jepte recensionin e bërë nga historian rus, z. M. Cernillovksi.

Por ndërsa Jusufi u mundua që t’ia fshihte atë, Fatmiri ia mori me forcë në çantën ku ai e mbante dhe më pas e denoncoi atë tek ambasadori shqiptar në Moskë, Reis Malile dhe gjithashtu edhe në Komitetin Qendror të PPSH-së në Tiranë. (Nuk dihet nëse është me qëllim apo koeçidencë fatale, pasi Fatmir Gjata e ka dërguar denoncimin e tij ndaj Alibalit, pikërisht më 17 janar 1950, ditë që përkon me vdekjen e Skënderbeut).

Ajo që vihet re tek recensioni i historianit rus ndaj librit (maket) të Alibalit, është figura e Skënderbeut, ku sipas tij, Jusufi e ka idealizuar figurën e Skënderbeut. Kështu ndër të tjera, historiani rus shkruan: “Është e dyshimtë që Skënderbeu (figura e të cilit është idealizuar në mënyrë të tepërt, jashtë klasave dhe luftës së klasave) mundi të krijojë një shtet të centralizuar dhe unitar”.

Në vërejtjet e tij të tjera të bëra në recensionin (prej 4 faqe e gjysmë), historiani rus, i cili nuk nguron të shkruajë se, “nuk jam specialist i Historisë së Shqipërisë”, e akuzon studentin shqiptar, Jusuf Alibali, se nuk i ka parë ngjarjet e periudhës së Skënderbeut si marksist, por është ndikuar nga admirimi personal rreth figurës së tij etj., etj..

Të gjitha këto dhe të tjera bëhen të ditura në këto dokumente arkivore të publikuara në këtë kapitull të parë të këtij libri, ku tre të parët jepen të plotë, ndërsa recensionin e historianit sovjetik, Cernillovksi, po e japim me shkurtime, pasi përmbajtja e tij del jashtë kontekstit për të cilin e kemi përfshirë në këtë kapitull.

LETRA E FATMIR GJATES PER AMBASADORIN
REIS MALILE

Shoku ministër

Prej dy ditësh të kaluara mora vesht nga shoku…… se Jusuf Alibalit i kishin bërë një recension për librin e tij, për diplomën, të cilën e ka dhënë për botim. Më datën 17 janar, në mëngjes, i kërkova shokut Jusuf, recensionin për ta kënduar, i bindur se ai e kishte me vete. Por ai më gënjeu. Më tha: “Recensionin e dorëzova në dekanat”. I thashë: “Recensionin duhet ta lexojë Legata, ose ministri Reis Malile “.
Por ai m’u përgjigj: “U them unë për këtë”.

E pyeta: “Po ndoshta s’e ke dorëzuar në dekanat”?
M’u përgjigj: “S’jam mësuar të gënjej, e dorëzova dje”.
Në këtë kohë, unë ia gjeta recensionin në çantën e tij, në sy të tij. I nxehur nga kjo gjë dhe i turbulluar nga ky flagrant, filloi të flasë me një gjuhë që s’i ka hije as komunistit, as njeriut të ndershëm. Ai më tha tekstualisht: “Ju jeni maskarenj, intrigantë, spiunë. Kjo është vijë e vjetër”.

I thashë: “E kam për detyrë që t’i ruaj shokët, t’i kontrolloj, ashtu siç e kanë për detyrë edhe shokët që të më kontrollojnë, për të mirën time e të përgjithshme”.
Unë i thashë se tekstin e recensionit do ta përkthej dhe se do t’ia dërgoj Legatës dhe Komitetit Qendror”. Ma preu fjalën: “Unë nuk ta lejoj ta marrësh”. Unë iu përgjigja: “Mund të më raportosh për këtë, si përgjegjës, marrë përsipër çdo pasojë që të ketë”.

Me kaq mori fund bisedimi.
Tekstin e përktheva dhe po ua dërgoj.

Për ç’arsye unë u interesova t’ia marrja recensionin s’ka nevojë t’ua shpjegoj. Do ta lexoni vetë. Libri i tij ka shumë të meta (në bazë të recensionit) dhe kjo është arsyeja që shoku Alibali e fshehu recensionin nga unë, nga shokët, nga Legata. Sigurisht ai mund të qiste arsye të shumta, mund të thotë se recensioni s’është i drejtë, se recensioni është për variantin e parë të diplomës, se ai tani e ka përpunuar diplomën dhe e ka gati një variant të dytë. Të gjitha këto mund t’i thotë. Por unë vij në këtë përfundim.

1. Të shqyrtohet se ku e ka dhënëdiplomën për botim.

2. Të lexohet diploma nga ju dhe kritikët sovjetikë që nuk e njohin Jusuf Alibalin (se njerëzit që e njohin, ai i bën me vete, sigurisht jo të gjithë).
3. Për botimin e librit në formën që është, në bazë të recensionit, unë s’marr asnjë përgjegjësi si përgjegjës i kulturës që jam. Unë u besoj më tepër kritikëve sovjetikë (që s’e njohin Jusufin), se sa Alibalit dhe njerëzve që e njohin atë.
4. T’i thuhet shokut Alibali personalisht nga ju, se shokët e tij dhe Byroja nuk janë maskarenj, nuk janë spiunë dhe nuk ndjekin vijën e vjetër të Koçi Xoxes.
5. T’i hiqet nga mendja shokut Alibali se gjoja ai është i persekutuar dhe vazhdon të persekutohet dhe se shokët nuk ia duan të mirën atij. Kjo s’është e vërtetë. Mund të ketë pasur raste të tilla, por të vogla, mbas të cilave kapet shoku Alibali.
6. Për hir të lavdisë së tij, shoku Alibali gënjeu përgjegjësin e tij. Nga kjo rrjedh se për hir të lavdisë së tij, ai mund të gënjejë dhe partinë.

7. Ju lutemi për këto vini në dijeni shokun Reis Malile dhe Komitetin Qendror.

Moskë, 17 janar 1950

Anëtar i byrosë së studentëve në B.S.

Përgjegjës i Kulturës

(Fatmir Gjata)
…………………………………

RAPORTI I REIZ MALILES NGA MOSKA PER KOMITETIN QENDROR

LEGATION
MOSKE 4.XI.1949
A REPUBLIQUE POPULAR
D’E ALBANIA A MOSKOU

KOMITETIT QENDROR
TE P.P.SHQIPERISE
(Drejtorisë së Propagandës)

TIRANE

Bashkëngjitur ju dërgojmë një kopje të shkrimit “Republika Popullore e Shqipërisë”, shkruar nga studenti Isuf Alibali me rastin e mbrojtjes së tezës së tij për marrjen e diplomës në universitet.
Jua dërgojmë në rusisht, meqenëse autori për të mos humbur kohë, e shkruajti direkt në rusisht, pa e shkruar më parë në Shqipe, megjithatë ne e kemi porositur atë ta përkthejë shqip, si rrjedhim në rastin më të parë do t’ua dërgojmë.
Në bazë të thënieve t’Isufit, punës së diplomës, mbasi t’i bëhet edhe një ripunim së shpejti (shpresojmë nga janari 1950), do të botohet në shtyp nga ana e shtypshkronjës së universitetit.
Para se të procedohet me këtë të fundit, mendojmë se do të ishte e nevojshme që vepra të kontrollohet nga ana juaj.
Mundësisht më njoftoni në rast se këtë rrugë e shihni të arsyeshme, në mënyrë që kur të mbarohet punimi definitiv këtu, të kërkoj që një kopje t’ua dërgoj juve për të vendosur rreth shtypjes.

Lidhje 1 libër.
(Reiz Malile)

…………………………………

Kryedrejtoria e Industrisë Poligrafike e botimeve dhe e tregtisë së librave pranë Këshillit të Ministrave të B.S.

SHTEPIA BOTONJESE SHTETERORE E LITERATURES JURIDIKE

4 janar 1950

Universitetit Shtetëror
të Moskës

Dekanatit të Fakultetit Juridik

Shtëpia Botonjëse Shtetërore e Literaturës Juridike po u kthen dorëshkrimin e autorit Alibali Jusuf “Zhvillimi i shtetit shqiptar” së bashku me recensionin e librit bërë nga docent Z. M. Çernillovksi. Në lidhje me faktin se dorëshkrimi ka nevojë për një përpunim rrënjësor, Shtëpia Botonjëse nuk mund ta pranojë për botim.

Drejtori i Shtëpisë Botonjëse
D. Tatarkin
…………………………………

RECENSIONI I DIPLOMES
SE JUSUF ALIBALIT NGA
HISTORIANI SOVJETIK
RECENSION

I dorëshkrimit “Zhvillimi i shtetit shqiptar” nga Jusuf Alibali

1-Tema e zgjedhur nga autori është mjaft aktuale. Lexonjësi sovjetik prej kohësh pret librin mbi Shqipërinë, historia e së cilës, duke përfshirë edhe të renë, është e sqaruar në mënyrë të zbehtë në literaturën tonë. Prandaj me keqardhje të sinqertë konstatojmë se dorëshkrimi i Alibalit në gjendjen e tij të tanishme nuk është i përgatitur për shtyp dhe ka nevojë për punim serioz.
2-Numrin më të madh të të metave e ka pjesa historike e librit. Libri është shkrojtur në mënyrë aq skematike dhe aq pa sistem, sa nuk të jep asnjë dijeni të përpiktë mbi historinë e Shqipërisë. Kjo histori aspak nuk është lidhur nga autori me përmbajtjen kryesore të librit dhe duke folur prerë, kjo nuk duhet. Në qoftë se është e nevojshme, po jap disa vërejtje të veçanta.
a. Faqja 3 – lexonjësit nuk i është shpjeguar se ç’janë pellazgët.
b. “Teoritë” të prejardhjes së popullit shqiptar janë përmendur në mënyrë jokritike, aty nuk shihen interesat e klasës, interesat kolonizatore të autorëve të këtyre teorive.
c. Fillimi i historisë së Shqipërisë “hapet me njëherë” me feudalizmin dhe shtjellimi i saj bëhet në një mënyrë të tillë që lexonjësit i tregon më tepër ngjarjet sesa zbërthimin e tyre. (Me njëherë dhe pa pritur del p.sh. Dushani, lexuesi shkel e shko mëson se Skënderbeu ka luftuar kundër princave etj.).
d. Është e dyshimtë që Skënderbeu (figura e të cilit është idealizuar në mënyrë të tepërt, jashtë klasave dhe luftës së klasave) mundi të krijojë një shtet të centralizuar dhe unitar. (faqja 4).
dh. Data, në faqen 5 nuk është e njëjtë për të gjitha vendet Evropës.
e. Fakti që autori flet mbi elementët e tri periudhave historike gjatë sundimit të Skënderbeut, tregon qartë mbi mungesën e të gjithë metodës historike të autorit. Për autorin, forma hierarkike e qeverisjes ose absolutizmit është një formë qeverisjeje e mundshme për të gjitha kohët. Për marksistin si njëra formë, ashtu edhe tjetra lidhet me një sistem social-ekonomik të caktuar në shkallët e ndryshme të zhvillimit të tij. Për absolutizmin kërkohet veçanërisht zhvillimi i borgjezisë “ekuilibër” i fuqive të borgjezisë dhe të feudalizmit etj. Aq më tepër është për t’u habitur kur lexon mbi përzierjen e elementëve të demokracisë ushtarake, dmth., të komunizmit primitive dhe të absolutizmit, pra etapat e fundit të feudalizmit.
f. Faqja 6-7 duhet këtu “habeas korpus” ligji i një epoke krejt tjetër. Një krahasim i tillë johistorik nuk është i mundur. Dhe pastaj përse “habeas korpus” qenka kriter i garancisë së lirisë personale?
g. Faqja 7. Thëniet e Skënderbeut janë dhënë pa sistem, në një plan admirimi entuziast dhe në këtë formë nuk të jep asnjë ide mbi karakteristikat e pushtetit të tij “nga pikëpamja e interesave të klasës e shtresave të caktuara të kësaj klase etj.” si dhe mbi pikëpamjet politike të tij. Ç’kuptim ka për shembull në këtë formë “kontrolli personal i zbatimit” për të cilin autori flet si për një nga principet e politikës së Skënderbeut.
gj. Karakteristika e arsyeshme të rënies së perandorisë turke nuk është e përpiktë dhe nuk është e qartë (faqja 8). Në faqen 11 thuhet se ngritja e lëvizjes nacionalçlirimtare të punonjësve ishte arsyeja kryesore e lëvizjes për autonomi. Për ç’arsye (faqja 12) kjo lëvizje “nuk arriti në një lëvizje popullore të masave”? Ç’janë autonomistët? Për ç’arsye në shekullin e XVI populli u ngrit kundër shtypësve dhe në shekullin e XIX nuk dëshironte të ngrihesh?
i. Në faqen 13 flitet për ngjarjet në Veri dhe në Jug të Shqipërisë, për të cilat ndoshta nga paraqitja e errët, lexuesi nuk merr vesh asgjë të përcaktuar.
j. Shumë gjëra të paqarta ka përshkrimi i fiseve dhe i tribuve të malësisë së Shqipërisë. Nga kjo del se atje ka ekzistuar komunizmi primitiv, demokracia ushtarake, shoqëria në klasa e cila kaloi drejt e drejt në kapitalizëm (faqja 15-18). Dhe që është ruajtur deri në shekullin e XX. Ndërkaq, autori flet mbi të drejtën e ekzistencës së zakoneve ndër ta. Është e dyshimtë teza e autorit, simbas të cilit fisi është kategori (fiziologjike) ky fis në radhë të parë është një kategori shoqërore, pastaj marrëdhëniet e fiseve janë prishur prej kohësh. Në qoftë se autori fisin e paraqet të “komunizmit primitiv”, atëherë aleanca e fiseve? Ose bajraku qenka kategori shtetërore. “Njësi e qeverisjes lokale” qenka formë organizative, administrative etj. Unë nuk jam specialist në këtë fushë të historisë së Shqipërisë, por unë mendoj se përshkrimi i dhënë nga autori është i dyshimtë, aq më tepër kur në faqen 29 sikur deklaron që në malet e Shqipërisë ka ekzistuar sistemi feudal.
k. Librin e dëmton shumë mungesa e interpretimit të ngjarjeve historike në frymën e luftës së klasave, kur lexon për Lidhjen e Prizrenit nuk merr vesh se ç’farë paraqit ajo nga ana e përbërjes së klasës dhe ç’farë qëllimi ka. Vallë a mund të flitet gjithnjë “popull” kur ke të bësh me shoqëri me klasa aq më tepër shoqëri eksploruese? Shoku Stalin me kohë e ka shpjeguar se “populli” kur ke të bësh me shoqëri me klasa, aq më tepër shoqëri eksplloatonjëse. Shoku Stalin ke kokë që e ka shpjeguar se “populli” është proletariat dhe fshatarësia. Si mbas autorit, Lëvizja e Lidhjes së Prizrenit “kishte ndër të tjera karakter klase” (faqja 18) Po çfarë karakteri?
Sesi Shqipëria u bë e pavarur, autori nuk e shpjegon (faqe 210. Mos vallë Konferenca e Londrës krijoi ose dëshironte të krijonte një shtet sovran të Shqipërisë (faqe 22). Është e dyshimtë gjithashtu se me rënien e Von Vidit “shteti shqiptar pushoi së ekzistuari edhe formalisht. A do të jenë dakord me këtë tezë historianët e Shqipërisë. Ikja e princit gjerman a e likuidon me të vërtetë ekzistencën e shtetit shqiptar? A është e vërtetë se ky shtet ekzistoi vetëm formalisht. Kush pra e krijoi atë: Anglia ose Von Vidi, apo jo populli shqiptar?
…………………………………
S’është nevoja të përmendim të gjitha vërejtjet. Ato janë me dhjetëra në çdo faqe (pa folur për stilin dhe formularët që kanë nevojë për një redaktor me eksperiencë të kujdesshme, por kjo është e justifikuar për autorin).
Përfundimi im: Gjashtë kapitujt e parë nuk duhen fare. Në vend të tyre duhet shkrojtur një hyrje mbi Shqipërinë në pragun e Luftës së Dytë Botërore, ekonominë e saj, klasat, partitë, vijat kryesore të luftës NÇL dhe të luftës së klasave, mbi ndërtimin politik.
…………………………………
Përfundimi: Libri mbi Shqipërinë është shumë i nevojshëm, por në këtë gjendje që ai është paraqitur nga shoku Alibali, ai nuk mund të rekomandohet për botim. Duhet ndihmuar autori që ta përpunojë librin.
(Z. M. Cernillovksi)

Zbardhen përgjimet nga dita e ekzekutimit: Ja kush e vrau Oliver Ivanoviçin

Pak orë pas vrasjes së Oliver Ivanoviçit, bashkëpunëtorët e tij dhe politikanë serbë në Kosovë dhe Beograd përjashtonin opsionin që prapa vrasjes qëndrojnë shqiptarët. Ata dyshojnë se vrasjen e ka kryer mafia serbe në krye me Milan Radojiçiçi, derisa organizimin e ka bërë shteti serb. Kjo dëshmohet në një bisedë telefonike mes një kryetari të një partie në Beograd dhe një asamblisti serb në veri të Mitrovicës. Insajderi.com sjell bisedën e tyre telefonike të përgjuar

Kryetari i një partie serbe në Beograd ishte i shqetësuar për jetën e politikanit lokal të Mitrovicës, Oliver Ivanoviq.

Nikola Sanduloviq, kryetar i Partisë Republikane e kishte këshilluar Ivanoviqin që të kërkonte mbrojtje në Prishtinë. Por, këtë këshillë Ivanoviq e kishte shpërfillur. Tre muaj më vonë, ai u ekzekutua me gjashtë plumba para selisë së partisë së tij në veri të Mitrovicës.

Por kush mund ta ketë vrarë Ivanoviqin?

Një politikan lokal serb, asamblist në Komunën e Mitrovicës së Veriut, pretendon se e di kush e vrau Ivanoviqin. Në bisedën telefonike të këtij asamblisti me kryetarin e Partisë Republikane, thotë se vrasjen e ka kryer mafia në krye me Milan Radojiçiq, mik i afërm i kriminelit Zvonko Veselinoviq. Organizator i vrasjes, sipas tij, është shteti i Serbisë.
Insajderi ka vendosur që për shkaqe sigurie të mos ia zbulojë identitetin e këtij asamblisti i cili edhe gjatë bisedës telefonike prej 13 minutash shfaqet i frikësuar.
Biseda është zhvilluar ditën e vrasjes së Oliver Ivanoviqit.

Asamblisti lokal serb përjashton mundësinë që Ivanoviqin ta kenë vrarë shqiptarët. Një opsion të tillë, sipas tij, nuk e mendon askush nga serbët.

Shef të nëntokës dhe të krimit ai e cilëson Milan Radojiçiqin, për të cilin Ramush Haradinaj deklaroi se e ka bashkëpunëtor. Me të Haradinaj ishte takuar gjatë negociatave për koalicionin qeverisës.

Gjatë bisedës telefonike që ka siguruar Insajderi, asamblisti serb i tregon bashkëbiseduesit në Beograd se kanë shkuar ta marrin kufomën pas kryerjes së obduksionit.

“Asgjë zyrtarisht nuk na kumtojnë, vetëm se është qëlluar nga pas, këtu para zyrës, një plumb ishte vdekjeprurës i cili e ka goditur arterien, dhe… kjo është gjendja”, thotë ai rreth ekspertizës mjekoligjore.

“E sheh, kemi biseduar, dhe gjithë këto t’i kam treguar. Të kujtohet biseda të cilën e kemi pasur para nja tre muajve”, ndërhyn Nikola Sanduloviq.

“Më kujtohet. Më vjen shumë mirë që thirre. Nuk e di… situata në qytet është e pabesueshme. Populli është shumë i habitur. Nuk e di… as policët nuk mund të besojnë e jo më diçka tjetër. Varrimi është në Beograd me siguri të enjten”, sqaron asamblisti serb.

Lideri i Partisë Republikane e pyet bashkëbiseduesin se cilat janë informatat rreth vrasjes së Ivanoviqit. Në këtë bisedë përmendet edhe ish-zëvendëskryeministri i Kosovës, Slobodan Petroviq. Për të thuhet se në veri shkon vetëm kur vritet dikush.
“E dini, ai ka qenë tip i cili kurrë nuk ka thënë asgjë, vetëm që askush nuk mund të ikë prej asaj që këtë e ka bërë shteti, siç i ka ndodhur të ndjerit Miki, para katër viteve, prandaj është koincidencë e pabesueshme, njerëzit jetonin bashkë…, dhe kur njëri i lidh të gjitha këto…, ja dhe gruaja e tij…, mendoj…, diqysh po përputhen kubëzat…, kurrqysh ndryshe vetëm se… nuk di”.

“Ajo që është e sigurt, edhe sipas informatave që i kam marrë është e sigurt se këtë nuk e kanë bërë shqiptarët”, ndërhyn Nikola Sanduloviq. “Sepse këtu në Serbi të gjithë dyshojnë në këtë Qeveri këtu, e shoh që është atmosferë e tillë”.

