Vështrim mbi sovranitetin e qytetarëve, rinumërimin e votave, elitën post-socialiste në institucione dhe integritetin e administratës zgjedhore.

Përmbledhje
Përgjegjësia institucionale në procesin zgjedhor në Kosovës, në dritën e Kushtetutës së Republikës së Kosovës, Ligjit për Zgjedhjet e Përgjithshme dhe standardeve ndërkombëtare. Ai shqyrton rolin e qytetarëve, subjektet politike humbëse, administratën zgjedhore dhe ndikimin e elitave post-socialiste, duke përfshirë diskutimin mbi ish-LKJ-në dhe standardet e Këshillit të Evropës për trajtimin e trashëgimisë së regjimeve komuniste. Ky vështrim konkludon se vullneti i qytetarëve është i paprekshëm, përgjegjësia bie mbi institucionet dhe individët e korruptuar, dhe se besimi publik duhet të mbrohet përmes transparencës, llogaridhënies dhe sundimit të ligjit.
Sovraniteti i qytetarëve dhe vota si akt kushtetues

Sipas nenit 2, paragrafi 1 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, “sovraniteti i Republikës së Kosovës buron nga populli dhe i takon popullit”¹. Ky parim përbën themelin e legjitimitetit demokratik dhe e bën qytetarin subjektin kryesor të rendit kushtetues.

E drejta për të votuar dhe për t’u zgjedhur, e garantuar me nenin 45 të Kushtetutës, është e drejtë politike themelore dhe realizohet në mënyrë personale, të lirë, të barabartë dhe të fshehtë². Akti i votimit përbën përmbushjen e detyrimit kushtetues të qytetarit, dhe pas këtij momenti përgjegjësia për procesin kalon në institucionet e zgjedhjeve.

Ndarja kushtetuese e roleve dhe parimi i përgjegjësisë institucionale

Neni 7 i Kushtetutës sanksionon parimin e shtetit të së drejtës, i cili kërkon që pushteti publik të ushtrohet vetëm në bazë të ligjit dhe që organet shtetërore të jenë të përgjegjshme për veprimet e tyre³. Në këtë kontekst, Ligji për Zgjedhjet e Përgjithshme përcakton se administrimi i zgjedhjeve, numërimi dhe rinumërimi i votave, shpallja dhe certifikimi i rezultateve janë kompetenca ekskluzive të Komisionit Qendror të Zgjedhjeve (KQZ) dhe organeve të tij⁴.
Prandaj, çdo parregullsi në numërim, rinumërim apo menaxhim procedural është përgjegjësi institucionale, jo qytetare.

Rinumërimi i votave në dritën e parimit të sigurisë juridike
Rinumërimi i votave është një instrument korrigjues, por duhet të interpretohet në harmoni me parimin e sigurisë juridike, pjesë e shtetit të së drejtës⁵. Siguria juridike kërkon finalitet në proceset juridike, parashikueshmëri të pasojave dhe mos-zvarritje të pafund të procesit zgjedhor.
Rinumërimi i pakufizuar në kohë ose shtrirje, sidomos si pasojë e presioneve politike, mund të shndërrohet në instrument destabilizues të rendit kushtetues.

Subjektet politike humbëse dhe kufijtë e së drejtës për ankim
E drejta për ankim është pjesë e garancive procedurale, por nuk është absolute. Ligji për Zgjedhjet e Përgjithshme parashikon mekanizma ankimorë, por ata duhet të përdoren në mirëbesim, mbi bazën e provave konkrete dhe pa keqpërdorim procedural⁶.
Ankesat e përsëritura, të pabazuara apo të motivuara politikisht nga subjektet humbëse, përbëjnë abuzim të së drejtës dhe cenim të parimit të lojalitetit kushtetues ndaj rendit demokratik.

Korrupsioni dhe keqpërdorimi i detyrës në KQZ
Në rastet e dyshimit për korrupsion, konflikt interesi apo keqpërdorim të detyrës brenda KQZ-së, përgjegjësia është individuale dhe e ndjekshme sipas Kodit Penal dhe legjislacionit përkatës⁷.
Mungesa e mekanizmave efektivë të vetting-ut ose tolerimi i personave me histori kriminale në administratën zgjedhore cenon parimet kushtetuese të shtetit të së drejtës dhe besimin publik⁸.
Megjithatë, përgjegjësia nuk mund të transferohet te qytetarët, as të përdoret si justifikim për relativizimin e vullnetit të tyre.