“Besomni asnjëri prej nesh nuk dyshon në këtë, besoni apo jo, ky opsion është i përjashtuar. E dini, mendimi im dhe i këtyre të tanëve është se këtë e kanë bërë mafiozët lokalë, por edhe ata kanë qenë të detyruar të marrin leje prej dikujt, madje edhe ata çfarë vagabonda janë nuk guxojnë të bëjnë diçka të tillë pa leje”, sqaron asamblisti lokal.

Sipas kryetarit të Partisë Republikane serbe, ky krim nuk ka mundur të kryhej pa Zvonko Veselinoviqin.

“E di që ata këtë vetë nuk kishin guxuar ta bëjnë, dhe kështu…, dhe tani po shikoj gjithë këtë dhe nuk di njeriu çfarë të mendojë. Ja tani erdh për ngushëllim Sllobodan Petroviqi, të cilin për herë të dytë po e shoh në veri, dhe të dy herë e shoh në ngushëllim. Para katër vitesh kur isha për ngushëllim për të ndjerin Miki aty e kam parë dhe tani po e shoh për herë të dytë…”, shton asamblisti serb.

“… unë me Oliverin nuk jam njohur mirë, dhe për fat të keq nuk më ka dëgjuar. Për fat të keq! Të kujtohet çfarë të kam thënë dhe çfarë bisede kemi pasur? Me vjen keq që nuk munda të depërtoj deri te ai, të ulemi dhe t’i jap çelësin e zgjidhjes në dorë. Ky është tmerr çfarë ka ndodhur. Duhet të jeni të mençur dhe të mos bini nën ndikim të tregimeve të llojllojshme etj., që dikush të mos e prish gjakun, sepse shqiptarët nuk e kanë bërë këtë”, e këshillon politikani nga Beogradi, bashkëbiseduesin nga Mitrovica.
Bashkëpunëtori i Ivanoviqit flet edhe për konfliktet që kishte i ndjeri me politikanët tjerë serbë. Përmend një zjarrfikës që ishte bërë asamblist. Listën Serbe ai e cilëson makineri të rrezikshme që nuk mund të ndalet.

“Unë i kam parë zgjedhjet parlamentare, por mendova se atëherë ata favorizoheshin për shkak të Ushtrisë së Kosovës, por në zgjedhjet lokale e pash se askush më nuk mund t’i ndalë. Kjo nuk mund të ndalet. Kjo është makineri e rrezikshme. Unë më nuk i besoj procesit të zgjedhjeve. Unë nuk e kam të qartë se si arritëm t’i marrim ato 1.500 vota, si edhe ato nuk na i kanë zhvlerësuar”, thotë asamblisti. Ai shton se votat janë vjedhur në favor të Listës Serbe të përkrahur nga Beogradi.

Nikola Sanduloviq e pyet asamblistin lokal se mafia serbe në Mitrovicë me cilin subjekt janë.

“Ai është kumbar i Zvonkos, Milan Radojiciq e hap shampanjën kur këndojnë… I ka pesë mjekroshë rreth vetit të cilët defilojnë non-stop… Nga Serbia…”, shton asamblisti serb.

.

Biseda Telefonike:

X: “Alo?”

Nikola Sanduloviq: “Alo…, Nikola Sanduloviq!

X: Alo a më dëgjon

Nikola Sanduloviq: Po, po po të dëgjoj,

X: Ja tani jam para kapelës, erdhëm ta marrim kufomën, që sa u krye obduksioni.

Nikola Sanduloviq: Çfarë thotë obduksioni?

X: Asgjë zyrtarisht nuk na kumtojnë, vetëm se është qëlluar nga pas, këtu para zyrës, një plumb ishte vdekjeprurës i cili e ka goditur arterien dhe…, kjo është gjendja.

Nikola Sanduloviq: E sheh, kemi biseduar, dhe gjithë këto t’i kam treguar. Të kujtohet biseda të cilën e kemi pasur para nja tre muajve?

X: Më kujtohet. Më vjen shumë mirë që thirre. Nuk e di…, situata në qytet është e pabesueshme. Populli është shumë i habitur. Nuk e di…, as policët nuk mund të besojnë e jo më diçka tjetër. Varrimi është në Beograd me siguri të enjten.

Nikola Sanduloviq: Të enjten?

X: Po, me siguri do të takohemi atje, nëse do të jeni atje dhe nëse takohemi, e të bisedojmë më gjatë.

Nikola Sanduloviq: E ku është varrimi?

X: Po thonë në Alenë e të Mëdhenjve, e kishin lejuar që atje të varroset.

Nikola Sanduloviq: Më thuaj cilët janë informatat, gjysmë informatat? Çfarë po flitet? Çfarë janë dyshimet? Mendoj në mes jush, që jeni më të afërt rreth tij?

X: E dini, ai ka qenë tip i cili kurrë nuk ka thënë asgjë, vetëm që askush nuk mund të ik prej asaj që këtë e ka bërë shteti siç i ka ndodhur të ndjerit Miki para katër viteve, prandaj është koincidencë e pabesueshme, njerëzit jetonin bashkë… dhe kur njeri i lidh të gjitha këto… ja dhe gruaja e tij… mendoj… diqysh po përputhen kubëzat.. kurrqysh ndryshe vetëm se… nuk di.

Nikola Sanduloviq: Ajo që është e sigurt, edhe sipas informatave që i kam marrë është e sigurt se këtë nuk e kanë bërë shqiptarët.

X: Besomni asnjëri prej nesh nuk dyshon në këtë, besoni apo jo, ky opsion është i përjashtuar.

Nikola Sanduloviq: Sepse këtu në Serbi të gjithë dyshojnë në këtë Qeveri këtu, e shoh që është atmosferë e tillë.

X: E dini, mendimi im dhe i këtyre të tanëve është se këtë e kanë bërë mafiozët lokalë, por edhe ata kanë qenë të detyruar të marrin leje prej dikujt, madje edhe ata çfarë vagabondë janë nuk guxojnë të bëjnë diçka të tillë pa leje.

Nikola Sanduloviq: Jo, sa i përket krimit, pa Zvonko Veselinoviqit, kjo nuk kishte mundur të kalojë.

X: E di që ata këtë vet nuk kishin guxuar ta bëjnë, dhe kështu… dhe tani po shikoj gjithë këtë dhe nuk di njeriu çfarë të mendojë. Ja tani erdh për ngushëllim Sllobodan Petroviqi, të cilin për herë të dytë po e shoh në veri, dhe të dy herë e shoh në ngushëllim. Para katër vitesh kur isha për ngushëllim për të ndjerin Miki aty e kam parë dhe tani po e shoh për herë të dytë…

Nikola Sanduloviq: Si quhet?

X: Sllobodan Petroviq!

Nikola Sanduloviq: E kush është ai? Çfarë është ai?

X: Partia e Pavarur Liberale. Për herë të dytë po e shoh në veri edhe atë dy herë për ngushëllim dhe në varrim.

Nikola Sanduloviq: E herëve tjera nuk ka ardhur te Oliveri apo jo?

X: Ndoshta, madje kanë qenë edhe kumbarë, por nuk ka ardhur këtu në veri (flet me dikë jashtë..), Nikolla, apo dëgjohemi?

Nikola Sanduloviq: Po, po po dëgjohemi.

X: Kurgjë, unë vërtet do të kisha dashur të takohem dhe të bisedoj me ju, nëse kemi rast.

Nikola Sanduloviq: E di çka…, unë nuk jam njeri dyfytyrësh! Unë me Oliverin nuk jam njohur mirë, dhe për fat të keq nuk më ka dëgjuar. Për fat të keq! Të kujtohet çfarë të kam thënë dhe çfarë bisede kemi pasur? Unë nuk mund të jem dyfytyrësh, shprehu ngushëllime bashkëshortes dhe familjes në emrin tim! Vërtet me vjen keq! Sinqerisht më vjen keq! Me vjen keq që nuk munda të depërtoj deri te ai, të ulemi dhe t’i jap çelësin e zgjidhjes në dorë. Ky është tmerr çfarë ka ndodhur. Duhet të jeni të mençur dhe të mos bini nën ndikim të tregimeve të llojllojshme etj, që dikush mos ta prish gjakun , sepse shqiptarët nuk e kanë bërë këtë.

X: Taman puna! Askush nuk dyshon në ta. Ata nuk janë as të dyshuarit e fundit.

Nikola Sanduloviq: E as dikush nga bota e jashtme nuk ka shans ta bëjë në këtë moment kur Amerika dhe Evropa po përpiqen me çdo kusht të bëjnë paqe këtu, dmth. Kjo bjen poshtë, d.m.th. si solucion. Ky është jashtë mendjes së shëndosh. Kjo veç drejton diku tjetër, natyrisht asgjë nuk është 100 % por gjithçka tregon në drejtim tjetër. Ti lajmërohu të enjten, të ulemi dhe të bisedojmë, nëse ju nevojitet çfarëdo ndihme, çfardo lloji, qoftë politike, qoftë me këshilla, apo në terren, unë jam këtu t’ju ndihmoj.

X: Unë edhe atëherë ju kam thënë, në këto zgjedhje këtu, nuk di a ju kam treguar, unë kam hyrë në Kuvend lokal, e fitova numrin e votave dhe u bëra asamblist, njëri i cili ishte i treti në listë, ai për shkak të konfliktit të interesit, pasi punon në gjykatë, nuk mundi të hyjë, dhe unë si i katërti hyra si kandidat i SDP. Atje, do t’ju tregoj edhe për këtë, atje më nuk ishte Kuvend, por konflikt personal në mes të Oliver Ivanoviqit dhe gjithë të tjerëve. Atje asgjë nuk mund të punohet, ata gjithë kohën e komentojnë, ai Dashi, një zjarrfikës, i cili është një marionetë dhe nuk ka lidhje me asgjë, por është aty sepse është i dëgjueshëm. Ai gjithë kohën e sulmonte, nuk ma ke uruar, ju i keni humbur zgjedhje në mënyrë katastrofale…ndërsa zgjedhjet janë të vjedhura.

Nikola Sanduloviq: Po, po.

X: Unë i kam parë zgjedhjet parlamentare, por mendova se atëherë ata favorizoheshin për shkak të Ushtrisë së Kosovës, por në zgjedhjet lokale e pash se askush më nuk mund t’i ndalë. Kjo nuk mund të ndalet. Kjo është makineri e rrezikshme. Unë më nuk i besoj procesit të zgjedhjeve. Unë nuk e kam të qartë se si arritëm t’i marrim ato 1.500 vota, si edhe ato nuk na i kanë zhvlerësuar.

Nikola Sanduloviq: Të jesh i bindur se ju kanë vjedhur së paku edhe pesë herë aq.

X: Kjo shihej nga aeroplani. Raundin e dytë na e kanë vjedhur sigurisht, ndoshta edhe fitoren. Tani nuk është askush nëpër rrugë, të gjithë janë tërhequr nëpër shtëpi dhe nuk dalin.

Nikola Sanduloviq: Natyrisht, populli është frikësuar.

X: Sikur e kanë ditur kë ta vrasin. Unë edhe atëherë kur është arrestuar kam thënë se është vrarë morali te populli, atëherë megjithatë, mbrohej qyteti, ruhej ura.

Nikola Sanduloviq: …, sa kemi folur, rreth gjysmë ore, të kam thënë atëherë, të kam sqaruar, le të vjen dhe të bisedojmë dhe t’ju mundësoj takim që të uleni dhe të bisedoni me Qeverinë kosovare, me njerëz nga atje të cilët do ta mbajnë fjalën. Të kujtohet kur të kam thënë….?

X: Unë i kam thënë atij që këtu ka gjëra pozitive të cilat mund të zgjidhen, çfarë ka ndikuar te ai që këtë ta kapërcejë unë nuk mund ta vlerësoj. Kjo është çështja e tij. Me siguri ka menduar se nuk është koha për ato gjëra, nuk di, nuk mundem as tani të mendoj për këtë, që a do të ishte diçka ndryshe se tani…

Nikola Sanduloviq: Besom, si kur kam folur edhe me të ndjerin Zoran, pesë, gjashtë muaj para vrasjes dhe i kam thënë të gjitha, dmth. Kur disa gjëra i di atëherë i di, nuk mund të them që nuk di kur i di, për këtë më vjen keq sepse kishte mundur të jetë një lider i cili kishe mundur t’i bëjë disa gjëra të cilat janë historikisht të rëndësime për të gjithë. Dhe çfarë tani, tani ai nuk është më. Populli është edhe më tepër i frikësuar, që është katastrofë. Ajo që po flitet këtu tani ato janë tregime qesharake, dmth të kishte dashur ai ta mbrojë, të kishte mundur ta mbrojë, ai do ta mbronte nga burgu dhe ndjekja, ndërsa unë desha ta lidh me njerëzit të cilët janë atje në pushtet dhe që kishin mundur ta stopojnë gjithë këtë, të ulet dhe të bisedojë se çfarë është mirë, ja, kush do të flas tani….

X: Shkoni, unë mendoj se dikush ia ka mbushur kokën që nuk duhet të ketë kontakte të atij lloji. Unë dyshoj në atë Shapiqin, atë vaterpolistin që ishte këtu. Ai e kishte tregimin e vet.

Nikola Sanduloviq: Ai djalë është i retarduar…, ai është vërtet i retarduar. Ai djalë ka arritur nëpërmes të lobit të gjejë në atë vend ku është. Djali është në sistemin e hajnisë së Partisë Demokratike, dmth. katastrofë. Unë aty isha i pafuqishëm, mendoj, të kam thanë edhe atëherë, unë dhe Shapiqi, si Zoti dhe kapuçbërësi, nuk mund të krahasohemi. Unë vërtetë i kam kryer bisedimet preliminare që ta lidhë Oliverin të shkojë në Prishtinë dhe të bisedojë, dhe se ajo pasiguri dhe jorehati e serbëve në veri të Kosovës të përfundojë një herë e përgjithmonë.

X: Po këtu gjithçka fillon dhe përfundon në një restorant, ja tani po kaloj andej, aty është mafia e cila ia ka futë frikën në eshtra popullit…

Nikola Sanduloviq: Më thuaj…, ajo mafia jonë ajo serbe atje, me kënd janë? A janë ende me Zvonkon?

X: Ai është kumbar i Zvonkos, Milan Radojicic e hap shampanjën kur këndojnë…

Nikola Sanduloviq: Aha, ai qenka kumbar i Zvonko Veselinoviqit?

X: Po!

Nikola Sanduloviq: Dhe ai udhëheqë gjithë ata, gjithë atë klan kriminel, të gjithë?

X: Po, i ka pesë mjekroshë rreth vetit të cilët defilojnë non-stop.

Nikola Sanduloviq: E prej nga janë ata të cilët e mbrojnë atë?

X: Nga Serbia…

Nikola Sanduloviq: A nuk janë prej andej, prej Mitrovicës?

X: Jo, jo nuk janë. Të gjithë ata djelmosha janë nga Serbia, mirë… unë ju kërkoj falje…

Nikola Sanduloviq: Asgjë, asgjë, të lutem shprehu ngushëllimet e mia dhe lajmërohu kur vjen në Beograd, dhe të vjen edhe bashkëshortja nëse do, mos të gjunjëzohet tani dhe t’i dëgjojë ata sepse janë duke gënjyer. Mirë lajmërohu kur të vjen…

X: Mirë, ju faleminderit, mirupafshim.

/insajderi.com

Murtaja që vrau 25 milionë njerëz nuk u përhap nga minjtë?

Shkencëtarët dhe studiuesit kanë një farë konsensusi mes tyre për shkakun e Vdekjes së Zezë dhe përhapjes së shpejtë të murtajës bubonike në Europë gjatë shekujve 14-19. Vdekja e më shumë se 25 milionë njerëzve mes viteve 1347-1351 e bën pandeminë në fjalë një ndër më katastrofiket, por edhe më të studiuarat.

Deri sot, mendimi kryesor është se shkaku i përhapjes së shpejtë ishin minjtë dhe pleshtat që parazitonin te ta, që shërbenin si transmetues të sëmundjes te njerëzit.

Por një studim i kryer nga universiteti i Oslos në bashkëpunim me universitetin e Ferraras, jep një tjetër përfundim. Kërkuesit shfrytëzuan të dhënat për vdekshmërinë nga nëntë qytete në Europë dhe mbi këtë u ndërtuan modele të dinamikës së sëmundjes.

Pas ndërtimit të modelit, u simuluan shpërthime të sëmundjes në secilin prej këtyre qyteteve duke ecur me tre modele të përhapjes së sëmundjes: një me përhapje nga minjtë, një tjetër nga përhapja ajrore dhe tjetra nga pleshtat dhe morrat që parazitojnë te njerëzit dhe rrobat e tyre.

Sipas këtij eksperimenti rezulton se modeli i përhapjes nga njeriu te njeriu përputhet më mirë me shkallën dhe intensitetin e pandemisë sipas të dhënave që disponohen.

“Modeli i morrit është më i përshtatshëm”, është shprehur Nils Stenseth, profesor në universitetin e Oslos.

Nga kjo perspektivë është e qartë se në raste epidemish si kjo e murtajës bubonike, higjena është parësore dhe se izolimi i të prekurve po ashtu ka shumë rëndësi. Kontakti e përshpejton sëmundjen dhe përhapjen e saj, çka në përgjithësi përputhet me njohuritë e mjekësisë për karantinën dhe sterilizimin.

BBC

CIA: Ja mjerimi ekonomik që kapi Shqipërinë, Shehu ndante misër me racione, Hoxha shiti lirinë e shqiptarëve te Moska

Shërbimi sekret amerikan i ka dhënë një goditje të fortë Mehmet Shehut gjatë regjimit komunist. Në një dokument të deklasifikuar, shprehen kritika sa i takon mjerimit të popullit. Aty thuhet se ai u premton qytetarëve misër me racione edhe pse dikur shprehej se ky ushqim ishte vetëm për derra. Nga ana tjetër thuhet se krerët e politikës vetë bënin jetë luksoze dhe popullin e linin në mjerim. Nga ana tjetër kritika ka pasur dhe për Enver Hoxhën, ku thuhet e ai ka pranuar të bashkëpunojë me Bashkimin Sovjetik në ndihmë të ushqimeve dhe kjo solli rrënimin e vendit. Në një tjetër dokument tregohet frika e amerikanëve nga pushtimi që do të vinte prej fqinjëve. Aty thuhet se në rast shembje të regjimit Jugosllavia dhe Greqia mund të ndërhynin ushtarakisht dhe për këtë arsye më 1951 u pezullua fillimisht plani për të nxitur rebelim.

 

 

 

Mjerimi ekonomik mbretëron në Shqipëri

Gjashtëdhjetë për qind e tokave të punueshme në Shqipëri do të mbillen me misër, në kuadër të planit të dytë pesë-vjeçar, sipas urdhrave të Mehmetit. Ky është progresi sipas stilit komunist! Sipas po atij Mehmeti që ka thënë më parë se misri është ushqim për derra. Sot ai ua prezanton njerëzve dhe u thotë se kjo është çka do të hani. Populli duhet të durojë vështirësi të pakapërcyeshme dhe të sakrifikojë gjithçka për të realizuar planin pesë-vjeçar dhe në këmbim i premtojnë bukë misri, edhe ajo me racione! E drejta e bollëkut, me ushqim të mirë dhe dyqane veshjesh, i rezervohet vetëm elitës së udhëheqjes … ndërsa punëtorët duhet të durojnë vuajtjet për ato që komunistët premtojnë se do të vijnë “ditë më të mira”. Mjerimi, vuajtjet e sakrificat janë baza e ekzistencës së punëtorëve sepse i tillë është vullneti i shtypësve, i atyre që refuzuan ndihmën ushqimore të popullit amerikan, në një kohë kur e njëjta ofertë u pranua nga populli hungarez, Çekosllavak apo Gjermania Lindore.

Lidhja me Kremlinin

Nënshtrimi i klikës Hoxha-Shehu ndaj Kremlinit po e çon vendin drejt rrënimit. Reforma ekonomike dhe politike e Shqipërisë është shitur në këmbim të ushqimit të falur nga Rusia dhe traktorëve e makinerive të prishura. Njerëzve u jepet nënshtrim, punë dhe falimentim, kurse Rusia merr ajkën e produkteve shqiptare. Ndërsa në kombet e botës së lirë, sistemi ekonomik bazohet në lirinë e iniciativës private duke siguruar bollëkun që njeriu meriton. Kombet e lira kanë përfituar nga ndihma fisnike e Shteteve të Bashkuara, pa e shitur lirinë e tyre. Progresi kolosal ekonomik i vendeve të lira si Gjermania Perëndimore, Japonia me ndihmën pa interes të Shteteve të Bashkuara, është një provë e gjallë e të drejtës së njeriut që punon për një jetë gjithnjë e më të mirë. Popull shqiptar! Mbroni të drejtën tuaj për standarde më të mira jetese! Mbroni të drejtën për fjalën tuaj në planin ekonomik. Ushqim dhe veshje të përshtatshme për ju dhe fëmijët tuaj janë një detyrim! Flisni kundër shtypësve rusë që po vjedhin ushqimin tuaj!