Tranzicioni post-socialist: standardet ndërkombëtare dhe rezolutat e Këshillit të Evropës
Tranzicioni nga regjimet socialiste njëpartiake drejt demokracive pluraliste ka qenë objekt i analizës së të drejtës ndërkombëtare.
Këshilli i Evropës, nëpërmjet Asamblesë Parlamentare, ka zhvilluar një kornizë normative për trajtimin e trashëgimisë së regjimeve komuniste.
Rezoluta 1096 (1996) thekson se demokracitë e reja duhet të ndërtohen mbi sundimin e ligjit, pa u mbështetur në hakmarrje, por pa injoruar trashëgiminë institucionale të sistemeve represive⁹. Rezoluta 1481 (2006) dënon krimet e regjimeve komuniste totalitare dhe nënvizon se mungesa e ballafaqimit institucional me të kaluarën cenon demokracinë¹⁰.
Këto rezoluta vendosin një standard: dënimi historik i sistemit nuk justifikon përjashtime automatike politike, por kërkon vlerësim individual dhe respektim të të drejtave themelore.

Lustracioni në të drejtën evropiane: standarde dhe kufij
Në praktikën evropiane, lustracioni ka qenë i lejuar vetëm nëse është:
• proporcional,
• i përkohshëm,
• dhe i nevojshëm për mbrojtjen e rendit demokratik.

GjEDNj në rastin Ždanoka kundër Letonisë (2006) pranoi se kufizimet ndaj ish-funksionarëve të sistemeve totalitare mund të jenë të justifikuara vetëm nëse plotësojnë këto kritere¹¹. Komisioni i Venecias ka theksuar se lustracioni nuk duhet të shndërrohet në mjet hakmarrjeje politike dhe duhet të respektojë parimin e individualizimit të përgjegjësisë¹².

Vazhdimësia e elitave post-socialiste (ish-LKJ) në Kosovë: vlerësim kushtetues
Vazhdimësia e elitave politike nga ish-LKJ në skenën politike të Kosovës është pjesë e fenomenit të “elite reproduction” në shoqëritë post-socialiste¹³.
Figura publike si Isa Mustafa dhe Bedri Hamza përmenden në diskursin publik dhe akademik si shembuj të vazhdimësisë së elitave, por jo si akuza penale, por si ilustrim i fenomeneve tranzicionale.
Kushtetuta e Kosovës nuk e ndalon pjesëmarrjen e ish-elitave politike, përderisa veprimtaria e tyre zhvillohet në përputhje me Kushtetutën dhe ligjin.

Problemi bëhet i rëndë vetëm nëse shoqërohet me:
• ndikim joformal mbi institucionet e pavarura,
• kapje të administratës zgjedhore,
• ose pengim të konkurrencës së barabartë politike.
Integriteti i administratës zgjedhore dhe kapja institucionale

Në teorinë e demokracive tranzicionale, fenomeni i kapjes institucionale (institutional capture) ndodh kur aktorë informalë ose me të kaluar jodemokratike ndikojnë proceset formale përmes:
• emërimeve politike,
• presioneve administrative,
• ose keqpërdorimit të mekanizmave ligjorë.

Ky fenomen është i rrezikshëm për zgjedhjet, pasi cenon parimin e pavarësisë së KQZ-së, e cila duhet të jetë jo vetëm e pavarur de jure, por edhe de facto dhe e perceptuar si e tillë¹⁴.
Perceptimi i legjitimitetit zgjedhor dhe standardet evropiane
Protokolli Nr. 1, neni 3 i Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut garanton të drejtën për zgjedhje të lira. GjEDNj ka theksuar se kjo e drejtë përfshin jo vetëm aktin e votimit, por edhe administrimin e ndershëm të zgjedhjeve dhe besimin publik në proces¹⁵.
Në këtë kontekst, perceptimi i ndikimit të ish-elitave politike mbi proceset zgjedhore mund të jetë po aq i dëmshëm sa shkeljet faktike, nëse minon besimin e qytetarëve.