Ndarja e Shqipërisë

Është theksuar se ndarja e Shqipërisë është e paevitueshme nëse asnjë forcë nuk i kundërvihet përpjekjeve jugosllave dhe greke në rast ndërhyrjeje në Shqipëri. Pasojat e një ndarjeje do të ishin katastrofike jo vetëm për problemet politike që ngrihen por edhe sepse do të ngrinte akuza se SHBA rri e vështron teksa një vend i vogël gëlltitet nga fqinjët e tij imperialistë. Reagimi psikologjik do të ishte shumë i padëshirueshëm si brenda dhe jashtë Shqipërisë, duke dëmtuar imazhin dhe prestigjin e SHBA. Problemi shqiptar do të zgjidhej në mënyrë të kënaqshme për nga pikëpamja amerikane nëse do të mund të bëhej përmbysja e regjimit para një sulmi të mundshëm nga sovjetikët, dhe nëse vendosej qeveria demokratike përpara se Jugosllavia të kishte kohën dhe pretekstin për të vepruar. Ky është koncepti origjinal i planit të degës së OPC, i cili u rishikua për arsye të rreziqeve të veprimit sovjetik ndaj Jugosllavisë, apo të pushtimit “protektiv” të Shqipërisë. Nëse asnjë përpjekje nuk bëhet për praninë e një force të sponsorizuar nga SHBA në Shqipëri, ka rrezik për ndarjen e |Shqipërisë mes Greqisë dhe Jugosllavisë, ku më pas SHBA do të përballej me një fakt të kryer që kundërshton politikën amerikane, duke sjellë një situatë që është shumë e vështirë të korrektohet.

Rreziku nga Greqia

Meqenëse pushtimi jugosllav i Shqipërisë nuk i shërben kësaj të fundit në rast pushtimi prej Bashkimit Sovjetik por do të sillte vetëm një pretekst për ndërhyrjen greke në Epirin e Veriut, është e rëndësishme futja në Shqipëri e elementeve të armatosur, të aftë të përmbysin regjimin e Hoxhës dhe të aftë të ruajnë emrin e grupeve shqiptare të emigracionit të sponsorizuar nga SHBA. Tito duhet të inkurajohet të mos ndërhyjë në Shqipëri dhe forca e rekrutuar nga CIA/OPC të maskohet pas Komitetit Kombëtar të Shqipërisë së Lirë. Ajo do të jetë shtylla kryesore të rebelimit kundër Hoxhës. Nëse nuk mund të marrim siguri nga Tito, SHBA duhet të paktën të insistojë në pjesëmarrjen në forcën rebeluese kundër regjimit, në mënyrë që të kemi zërin tonë në krijimin e elementëve politike për qeverinë e re post-komuniste. Duke marrë në konsideratë rrezikun e agresionit kundër Jugosllavisë, është thelbësore që OPC të jetë i gatshëm të veprojë në Shqipëri sapo të jepet mundësia. Ky veprim do të jetë i kërkuar në Shqipëri pa marrë parasysh sjelljen e jugosllavëve, italianëve apo grekëve e britanikëve. Prandaj është e rëndësishme të përgatitet terreni për intensifikimin e aktiviteteve në Shqipëri me anë të trajnimit të forcës goditëse pushtuese, kur të jetë koha për operacione të shkalës së gjerë kundër regjimit të Hoxhës. Zgjedhja e kohës së këtij operacioni do të jetë edhe faktori përcaktues i suksesit dhe kjo mund të zgjidhet vetëm gjatë zhvillimit të situatës. Vendimi për përdorimin e saj duhet të bazohet mbi politika të ardhshme, por përgatitja duhet të bëhet menjëherë.

 

Rekomandime

Për arritjen e objektivave të paragrafit të mësipërm, rekomandohen veprimet e mëposhtme:

Ritmi i operacioneve të OPC kundër Shqipërisë të shpejtohet për krijimin e kushteve për ndërhyrje të forcës së armatosur, me qëllimet e mëposhtme:

1) Lehtësimi i dhënies së ndihmës për Jugosllavinë në rast sulmi ndaj saj, me anë të ndërhyrjes së forcës së armatosur në Shqipëri, e cila do të lëkundë stabilitetin e regjimit Hoxha.

2) Pengim i aktiviteteve sovjetike kundër Jugosllavisë apo Greqisë me pikënisje nga Shqipëria.

3) Aktivizim i lëvizjes nacionaliste shqiptare për të theksuar pavarësinë shqiptare dhe formimin e qeverisë demokratike, dhe për të kundërvepruar ndaj influencat e rretheve greke dhe jugosllave që kërkojnë ndarjen e vendit mes tyre. Gjetja e justifikimit politik për mbështetjen e pavarësisë nga SHBA dhe mundësisht dhënia e mbështetjes së përkohshme për Titon.

Forca goditëse për Shqipërinë të krijohet e trajnohet pa vonese, dhe të mbahet e gatshme për përdorim siç u tha më sipër.

 

Memorandum inteligjence

Zyra e analizës evropiane

5 janar 1993

Ushtria e Shqipërisë nuk mund të matet me forcat serbe që kanë moderne e të pajisura mirë, në rast se konflikti i Kosovës përhapej në Shqipëri. Forcat shqiptare kaun armë të vjetra, falura nga sovjetikët dhe kinezët, pa municione dhe pa stërvitje apo transport, që kërkohet në operacione intensive luftimi. Mungesa e fondeve e ka penguar Shqipërinë të modernizohet, por kohët e fundit ministria e saj e Mbrojtjes po zgjeron numrin e kontakteve për ndihmë nga ushtritë e tjera në pajisjen dhe trajnimin e ushtrisë. Zyrtarët e mbrojtjes kërkojnë të reduktojnë numrin e ushtarëve, për të eliminuar elementët komunistë, dhe për ta bërë ushtrinë një forcë më fleksibël dhe të ndryshueshme. Ne besojmë se qeveria do të përpiqet të evitojë konfrontimin direkt me serbët nëse dhuna shpërthen në Kosovë, por disa përplasje mes forcave serbe e shqiptare do të jenë të paevitueshme. Tirana sigurisht që do të ndihmojë shqiptarët e Kosovës me armë të lehta dhe furnizime, dhe do të kthehet në një pikë kalimi të vullnetarëve, armëve e furnizimeve nga vendet e tjera. Ndihma e tyre për kosovarët do të çojë me siguri në hakmarrje nga Serbia kundër bazave shqiptare, duke kërkuar të përfshijë Shqipërinë në konflikt. Megjithëse Shqipëria do të kërkojë ndihmë nga komuniteti ndërkombëtar, kjo do të vijë kryesisht nga Turqia. Ankaraja ka trajnuar tashmë disa oficerë shqiptarë deh ka premtuar më shumë asistencë nëse Serbia pushton Shqipërinë, sipas atasheut amerikan të mbrojtjes atje. Tirana është shumë e shqetësuar se konflikti i Kosovës mund të kthehet në një luftë në Shqipëri. Ushtria ka urdhëruar një mobilizim të pjesshëm në veri të vendit në muajin maj, dhe në qershor ka stacionuar atje disa njësi këmbësorie dhe artilerie më afër kufirit. Në tetor ushtria vuri në gjendje alarmi dy divizionet në kufi me Kosovën dhe zëvendës-ministri i mbrojtjes u takua me këshillat e mbrojtjes për të diskutuar nivelet e gatishmërisë.

Forcat shqiptare

Forcat e armatosura shqiptare kanë rreth 65 000 trupa dhe ministria e Mbrojtjes ka plane mobilizimi të rreth 400.000 në rast krize. Zyrtarë të ministrisë së Mbrojtjes pretendojnë se secili nga 21 divizionet e forcave tokësore mund të arrijë në 20.000 trupa. Zyrtarë ushtarakë thonë se mund të mobilizojnë 70 për qind të forcave të tyre brenda 24 orëve. Sipas opinionit tonë forcat e armatosura shqiptare nuk kanë pajisjet, trajnimin dhe aftësinë për krijimin e një force të tillë dhe komandat e tyre mendohen të afta vetëm për një mbrojtje të kufizuar kufitare ndaj inkursioneve të vogla.

Forcat tokësore

21 divizionet me mungesa në njerëz, stërvitje e pajisje kanë rreth 58.000 trupa në kohë paqeje. Aktualisht, tre divizione me rreth 6600 trupa janë të vendosur në kufi me Kosovën.

Forcat ajrore dhe ato të mbrojtjes

Forcat ajrore dhe të mbrojtjes prej rreth 4000 njerëzish kanë rreth 90 ose më pak avionë, të viteve 1950-60. Shqipëria nuk ka raketa moderne tokë-ajër.

Forcat detare

Forcat e saj detare prej rreth 3000 njerëzish është pak më shumë se një forcë e vogël sigurie për operacione anti-piraterie dhe intereceptim te trafikantëve. Flota ka disa barka patrullimi me armë automatike dhe silurë, si dhe disa mjete për vendosje minash apo spastrim minash. Flota ka disa nëndetëse jashtë funksioni të lëna nga sovjetikët në vitin 1961. Kufizimet buxhetore kanë bërë që ushtria të reduktojë shpenzimet e saj me më shumë se 11 për qind, në më pak se 8 për qind të buxhetit kombëtar në vitin 1993, gjë që ul; më tej kapacitetet e kufizuara të luftimit pa mundësi pagesash të tjera për ministrinë përveç rrogave të personelit. Armët tokësore të Shqipërisë, pajisjet e komunikimit, avionët dhe anijet, janë të gjitha prodhime sovjetike dhe kineze të kaluara date. Kohët e fundit një gjeneral është ankuar se ushtria nuk merrte pajisje të reja nga jashtë prej 17 vjetësh. Shumica e tankeve të saj kineze janë versione të modelit sovjetik T-54, dhe rreth 90 për qind e inventarit të avionëve janë MiG-17 apo Mig-19. Nëndetëset shqiptare të epokës së naftës kufizohen vetëm në zhytje në rreth 10 metra, sipas atasheut të mbrojtjes. Mirëmbajtja e mjeteve të saj është e dobët, dhe sipas atasheut ushtarak nuk ka pasur prej vitesh fonde për të blerë pjesë këmbimi. Stërvitja është ose inekzistente ose shumë e dobët. Forcat ajrore kanë një kohë vjetore fluturimi prej 15 orësh, pra 165 orë në vit në pak sesa pilotët e NATO. Njësitë e luftimit rrallë përdorin armët e tyre në stërvitje me zjarr dhe tanket raportohet se qëllojnë vetëm një herë në vit. Nuk kryhet kurrë stërvitje të përmasave të mëdha, dhe stërvitja e rezervistëve është kufizuar në shtatë ditë në dy vjet.

Mjerimi i ushtrisë

Forcat e armatosura kanë mangësi parësore në furnizimet me karburant, mjekime e veshje. Disa garnizone mbjellin dhe rrisin vetë perimet e tyre për ushqimin e ushtarëve. Këtë vit ministria e mbrojtjes tha se Shqipëria mirëpriste uniforma, këpucë e pajisje spitalore nga Perëndimi.

Komanda dhe kontrolli mbështetet në pajisje të vjetra sovjetike komunikim. Forcat tokësore kontrollohen më shumë në pjesën jugore prej kërcënimit të Greqisë, dhe jo në veri pranë Kosovës. Zinxhiri i komandës komplikohet prej raportimit të të gjithë reparteve direkt te ministri e mbrojtjes, sipas atasheut amerikan të ushtrisë. Tirana nuk ka shpresa për modernizim të ushtrisë së saj pa ndihmë nga vendet e tjera, dhe për këtë zyrtarët po zgjerojnë kontaktet e tyre me vendet e Perëndimit. Shqipëria do të dërgojë oficerë për studim në Gjermani, Itali, Turqi, Austri, Greqi dhe Shtetet e Bashkuara, ashtu si edhe në ish-shtete sovjetike si Polonia, Hungaria e Bullgaria, për të kërkuar mbështetje në pajisje. Rezultatet e fushatës së asistencës kanë qenë modeste, por Shqipëria ka marrë rreth 100 mjete transporti ushtarak nga Gjermania dhe gjithashtu disa hua, ushqime dhe veshje nga Turqia.

Kapacitetet e forcës

Ushtria mund të mobilizojë mjaftueshëm trupa për t’u përballur me përplasje të vogla, por nuk mund të përballojë një inkursion serioz serb me armë moderne. Mangësitë në transport dhe rrjeti i dobët rrugor e hekurudhor pengojnë zhvendosjen e njësive drejt kufirit me Kosovën. Por gjithsesi, Shqipëria mund të përmbajë një sulm të kufizuar serb në kufi, ku dhe terreni i vështirë favorizon mbrojtësit. Me thirrjen e rreth 50 000 rezervistëve që jetojnë në afërsi të kufirit, ushtria mund të niste përdorimin e taktikave të luftës guerile për t’iu kundërvënë serbëve. Megjithëse qeveria do të vihet nën presion të fortë të brendshëm për të veruar në ndihmë të kosovarëve, ne nuk besojmë se Tirana do të konsiderojë përdorimin e forcës si një opsion praktik për mbrojtjen e shqiptarëve. Forca ajrore shqiptare nuk mund të matet me atë të fqinjëve të saj serbë. Pa mbrojtjen ajrore, forcat e terrenit do të ishin të pashpresa kundrejt rreth 260 avionëve serbë relativisht modernë dhe mjete të blinduara me të cilat mund të përballen.

Njësitë detare shqiptare janë ndoshta të afta vetëm për vendosjen e minave detare apo disa sulmeve sporadike në portin e afërt serb Bar, në Malin e Zi, por këto sulme do të ishin të kushtueshme dhe do të sillnin me siguri kundërveprimin serb.

Forca serbe në Kosovë

Beogradi ka përmirësuar kapacitetin e forcave tij në Kosovë prej korrikut dhe mund t’iu kundërpërgjigjet një kryengritjeje të shqiptarëve brenda disa orësh. Deri në tetor brigadat jugosllave në Kosovë kanë angazhuar garnizone dhe rezervistë të shumtë. Përveç rreth 25 000 trupave të ministrisë së brendshme serbe, ushtria jugosllave ka të paktën 10 000 njerëz të paj9isur mirë dhe rreth 200 tanke, 160 mjete të blinduara dhe 160 mjete artilerie në Kosovë. Ata mund të thërresin edhe 10 000 trupa të tjera shtesë në rast krize. Beogradi ka rreth 26 000 trupa të tjerë 50 kilometra larg Kosovës, në njësi të pajisura me 120 tanke, 100 mjete të blinduara luftimi dhe 260 avionë. Ka gjithashtu rreth 75 000 serbë etnikë të moshave nga 15 deri në 59 vjeç në Kosovë dhe mijëra serbë paramilitarë nga Bosnja e Serbia që mund t’i bashkohen konfliktit. Megjithëse serbët dominojnë nga ana ushtarake, konflikti i Kosovës mund të zgjatet. Rreth 250 000 shqiptarë etnikë pretendojnë se janë të armatosur dhe me siguri do të luftojnë në stil gueril në terrenin malor, dhe mundësisht në formë terroriste kundra objektivave serbë në Kosovë dhe jashtë saj. Megjithëse Tirana do të përpiqet të evitojë konfrontimin direkt ushtarak, ajo do të tërhiqet në konflikt prej ndihmës ndaj shqiptarëve etnikë. Ajo sigurisht që do të japë ndihmë indirekte në armë, trajnim apo në këshillues ushtarakë, si dhe do të lejojë që territori i saj të bëhet nja bazë për guerrilasit kosovarë, të paktën jo zyrtarisht.

Reforma e ngecur ushtarake

Duke njohur dobësitë e saj ushtarake, Tirana po përpiqet të dalë nga izolimi i saj i mëparshëm duke kërkuar kontakte të shumta ushtarake me venet e tjera, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara, Turqinë, për ndihmë në riorganizimin dhe modernizimin e forcave të saj.

Prioritetet ekonomike të vendit aktualisht i kalojnë ato ushtarake. Ministri i mbrojtjes Safet Zhulali ka njoftuar për planet e reduktimit të ushtrisë për uljen e kostove dhe eliminimin e influencës komuniste. Në maj e qershor ministri zëvendësoi disa anëtarë të vjetër të stafit të gjeneralëve dhe 80 për qind të komandantëve që kishin lidhje me partinë komuniste, sipas raportimeve. Shumë nga zëvendësimet janë majorë apo kapitenë me pak eksperiencë. Sipas planeve të ministrit, edhe 9000 oficerë të tjerë do të zëvendësohen deri në mesin e vitit 1993.

Ministria e Mbrojtjes ka në plan të riorganizojë forcat e saj në një strukturë më fleksibël dhe të konsolidojë rreth 1500 garnizonet në baza më të menaxhueshme, duke lehtësuar kontrollin dhe komandën. 21 divizionet e terrenit me shumë gjasa do të reduktohen në 9 divizione, secili me një fuqi në kohë lufte prej 15 000 deri në 18 000 njerëzish, ndërsa në kohë paqeje prej 2000 trupash, sipas raportimeve të ndryshme./

Historia: Si i morën armët e Skënderbeut austriakët – Nga Kristo Frashëri*

Ato janë të vetmet objekte origjinale të heroit tonë kombëtar, që ruhen deri më sot dhe ato ruhen në Austri në Muzenë e Vjenës.

Historia e tyre lidhet me jehonën e emrit dhe famës së Skënderbeut në Evropë në atë kohë e më pas. Në vitin 1567, djali i dytë i perandorit të Austrisë Ferdinandi rindërtoi kështjellën “Ambrar” në kryeqytetin e Tirolit, Insbruk dhe u mor me mbledhjen e sendeve artistike me vlerë e të relikeve.

Sekretari i tij Shrenke mblodhi kryesisht armë dhe i ruajti në kështjellën “Ambrar”.

Ai u shkroi letër personaliteteve të shquara të kohës dhe trashëgimtarëve të atyre që kishin vdekur, që t’i dërgonin veshje luftarake, armë, mjete lufte, piktura e biografi, sepse do t’i ekspozonte në armëtoren e tij në Kështjellën “Ambrar”.

Objektet e grumbulluara, Shrenkeja i sistemoi dhe i inventarizoi gjatë viteve 1585, 1593, 1596 dhe në vitin 1601 botoi në latinisht veprën: “Figura krejt të vërteta të perandorëve august, të mbretërve e shumë të ndriturve arqidukë, princave gjithashtu të kontëve, baronëve, fisnikëve dhepërshkrime të bëmave të tyre, armët e të cilëve ndodhen në armëtoren e kështjellës “Ambrar”.

Kjo vepër bëri të mundur që të njihet përkatësia e armëve dhe historia e çuarjes së tyre atje. Në vitin 1605, kështjella “Ambrar” u ble nga perandori i Austrisë dhe armët iu lanë atij. Në vitin 1806 reliket u mbartën në Vjenë dhe në vitin 1888 u kaluan në ndërtesën e re të Muzeumit të Vjenës, ku ndodhen edhe sot.
Armët e Skënderbeut i janë dorëzuar Ferdinandit ndërmjet viteve 1588-1593 me anën e Dukës së Urbinjos dhe atij të Areskotit. Në inventarin e vitit 1596 të Shrenker, me numër 71 është shënuar përkrenarja dhe me numër 92 dhe 345 dy shpatat.

Në veprën e Shrenken të botuar në vitin 1601, paraqitet dhe një gravurë e Skënderbeut në pozicion në këmbë, duke mbajtur në dorën e djathtë shpatën (nr 345) dhe pranë këmbëve përkrenaren. Armët e vizatuara të gravurës ngjasojnë me ato origjinale të Muzeumit të Vjenës.

***

…Nga jeta e Skënderbeut brenda në shtëpi kemi fare pak njoftime. Sipas Dh. Frëngut, ai hante shumë pak dhe i mjaftonin pesë orë gjumë. E duronte vapën dhe acarin. Flinte përdhe mbi qilim. Shton se flinte i veshur me armët dhe ato nuk i hiqte nga brezi as kur flinte-sigurisht e ka fjalën për ditën e luftimeve. Duronte çdo lloj vuajtjeje fizike.

Njoftimet për armët e Skënderbeut i kemi në dy rrugë-nga burime të shkruara dhe nga vetë armët që kanë arritur deri në ditët tona.

Në burimet e shkruara flitet vetëm për shpatat. Dh.Frëngu thotë se shpata e Skënderbeut ishte një pallë e harkuar (una scimitarza storta) me tehe shumë të hollë dhe me damaskinë me shumë hijeshi, e cila për cilindo dukej e rëndë, kurse për të ishte e lehtë. Dikur mbante dy shpata, të cilat i vendoste në një mill.

Pastaj ai shton se njëherë pruri nga Italia një mjeshtër të shkëlqyer, i cili bëri tre palla shumë të mira. Njërën prej tyre, e cila mund të priste hekurin ia dërgoi dhuratë sulltanit. Dimë më në fund se në pritjen zyrtare që Papa Pali II i bëri Skënderbeut në natën e Krishtlindjes së vitit 1466, ai i dhuroi Heroit një shpatë dhe një kësulë (una spada ed un capello).

Përkundrazi nga pajimet personale, që kanë arritur deri në ditët tona, ne kemi katër objekte-dy shpata, një përkrenare dhe një libër uratash. Përkrenarja dhe dy shpatat tani ndodhen në Muzeun e Historisë së Artit në Vjenë, kurse Libri i Uratave, i cili sikurse u tha, ia dhuroi heroit familja Di Capua e Napolit ndodhet në fondet e Shtëpisë Botuese “Shelley House” në Çelsi (Chelsea), Londër.