Përfundim
Në dritën e Kushtetutës së Republikës së Kosovës, Ligjit për Zgjedhjet e Përgjithshme dhe standardeve ndërkombëtare të Këshillit të Evropës, përfundimet kryesore janë:
1. Vullneti i qytetarëve është i paprekshëm;
2. Përgjegjësia për dështimet në procesin zgjedhor bie mbi institucionet dhe individët përgjegjës, jo mbi qytetarët;
3. Subjektet politike humbëse nuk duhet të keqpërdorin mekanizmat ligjorë për destabilizim;
4. Vazhdimësia e elitave post-socialiste nuk është në vetvete e paligjshme, por kërkon transparencë dhe mbrojtje të integritetit institucional;
5. Standardet ndërkombëtare kërkojnë mbrojtjen e rendit demokratik, duke parandaluar kapjen institucionale dhe duke mbështetur besimin publik në zgjedhje.

Fusnota
1. Kushtetuta e Republikës së Kosovës, neni 2.
2. Kushtetuta e Republikës së Kosovës, neni 45.
3. Kushtetuta e Republikës së Kosovës, neni 7.
4. Ligji Nr. 03/L-073 për Zgjedhjet e Përgjithshme në Republikën e Kosovës.
5. Gjykata Kushtetuese e Kosovës, jurisprudencë mbi parimin e sigurisë juridike.
6. Ligji për Zgjedhjet e Përgjithshme, kapitulli mbi procedurat ankimore.
7. Kodi Penal i Republikës së Kosovës, dispozitat mbi keqpërdorimin e detyrës zyrtare.
8. Ligji Nr. 06/L-011 për Parandalimin e Konfliktit të Interesit; Ligji për Deklarimin e Pasurisë.
9. Council of Europe, Resolution 1096 (1996), Measures to dismantle the heritage of former communist totalitarian systems.
10. Parliamentary Assembly of the Council of Europe, Resolution 1481 (2006), Need for international condemnation of crimes of totalitarian communist regimes.
11. ECtHR, Ždanoka v. Latvia, Grand Chamber, 2006.
12. Venice Commission, Guidelines on Lustration Laws, CDL-INF(1997)001.
13. Higley, J. & Pakulski, J., Elite Transformation in Central and Eastern Europe, Routledge, 2012.
14. Hellman, J., Jones, G., Kaufmann, D., Seize the State, Seize the Day, World Bank, 2000.
15. ECtHR, Mathieu-Mohin and Clerfayt v. Belgium, 1987.
16. ECtHR, jurisprudencë mbi zgjedhjet e lira dhe besimin publik (Protokolli 1, neni 3).

Vendi i Lekës;20.01.2026

— Shënim me rastin e ditës së kalimit në amshim të Krye-Heroit
Kombetar (6 maj 1405-17 janar 1468) — në kuadër Akademisë
Përkujtimore, kushtuar Dr Athanas Gegajt

Si çdo vit, më datën 17 janar, populli shqiptar, kudo, e përkujton Heroin Kombëtar, Gjergj Kastriotin, Skënderbeun (6 maj 1405 – 17 janar 1468), në ditën e kalimit të tij në amshim.  Gjergj Kastrioti ndërroi jetë në Lezhë, më 17 janar 1468, në moshën 63-vjeçare. Eshtë figura më e shquar në historinë e shqiptarëve, Heroi i Përgjithmonshëm kombëtar i popullit shqiptar.

Me këtë shënim modest dëshiroj të lidhë, nëse mund t’ia dal pa bezdisur dhe pa konnfuzuar lexuesin: kujtimin e 17-Janarit, 1468 – ditës së ndarjes nga kjo jetë e Heroit Kombëtar të shqiptarëve, Gjergj Kastriotit-Skenderbe dhe, njëkohësisht, njërin prej autorëve të parë biograf shqiptar të Skenderbeut — Dr. Athanas Gegaj (1908–1989) dhe një nga historianët shqiptarë më seriozë të diasporës, por jo vetëm — i formuar në shkollën perëndimore të historiografisë, larg presioneve ideologjike të historiografisë komuniste. Emri i tij lidhet ngushtë me studimin monumental, mbi Gjergj Kastrioti – Skënderbeu (1405–1468) “Shqipëria dhe invazioni turk në shekullin e XV-të”, një vepër kjo themelore për albanologjinë dhe historiografinë mesjetare shqiptare. Peshkop Fan Noli, vet autor i një libri të rëndësishëm mbi Skenderbeun, botuar më 1949, e ka vlerësuar librin e Dr Athanas Gegajt, të shkruar frëngjisht, mbi Skenderbeun, si “më e mbaruara që kishte parë dritën gjer në vitin 1949, si nga forma, nga lënda dhe nga baza dokumentare”. Fjala është për veprën, “L Albanie et l’invasion turque au XV-e siècle’, ose “Shqipëria dhe pushtimi turk në shekullin e XV-të”, të Dr Athanas Gegajt.