Përkrenarja dhe shpatat kanë fillimisht një histori të errët. Pas vdekjes së Skënderbeut, ato i morën me vete, e shoqja Donika dhe i biri Gjoni, kur mërguan në Itali. Se kush i pati pas vdekjes së tyre nuk dihet. Ato shfaqen në burimet dokumentare në dhjetëvjeçarin e fundit të shekullit XVI.

Në vitin 1590, përkrenarja dhe dy shpatat nuk ndodheshin në një dorë të vetme. Përkrenaren dhe njërën shpatë e kishte në zotërim konti Wolfang i Sturbenbengut. Shpata tjetër ndodhej në Muzeumin e Armëve (siç del nga inventari i hartuar më 30 tetor 1590) të arkidukës Karl i Stirisë, biri i Perandorit të Gjermanisë në Gratz (Austri). Ai që i bashkoi ato ishte biri tjetër i perandorit gjerman (vëllai i Karlit) arkiduka Ferdinand i Tirolit, me porosinë e të cilit, kancelari i tij, J. Shrenke (Jacob Schrenk von Gotzing), i shtiu ato në dorë (me blerje).

E to ai pasuroi Muzeun që Ferdinandi ngriti në Ambras pranë Tirolit në Austri, të cilin e mbushi me veshje luftarake, mjete lufte, sende artistike dhe piktura të ndryshme të perandorëve, mbretërve, princërve, kontëve dhe figurave të shquara të shekullit XV-XVI. Në inventarin e hartuar në vitin 1595 përkrenarja dhe dy shpatat e heroit renditen ndër objektet e Muzeut të Ambrasit.

Që këtej, një shekull e ca më vonë, në vitin 1806, ato u transferuan në Muzeun Perandorak të Vjenës, por përsëri të veçuara. Përkrenarja dhe shpata me trup të drejtë u vendosën në sallën e quajtur të Maksimilianit (salla XXV, nr.71 dhe 92), kurse shpata tjetër me trup të harkuar (palla), në sallën e quajtur të Karlit V (salla XXVII, nr.345).

Ato u veçuan ngase drejtuesit e Muzeut të Vjenës, nuk ishin plotësisht të bindur nëse palla, e shkëputur nga përkrenarja, i takonte me të vërtetë Skënderbeut. Por, pas Luftës së Dytë Botërore, dyshimet u davaritën. Si rrjedhim në pragun e 500 vjetorit të Heroit, ato u bashkuan në të njëjtën sallë, madje në të njëjtën vitrinë, të po atij institucioni që tani quhet (Muzeu i Historisë së Artit (Kunsthistorisches Museum, Wien).

Përkrenarja e Skënderbeut është punuar me metal të bardhë, pajisur me një rrip (ruban) të larë me ar.

Në majë të saj është vendosur një kokë dhije me brirë, punuar në bronx të larë në ar. Në pjesën e poshtme të saj, ka rreth e rrotull një rrip bakri me një mbishkrim prej gjashtë rrokjesh, të ndarë midis tyre me rozeta: IM*PE*RA*TO*RE*BT, që do të thotë: Jhezus Nazarenus*Principi Emathiae*Regi Albaniae*Terrori Osmanorum*Benedictat Te (Jezuj i Nazaretit të bekon ty Skënderbe, Princ i Matit, Mbret i Shqipërisë, Tmerri i Osmanllinjve, Mbret i Epirit). Por rripi prej bakri me këto gjashtë monograme duket se është vënë më vonë në përkrenare nga pasardhësit e Heroit, të cilët kanë menduar se me shtimin e titujve do t’ia rritnin atij vlerën, kurse, siç u tha, ai nuk ka mbajtur asnjë nga këto tituj, por vetëm “Zot i Shqipërisë” (Dominus Albaniae).

Elementi kryesor që të bis në sy në përkrenare është koka e dhisë, që qëndron në majë të saj. Se çfarë ajo simbolizon mbi përkrenaren e Skënderbeut, është vështirë të shpjegohet me saktësi. Mund të shpjegohet me kultin e dhisë së egër, simbolin e zanave shqiptare, të cilat jetojnë, sipas legjendës, edhe sot në bjeshkët e larta, përfshirë edhe në atë të Gjelagjoshit, mali që qëndron mbi krye të Qidhnës së Dibrës. Ka shenja që tregojnë së kulti i dhisë së egër është shumë i lashtë. Shkrimtari romak i shekullit të I-II të erës sonë S.Suetom Tanquilli (De Vita Caesarum, L.II, 12, 94) shkruan se perandori romak Augusti, gjatë luftës kundër Batos së ilirëve, kur arriti në Apoloni, preu për nder të fitores së tij, një monedhë argjendi me kokën e dhisë së egër.

Por ka edhe një shpjegim tjetër me ndikim historik. Shefqet Pllana sjell një njoftim të dhënë nga Sami Frashëri në “Kamus-al-alam” në zërin Dhu l’Karnejn se togfjalësi Dh l’Karnejn (pronar i dy brinjëve) ishte apelativ që në kohët e lashta madje edhe në Kuran, i Aleksandrit të Maqedonisë. Nga ana tjetër, L.Malltezi shton pohimin e Plutarkut…Pra, nuk përjashtohet mundësia që motivin e brirëve të dhisë, Skënderbeu ta ketë huazuar, sipas dy historianëve të përmendur ose drejtpërdrejt nga legjenda e Aleksandrit të Maqedonisë, ose, siç duket më bindëse, nga pohimi i Plutarkut, meqenëse në Mesjetë shqiptarët e mbanin veten si pasardhësit e Aleksandrit të Maqedonisë, sidomos të Pirros së Epirit, aq më tepër se për Pirron e Epirit, Skënderbeu ka pohuar shkoqur se shqiptarët janë pasardhësit e tij.

Duket se shpjegimi i dytë ka më tepër të ngjarë të anohet nga e vërteta, mbasi teoria e vazhdimësisë maqedone-shqiptare dhe epirote-shqiptare ishte tepër e rrënjosur jo vetëm në opinionin shqiptar, por edhe në atë evropian. Ky opinion përshkon fund e krye sidomos veprën e Marin Barletit. Mjafton të riprodhojmë një fragment të historisë së tij monumentale, ku ai shkruan:”Njerëzit kur vështronin atë rini luftarake dhe kur shikonin atë lule burrash rreth Skëndërbeut, nuk u dukej aq çudi që fuqitë e Muratit ishin thyer prej shqiptarëvet. Me të vërtetë ishin kthyer atëhere përsëri shkëlqimi i lashtë i Maqedonisë dhe dukej se kishin ardhur prapë tamam, siç ishin dikur, kohët tanimë të harruara të Aleksandrit dhe të Pirros”.

Me porosi të qeverisë shqiptare të paraluftës, një kopje identike e përkrenares së Skënderbeut, punuar më 1937 nga një mjeshtër i talentuar austriak, ndodhet në Muzeun historik të Tiranës.

Shpata me trup të drejtë, e cila ndodhej sëbashku me përkrenaren në Muzeun e Ambrasit është me dy tehe. Trupin e ka të larë me ar. Eshtë e gjatë 85.5 centimetra, e gjerë 5.7centimetra dhe peshon 1.3kilogram. Ka mëhill lëkure. Sipas Faik Konicës, i cili e vëzhgoi në fillim të shekullit XX në trupin e saj shiheshin ende njolla gjaku. Përkundrazi, shpata tjetër (palla), e cila para se të hynte në Muzeun e Ferdinandit (Ambras) e kishte në zotërim vëllai i tij, Karli (Gratz), ka trup të harkuar. Sëbashku me dorezën është 121 centimetra e gjatë dhe peshon 3.2 kilogram. Palla është e stilit turk të shekullit XV. Trupi i saj është i dekoruar me ornamente (damaskine- ashtu siç shkruan Dhimitër Frëngu). Ka një mbishkrim turqisht, i cili, sipas F.Konicës, nuk është korrekt. Mbishkrimi mban emrin e Skënderbeut: (Libehadur Allah Iskander beg-Kampioni i Perëndisë, Skënderbeu). Sipas Faik Konicës, vetëm trupi i shpatës është i viteve të Skënderbeut. Doreza e larë në argjend dhe mëhilli i veshur me kadife, janë të një kohe të mëvonshme. Të dyja shpatat janë riprodhuar në Vjenë, posaçërisht për muzeun e Tiranës së paraluftës. Sot ndodhen në Muzeun Historik të kryeqytetit.

Ndër dy shpatat, ka mundësi që Skënderbeu në fushën e betejës të mos përdorte atë me trup të drejtë, por pallën me trup të harkuar (siç nënkuptohet nga Dh. Frëngu), për arsye se e para ishte e shkurtër për shtatin e tij të gjatë, kurse me pallën, të cilën e kishte në përdorim ushtria osmane, ai është familjarizuar më tepër se me të parën. Këtyre mund t’u shtohet dhe një arsye tjetër: me të parën luftëtari e kishte më të lehtë ta godiste kundërshtarin horizontalisht, kurse me të dytën kishte përfitim, sidomos kur ishte trupmadh, ta asgjesonte më lehtë armikun me një të rënë të fuqishme vertikalisht. E njëjta gjë mund të thuhet dhe me përkrenaren, e cila nuk duhet të ketë qenë komode në fushën e betejës. Përfundimisht, mund të thuhet se si përkrenarja ashtu edhe shpata me trup të drejtë i kanë shërbyer që kjo e dyta të jetë shpata që Papa Pali II i dhuroi Heroit, natën e Krishtlindjeve së vitit 1466.
*Marrë nga monografia e autorit për Skënderbeun

CIA, më 1951 amerikanët i trembeshin konfliktit në Ballkan, pushteti i Titos mund të shtrihej në Tiranë nëse rrëzohej Hoxha

Shtetet e Bashkuara të Amerikës për shumë vite punuan për të rrëzuar regjimin e Enver Hoxhës, por nuk ja dolën. Në vitin 1951 ajo që i trembte më shumë amerikanët ishte rreziku i luftës në Ballkan. Sipas disa dokumenteve të deklasifikuar nga CIA, amerikanët kishin frikë se nëse rrëzonin Enver Hoxhën, atëherë Tito mund të shtrinte ndikimin në Tiranë.

Qershor 1951

Konflikti në Ballkan

Përdorimi i mjeteve jo-konjvencionale për momentin është i kufizuar prej natyrës eksplozive të konfliktit dhe situatës në Ballkan, pasi një shqetësim parësor është evitimi i provokimeve që mund të prishin balancat delikate me luftës e paqes në këtë rajon. Por gjithsesi duket se ka vend për veprime të kujdesshme nga ana e SHBA, që nuk do të prishnin balancat e pushteteve dhe që mund të vendosin struktura paraprake për veprim të mëtejshëm në kohën e duhur. Mendohet gjithashtu se mund të ndërmerret veprim diversionit klandestin kundër lëvizjeve sovjetike në vende të tjera, siç ishte aneksimi i Burmës. Propozohet vazhdimi i aktiviteteve aktuale, me pikësynim përgatitjen e pozitës së përshtatshme për organizim dhe përgatitje si brenda dhe jashtë Shqipërisë. Me sugjerimet e mësipërme SHBA pranon se dy hapat e parë të memorandumit britanik duhet të kryhen nëse dhe në kohën kur nisja e konfliktit në Ballkan është e pashmangshme. Në rast të ndërhyrjes së Jugosllavisë dhe Greqisë në Shqipëri, SHBA duhet gjithashtu të marrë pjesë ushtarakisht në ndërhyrje, për të siguruar dhe për të ushtruar presion të fortë kundër një konflikti mes tyre, si dhe për të siguruar që ndërhyrja të jetë e përkohshme.

SHBA pranon sugjerimin britanik për komunikimin me tre fqinjët shqiptarë duke i siguruar se asnjë fuqi e huaj nuk do të lejohej të merrte një pozitë të privilegjuar në Shqipëri pas rënies së regjimit aktual, dhe se vendet fqinje do të konsultoheshin për pushtetin e ri demokratik që do të vendoset. Në lidhje me “streset e brendshme” britanikët duket se i referohen lëvizjeve subversive që nuk janë nxitur nga jugosllavët. SHBA beson fuqimisht se në rast të tillë SHBA dhe Britania nuk duhet të lejojnë që Jugosllavia të përgatitet të zëvendësojë regjimin sovjetik në Shqipëri me një regjim titist. Duhet të bëhen të gjitha presionet diplomatike për të theksuar se karakteri i regjimit të ri në Shqipëri do të jetë objekt konsultimesh të ngushta mes të gjithë palëve të interesuara si SHBA, Britania, Italia, Greqia e Jugosllavia.

Synimet

Lëvizjet e sugjeruara në paragrafët e mësipërm kanë si qëllim marrjen e garancive nga Jugosllavia, Greqia e Italia se nuk pretendojnë një pozitë superiore në Shqipëri dhe nga ana tjetër se asnjë fuqi e huaj nuk do të bëjë këtë, gjë që mund të arrihet shumë më mirë nga veprimi i përbashkët shumëpalësh dhe jo vetëm nga SHBA e Britania. Nëse NATO do të konsiderojë mbrojtjen e Jugosllavisë si një mënyrë për trajtimin e situatës, atëherë duhet të veprohet sipas sugjerimeve të saj për problemin shqiptar. SHBA mirëpret komentet e Britanisë mbi çështjen, edhe pse nuk pritet të ketë ndryshime idesh pas konsultimeve të kryera mes Departamentit të Shtetit dhe degës CJS të CIA. Mendimet konsiderohen si projekte dhe jo një plan veprim i aprovuar.

Korrik 1951

Marrëdhëniet Shqipëri – Jugosllavi

1.         Problemi

a)         Parandalimi i marrjes së Shqipërisë nga jugosllavët apo i ndarjes së saj nga jugosllavët e grekët

b)         Nëse kushtet e lejojnë, çlirimi i Shqipërisë nga kontrolli i Cominform dhe ardhja në fuqi e një regjimi pro-Perëndimor, pa rrezikuar sulme hakmarrëse nga Cominform mbi Jugosllavinë

2.         Fakte me rëndësi për problemin

a)         Kontrolli i Shqipërisë nga Cominform po bëhet gjithnjë e më i dobët

(1)        Pakënaqësia publike është gjithnjë e më e përhapur

(2)        Kushtet ekonomike po përkeqësohen shpejt

(3)        Në zona të izoluara duket se kanë shpërthyer revolta

(4)        Shtetet e tjera të Cominform janë të izoluara nga rrugët tokësore me Shqipërinë, që prej dezertimit të Jugosllavisë, prandaj siguria e shtypjes psikologjike dhe e afërsisë së ushtrive të Cominform është me e pakët në Shqipëri sesa në vende të tjera komuniste

b)         Jugosllavia po përgatitet seriozisht për ndërhyrje ushtarake në Shqipëri

1)         Një ushtri çlirimtare shqiptare e sponsorizuar nga Jugosllavia është krijuar në afërsi të kufirit shqiptar

2)         Rreth 100 grupe rezistence të sponsorizuara nga Jugosllavia janë aktualisht në veprim në Shqipëri.

3)         Besohet se nga 2000 deri në 4000 shqiptarë po marrin stërvitje paramilitare në kampe ushtarake në Jugosllavi

4)         Jugosllavia ka lëshuar mbi Shqipëri të paktën një broshurë ku nxit rezistencën popullore kundër regjimit.

c. Jugosllavia tashmë njihet publikisht që merr ndihmë ushtarake dhe ekonomike nga SHBA dhe qarkullojnë zhurma se Jugosllavia ka marrë dorë të lirë nga SHBA për pushtimin e Shqipërisë dhe zëvendësimin e qeverisë komuniste me një qeveri pro-jugosllave.

d. Disa sinjalizime tregojnë për një marrëveshje të mundshme mes Jugosllavisë e Greqisë për ndarjen e Shqipërisë mes tyre. Por edhe sikur një marrëveshje e tillë të mos ekzistojë, nëse Jugosllavia ia del me sukses të përmbysë regjimin në Shqipëri, kjo detyrimisht do të sillte ndarjen e vendit mes saj dhe Greqisë

c. Populli shqiptar, i cili kundërshton regjimin komunist, do të preferonin asistencë Perëndimore për ndryshimin e regjimit, në vend të ndërhyrjes greke apo jugosllave.

Operacionet aktuale amerikane e britanike nuk kanë pasur suksesin e mjaftueshëm në krijimin e një organizate të vetme rezistence. Por deri në fund të verës mund të rezultojë që aktivitetet të forcojnë thelbin e një rupi rezistence.

Konkluzione

Jugosllavia nuk merakoset shumë për shkaktimin e një sulmi sovjetik në rast ndërhyrjeje, të hapur apo klandestine në Shqipëri. Nëse Cominform nuk e sulmon Jugosllavinë deri brenda vitit që vjen, ka mundësi që pa ndërhyrjen e SHBA, vetëm aktivitetet jugosllave në vend, si dhe përkeqësimi i situatës ekonomike, të sjellin shembjen e regjimit aktual, e rrjedhimisht ardhjen e një qeverie të sponsorizuar nga Beogradi apo ndoshta ndarjen e Shqipërisë mes fqinjëve.

Në rast të tillë, Cominform nuk do të ndërhynte, vetëm në rast se ka vendosur për likujdimin e regjimit të Titos, pa pasur lidhje nëse Shqipëria kërcënohet apo jo. Një përmbysje e mundshme e regjimit në Shqipëri do të merrej nga Evropa si dhënie e dorës së lirë ndaj Jugosllavisë për eliminimin e regjimit komunist në Shqipëri me aprovimin dhe ndihmën e SHBA. Një mendësi e tillë do të kishte efekte të dëmshme në grupe të ndryshme të rezistencës në vende të tjera të Evropës Lindore ku zhvillimet do të interpretoheshin si në skenar i Shteteve të Bashkuara.

Eliminimi i regjimit aktual në Shqipëri do të ndihmonte nga ana tjetër për inkurajimin e lëvizjeve të tjera të rezistencës në vende satelite sovjetike, duke u bërë një prove e lëvizjes së suksesshme klandestine për përmbysjen e një regjimi komunist. Për arsye të simpative të Perëndimit me zyrtarët shqiptarë, do të ishte më i thjeshtë organizmi i një grushti shteti në Shqipëri me elementë amerikanë, ndoshta me më pak personel sesa një tentativë jugosllave. Besohet se në rrethana të caktuara, një revoltë e suksesshme mund të nisej nga SHBA, duke hyrë nga jashtë vendit me 1000 deri në 2000 njerëz. Një operacion stërvitjeje me 1000 deri në 2000 shqiptarë mund të krijohet në Gjermani nën mbulimin e kompanive të gardës, me kosto relativisht të vogla.

Rekomandime

Operacionet aktuale të SHBA që kanë si qëllim të krijojnë lëvizje rezistence, do të zgjerohen në mënyrë jo-provokuese si për shqiptarët ashtu dhe jugosllavët. Qeveria jugosllave do të këshillohet që aktivitete të tilla nuk shihen me sy të mirë nga SHBA, dhe nëse vazhdojnë pozita e SHBA në lidhje me Jugosllavinë do të rishikohet e mundësisht do të ndërpritet. Nëse jugosllavët do të vazhdojnë operacionet e tyre në Jugosllavi, të bëhet e qartë se SHBA do të kryejë operacione edhe më të fuqishme për të ndaluar një dominim të Shqipërisë nga Jugosllavia.

Kapacitet e SHBA do të zgjerohen menjëherë duke shtuar njësitë e gardës shqiptare në Gjermani deri në 1000 njerëz, të cilët do të stërviten si paramilitarë dhe si njësi guerile në të ardhmen. Armë të mjaftueshme për 10 000 njerëz do të grumbullohen në vendet e Mesdheut dhe ndihmë ajrore klandestine do të jepet deri në mbështetjen e suksesshme të operacionit. Për këtë plan do të kërkohet bashkëpunimi i qeverisë britanike.

 

Kushtet që ndikojnë në aktivitetet politike dhe psikologjike në Shqipëri

1. Megjithëse nuk mund të bëhet një studim shkencor, të gjitha faktet tregojnë se shumica e popullit shqiptar kundërshton dhe përçmon regjimin komunist. Arsyet kryesore të kësaj janë (a) mangësitë ekonomike të vuajtura nga fshatarët dhe gjithashtu qytetarët si rezultat i programeve komuniste, shtypja e tregtisë private dhe programi i kolektivizimit. Gjithashtu taksat e mëdha mbi prodhimet bujqësore, shërbimi i detyrueshëm ushtarak, puna e detyruar dhe inkompetenca e administratës janë të tjerë faktorë. (b) Shtypja e vlerave tradicionale të familjes e nderit personal që kanë qenë karakteristike për jetën shqiptare. (c) Metodat e shtetit policor të regjimit.

(d) Sjellja servile e regjimit ndaj një fuqie të huaj (BRSS)

2. Meqenëse Shqipëria është një vend bujqësor fshatarësia është objektit ynë kryesor për zhvillimin e ndjenjës së miqësisë ndaj agjentëve dhe anti-komunistëve, dhe në kohën e duhur, edhe për pjesëmarrjen në rezidencën aktive. Objektiva të tjerë janë Ushtria, për të cilën raportohet se nuk është besnike ndaj komunistëve, ose njerëzit në poste qeveritare, shumica e të cilëve janë arsimuar nga regjimi i kaluar Përveç kësaj ka gjithashtu një numër të madh komunistësh të pakënaqur që mund të jenë objektiv i dezertimeve speciale. Tradita e vjetër e luftës guerile ndaj dominimit të huaj dhe autoriteti qendror është një faktor i favorshëm psikologjik.