Ndërkaq, jeta dhe veprimtaria e Dr Athanas Gegaj, ish-Editor i gazetës Dielli për më shumë se një dekadë, do të jetë në qëndër të diskutimeve nga disa ekspertë, njohës të mirë të Dr Gegajt, Search Results for “dr athanas gegaj” – Dielli | The Sun — më 25 Janar 2026 në Akademinë Përkujtimore, titulluar: “Athanas Gegaj – shembull i patriotizmit, shkencës dhe publicistikës”. Njoftohet se Fondi Humanitar “Trieshi” në Nju Jork, organizon këtë aktivitet të veçantë për të nderuar veprimtarinë dhe kontributin e Athanas Gegajt – malësorit nga Trieshi i Malësisë Madhe — në fushën e shkencës, gazetarisë, fesë e kulturës shqiptare. Kjo akademi përkujtimore do t’i kushtohet, pra, pikërisht Athanas Gegajt, birit të Trieshit, një prej personaliteteve më të rëndësishme jo vetëm të Malësisë së Madhe, por edhe të mbarë botës shqiptare. Sipas njoftimit të Fondit Humanitar, “Trieshi”, ai tubim do të trajtojë, në mënyrë të plotë, veprimtarinë e Dr Athanas Gegajt, duke vlerësuar — përveç dy veprave të tij të rëndësishme shkencore — edhe rolin e tij të rëndësishëm si editor i gazetës Dielli në Boston të Shteteve të Bashkuara dhe bashkëpunëtor i ngushtë më heret i revistës françeskane, Hylli i Dritës, në Shqipëri. Duke pasqyruar, gjithashtu edhe angazhimin e tij politik në mërgim dhe bashkëpunimin me figura të njohura shqiptare, si dhe kontributin e tij fetar si klerik françeskan dhe krijimtarinë e tij të gjërë publicistike.

Bravo i qoftë Fondit Humanitar “Trieshi”, që kujton dhe nuk harron këtë burrë të madh të Malësisë së Madhe e të Kombit shqiptar — Dr. Athanas Gegaj (1908–1989), njërin prej historianëve shqiptarë më seriozë të diasporës dhe më gjërë, por si shumë intelektualë të tjerë të kalibrit të tij të mërgatës shqiptare, gjithnjë i përjashtuar dhe i harruar për dekada të tëra nga historiografia zyrtare komuniste e deri në ditët e sotëme. Nga gjithë veprimtaria dhe kontributetet në fusha të ndryshme të dijes, gazetarisë dhe kulturës, Athanas Gegajt, vlen të ritheksohet, si më lartë, se emri i tij lidhet, veçanërisht, ngushtë me studimin monumental, “Gjergj Kastrioti – Skënderbeu (1405–1468)”, një vepër, që nga shumë ekspertë shqiptarë dhe të huaj, konsiderohet, gjithnjë edhe sot, si themelore për albanologjinë dhe historiografinë mesjetare shqiptare.

Patjetër që në këtë rast lind pyetja se si është e mundur që autori i një vepre të tillë të vlerësuar, ndërkombtarisht, mbi Heroin Kombëtar të Shqiptarëve, Gjergj Kastriotin Skenderbe, për dekada të tëra u mbulua në heshtje, u la në hije, jo vetëm gjatë regjimit komunist, por edhe këto 35-vjet tranzicion faqezi. Shumë mirë që Fondi “Trieshi”, kujton javën që vjen birin e tij të famshëm Dr Athanas Gegajn, pasi për arsye ideologjike, edhe ai si shumë të tjerë — viktima të përjashtimit komunist — mbetet i përjashtuar dhe i harruar, zyrtarisht, nga entet e larta akademike të Shqipërisë dhe Kosovës. Janë këto ente shtetërore të shqiptarëve të cilat do duhej që figura të Kombit si Athans Gegaj të kthehen, njëherë e mirë dhe për hir të së Vërtetës historike, në qëndër të debatit shkencor dhe akademik, jo vetëm si një përgjegjësi morale — por edhe si një detyrim akademik dhe kombëtar.