 

Kufizime dhe disavantazhe të aktiviteteve

a. Disa pretendime të vendeve fqinje, veçanërisht ato territoriale të Greqisë, të cilat bëjnë që regjimi të hiqet sikur po mbron sovranitetin e Shqipërisë.

b. Aktivitetet operacionale të disa qeverive brenda Shqipërisë, veçanërisht nga Jugosllavia, çka ka sjellë njëfarë konfuzioni në mendjet e njerëzve.

c. Lajmet që arrijnë te popullata për mungesën e unitetit në rrethet e emigracionit, kanë krijuar konfuzioni se cili grup ka në fakt mbështetjen e Perëndimit, çka sjell hezitim në mbështetjen e agjentëve të ndryshëm që nuk kanë njohje personale.

d. Numri i kufizuar i radiove në Shqipëri që vë në dyshim efektin e propagandës dhe transmetimeve në radio.

 

14 shkurt 1951

Rivlerësim dhe rishikim i planeve të degës OPC në lidhje me Shqipërinë

1. Disa ndryshime të situatës ndërkombëtare që prej hartimit të planit aktual të OPC mbi Shqipërinë, sjellin nevojën e një ri-ekzaminimi të faktorëve që përcaktojnë politikat drejt këtij vendi, si dhe të objektivave dhe natyrës së veprimit.

2. Plani origjinal kundër Shqipërisë ishte aprovuar në 22 qershor 1949, në një kohë kur pozita e Jugosllavisë në lidhje me Bashkimin Sovjetik dhe zyrën e Cominform nuk ishte e qartë, dhe kur Shqipëria ishte një faktor i rëndësishëm për mbështetjen e guerrilasve komunistë në Greqi. Asokohe objektivi kryesor i përpjekjeve ishte përmbysja e regjimit të Hoxhës me anë të një force që do të godiste shpejt, e cila do të rekrutohej nga refugjatët shqiptarë në Greqi dhe vende të tjera të Mesdheut. Në dhjetor 1949, si rezultat i zhvillimeve të reja, duke përfshirë dhe një mendësi të re të SHBA dhe Britanisë ndaj regjimit të Titos në Jugosllavi, si dhe ndalimin e operacioneve guerile anti-komuniste në Greqi, projekti për Shqipërinë u modifikua duke përcaktuar objektiva më modeste. Objektivi i përmbysjes së regjimit Hoxha është lënë mënjanë për momentin.

Braktisa e operacionit

Arsyet kryesore për dorëheqjen nga projekti origjinal dhe braktisja e rebelimit të përgjithshëm me anë të ndërhyrjes ushtarake guerile, janë si më poshtë:

a) Tentativa për përmbysjen e regjimit mund të sjellë veprim ushtarak të BRSS ndaj Jugosllavisë me pretekstin e dhënies së ndihmës ndaj operacionit shqiptar.

b) Trazira të masës së gjerë në Shqipëri mund të sjellin përdorimin e njësive taktike sovietikë dhe rritje të aktivitetit ushtarak sovjetik që jo vetëm do të sillte dështimin e rebelimit, por dhe forcimin e kontrollit sovjetik në Shqipëri, dhe në zonën e Mesdheut.

4. Sipas rishikimeve, misioni për Shqipërinë duhet të përfshijë qëllimet e mëposhtme:

a) Reduktimin e rëndësisë së Shqipërisë për Bashkimin Sovjetik me anë të dëmtimit të vazhdueshëm të autoritetit të komunistëve dhe me anë të ngacmimeve të brendshme. Ngacmime të tilla kufizojnë rëndësinë e Shqipërisë në rast agresioni kundër fqinjëve të saj apo kundër vendeve Perëndimore

b) Inkurajimi dhe asistimi i popullit shqiptar në rezistencën ndaj regjimit të Hoxhës dhe mbajtja e gjallë e shpresës së çlirimit prej tij. Përgatitja psikologjike për veprim të mundshëm për çlirimin e vendit nga tirania komuniste.

c) Krijimi dhe ndjellja e mbështetjes klandestine për grupet e rezistencës që mund të përdoren më pas si baza e lëvizjes për çlirimin e vendit.

5. Makineria e zbatimit të projektit të OPC kundër Shqipërisë është krijuar tashmë dhe funksionon. Ka disa operacione në zhvillim të cilat kanë dhënë rezultate, me gjithë aktivitetin relativisht të vogël. Mbetet për t’u përcaktuar sipas vlerësimeve të reja, nëse është e udhës të ndryshohet masa, shpejtësia apo natyra e operacioneve.

Vlerësime të reja mbi situatën

Mes faktorëve të rinj apo të ndryshuar që duhet të marrin vëmendje përmendim:

a) Ka disa sinjalizime se Jugosllavia mund të sulmohet nga vendet e Cominform në të ardhmen e afërt, ose nga një prej vendeve satelite fqinje, ose me pjesëmarrjen aktive të forcave të armatosura sovjetike.

b) Ka pasur kohët e fundit një rritje të personelit ushtarak sovjetik në Shqipëri, që tregon për qëllimin e forcimit të fuqisë ushtarake shqiptare

c) Jugosllavia, e cila i trembet një sulmi ushtarak të bllokut sovjetik, ka në plan të pushtojë Shqipërinë sapo të nisë agresioni, gjë që e konsideron të mundshme në një periudhë prej dhjetë ditësh.

d) Jugosllavia është përfshirë në një sërë aktivitetesh klandestine në Shqipëri, dhe besohet se po mbledh një forcë të shqiptarëve në Jugosllavi, me qëllimin e krijimit e goditjes pushtuese, të ngjashme me atë të parashikuar në planin fillestar të OPC, për rrëzimin e regjimit Hoxha.

e) Tito është i shqetësuar prej aktivitetit amerikan e britanik në Shqipëri dhe e ka bërë të qartë se do të ndjehej më i qetë nëse kjo ndërpritej.

f) Përveç aktiviteteve jugosllave, grekët, italianët e britanikët po kryejnë gjithashtu veprime klandestine, dhe situata është ngatërruar më shumë nga fakti se disa qeveri po përdorin elementë rivale politikë për ndërhyrje mes shqiptarëve.

g) Italianët dhe grekët nuk janë dakord me politikat e SHBA dhe kundërshtojnë objektivat tona të grupeve politike të emigracionit.

h) Si rezultat i marrjes në konsideratë të përfshirjes së Italisë apo Titos, ministria e jashtme britanike do të mirëpresë ndërprerjen e aktiviteteve tona në Shqipëri, edhe pse mund të pranojë vazhdimin e aktivitetit në nivelet aktuale edhe për një vit.

Përshkrimi i librit të Skënderbeut (vijim) – Nga Moikom Zeqo

PASAPORTA  SHKENCORE  E LIBRIT

Libri është në pergamenë, 325 faqe, 32,5-35 : 25,5-27 cm,  Shekulli XV.

Fletët e para dhe të mbrapme janë prej letre.

Është perdorur një letër e patrajtuar e  faqeve të Pergamenit, që deri në periudhën para restaurimit mbulonte pasqyrën e pjesës së parme.

Ka nga 1-325 fletë, sipas nje numërimi të shekullit XVIII.

Pas fletës së 325 vijon përsëri një fletë e veçantë e pergamenit, që deri në restaurimin që i është bërë, mbulonte pasqyrën e pjesës së prapme. Këtu shihet një portret i formatit 19:13,5 cm, ndoshta i perandorit Maximilian I (1486-1519).

Në pjesën e mbrapme të kësaj flete do të zbulohej gjatë restaurimit skica  e një femije ose djali të ri, e madhësisë 18,5 : 15,5 cm. (pa shënime dhe titull)

Madhësia e fletëve të pergamenit është e ndryshme, pasi ato nuk janë prerë për shkak të vizatimeve të shumta.

***

Dorëshkrimi (pergameni) është restauruar në vitin 1958. Arsyeja kryesore e restaurimit ka qene lidhja e tij. Tani dorëshkrimi është në një gjendje pa te meta.

Problemi i dikurshem ka qene perdorimi i nje ngjitesi jo te pershtatshem, ose edhe trajtimi jo i mire, qe ka nxirre dhe tharë lëkurën origjinale. Siperfaqja cifloset lehte dhe figurat njihen me veshtiresi. (shiko foton para restaurimit ne mbulesen e mbrapme).

Lekura lidhese origjinale mund te quhet e shkaterruar dhe eshte thuajse e zevendesuar gjate restaurimit.

 

Shtresat:

VII (14) + III (20) + (IV-2) (26; pas faqes 21 jane 2 flete te hequra) + (V-I) (35; pas faqes 27 mungon nje faqe) + IV (43) + (V-2) (51; para faqes 44 mungojne 2 faqe) + IV (59) + (IV-I) (66; pas faqes 66 eshte hequr nje flete) + IV (74) + (IV-2) (80; pas faqes 80 jane 2 flete te hequra) + III (86) + (II+I) (91) + 9 III (145) + (II + I) (150) + 11 III (216) + (II +I) (221) + 15 III (311) + (1+1) (314) + (I+I) (314) + III (320) + (III-I) (325).

 

10 shtresat e para jane të numëruara ne pjesën e poshtme, majtas, me numra romake.

Numrat nga i (faqja 2rectio) deri ne (ne faqen 75r).

Numri mungon ne faqen 15r.

Te dhena mbi shkrimin mungojne .

Nje pjese shkrimi gjendet ne faqen 62v, (36 rrjeshta) dhe ne faqen 63 r (22 rrjeshta), perndryshe vetem pjese te shkurtra tekstesh.

 

S: Ne faqen 62v – 63r dhe 63v  eshte nje tekst, qe i perket gjysmes se pare te shekullit  XV, pjeset e tjera te teksteve permbajne sqarime te shkurtra per vizatimet e faqeve 134r,-149v, 152v, 169r, 213r, 222r-227v, 252r-253v, 270r-275v, me nje shkrim te shpejte te stilit kursiv  te fundshekullit XV.

Nje mbulese e forte druri e mbeshtjelle me lekure kafe te erret.

Vepra eshte e ndare ne pese pjese te dyfishta.

Lidhja kryesore eshte e restauruar., e veshur me nje lekure te shkelqyer, ndersa  pjeset e vecanta jane te ngjitura brenda saj.

Pjesa e siperme e mbuleses eshte e dekoruar bukur me nje stampim te modës per kohen.

Ne pasqyren e parme  gjendet nje mbishkrim i shkruar me penë: Fol 328, (Vëllimi 328)

Ne mbulesen e parme te dikurshme (tashme e larguar) ne pjesen e poshtme te doreshkrimit te vjeter eshte shkruar me boje: d.c.A / A.E.dux.  Diçka me tutje ne te njejten faqe gjendet nje vizatim  me perdorim te katerfishte  te te njohures ( edhe pse ende te pazgjidhur) te shprehjes: Sator / Arepo / Tenet / Opera / Rotas, nje ngjasim ky i formules Sator-Arepo 3RGG, (Libri i 5-te , Tybingen 1961, Sp. 1373 f ; Enciklopedia Brokhaus, volumi 16, Ëisbaden 1973, faqe 485. )

Ne doreshkrimin e ri qendron skiç ne anen e majte shenimi me boje: “pesha 7-8 kile.”

Ne Parathenien per doreshkrimin nga Rothe,E (1966) shkruhet:

“Doreshkrimi ka nje histori te gjate, që për shumë veshë eshte e pabesueshme.

Ne mbulesen e tij te prapme shikohet figura e  Perandorit Maximilian I,  lidhjen e te cilit me doreshkrimin nuk mund ta shpjegosh.

Doreshkrimi duhet te kete qene me pare prone e Ferdinand Katolikut (1452 deri ne 1516) te Aragonës dhe Napolit, i cili ne 1468 u be Mbreti i Sicilisë.

Ne te njejtin vit vdiq princi dhe Heroi Kombëtar shqiptar  Gjergj Kastrioti,  i quajtur Skenderbe, i cili  ne 1461/62  luftoi ne Napoli si Prijes i ushtareve  per pjesen aragonase.

Ketij burri, mbreti Ferdinand duhet t’i ketë bërë dhuratë dorëshkrimin.

Doreshkrimi  rishfaqet ne vitin 1590 ne Varshave, ku nje fisnik frank, Chrisoffel von Ëaldenrot e bleu per 100 monedha te kohes.

Ky person i ofroi ne 16.2.1621 Princit Johann Ernst von Saksen-Ëeimar doreshkrimin per ta blere, mori per te vetem 5 Gulden.

Keshtu ka ardhur ky Doreshkrim i rralle ne Biblioteken e Tyringenit.

 

TE DHENA TE TJERA PER LITERATUREN :

Shih-ANONIM: “Liber i mrekullive, inxhinierise dhe artit”

Doreshkrimi përmban thuajse 650 vizatime mbi tekniken, arkitekturen, fortifikimin, illuzionin, artin e te mbrojturit, te armeve, deri tek arti i ndertimit te urave.

Doreshkrimi fillon me nje vizatim, ku paraqitet nje makineri ngritese me te gjitha detajet e saj teknike.

Me pas vijojnë ne nje rradhe te çrregullt lloje te ndryshme veglash, makinerish, aparate matese mullinj  bluajtes, skica ujesjellesash e makinerish per qarkullimin e ujit, ura, aparate per notin dhe zhytjen, anije, banjo dhe sisteme ngrohjesh qendrore si dhe shume lloje te tjera elementesh te vecante. Nje numer i madh vizatimesh tregon detaje  dhe gjera te vecanta kryesisht te armeve dhe municioneve te luftes.

Prej ketyre veçohen 81 vizatime te marra prej “Bellifortis”,  nga Konrad Kyeser, te tjera vizatime jane marre nga “Iconismis Bellicis”, te mjekut vjenez  Johan Hartlib.

Thuajse 90 faqe te tjera  sjellin nje informacion te vyer historik ne paraqitjen e jetes qytetare dhe asaj te oborrit.

Nje pjese e rendesishme e doreshkrimit  (qe eshte krijuar ne me shume se shtate dhjetevjeçare nga  autore te panjohur) eshte bere nga mesi i shekullit XV.

Plotesime mendohet te jene bere deri ne 1520.
Per një njohje me te detajuar  ketu disa nga tekstet  e perdorura:

(Shkrim në gjermanishten e vjeter, vijojne: 11 rreshta)

Shenime të metejshme mbi vizatimet gjenden edhe ne fletet 270r-275v. Teksti i fundit gjendet ne faqen 275. Ketu disa ilustrime:

(Shkrim në gjermanishten e vjeter, vijojne: 33 rreshta)

 

Christian August Vulpius: “I ashtuquajturi Libri Skenderbegian i Mrekullive, Inxhinierise dhe Artit:  nje manuscript shume i veçantë ne llojin e vet, i mbushur me informacione interesante fizike, letrare, artistike dhe historike te para dhe Mesjetes”. (Botimi I vitit 1824,  faqe 289-308.)

Informacione mbi librin gjenden dhe ne:

Ernst Marx: “Koment mbi nje dokument te teknikes mesjetare”, ne “Shkrime mbi historine e teknikes dhe industrise”.

“Libri i vitit te shoqatave te inxhiniereve gjermane”, botuar nga Conrad Matschoss, 1926.

Kurt Volkmann: “Loja e kutive” “Prezenca e iluzionisteve ne artet e bukura te shekujve XV e XVI.” Dysseldorf, 1954.

“Muzika ne historine e se kaluares dhe ate moderne” Enciklopedi e muzikes, Basel 1952.

Konrad Kratzsch: “Libri Ëaimar-ian i mrekullive, inxhinierise, dhe vizatimeve kulturore”, Ëaimar, 1979, faqe 30-38.

“Studime mbi librat dhe gjendjen e bibliotekave”, Lajpzig, 1981

“Materiale te rralla te bibliotekes qendrore te klasikeve gjermane”, volumi i shtate . Pjesa mbi mjeshterine e mbrojtjes  dhe librave te artilerise. Ëaimar, 1984

Konrad Kratzsch: “Objekte te rralla”, 1993

“Libri i Mesjetes”, Mynih, Neë York, 1997 Libri i Mesjetes vjen nga koleksioni i dukeve te Ëaldburg Ëolfegg-ut, ne CD-romin e te cilit gjendet “Arti i inxhinierise dhe mrekullive”  me ndarjet : foto/ permbledhje/ fletet/ sqarime dhe literature.

Hartlieb, Johannes: Vizatime nga “Iconomis Bellicis” ne librin Ëaimarian “Libri i mrekullive, inxhinierise dhe artit”

ANONIM , “Libri i inxhinierise dhe artit”

Ferdinand Katoliku (1452-1516), Doreshkrimi duhet te kete qene ne pronesine e tij.

Johann Ernst, Princi i Saksen-Waimarit, bleu doreshkrimin nga Christoffel von Ëaldenroth 1621.

Kyeser Konrad, Vizatime nga “Bellifortis”, shekulli XV.

Skenderbeu (ne te vertete Gjergj Kastrioti) , ka marre doreshkrimin dhurate prej Ferdinand Katolikut.

Christoffel von Ëaldenroth, pronar i doreshkrimit ne vitin 1590.

***

Të dhënat e mësipërme janë rezultat i studimeve.

Del qartë se libri përbëhet nga dy pjesë: Pjesa e parë i takon shekullit XV dhe e dyta shekullit XVI.

Ajo që lidhet me Skënderbeun është pjesa e parë.

Nëse libri ka qenë dikur në Bibliotekën e Alfonsit të Aragonës, i është dhuruar Skënderbeut në vitin 1456, ku Heroi ka shkuar në Napoli, duke u bërë pronë e Bibliotekës së Skënderbeut.

Kështu duhet korrigjuar e thëna, se Libri ka qenë pronë e Ferdinand Katolikut, birit të Alfonsit, i cili e trashëgoi miqësinë e babait të tij me Skënderbeun.

Por Librin nuk ka pasur mundësi që t’ia dhuronte Skënderbeut Ferdinandi, që u bë mbret në 1468, pak para vdekjes së Skënderbeut.

Kështu, që duhet saktësuar, që libri i është dhuruar Skëdnerbeut nga Alfonsi i Aragonës, nga plaku.

Plotësimet e këtij libri janë bërë deri në 1520, për mendimin tim kjo shtesë me fillimin e shekullit XVI, që nuk mund të përcaktohet saktësisht, na bën të mendojmë, që pjesa më e madhe e Librit i përket viteve ’50 të shekullit XV, deri në fundin e shekulllit XV.

Ndoshta mund të mendohet që Libri është plotësuar gjatë një periudhe kohore afër 70 vjet.

***

Por cilët janë autorët që e pikturuan librin prej pergameni?

Dihet se 81 vizatime janë marrë prej librit “Bellifortis” të Konrad Kyezer (1366 – 1405).

Kuptohet, që 81 vizatimet nga “Bellofortis” janë kopjuar, ngaqë vetë inxhinieri dhe pirotekniku i njohur Konrad Kyezer ka vdekur atë vit që mendohet se ka lindur vetë Gjergj Kastrioti.

Ne dime, se ekzistojnë disa tekste, kopje të librit “Bellofortis”.

Një nga këto tekste gjendet dhe sot në Francë në Muzeun Konde (Musee Konde) në Shato dë Shantinji (Chateau de Chantilly).

Për këtë ka folur Dr. Robert Elsie.

E habitshme është që në dorëshkrimin “Bellifortis” është dhe një tekst misterioz, që merret dhe me ritet e pagëzimit, ku bën pjesë dhe njëfarë ceremonie e pjekurisë seksuale.

Aty janë shkruar dhe tetë rrjeshta, që sipas Dr. Robert Elsies ndoshta janë në shqipen e hershme.

***

Ka mundësi që ky dorëshkrim të ketë ardhur fillimisht në Shqipëri gjatë pushtimit anzhuin në shekullin XIV dhe më pas të ketë shkuar në Itali dhe Francë.

Elsie shkruan: “është shumë bindëse që folës të shqipes që gjendeshin në Francën e shekullit XIV dhe XV ku është ruajtur ky tekst”.

Përveç problemit shkencor që është apo jo shqipe e hershme teksti i shkruar prej tetë rreshtash kemi të bëjmë me faktin se libri mund të ketë qenë pronë e një shqiptari të kohës, fisnik ose stratiot i thjeshtë, ose e një grupi shqiptarësh.

Këta shqiptarë, nëse vërtetohet kjo gjë e kanë poseduar të plotë librin “Bellofortis” shumë më përpara Gjergj Kastriot Skënderbeut, i cili ka parë me sytë e tij vetëm 81 vizatime të “Bellofortis”.

Në kuptimin më të plotë Kodiku në pergamenë, i mbi quajtur si Libri i Skënderbeut është një kompilim, mbi të kanë punuar disa artistë. Njohim se disa vizatime janë marrë nga libri “Iconismis Bellicis” të mjekut vjenez Johan Hartlit.

Por nuk dimë emrat e artistëve të tjerë.

***

Në literaturën e botuar për këtë Libër të Skënderbeut ka shumë të dhëna, komente mbi teknikën mesjetare, për inxhinierinë, artin madje dhe për muzikën.