Atëherë, pse përjashtimi, pse heshtja, ke kanë frikë entet zyrtare akademike shqiptare dhe përfaqsuesit e tyre, që vazhdojnë të lënë në harresë, qëllimisht, figura si Dr Athanas Gegajn dhe veprat e tyre të vlerësuara, ndërkombtarisht, por të ndaluara dhe të përjashtuara në atdheun e tyre, nga ideologët e djeshëm komunistë. Por sot gjithnjë apologjetë të politizuar të atij regjimi barbar – gjithnjë benikërisht flasin dhe veprojnë në rolin e “historianëve” të oborrit ideologjik komunist? Pse vazhdon kjo sjellje e enteve shqiptare akademike si në Shqipëri ashtu edhe në Kosovë, edhe 35 vjet pas shembjes së komunizmit zyrtar, ndaj këtyre figurave më të njohura të mërgatës shqiptare të pas Luftës së II Botërore? Personalitete të nivelit dhe kapaciteteve por edhe kontributeve historike të Dr Athans Gegajt, Ernest Koliqit, Martin Camajt e shumë të tjerëve, Frank Shkreli: Fletërrufeja kundër Ernest Koliqit dhe Martin Camajt. Me këtë rast të kujtimit të jetës dhe veprimtarisë së Dr Athanas Gegajt në Nju Jork, iç kam pyetur shpeshherë edhe publikisht në të kaluarën: pse kjo vazhdimsi e turpshme përjashtimi të disa prej figurave më të dalluara të Kombit dhe kontributeve të tyre historike – nga të dy shtetet shqiptare, të cilat sot pretendojnë se janë “demokratike” dhe në rrugën euro-atlantizmit?

Margjinalizimi zyrtar i figurave kombëtare anti-komuniste si Dr. Athanas Gegajt, një nga historianët më seriozë shqiptarë të shekullit XX, ishte një padrejtësi e madhe historike e regjimit komunist të Enver Hoxhës. Heshtja zyrtare sot ndaj këtyre figurave pas shembjes së Murit të Berlinit dhe ndryshimeve madhore politike në Evropë pas vitit 1990, është një turp madhor kombëtar. Ju lutemi enteve zyrtare në Tiranë dhe Prishtinë: për derisa vazhdoni me këto qëndrime të politizuara zyrtare ndaj këtyre figurave të mëdha të Kombit, mos na flisni për shkencë, për histori e drejtësi. Se historia nuk mund të përdoret si instrument politik, në shërbim të një dogme ose një tjetre! Heshtja e vazhdueshme nuk u bën nder!

Urime e Fondit Humanitar, “Trieshi” për organizimin e kujtimit të Dr Athanas Gegajt! Uroj që Akademia Përkujtimore me 25 janar në Nju Jork, kushtuar jetës, veprimtarisë dhe kontributit të Dr Gegajt të jetë një konferencë e denjë dhe të jetë, njëkohsisht, edhe fillimi i një interesimi më të gjërë në trojet shqiptare për këtë figurë dhe të tjera personalitete të mërgatës antikomuniste shqiptare të pas Luftës së II Botërore, tani në amshim, të harruar dhe të përjashtuar. Me qëllimin e doemosdoshëm për të rivendosur, më në fund, Dr Athanas Gegajn dhe të tjerë si ai, në vendin që u takon në historiografinë zyrtare shqiptare, për fat të keq, gjithnjë të kontrolluar dhe të cunguar nga mbeturinat e një sistemi që vazhdojnë të përdorin historinë në interes të një narrative të caktuar të pushtetit.

Frank Shkreli
———————————

Cili do ishte sot mesazhi i Gjergj Kastriotit-Skenderbe për shqiptarët, sipas Dr Athanas Gegajt – marrë nga një intervistë e tij dhënë Zërit të Amerikës, me rastin e 500-vjetorit te vdekjes se Skenderbeu – Kjo intervistë është transmetua nga Zëri i Amerikës më 18 e 19 Janar të vitit 1968) Intervista e plotë në — ORA E SHQYPNISË: Athanas Gegaj Intervistë ne 1968 mbi Gjergj Kastrioti-Skenderbeun –

VOA: Sipas mendimit t’uaj, Zoti Gegaj, ç’kuptim ka, ose ç’kuptim duhet të ketë jeta e Skëndërbeut për Shqiptarët në kohë të sotme?

GEGAJ: Jeta e veprat e Skenderbeut janë një shëmbëll i pavdekshëm në gjiun e popullit shqiptar. Kujtimi i tij i drejtoi të gjitha luftat e orvatjet për liri, që bëri populli shqiptar gjatë shekujve të robërisë deri në ditën e indipendencës së tij.
Jeta dhe vepra e Skenderbeut janë të bazuara në bashkim të gjithë shqiptarëve. Si në kohëra të kaluara, ashtu edhe sot, jeta dhe veprat e Skenderbeut janë te bazuara mbi vëllazerim të gjithë shqiptarëve, mbi lirinë e vendit nga i huaji, mbi të drejtat e barabarta të çdo qytetari, mbi respektin e çdo shqiptari të ndershëm, dhe mbi ruajtjen e traditave tona, atë të besës, të burrërisë, të mikpritjes dhe të krenarisë kombëtare.

Për më tepër, Skenderbeu na mëson se shqiptari nuk do të kursejë gjësend për t’i ardhur në ndihmë një shqiptari tjetër dhe për të krijuar një atdhe të përbashktë shqiptar, ku secili të jetojë i lirë dhe të punojë për atë vend që na e lanë trashigim të parët tonë. Ky vend është Shqipëria e Shqiptarëve, ku secili është zot në shtëpi të tij dhe kërkon të jetojë me dignitet e në bashkim, ashtu siç na mësoi Skenderbeu. E ku na mësoi edhe një gjë tjetër: Shqipëria është e gjithë shqiptarëve. Këta do ta mbrojnë me çdo mjet e me çdo sakrificë për Atdheun e Shqiptarëve, dhe si vdiset për liri, pa u bë skllav i huaj, pa përulur karakterin burrëror të popullit shqiptar.”

Marrë nga intervista e Dr Gegajt me rastin e 500-vjetorit të vdekjes së Gjergj Kastrioti – Skenderbeu – transmetuar nga Zëri i Amerikës më 18 e 19 Janar të vitit 1968)

Ky ishte synimi yt tash 13 vjet. – Qe nuk e sheh RTSH-n nuk shqetesohem por kur armata e medias si private dhe ajo publike te sherben ty, dhe vetem ty me porosi dhe percaktim . O me mua ose ne ferr kjo me shqeteson mua. Ky eshte parimi yt. Po mir, nuk je ti ai qe porosite dhe i premtove gazetareve se cilin nga ata te zellshmit prej tyre do ta beje drejtor te pergjithshem te RTSH-se dhe ato pasi te emeroheshin do benin stafet qe te sherbenin ty? Edhe te tjeret vepruan si ti por ti gabove rende.

Ti krijove nje nepotizem te semure aq sa nga paaftesia e tyre dhe servilizmi ndaj teje te ngopen ose ta neveriten ekranin sa tani je gati ti hedhesh nga ura (sic e ke zakon ti pasi i shtrydh) Tani, se kush eshte radio televizioni publik shqipetar kjo dihet sepse ka 70 vjet qe funksionon dhe per 50 vite ishte stacioni i vetem por qe mbajti gjalle publikun shqipetar , cdo vend i botes ka nje televizion publik kombetar pasi eshte i nje rendesie te vecante dhe zhvillon problemet kombetare, transmeton evenimentet kryesore te shtetit te tij ndyshe nga stacionet private qe e kane ne themel konkurencen dhe thithjen e reklames ne cdo menyre .

Nuk eshte detyra e radio televizionit publik ti shendroje emisionet apo programet ne Elektrik Blu sic i ke ti disa stacione per zemer ku edhe ne banjo i vejne kamera te fsheht . Te mos te shohesh prej 35 vjeteve stacionin publik shqipetar nuk eshte as mencuri dhe as snobllek i kohes per te treguar se sa modern jam une.