Ky Libër është quajtur në literaturë edhe si “Libri i mrekullive”.

Ai ka karakter enciklopedik të padyshimtë, një rëndësi jashtëzakonisht të madhe dhe të shumëfishtë.

***

Duke e parë me sytë e mi këtë libër mund të them diçka më shumë, detaje, hollësira.

Portreti i vetëm njerëzor në këtë libër është fytyra në profil e perandorit gjerman Maksimiliani I i cili është dhënë në një mënyrë natyraleske, ka një hundë të madhe me buzën e poshtme të varur, duket syri i djathtë i fytyrës, flokët derdhen krela – krela mbi qafën e fuqishme, mbi kokë mban kurorën perandorake.

Gjithashtu mësojmë edhe për një tjetër vizatim të një fëmije nudo me dorën e djathtë të ngritur afër gojës dhe me dorën tjetër duke prekur kofshën e majtë.

Në kapakun e Librit kemi një skenë heraldike të habitshme: duket skudi mbi të cilin janë vizatuar dy luanë sipër njëri – tjetrit, pastaj mbi skudin është një përkrenare mesjetare mbi të cilën qëndron një kurorë mbretërore, mbi kurorën qëndron një tjetër luan me dy gjymtyrët e para të ngritura sipër, me gojën e hapur mbi trë cilin ngrihen disa motive floreale si dhe format e gjetheve të akantit ose të zemrave.

Nuk mund ta përcaktojmë se kujt i ka përkitur kjo simbolikë heraldike, pse është vendosur në fillim të librit.

Në pjesën e fundit të librit kemi një vizatim kabalistik, brenda një rrethi të madh janë brendashkruar dy rrathë më të vegjël në mënyrë simetrike, jashtë rrethit të madh pikëzohen katër katrorë të ndarë në pesë pjesë të barabarta në vija vertikale dhe horizontale, bashkëngjitur me trekëndësha.

Në këtë vizatim kabalistik figurat gjeometrike janë plot numra dhe fjalë që lidhen me formula magjike.

(vijon)

CIA zbardh të tjera detaje nga gjyqi i agjentëve të saj në Tiranë, 8 persona në pushkatim, rivalët e Hoxhës dhe amerikanët në alarm nga Sigurimi i Shtetit

Shërbimi inteligjent amerikan i ka kushtuar një rëndësi shumë të madhe gjyqit që u bë në vitin 1954 për disa shqiptarë që ishin rekrutuar nga CIA. Në disa dokumente të deklasifikuara së fundmi, tregohet alarmi pas vendimit të gjykatës për pushkatimin e 8 personave, mes të cilëve emra të njohur si Zenel Shehu dhe Hamit Matjani. CIA ka publikuar dhe reagimet që ka sjellë vendimi me vdekje. Aty tregohet se i shqiptarët në mërgim u alarmuan nga një gjë e tillë dhe paralajmëruan hakmarrje ndaj regjimit. Në dokumente tregohet se disa prej agjentëve ishin me pseudonime, teksa ekzistonte frika se ata mundtë kishin nxjerr informacione.

 

20 prill 1954

Gjyqi në Tiranë i agjentëve të CIA

Gjyqi i 8 agjentëve të CIA kapja dhe gjykimi të cilëve u njoftua nga Radio Tirana 29 dhjetor 1953, filloi më 5 prill 1954. Gjyqi zgjati 5 ditë dhe përfundoi me dënimin e të akuzuarve. Anëtarët e mëposhtëm të grupit tonë Apple Team u dënuan me vdekje, me pushkatim: Zenel Shehu, Halil Branica (të rekrutuar personalisht nga Mbreti Zog), Ahmet Kabashi, Naum Sula, Gani Malushi e Rapush Agolli (ky i fundit u rekrutuar brenda në Shqipëri). Hamit Matjani, guidë dhe konsulent i rekrutuar nga CIA, u dënua me vdekje me varje, kurse Ibrahim Laçi, kontakt i grupit tona, u dënua me 10 vjet burgim. Dënimet u zbatuan më 15 prill 1954. Armiqtë pretendojnë se kanë vrarë tre prej agjentëve tanë menjëherë sapo u ulën me parashutë. Nuk dimë se ç’bëhet me dy anëtarë të grupit tonë, si për shembull Tahir Preçi, operatori fillestar i radios, dhe Pal Nikollën lideri i nëngrupit. Ka një mundësi të vogël se ata mund të jenë ende të lirë, kurse mundësia më e madhe është të jenë vrarë gjatë marrjes në pyetje apo të dënuar në fshehtësi prej refuzimit të bashkëpunimit me gjykatësit.

Gjyqet publike

Gjyqet në fakt janë bërë publike si një mjet propagande kundër Shteteve të Bashkuara dhe Britanisë, si organizatorët kryesorë të aktiviteteve klandestine kundër qeverisë komuniste në Shqipëri. Prandaj dhe nuk është përmendur thuajse fare mënyra e kapjes së agjentëve dhe marrja e tyre nën kontroll. Kështu jemi ende pa të dhëna se kur grupi ynë kaloi nën kontrollin e armiqve.

Bashkëpunimi mes Shteteve të Bashkuara dhe ish-mbretit Zog është publikuar. Gjithashtu është analizuar me detaje të imta bashkëpunimi mes spiunazhit të SHBA dhe organeve greke, duke theksuar mënyrën e përulur të veprimit të Greqisë dhe vendeve të tjera perëndimore në lidhje me SHBA, si dhe lehtësia me të cilën agjentët amerikanë kalojnë kufijtë dhe operojnë në këto vende.

Janë bërë publike disa informacione në lidhje me metodat e trajnimit dhe vendndodhjen fizike të zonave të agjentëve në Greqi, por shumica e pikave dhe metodave tashmë janë ndryshuar, dhe ato që kanë mbetur do të ndryshohen së shpejti. Përveç kësaj të gjitha furnizimet, municionet, armët, veshjet, pajisjet radio dhe floriri, u kapën dhe u ekspozuan në sallën e gjyqit. Në lidhje me personelin e CIA, asnjë emër i vërtetë nuk u ekspozua gjatë gjyqit, përveç një agjenti kontakti që është larguar në vjeshtën e vitit 1951. Agjentë të tjerë të përfshirë kanë përdorur pseudonime në kontaktet me shqiptarët. Me qëllim kundërvënien ndaj efektit të propagandës që soli gjyqi, të paktën pjesërisht, u lëshua në Tiranë një broshurë pas ekzekutimeve, e cila ngrinte lart agjentët e vrarë si martirë të kauzës së çlirimit të Shqipërisë. Është propozuar një tjetër broshurë e cila është duke u hartuar.

 

10 mars 1954

Teksti i fletushkës së propagandës

Faqja e parë

A e lexuat Zërin e Popullit më 21 shkurt? Gazeta thoshte se çështjet mund të zgjidhet vetëm me mjete paqësore, në një mënyrë të pranueshme për të gjithë. Por në konferencën e Berlinit, Molotov tregoi se BRSS nuk të lejojë zgjidhjen e çështjeve ndërkombëtare përveçse sipas kushteve të tij. Përse ka frikë Molotov të bëjë lëshime ashtu siç bënë të gjithë palët e tjera, për arritjen e marrveshjes së traktatit me Austrinë dhe çlirimin e vendit nga pushtimi ushtarak?

Molotov ka frikë se e di se çdo zbutje e shtypjes sovjetike në Evropë do t’i lejojë vendeve të shtypura të thonë atë që mendojnë për komunistët. A ju kujtohet 17 qershori në Gjermani? Molotovit i kujtohet. Ai nuk guxon të lejojë zgjedhje të lira sepse kjo do t’i hiqte atij justifikimin për të mbajtur trupa ushtarake në Rumani dhe Hungari. Ai nuk guxon të heqë trupat ushtarake nga Evropa Lindore sepse populli do t’i përmbysë regjimet komuniste. Molotov nuk guxon të lejojë zgjedhje të lira në Gjermani, pasi komunistët nuk morrin asnjë vend në parlamentin e Gjermanisë Perëndimore. Molotov nuk mund të rrezikojë me zgjedhje të lira askund, kështu që Hoxha duhet të sajojë zgjedhje të rreme të këshillave të popullit që j të mos e hidhni poshtë nga pushteti, siç e meriton. Komunistët ngrenë lart konceptet e demokracisë por është në fakt Perëndimi që mban zgjedhje të lira e demokratike, jo diktatura e Hoxhës dhe e një partie.

Faqja e dytë

Tradhtarët po dridhen! Të gjithë satelitët e Kremlinit në Evropë ndjenë dridhjet e vdekjes teksa dëgjuan për vrasjen e Berias, ish-kreut të fuqishëm të inteligjencës sovjetike, pas një gjyqi të fshehtë, bashkë me një numër miqsh dhe vartësish. Që prej vdekjes së vrasësit masiv Stalin, Malenkovi, Enveri i Rusisë dhe Beria, Mehmet Shehu i Rusisë, po bënin një luftë të përgjakshme. Malenkovi goditi i pari prandaj ishte Beria që gjeti vdekjen. Por cili do të godasë i pari në Shqipëri? Hoxha Malenkovi apo Shehu Beria? Cili do t’i marrë me vete mbështetësit e tij drejt vdekjes dhe katastrofës? Cila është pyetja që i bëjnë vetes liderët komunistë, pasi ata e dinë që nuk e kanë jetën e gjatë. Cili e ka radhën të pësojë fatin e Koçi Xoxes e miqve të tij?

Në më pak se 20 vjet janë ekzekutuar katër krerë të njëpasnjëshëm të ministrisë së brendshme, 60 për qind e të cilëve ishin marshallë sovjetikë dhe gjeneralë të Leninit që prej vitit 1917, me përjashtim të tradhtarit, vrasës masiv, Stalinit.

 

12 tetor 1954

Përmbledhje e operacioneve të CIA në Shqipëri

Deri në korrik 1954, aktivitetet e Komitetit Kombëtar të Shqipërisë së Lirë drejtoheshin nga oficerët e shërbimeve të CIA dhe britanikëve MI-6 në Romë. Kontakti me selinë e NCFA në Nju Jork mbahej me anë të një konsulenti të fshehtë, kurse pjesa shqiptare e tij merreshin me mbikëqyrjen e teksteve të transmetimeve klandestine radio dhe fletushkave të propagandës. Në korrik 1954 pas marrëveshjes me britanikët, i gjithë stafi amerikan dhe britanik u tërhoq nga Roma dhe kontaktet e NCFA me CIA janë kryer vetëm prej Athinës. Kjo ka sjellë frikë nga ana e disa prej anëtarëve të komitetit, se interesat e SHBA për Shqipërinë po shuheshin. Klasa e emigrantëve shqiptarë është habitur gjithashtu nga njoftimi i 12 gushtit 1954 për formimin e Komitetit Kombëtar Demokrat nën drejtimin e krahut disident të Ballit Kombëtar, i cili më parë ishte tërhequr nga NCFA dhe kishte bërë çdo tentativë për të sabotuar aktivitetet e tij. divizioni ynë ka propozuar që drejtimi i NCFA t’i kalohet Komitetit të Evropës së Lirë, teksa aktivitetet klandestine të propagandës të kryhen në emër të NCFA. Divizioni beson se kjo lëvizje do të forcojë pozitën e NCFA në sytë e shqiptarëve, si dhe do të shpërndajë frikën se Perëndimi nuk është më i interesuar për Shqipërinë. Kur po mendohej të niste projekti amerikan për Shqipërinë në vitin 1949, u zbulua se britanikët e kishin nisur një projekt me thuajse të njëjtat objektiva, prandaj u vendos që dy projektet të koordinoheshin për të përdorur struktura të përbashkëta dhe që të parandalohej që CIA dhe MI-6 të shkelnin këmbët e njëra-tjetrës. Por operacionet e SHBA dhe të Britanisë kanë qenë thuajse krejtësisht të ndara dhe vetëm me këmbime informacionesh të përgjithshme mbi zonat e përafërta të aktivitetit dhe kohën e tyre, thjeshte për parandalimin e përplasjeve. Inteligjenca e operacioneve është këmbyer lirisht në terren dhe gjithashtu në nivel zyrtar Londër-Uashington. Aktivitetet e propagandës janë kryer bashkërisht nga Roma dhe Athina deri në korrik 1954 kur si CIA ashtu dhe MI-6 tërhoqën oficerët e tyre nga Roma, për të koordinuar aktivitetet nga Athina.

 

16 korrik 1953

Iniciativa diplomatike greko-turko-jugosllave mbi Shqipërinë

Referuar artikullit të New York Times, 12 korrik 1953

Memorandum për drejtorin e CIA

Jam plotësisht dakord me komentet tuaja në lidhje me iniciativën diplomatike të te vendeve në fjalë, siç është raportuar në artikullin e të përditshmes amerikane, dhe një nga pyetjet e para që barë ishte: “A është kjo iniciativë një verim i pavarur i këtyre kombeve apo është nxitur nga SHBA, Britania apo të dyja bashkë? Nëse është e pavarur, çfarë duhet të bëjë qeveria amerikane për ta përshtatur atë në platformën e përgjithshme diplomatike, që fokusohet në dobësimin e lidhjes së Shqipërisë me Bashkimin Sovjetik. Nëse nga ana tjetër është nxitur prej nesh, cilat janë hapat e radhës për t’u marrë duke pasur parasysh dëshirat dhe premtimet ndërkombëtare të bëra nga këto vende fqinje? Duke ngritur këto pyetje me stafin, unë kisha në mendje një dokument të vjetër mbi Shqipërinë në lidhje me zhvillimet e reja politike. Ne gjithmonë kemi sugjeruar se hapat e nevojshëm duhet të merren në fushën diplomatike, në një koordinim mes nesh, britanikëve, italianëve, grekëve dhe jugosllavëve, për të arritur në një mirëkuptim në lidhje me integritetin territorial të Shqipërisë. Ne mendojmë se për të rritur efektivitetin e operacioneve, është e nevojshme përgatitja e atmosferës së duhur me anë të veprimeve diplomatike dhe lëshimit të deklaratave simultane. Në udhëtimin tim të fundit diskutova dhe paralajmërova ambasadat tona në Londër dhe Romë për marrjen e propozimit nga Departamenti i Shtetit dhe qëndrimi i tyre ishte pozitiv, por ato theksuan problemin e pazgjidhur të triestes si një pikë bllokimi i tratativave mes italianëve dhe jugosllavëve edhe për çështjen e Shqipërisë. Problemi i Triestes është mjaft i komplikuar prej pozitës së de Gasperit në qeverinë italiane, dhe fakti që ai nuk mund të bëjë lëvizje të rëndësishme për momentin do të thotë se mund të ketë lëshime për jugosllavët.

Qershor 1951

Politikat bazë – Departamenti i Shtetit

Memorandum

Një memorandum britanik me datë 20 qershor 1951, ngrinte çështjen e statusit të ardhshëm të Shqipërisë dhe veprimin e duhur për t’u marrë nga Shtetet e Bashkuara e Britania, veçanërisht në lidhje me mundësinë e shembjes së regjimit të brendshëm apo të një prishjeje të mundshme të paqes në Ballkan, si rezultat i një agresioni sovjetik ose të vendeve të Comiform.

Pozita e SHBA mbi pavarësinë e Shqipërisë

SHBA vazhdon të ketë si objektiv ruajtjen e Shqipërisë si shtet i pavarur dhe miqësor ndaj Perëndimit. Çdo politikë që ka si qëllim zhdukjen e pavarësisë së Shqipërisë apo ndarjen mes Jugosllavisë e Greqisë, nuk do të mbështetet. Arsyet kryesore për këtë janë si më poshtë:

Populli shqiptar ka një karakter të tijin dhe ndjenja të forta për pavarësinë. Për më tepërt ai ka qenë një vend, të paktën nominalisht i pavarur që prej vitit 1912. E drejta e shqiptarëve për të qenë të pavarur është njohur dhe mbështetur në shumë deklarata publike të qeverisë së SHBA, dhe gjithashtu nga Britania. Nëse nuk do të kishte një Shqipëri të pavarur, nuk duket se ka tjetër mënyrë për zgjidhjen e konfliktit territorial mes Jugosllavisë, Greqisë e Italisë në këtë zonë strategjike, e cila prek sigurinë e të trejave. Asnjë prej këtyre shteteve nuk do të mbështesë vendosjen e influencës së rivalëve të tyre në këtë rajon, dhe asnjë marrëveshje për ndarjen nuk ka gjasa të jetë e qëndrueshme dhe e përhershme. Dorëzimi i Shqipërisë te një apo më shumë vende fqinje do të mbjellë farën e problemeve minoritare që mund të minojnë sigurinë e rajonit

Veprimet diplomatike

Mbështetja që i kemi dhenë Komitetit Kombëtar për Shqipërinë e Lirë është bërë me supozimin se Shqipëria e pavarur është e rëndësishme për interesat amerikane. Veprimet që neglizhojnë të drejtën e Shqipërisë për pavarësinë, përveç faktorëve moralë dhe vështirësisë së justifikimit para opinionit publik, do t’i jepnin një armë të fuqishme propagande qeverisë sovjetike dhe kukullave të saj në qeverinë shqiptare. Por gjithsesi mund të jetë e nevojshme pranimi i disa masave të kombeve fqinje për ndërhyrje të armatosur në rast të nisjes së luftimeve në Ballkan.

Qeveria e SHBA beson se vazhdimi i përpjekjeve diplomatike dhe rrugëve të tjera duhet të kenë si qëllim një Shqipëri të pavarur dhe miqësore me Perëndimin, pro në të njëjtën kohë duhet të jemi vigjilentë për ruajtjen e politikave dhe interesave amerikane në rajon dhe ruajtjen e marrëdhënieve të mira me Italinë, Greqinë e Jugosllavinë. Besohet se qëllimi i dëshiruar është kalimi nga një Shqipëri e dominuar nga sovjetikët drejt në vendi të lirë e të padominuar nga vendet fqinje, që do të ketë mbështetjen e përgjithshme të Perëndimit. Masat që do të merren në këtë drejtim duhet të koordinohen me qeverive amerikane e britanike, dhe sipas rastit edhe të qeverive të tjera perëndimore. Por edhe mundësia e përfshirjes së Shqipërisë në një njësi më të madhe federale, duhet të mbahen në konsideratë. Një federatë e tillë duhet të jetë të paktën Ballkanike dhe jo marrëveshje me Jugosllavinë apo Greqinë. Në asnjë mënyrë nuk duhet të inkurajohet një marrëveshje federale me Jugosllavinë, derisa vendi të bëhet më i pajtueshëm me idealet Perëndimore.

Pikëpamjet amerikane në lidhje me propozimet britanike

Mesa duket qeveria britanike nuk është e gatshme, ashtu siç nuk janë të gatshëm e SHBA, për të marrë masa ushtarake për neutralizimin e Shqipërisë në rast të një sulm sovjetik mbi Jugosllavinë, edhe pse kjo nuk përjashton përdorimin e mjeteve jo-konvencionale. Nëse në kohën e një sulmi të tillë Shqipëria do të përbënte rrezik dhe kërcënim për Jugosllavinë e Greqinë, Shtetet e Bashkuara pranojnë se mund të jetë e nevojshme një ndërhyrje ushtarake, ndoshta e pjesshme në Shqipëri, nga ana greke apo jugosllave, duke u siguruar për një mospërhapje të konfliktit mes fqinjëve dhe për natyrën e përkohshme të veprimit. Por Shtetet e Bashkuara nuk pranojnë veprime të tilla në kohën aktuale, prandaj kërkojnë politika të mosndërhyrjes nga Grekët e Jugosllavët. Nga memorandumi britanik nuk ishte e qartë nëse qasja e këtyre të fundit ishte për të ardhmen e afërt apo për skenarin kur grekët dhe jugosllavët të kenë dërguar misione ushtarake në Shqipëri. Për të nxitur grekët dhe jugosllavët të mos ndërhyjnë në Shqipëri duhen marrë garanci mosndërhyrjeje nga të dyja palët, si dhe duhet diskutuar në linja të tjera dukje ulur vlerën e argumenteve të tyre mbi efektivitetin e një ndërhyrjeje të mundshme.

Sugjerime të Shteteve të Bashkuara

Duke besuar se është e papërshtatshme të kërkojmë tani të dhëna mbi qasjen e grekëve apo jugosllavëve për një ndërhyrje të mundshme në Shqipëri, Shtetet e Bashkuara ka një plan veprimi mbi objektivat e pranuar nga SHBA dhe Britania, për të evituar situatat që mund të bëjnë të mundshëm ndërhyrjen ushtarake të Greqisë apo Jugosllavisë. Siç u theksua më sipër, SHBA beson se vazhdimi i përpjekjeve diplomatike dhe përpjekjeve të tjera, do të jetë mënyra sjelljen e një Shqipërie të lirë miqësore me Perëndimin. Vështirësia kryesore në punën drejt këtij objektivi, e veçanërisht për situatën pas eliminimit të pushtetit sovjetik në Shqipëri, mbeten qëllimet konfliktuese mes Jugosllavisë, Italisë dhe Greqisë, si dhe frika e dyshimet e tyre për njëri-tjetrin. Shumë mund të përfitohet nëse ato sigurohen se asnjë prej rivalëve nuk do të fitoje një pozitë privilegji në Shqipëri. Rrjedhimisht, ne propozojmë se në kohën e duhur SHBA dhe Britania të rrisin shanset e tyre të suksesit dukë marrë nga tre vendet fqinje deklaratat përkatëse se vendet nuk kanë pretendime dhe se njohin të drejtën e Shqipërisë për pavarësi, me institucione të zgjedhura prej tyre vetë. Do të ishte e dëshirueshme që deklarata të tilla të përfshinin dorëheqje nga pretendimet përkatëse të secilit vend, edhe diçka e tillë do të ishte e vështirë të merrej nga Greqia. Me konfirmimin e zotimeve të mësipërme nga tre fqinjët dhe me mbështetjen e SHBA, Britanisë e mundësisht Francës, eliminimi i kontrollit sovjetik në Shqipëri dhe krijimi i Shqipërisë së pavarur do të kishte sukses.

CIA zbardh dokumentet, ja lidhjet me agjentët në terrenin shqiptar

Pas një sërë tentativave të amerikanëve për të rrëzuar regjimin komunist në Shqipëri, përmes rekrutimit të shqiptarëve, gjatë viteve 1955 është vënë në lëvizje dhe sigurimi i Shtetit. Në një dokument të deklasifikuar nga CIA, tregohet një ngjarje në ambasadën shqiptare në Romë, ku CIA tentoi të rekrutonte një punonjës të saj, por në fakt ky i fundit kishte bërë një sërë tentativa të rekrutonte një agjent shqiptar që ishte pjesë e CIA. Në dokument janë zbardhur dhe emrat, teksa kjo gjë i ka shqetësuar shumë amerikanët, të cilat rrëfejnë se nuk kishin informacion fare se si ishin shpërndarë agjentë e sigurimit. Dyshimet e tyre ishin se Sigurimi po tentonte të rekrutonte agjentë të CIA dhe t’i përdorte ata për të vjedhur informacione mbi operacione të ndryshme. CIA përdori një agjent të sajin për të vjelë informacione nga një punonjës i ambasadës shqiptare në Romë, ku dhe nisi të dyshonte se ai ishte pjesë e Sigurimit.

31 janar 1955

Personeli i projektit: Kraja, Shyti, Gjon Markagjoni

 

Ernest Koliqi nga Shkodra, intelektual, anëtar i kabinetit që ka bashkëpunuar me pushtuesit italianë dhe ka lidhje të mundshme në Vatikan. Mund të jetë në nën-agjent i inteligjencës gjermane. I biri i subjektit në vitin 1949 raportohej se ishte në kontakt me inteligjencën italiane për operacionet kundër Shqipërisë. Objektivat e projektit janë shqiptarët me qëndrim në Shqipëri, Jugosllavi dhe Italia. Kontaktet me individët e zonave të shënjestruara janë mbajtur me anë të postës së hapur. Në vitin 1953 ka pasur dyshime mbi efikasitetin e operacionit, pasi përpjekjet e BKI (Balli Kombëtar Indipendent) u gjykuan si jo-operacionale dhe jo-produktive. Gjatë kësaj periudhe hezitimi u pranua se projekti nuk do të krijonte infiltrime agjentësh, por mendohej se do të forconte masën e ndërlidhjes ndërmjet CIA dhe inteligjencës italiane. Një nga aspektet interesante të projektit ishte përdorimi i nëntë agjentëve në Jugosllavi, çka besohet se do të hidhte dritë mbi qëllimet e vërteta të Jugosllavisë në lidhje me Shqipërinë dhe gjithashtu të zbuloheshin mënyrat e veprimit të UDB.

Kontrolli mbi agjentët

Gjatë viteve të para të bashkëpunimit CIA-BKI (1950-1953) agjentët interesoheshin më shumë për politikat shqiptare të emigracionit, përfshi dhe intriga apo skema për rritjen e prestigjit personal. Nga eksperienca ne e dimë se kjo është normale për grupet politike në emigracion dhe që atëherë CIA i shihte me dyshim. Projekti përfshinte një mbështetje të konsiderueshme financiare. Shumica e informacioneve të marra ishin mbi aktivitetet jugosllave kundër individëve shqiptarë. Kontrolli ynë mbi agjentët shqiptarë vjen prej bindjes së tyre të fortë ideologjike se SHBA është kampione e vetë-këmbënguljes dhe shpresa e vetme e çlirimit të vendit, ndërsa disa agjentë të veçantë kontrollohen prej nesh nga fakti se mund të ekspozohet qëllimisht si bashkëpunëtorë të SHBA. Por problemi i kontrollit nuk mund të zgjidhet tërësisht kur kemi të bëjmë me figura apo parti politike, apo me nën-agjentët e tyre, prandaj ne dhe në komunikimet tona me BKI ne përdorim frazën e mjegulluar “burime të shumta në numër për t’u përmendur”, disi e ngjashme me operacionet negative të emigracionit polak me mungesë kontrolli, shpenzime të shumta dhe terren pjellor për agjenturë të dyfishtë. Përveç disa raportimeve për transportet, informacioni nga shqiptarët e Jugosllavisë përmban vetëm aktivitetet e sherret brenda Komitetit për Shqipërinë e Lirë, NCFA, si dhe lëvizjet, thashetheme apo vuajtjet e shqiptarëve në Jugosllavi.

Përplasja e agjentëve

Iliaz Kraja (i sponsorizuar nga CIA) na prezantoi një mundësi për depërtim në Ambasadën e Shqipërisë në Romë, me anë të funksionarit Alek Shyti, por mendohej se qëllimi i vërtetë i Shytit ishte rekrutimi i Krajës në një agjent të dyfishtë. Kjo lojë psikologjike mes Krajës e Shytit na sjell në mendje tre objektivat kryesorë të operimit: informacionet mbi personalitetet dhe funksionet e tyre, mësimi i politikave të kundërshtarit, dhe mënyrat e tij të operimit. Kështu do të ishte me interes të njihnim arsyet e vërteta të kërkesës së hapur të Shytit ndaj Krajës për informacione mbi misionet e mundshme kundër Shqipërisë apo kohën dhe vendit e të dërguarve.

Pyetjet që ngrihen janë: A është përgjuar ai takim? A mund të organizojmë një përgjim të takimit të ardhshëm mes tyre? Në çfarë forme i merr CIA informacionet mbi takimet? Kur dhe si është instruktuar Kraja nga CIA për të luajtur me Shytin? Një detaj me interes është takimi i tyre më 10 maj ku Kraja pranoi 20.000 lira në formë huaje nga Shyti. Në rast se nuk provohet e kundërta, kjo është një provë e fortë se Kraja kontrollohet nga oficeri i tij shqiptar. A mund të jetë e vërtetë që NCFA të jetë i infiltruar nga shërbimet sekrete shqiptare? Çfarë dimë ne për anëtarë si Kodra, Mufti, Bineri, të cilëve iu mohua mundësia të ishin agjentë të Shytit?

Dyshimet për Alek Shytin

Me anë të kontakteve të tij Shyti ka vazhduar të gërmojë për informacion mbi Gardën Shqiptare në Gjermani, dhe beson se agjentët rekrutohen prej saj siç bëhej disa vite më parë. Kraja duket tepër i hapur në diskutimet e tij me Shytin dhe ky i fundit e ka hapur temën në të gjitha takimet e kohëve të fundit. Kraja në vend që të hiqet si injorant, ka pranuar shumë gjëra, madje edhe për ato që nuk ka informacion. Lista e kërkesave të Shytit për ne funksionon si lista e prioriteteve të shërbimeve shqiptare të inteligjencës. Prishja e marrëdhënies Kraja – Shyti rreth 28 qershorit tërhoqi vëmendjen e gjashtë shqiptarëve që ishin në dijeni të Krajës dhe operacionit të tij. Për këtë rast oficerët tanë duhet të pranojnë një mungesë vigjilence në ruajtjen e sigurisë. Tentativa për caktimin e takimit me Shytin më 4 shtator dështoi. Dy ditë më vonë Kraja u takua me oficerin e ri të çështjes, duke treguar se ai vëzhgohej nga inteligjenca shqiptare dhe se ata mund të kontaktonin me të në çdo kohë. Është interesante të përmenden referencat e shpeshta të Mersinit (oficerit të ri të sigurimit) për integritetin territorial të Shqipërisë, siç bëjnë edhe komunistët, që është një nga faktorët kryesorë të mbështetjes së popullit për pushtetin komunist.

Frika nga Sigurimi

Tani që janë kryer tre takime me Mersinin dhe ne i kemi dhënë informacion të kontrolluar, po bëhet e qartë se shërbimet shqiptare nuk dinë më shumë për objektivat e tyre nga sa dimë ne për objektivat tona. Ne nuk dimë shumë mbi mënyrat e veprimit të Sigurimit shqiptar, personave dhe politikave të tyre. Tani ne nuk duhet të kënaqemi me observimet e reagimit të Mersinit në biseda, por Kraja duhet të vihet nën kontroll nga një oficer amerikan dhe të trajnohet në taktike dhe objektiva specifikë.

Kontroll mbi Krajën

Në konkluzion, për të marrë nën kontroll Krajën dhe për të evituar thyerje të tjera të sigurisë, ne duhet t’i apelojmë më shumë motivimit patriotik të subjektit, nëse ai ka vërtet ndonjë të tillë. Mund të përdorim shantazh ndaj Krajës apo të marrim masa drastike për ta bërë qëndrimin e tij në Itali krejtësisht në shërbim të SHBA. Duhet të mësojmë nëse ai ka nënshkruar ndonjë dokument për 20.000 lirat e marra nga Shyti, pasi futja në borxh me firmën reale është një teknikë e përdorur nga sovjetikët. Duket se inteligjenca shqiptare ka mjaft informacion mbi NCFA, politikat dhe personelin, por kanë keqkonceptime mbi Kompaninë Gjermane të Gardës, dhe kjo duket se i shqetëson. Megjithëse ende nuk jemi të sigurt për besnikërinë totale të Krajës, çdo masë duhet marrë për të evituar të biem viktimë e tij. me sa jemi në dijeni, ne mësojmë vetëm për ato që Kraja na raporton, prandaj i rikthehem sugjerimit të përgjimit audio. Rastit duhet t’i jepet analizë e thellë në mënyrë që të mos humbasim mundësitë që kjo marrëdhënie mund të sjellë.

 

Prill 1952

Raport operacional

Në fushën e veprimit politik po punojmë drejt dobësimit të pozitës së brendshme të regjimit të Hoxhës, teksa në krahun tjetër po forcojmë pozitën e NCFA me anë të propagandës. Sa i përket operacioneve me agjentë, po përpiqemi të krijojmë një bazë solide brenda Shqipërisë, që përfundimisht do të ketë aftësinë të përmbysë regjimin Hoxha, kur të jetë momenti për veprim.

Hapa për t’u marrë aktualisht: Infiltrimi në Shqipërinë e mesme të grupit prej 4 agjentësh pro-zogistë, për të vlerësuar situatën politike dhe ekonomike. Ata do të kontaktojnë me të gjithë elementët pro-zogistë dhe do të nxjerrin nga Shqipëria 10-12 elementë të rinj që do të përdoren si guida në misione të ardhshme. Ekzistojnë mundësitë që me ta të bashkohet edhe një grup i dërguar prej nesh brenda vendit.

20 prill

Misioni i kontaktit Pine Tree- Një grup prej tre agjentësh do të infiltrohet në veri të Shqipërisë për të tentuar të kontaktojë me grupin e 4 agjentëve që kaluan dimrin në Prizren të Jugosllavisë.

20 maj

Një grup me 4 agjentë do të infiltrohet në zonën e Korçës për të llogaritur reagimin publik ndaj programeve tona të propagandës, si dhe për të krijuar burime inteligjence për stacionin klandestin të radios. Grupi prej 3 njerëzish i Hamit Matjanit do të infiltrohet në Korçë për të tentuar misionet goditëse në stacionin elektrik të Korçës, një depo municioni në juglindje të Korçës, dhe një depo municioni në veri të Korçës.

Qershor

Lëshimi i fletushkave të propagandës. Kontaktet do të bëhen me grupin Red One në Prizren të Jugosllavisë. Një njeri mund të lëshohet për të vendosur kontakte me grupin, për llogari të Komitetit për Shqipërinë e Lirë.

Qershor/Korrik

Tre infiltrime në grupe me nga dy njerëz, në forcat e armatosura, sipas informacioneve të refugjatëve. Misioni i vrasjes së Bogdanit, me dy njerëz që do të qëndrojnë në kamp për një javë.

Korrik

Grupi prek 4 njerëzish nga kampi grek i Lavrionit që do të infiltrohet në zonën e Gjirokastrës, me mision vendosjen e kontakteve me lidhje të vjetra në ushtri e polici. Të krijohet një rrjet komunikimi me letra dhe me korrierë.

 

28 tetor 1952

Rivaliteti mes amerikanëve dhe britanikëve

Në diskutimet tona të ardhshme me britanikët në lidhje me Shqipërinë duhet të ngrihen disa pika që ndikojnë në pranimin ose jo të propozimeve të britanikëve. Një prej tyre është fakti se operacioni ynë BGFiend është shumë më i madh dhe më kompleks sesa operacioni britanik Valuable dhe gjatë viteve të fundit operacionet tona kanë qenë shumë më të suksesshëm se ato britanike, duke dhënë shumicën e inteligjencës dhe duke shtuar prestigjin amerikan në rrethet shqiptare anti-komuniste. Ka disa sinjalizime se britanikët duket disi të pakënaqur nga arritjet tona në Shqipëri, pasi shqetësohet se ne mund të fitojmë një pozitë më të favorizuar influence si brenda vendit ashtu edhe në rrethet e emigracionit. Megjithëse që prej fillimit britanikët janë tentuar që t’i kthejnë BGFiend dhe Valuable në një operacion të përbashkët, ne kemi arritur të ruajmë dhe të mbajmë distancimit operacional, aq sa për të siguruar se përfundimi i njërit nuk sjell detyrimisht përfundimin e operacionit tjetër. Britanikët kanë përfituar shumë nga operacionet shqiptare të financuara vetëm me fondet amerikane. Çfarëdo që të ndodhë me projektin britanik Valuable, projekti amerikan është në pozitë shumë të mirë për të vazhduar si një operacion ekskluzivisht amerikan. Departamenti i Shtetit ka sinjaliziuar se është i kënaqur me aktivitetet tona dhe do të vazhdojë ato në nivelin aktual. Në rast se britanikët vendosin të shkurtojnë ato të ndalojnë operacionet e tyre në Shqipëri, nuk ka arsye pse edhe projekti amerikan të ketë masa të tilla. Programi zbatohet në lidhje me direktivat e autoriteteve më të larta të SHBA në lidhje me satelitët e Bashkimit Sovietik. Por besojmë se edhe projekti britanik mund të ketë përshkallëzime për arsye të humbjes së prestigjit britanik dhe rritjes së influencës amerikane në rajonin e Ballkanit

 

Maj 1961

Marrëdhëniet me BRSS

Marrëdhëniet e shtetit sovjetik janë përmirësuar me Jugosllavinë duke sjell mjaft zhgënjim në Tiranë. Partia komuniste shqiptare është shumë e zhgënjyer që duhet të tregojë më pak urrejtje ndaj armikut të saj të vjetër. BRSS ka nisur negociatat për një marrëveshje afatgjatë tregtie me Jugosllavinë, pesë ditë pas mbylljes së kongresit të partisë shqiptare. Negociatat u mbyllën në favor të jugosllavëve, me marrëveshjen për dyfishimin e volumit të tregtisë së vitit 1960, ndërsa me Shqipërinë, sovjetikët kanë nënshkruar një akord një-vjeçar që sjell vetëm një rritje prej shtatë për qind në krahasim me vitin e kaluar. Marrëdhëniet direkte shqiptaro-sovjetike nuk kanë ndryshuar shumë që prej kongresit të partisë shqiptare në shkurt. Mos marrja pjesë e Hoxhës e Shehut në Paktin e Varshavës tregoi tensionim të marrëdhënieve, por propaganda e Moskës është përpjekur shumë për të reklamuar shërbimet e mëparshme të sovjetikëve ndaj Shqipërisë. Moska shfrytëzoi gjithashtu përvjetorin e pushtimit të Shqipërisë nga Italia (21 prill 1939) për t’i kujtuar asaj borxhin e çlirimit nga ushtritë fashiste si dhe linjën aktuale të politikës së jashtme. Shqiptarëve iu kujtuan gjithashtu avantazhet e anëtarësisë në Paktin e Varshavës. Gjithashtu, gjatë kohës kur në Pekin po përfundonte nënshkrimi i marrëveshjes ekonomike mes Kinës e Shqipërisë, Radio Moska lavdëronte përvjetorin e katërt (18 prill) të deklaratës së vitit 1957 mes Shqipërisë dhe BRSS në Moskë. Ajo i kujtonte me nostalgji audiencës shqiptare “ditët plot diell” kur liderët shqiptarë priteshin me entuziazëm kudo që shkonin, duke detajuar më tej dhuratat që kishte marrë populli shqiptar si rezultat i miqësisë. Sipas llogaritjeve të tyre dhuratat arrinin 435 milionë rubla në mallra ekonomike. Ndërsa huat ekonomike që po ofroheshin nga Kina arrinin në 500 milionë rubla.

Plani operacional për Shqipërinë 1954

Shqipëria është vendi më i vogël satelit i Bashkimit Sovjetik dhe një pikë e izoluar e komunizmit, me rëndësi shumë të vogël ushtarake, përveç një kërcënimi të pallogaritshëm në kufirin jugosllav, apo në formën e një baze për të rindezur luftën civile greke. Në disa kushte të caktuara ndërkombëtare, ajo mund të shërbejë si një pretekst për konsolidimin e hegjemonisë komuniste në formën e bashkimit të mundshëm të kufirit me Bullgarinë përgjatë juglindjes së Jugosllavisë.

Objektivat afat-gjatë

Marrja e informacioneve pozitive pëe çështjet politike, ekonomike e ushtarake mbi Shqipërinë, ruajtja dhe përforcimi i shpresës së çlirimit të popullit shqiptar dhe nxitja e dëshirës për rezistencë ndaj komunizmit. Dëmtimi i strukturave politike, ekonomike e ushtarake në Shqipëri; krijim i mjeteve dhe i terrenit për një ndarje të mundshme të Shqipërisë nga blloku sovjetik.

Përmbledhje e inteligjencës mbi Shqipërinë: Shqipëria është një shtet tipik policor me struktura të forta sigurie. Deri në vitin 1953 popullata frikësohej aq shumë sa nuk mbështeste individët apo grupet klandestine, por më vonë u dallua një ndryshim pasi pas vitit 1953 grupet i infiltruara nisën të merrnin ndihmë të konsiderueshme nga popullata, veçanërisht në rajonet malore veriore. Ndryshimi besohet të ketë ardhur prej faktit të përmirësimit të inteligjencës dhe rritjes së kalibrit të përgatitjes së operacioneve. Ushtria e vendit nuk mund të konsiderohet një element besnik i regjimit por policia sekrete (Sigurimi) me rreth 10 000 anëtarët është një armë e fortë dhe besnike e diktaturës.

Arritjet

Me anë të grupeve të infiltruara dhe burimeve të tjera, është arritur një mbulim i përgjithshëm i objektivave të inteligjencës në Shqipëri. Me anë të fushatave të përqendruara të transmetimeve klandestine radio dhe broshurave të lëshuara nga ajri kemi krijuar një atmosferë më të mirë ku agjentët tanë të veprojnë. Gjatë vitit 1953 kami kryer rreth 20 infiltrime dhe 75 kontakte radio me agjentët. Kemi lëshuar çdo muaj tekste propagande, ashtu si dhe furnizime për agjentët në terren.

Isuf Luzaj, filozofi shqiptar, miqësia e korrespondenca me Sartrin

Fatmira Nikolli – E nisi jetën si biri i një hoxhe, duke u ushqyer përditë me vargjet kuranore. Pas studimeve në Sorbonë e jo vetëm, Isuf Luzaj do të bëhej filozof. Pothuaj e gjithë jeta e tij, shkoi larg Shqipërisë. Kishte lënë këtej familjen që e humbi, kur komunizmi mbyste vendin në vetminë e vet.

Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit (ISKK) lajmëron botimin për së afërmi të 6 librave filozofikë të filozofit, shkrimtarit e poetit Isuf Luzaj (1913-2000), një ndër personalitetet më të shquar të mendimit shqiptar.

“I anatemuar gjatë diktaturës dhe i mërguar Luzaj qëndroi dhe shkruajti veprën e vet kryesisht në Argjentinë. Hartues i Dekalogut të Ballit Kombëtar, Isuf Luzaj ishte ndër intelektualët antikomunistë, që dëshironte të realizonte idealin kombëtar të Rilindësve për një Shqipëri të Bashkuar e Demokratike”,-bën me dije Agron Tufa. Shton më tej, se 6 librat me ese filozofike e interpretative (metafizika dhe metalogjika) botohen për herë të parë dhe janë organizuar brenda 2 vëllimeve me mbi 400 faqe secili nën titullin “Kujdesjet e Bletës”.

Këto janë fillimi i një publikimi në vazhdimësi i të gjithë trashëgimisë filozofike të Isuf Luzajt, të mbetur në dorëshkrime dhe që përbëjnë dhjetra vëllime. Falënderojmë me këtë rast dhe znj. Zyba Hysa për punën e madhe në përgatitjen e teksteve për botim, redaktimin dhe korrektimin. Më në fund Isuf Luzaj hyn në Shqipëri nga “dera ballore” e jo nga “dera e fshehtë”.

SHËNIMET BIOGRAFIKE, VETMITARI I PANDREQSHËM
Në kapitullin “Shoku im, vetmia dhe Pan-i”, Luzaj tregon se ka qenë natyrë e vetmuar. Ja çfarë shkruan ai: “Ka qenë natyra ime të jetoj i vetmuar edhe kur kam qenë në mes të shoqërisë. Dëshiroj të jetoj i vetmuar”. Ndonëse biri i një hoxhe, Luzaj thoshte se për të “fjala Zot, merr kuptim kur jam i vetmuar. Nuk besoj që Feja të jetë një themë për intelektin, as për shoqërinë në biseda e vanitete. Besoj vetëm kur nuk besoj mbi Fenë.

Kam nevojë për vetmi, aq sa kam nevojë për ushqim. Vetmija është koha që më jep më shumë shpërblime shpirti, porse këtë vetmi nuk e zgjedh dot unë, ajo më zgjeth mua. Për mua, me qenë i vetmuar do të thotë, me qenë i bashkuar me të gjithë botën. Në çaste vetmije i vë pjesat e mija bashkë si cickërra të një pasqyre të thyer dhe të rikompozuar dhe atëherë e shoh qartë që gjërat e vogla duken të mëdha, kurse ato që dukeshin të mëdha janë të vogla”.

Ai thoshte se e ndjente që vetmia është një akt i dashurisë me gjithë universin. Dhe në këtë pikë, ai analizon dhe krahason ndjesitë e veta në dy kohë: kur isha shumë fetar, në një kohë të shkuar vuajtjesh e deziluzionesh, mërmëroja dendur lutjet e Budës, Krishtit dhe Muhametit bashkërisht, njëkohësisht, duke kërkuar konekcionet në pikat e përpjekëshme të metafizikës së tyre, mirëpo, n’atë kohë pata rezultate gabimesh, sepse humba intuitën, imagjinatën dhe fuqinë shpirtërore aktive për të ndërtuar struktura të shkrimevet të mi.

“Intuita më sugjeron t’a përdor atë,- thotë Luzaj, duke shtuar se “kur është çasti i sajë për zbulime horizontesh dhe të përdor meditacionin kur e ndjej që kam nevojë për paraqitje tek Zoti; të përdor arësyetimin kur ky vjen natyrisht në ndihmë për të zgjidhur ndonjë ekuacion të zgjidhshëm”.

Ka një qasje interesante edhe ndaj kritikave: kur më kritikojnë, unë e shoh që kritikonjësit duan të marrën kontakt me mua për ndonjë hall të tyre që është i pa konfesuarshëm nga ata. Nuk më shqetësojnë dhe këjo më jep një lloi kënaqësije pasive, sepse ata e dinë që gabuan dhe u ulën aqë poshtë, sa Morali, Etika dhe Estetika nuk më premtojën kontakt me ata. “Miqt e mi që çëmojnë durimin tim thonë që unë i ngjaj një FAKIRI të BUDËS, ose një fetari të përulët kristian. Nuk e di në se këtu më gjukojnë drejtazi po e di mirë që heshtja jep më kënaqësi sesa grindja”,-thekson Luzaj.

Në vijim, zbulon edhe një çast mjaft të rëndësishëm të jetës së njeriut. Ai zbulon pothuaj arritjen e Nirvanës, si qëllimin final të shumë ndjekësve të Budizmit, për çka shkruan: Për dashurinë të së VËRTETËS dhe të së DREJTËS, më duhet të plotësoj që- është e domosdoshme, e nevojshme e fortë dhe konstante një GJYMNASTIKË të mekanizmavet të trurit me ndihmën e studimit të heronjëvet të mendimit për të arrijtur këtë traguard. Pas pesëdhjetë vjet gjymnastike, as unë nuk mund të afermoj që e kam arrijtur një qind për qind atmosferën psikollogjike të NIRVANËS.
NJOHJA ME SARTRIN
Në një pjesë tjetër të vëllimit të parë, Luzaj tregon njohjen me Zhan Pol Sartrin. “Në dy udhëtimet që bëri Sartri në Amerikë, më ra mua llotaria të ishja përkëthenjsi i konferencavet të tija, si në Universitetin t’im në Indiana dhe në New York ku e vendosi ai këtë zgjidhje.

Kam një korrespondencë dhe kam vizituar dy herë në Paris, në prezencë të Simone de Beouosit. Besoj ta kem njohur pakë ma afër se komentaristët e botës.

Thashë për fat të mirë, ose të keq, sepse nuk jam i sigurtë, cili mbiemër më ndihmoi ose më dëmtoi. Për arësye admirimi për mendimin e tija, humba kontratën me NOTRE DAME të Indianës: Institut i lartë studimesh porse rrënjësisht Katolik pa leje të dilte në DOGMA.

94% e profesorëve ishin priftërinj Katolikë dhe refuzuan kriterin t’im të lirisë që e trazuan me fenë t’ime myslimane. Ndoshta, për fatin e mirë t’imin sepse në Universitetete të tjerë pati 100% të zgjidhja unë BIBLIOGRAFINË E kursevet, dhe jetova kështu në ikuosferën e lirisë frënge 1789, që është dhe temperamenti im”.

Më tej, në “një parathënie ontogjenike”, kujton se për të parën herë në jetën time, më 1 janar 1936 hyra në klasën e parë të Normales së Elbasanit, si mësonjës i gjuhës frëngjishte. “Në shkurt t’atij viti, Xhuvani, drejtor i shkollës më ngarkoi kursin e Pedagogjisë2 së klasës së fundit. Për të fundit herë në jetën t’ime, më 1 janari 1993 dhashë dorëheqjen nga kathedra e Fillozofisë, për arësye shëndetësore, në Chicago.

Pushim zemre, më 28 nëntor 1992, duke dhënë një intervistë gazetës Illyria, korrespondentit Vehbi Bajramit. Gjatë këtyre 56 vitevet, me përjashtim të parantezavet të jetës t’ime: burgime, internime, luftëtar vullnetar, mbeten egzaktësisht 51 vite mësonjës shkollash: Shqipëri, Itali, Argjentinë, Buenos Aries, Lima Peru, Bogata, Colombia, Boston Massachuselts, Coletrosh, Neë Hamshire, Lac Focest Ilinois, Bloonungton Indiana, Samt Jozeph Indiana, Champagne Ilinoes, Profesor vizitor gjatë pushimesh: Notre Dame Indiana, San Franchisko, Austin Texas”.

Luzaj pati pranuar se “i pari që më ra nga shtatuti që i paçë ndërtuar qe Bergsoni, ish mjeshtri im në Sorbonë. I fundit që më deziluzionoi qe SARTRE, i kërkoj ndjesë për miqësinë që më dha.

Vuajta shumë shpirtërisht për kontradiktat e tyre dhe për konfliktet që po smadhoheshin në mendjen t’ime për arësye se, më dukej shumë pretendim të rrëzoja disa pjesë të theorivet të tyre dhe sepse e ndjeja veten fajtor t’u mësoja sinqerisht n’atë e ato që besoja unë atyre Mijërave shpirtrave të rinj, të cilët prisnin nga unë të vërtetën, kurse unë nuk ishja në akord me mendjen t’ime dhe me yjet e mendimit, në se me të vërtetë po mësoja të VËRTETËN”.

Po aty, shton se për Sartrin liria koincidon në rrënjët e saja më MOS – QENËJEN, e cila është në zemrën e njeriut. Për një qenie njerëzore, ME QENË do të thotë me zgjedhë veten e tij, vetë ai, asgjë nuk i vjen njeriut as që për së jashtmi, as për së brendëshmi, të cilën ardhje ai do ta presë ose do ta pranojë. “Ky mendim i rëndë në kuptim është edhe i gjerë në konseguencat e tijë. Njeriu është krejtësisht dhe pa asnjë shpresë nënë sundimin dhe mëshirën të nevojës së të paduruarëshme, për t’a bërë veten e tija QENËJE, bile edhe deri në hollësirat më të imta të të egzistencës së tija.

Pra LIRIA nuk është QENËJE as TË QENURIT, është po qenëja e njeriut, që do të thotë MOSQENËJA e tija. Po të fillojmë t’a konceptojmë njerinë si një PLOTËSI – TERESI, n’a bëhet absurde të kërkojëm në atë (në njerinë) çaste psikike ose ZONA TË LIRISË; na do të kërkonim për një vend bosh, brenda një kusije plot me ujë. Njeriu nuk mund të jetë disa herë i lirë dhe disa herë rop (SKLLAF); ose ai është gjithmonë dhe krejtësisht i lirë, ose ai nuk është kurrë, kurrë dhe kurrë i lirë. Ky koncept i Sartrit, shpjegon qartazi fillozofinë e tija mbi LIRINË”, shënonte Luzaj për lirinë.

Historitë e vajzave shqiptare që prostituojnë në Perëndim

Në një ditë plot diell të shtatorit të vitit 2014, trupi i një gruaje u gjet në kanalin Lunel, një rrjedhë uji që kalon mes pallateve në Montpelje. Policia franceze në fillim pati dyshime se ajo ishte mbytur. Nuk kishte shenja lëndimesh, por fakti që ishte zhveshur shtoi dyshimet për ngjarjen.

Trupi ishte i Silvana Beqirajt, një shqiptare. Silvana vinte nga fshati Ndërmenas, i Fierit, një qytet industrial, rreth 100 km nga Tirana. Nënë e divorcuar, ajo i kishte lënë fëmijët me prindërit e saj dhe kishte emigruar në Francë.

Një grua tjetër, Bukurie Elmazi, edhe kjo nga Fieri kishte qenë me Silvanën në Francë në vitin 2011, dhe e kishte bindur të emigronte për një jetë më të mirë, sipas familjes së Silvanës.

Kishte qenë Elmazi që kishte identifikuar trupin. “Ajo na tha se kujdesej për një grua të moshuar” thotë babai i Silvanës për The Guardian, Mehmet Beqiraj, që jeton në një shtëpi të vogël në fshat. “Por ne të gjithë kishim dyshime”.

Në Francë nisën hetimet. U zbulua se Silvana ishte e përfshirë në prostitucion në Montpelje, por familja e saj nuk ka asnjë ide se çfarë ndodhi me të. Shkaku i vdekjes nuk u përcaktua kurrë nga policia apo nga mjekët dhe askush nuk u arrestua.

Familja e Silvanës refuzon ta pranojë se vajza e tyre u trafikua, duke preferuar të besojnë se përfshirja e saj në prostitucion ishte zgjedhje e saj. “Nëse ke një tutor, apo një trafikant mbi kokë nuk sjell shumë para në shtëpi” thotë vëllati i saj (që nuk pranoi të identifikohet), një njeri që ende vuan humbjes e të motrës. “Ajo dërgoi shumë para. Nëse do ishte trafikuar, ai nuk do ta lejonte të na dërgonte para”.

Provat, gjithsesi, thonë të kundërtën.

I vëllai thotë se njerëzit që “çuan Silvanën në Francë” ende jetojnë në fshat, ndërsa Mehmeti thotë se Silvana dërgonte shuma të vogla parash, kur kishte mundësi. Sigurisht që nuk pati më shumë mirqënie në shtëpi pas ikjes së saj.

Disa ditë pasi e lajmëruan për vdekjen e së bijës, Mehmeti udhëtoi për në Montpelje, ku u takua me policinë.
“Shqiptarët (në konsullatë) të ndihmonin vetëm me një përkthyes dhe asgjë tjetër. Më trajtuan keq, ishin arrogantë dhe më injoronin” thotë ai.

Trupi i Silvanës u mbajt nga prokuroria për 7 muaj. Kur mbaruan punë me hetimet, familja duhej të paguante rreth 6 mijë euro për ta kthyer në Shqipëri. “Nuk kishim para” thotë Mehmeti. “Por i gjetëm ashtu…”

Jeta në fshat nuk kishte qenë e lehtë për Silvanën. Si shumë femra të tjera u martua në moshën 20 vjeçare, një martesë me mblesëri. Pas pesë vitesh, kërkoi divorcin dhe u kthye në shtëpinë e prindërve bashkë me fëmijët.

Brenda vitit, Silvana takoi Nuri Çelën, një burrë nga fshati aty pranë. Nuk kaloi shumë kohë dhe të dy nisën të bashkëjetonin, por Çela u qëllua për vdekje ndërsa ktheheshin bashkë në shtëpi.

“Bëhej fjalë për një borxh” thotë nëna e Silvanës, Yllka, “Ata i kishin borxh Silvanës 3500 euro dhe Çela u vra vetëm se kërkonte paratë”.

Sipas një gazetareje, Laureta Rroshi, Silvana ia kishte dhënë paratë një grupi kriminal që do ta çonte në Francë për t’u prostituuar. Por më pas, ndryshoi mendje dhe kërkoi t’i ktheheshin paratë.

Është praktikisht e pamundur të gjesh arsyet e vërteta se përse Silvana kërkoi të shkonte në Francë. Por ajo që dihet nga vajzat e trafikuara nga fshatrat e Shqipërisë, është se atyre iu premtohet një jetë më e mirë dhe se përfundojnë të zhytura në borxhe për pagesën e udhëtimit dhe qëndrimin në Francë. Familjet e tyre në Shqipëri kërcënohen të heshtin. “Edhe fëmijët e Silvanës e dinin se nëna e tyre ishte trafikuar në Francë” tregon Rroshi.

Bandat që trafikojnë femrat janë brutale

Në fund të viteve 90, qeveria shqiptare nisi ta pranojë se trafikimi i vajzave për prostitucion ishte kthyer në një problem serioz. Ekspertët nisën punën për identifikimin e viktimave dhe dënimin e tutorëve.
Pavarësisht këtyre përpjekjeve dhe miliona dollarëve për forcimin e ligjeve kundër trafikut, mbetet një fenomen shqetësues në Ballkan në përgjithësi dhe në Shqipëri, në veçanti.
Agjensia Kombëtare e Krimeve në Britaninë e Madhe tregon se fund të vitit 2017, shumica e vajzave të trafikuara në këtë vend, janë nga Shqipëria.

Udhëtimi nga Vlora në Brindizi është gati një orë e gjysëm me gomone, ndaj Vlora njihet si pikë kryesore e kalimit në Itali. Sot, Fieri është më i njohur për fenomentin e femrave të trafikuara, por edhe Vlora ka problemet e saj.
“Mendoj se trafikimi po bie” thotë Balida, një vajzë police nga qendra e antitrafikut në Vlorë. “Nuk ka më banda, vetëm burra që ofrohen për t’u martuar me femrat. Shkojnë vetë në Itali, apo ku të duan”.

Balida thotë se dënimet për trafikantët janë të rralla sepse viktimar “refuzojnë bashkëpunimin”. “Kur ne marrim në pyetje një prostitutë, ajo thotë: E bëj si profesion. Ky është profesioni im. Pra, nëse ajo nuk mendon se është viktimë, pse ta mendojmë ne?

“Unë mendoj se më shumë sesa klientët, ne duhet të kriminalizojmë vajzat. Sepse vajzat që kam njohur unë e bëjnë këtë punë se u pëlqen. Nuk janë në presion, të paktën ato që kam njohur unë”
E pyetur se sa trafikantë ka arrestuar apo ka marrë në pyetje ajo dhe skuadra e saj, Balida përgjigjet pa asnjë hezitim: “Asnjë”.

“Ne kemi grupe të përfshira në trafik, por nuk kemi prova për t’i arrestuar ata. Vetëm sa i mbajmë nën vëzhgim, por nuk kemi prova se merren me trafik”. A e njihte ajo rastin e Beqirajt? “Po, por askush nuk del të flasë” thotë ajo. “Ndoshta ajo bëri shumë armiq, dhe të gjithë i kanë frikë ata”.

Në Shqipëri, raprezaljet kundër viktimave të trafikut janë sa të dhunshme, aq edhe të zakonshme. Organizatat kundër trafikut dhe policët tregojnë histori të shkëputura të torturave ndaj grave dhe vajzave që tentojnë të arratisen.
Një 20 vjeçare që u arratis nga trafikantët pasi zbuloi se ishte shtatzënë me një nga njerëzit që e blenë, u gjet në një kantier ndërtimi. Në sy të femrave të tjera, që ishin sjellë për të parë, vajza u rrah keq para se të betonohej në mur, akoma e gjallë, shkruan The Guardian.

Femrat e tjera detyrohen të qëndrojnë me trafikantët, sepse ato e dinë ku banojnë familjet e tyre dhe iu është thënë se këta do të vriten nëse vajzat largohen.

Disa prej vajzave në Vlorë kanë pasur fatin të strehohen në qendrën Vatra, për viktimat e trafikut. Në një ambjent të rehatshëm të qendrës, rreth 20 veta nga stafi dhe vajzat qëndrojnë ulur, ndërsa fëmijët luajnë qetësisht.

Një nga vajzat, Sara, tregon se u trafikua nga një djalë në lagjen e saj kur ishte vetëm 13 vjeç. “Atë njeri e dija se e kisha të dashur, por ai më shiti tek tre vetë nga Tirana dhe ata më çuan në Itali” thotë Sara, që jeton bashkë me fëmijën e saj në qendër. “Rrugës jam përdhunuar, rrahur, poshtëruar, madje edhe më kontrollonin si të isha një kafshë, për të parë sa vleja”. Sara u arratis kur i thanë se do të zhvendosej në një shtëpi tjetër në një qytezë pranë Torinos.

“Shkova në polici dhe falë Zotit, më besuan” tha ajo. “Më dërguan që të merrja ndihmë (në zyrat e Organizatës Botërore të Emigracionit) dhe më ndihmuan të marr një shtëpi. Por policia e Vlorës nuk më besoi. Thanë se po gënjeja se kisha qenë prostitutë në Itali dhe se kjo kishte qenë zgjedhja ime. Thanë se do më arrestonin po t’i shkoja t’i shqetësoja prapë”.

Katër vjet pasi u gjet trupi i Silvanës, policët nuk kanë bërë asnjë zbulim në lidhje me këtë rast. “Është një kujtim i keq se sa i rrezikshëm është prostitucioni për femrat e Shqipërisë” thotë një polic i Europol, aktualisht me shërbim në Shqipëri.

“Bandat që trafikojnë femra për këtë qëllim janë nga më brutalet që kemi hasur ndonjëherë. Edhe rusët i kanë frikë” shprehet ai për The Guardian.

Gazetarët në Tiranë dhe Fier thonë se për Silvana Beqirajn nuk ka pasur lajme nga Franca. Policia e Montpelje konfirmon se nuk ka asnjë informacion për të dhënë.

Varri i Silvanës është mbi një rrip toke të thatë pranë tokave të familjes së saj në Fier. Familjarë të tjerë janë varrosur atje, thotë Yllka. Nis të qajë dhe kërkon ndihmë për të zbuluar çfarë ndodhi me vajzën e saj. “Policia nuk do t’ia dijë” thotë duke qarë, “sepse mendojnë se të gjitha vajzat janë prostituta. Po dikush e ka një faj…”.
Mbi varr është një pllakë që ngrihet mbi tokën e fortë, me foton e Silvanës. “As një varr nuk e blejmë dot për të”, thotë Mehmeti, ndërsa prek foton e së bijës.

Në pllakë është emri i Silvanës dhe data e lindjes. S’ka një datë për vdekjen e saj, sikur familja të refuzonte atë që ka ndodhur, deri ditën kur të kenë një përgjigje se si vdiq vajza e tyre.

The Guardian: Përshtati në shqip Lapsi.al

Fotogaleri: Pallati i akullt i Stalinit

Një labirint i jashtëzakonshëm me tunele akulli i ndërtuar në arktikun rus gjatë Luftës së Ftohtë, po shkrin.

Pamje të pabesueshme tregojnë se struktura, e quajtur “Pallati i akullt i Stalinit”, një objekt më i madh se Shtëpia e Bardhë, është në rrezik të shkatërrohet për shkak se ujëra të ngrohta të Arktikut po shkatërrojnë hyrjen e saj.

Fondet për të shpëtuar monumentin tani janë ‘urgjente’ pasi disa rrugë kalimi janë dobësuar rëndë. Por autoritetet në Siberinë veriore nuk kanë fonde për të shpëtuar labirintin e akullt, megjithëse ajo është e shënuar si një monument rajonal.

“Pallati i Stalinit” është krijim i një inxhinieri gjerman të dëbuar në Siberi nga Stalini gjatë Luftës së Dytë Botërore. Gustav Backmann dhe punëtorë të tjerë në mërgim kane kaluar vite duke gërmuar nëpër tokën e ngurtë të ngurtë në Novy Port për të krijuar një ngrirës të madh natyror, duke përfunduar punën e tyre në vitin 1956.

Qëllimi i saj ishte të ruante tonelatat e peshqve të Arktikut përpara përpunimit dhe eksportimit në Evropë.

Labirintet dhe dhomat në hapësirën prej 7,000 m² mbajnë një temperaturë konstante prej -14°C deri në -12°C gjatë gjithë vitit. Ende në përdorim sot, ai mbetet objekti më i madh në botë i magazinimit të përkohshme të ndërtuar nga puna manuale.