Ti nuk je kryetar opozite sot qe mund te thuash neser “Une do ta reformoj ose do ta prish radio televizionin publik shqipetar”. Ti ke 13 vjet qe je ne pushtet dhe komandon cdo gje qe eshte sot ne shqiperi. E mban mend kur ne 2014 e shembe televizionin Agon Chanel te italianit sepse e pe si kundershtar. Qe ne start e nise gabim duhet ta respektosh mendimin ndryshe kjo eshte demokracia por ti nuk e pranon se je i dhunshem.

Mban pergjegjesi dhe per RTSH-ne se ti i emeron kuadot drejtuese ne RTSH ne KKRT dhe magjorancen ne keshillin drejtues te RTSH-se .Te gjith sektoret i ke me perfaqesues nga ana jote biles dhe 40 projektet e vitit te fundit u realizuan ne RTSH nga beniamint tuaj sa ne studio aq edhe ne podkast duke thithur buxhetin me pagesa te medha qe e futen institucionin ne kolaps financiar.

Mos luaj indiferentin se ti me dashje nuk e sponsorizon radio televizionin se as nuk te pelcet per te. Ti aty do truallin se do tbesh kulla dhe mos i bjer nga Kina qe e ke per zemer por thuaj troc qe do ta shemb pasi ke vite qe edhe projektin e kullave mban te zyra jote .

Na dergove edhe nje deputet gjoja kundershtar tendin e shoqerove me dy njerez qe tia tregonin rrugen dhe e sollen te dera e radio televizionit , pasi e pa me vemendje tha ketu mund te ndertohen kulla. Ky ishte ai Goni jot nje politikan qe sapo fillon karrieren politike e fillon mbrapsht dhe tallet me djersen e qinda e qindra punonjesve qe punuan me dekada ne ate televizion. Radio televizioni eshte ne prone te vet dhe ka financa te mbrojtura nga taksat e shqipetareve eshte anetar i EBU-se per te cilen erdhi nje delikacion dhe ra dakort per nje zhvillim akoma me modern teknokolgjik si te ruajme financat dhe si te thithim reklamen per kete arsye derguam nje delekacion te kryesuar nga zonja Eni Vasili drejtoreshe e pergjithshme e radio televizionit shqipetar.

Per pak muaj qe jemi aty korigjuam financat, organizuam njesite dhe departamentet, i deleguam pune te gjithe hallkave ne RTSH dhe vendosem fashoorarin pasi transmetimi ne TVSH me aq shume stacione nuk linte gjurme mbi te gjitha hoqem nervin psikologjik te frikes qe ishte kthyer si rajon policie ne radio televizion. Njerezit ishin aq te trembur per te nesermen. Ne jua rritem rrogat i futem shpresen dhe ne monitorimin e koheve te fundit RTSH-ja u ngrit disa shkalle. Dhe del ti me idene e nje sunduesi dhe vetem shan e mallkon njerez qe i ke vu vet.

Mos u mer me RTSH-ne ktheji syte kah qeveria jote se gjysmat i ke neper burgje. Kur ne nuk na sheh perse na dergon grupe me shkresa 3 vjecare nga stacione qe i ke per zemer kur per 3 vjet ata duhet te meren me festivalet kur vete institucioni ka punonjesit e vet. -Perse ateher ti kur nuk e sheh televizionin e fton kengen fituese ne podkastin tend, sic fton dhe ate fituesin e bigut tend per te treguar se sa te ndiekin ty. Nuk mund te ma thuash mua as kolegeve te mi qe kemi punuar me Kico Fotjallin , Virgjil Kulen , Vera Zhein , Haki Bejleri ,Tefta Radi, Dhimiter Gjoka etj, sepse ato ishin kollose te mikrofonit dhe jo moderatore si ti. Atehere nuk te takon te meresh me ate institucion dhe te mohosh sepse ste nderon ty . Meqenese nuk te ndihmon mos i fyej drejtuesit qe i solle vete nuk eshte e moralshme.

Perse ndihmon stacionet private me buxhete te medha dhe me te drejten e reklames, me sponsorizime spektaklesh si nga qeveria ashtu dhe bashkia me shuma maramendese ne cdo vit dhe, ato te ftojne per tu shperlare dhe te japin ndonje kupe ne dore qe ti tia dhurosh ndonjerit qe ka fituar nga llotaria kombetare. A nuk je ti qe i emerove dy drejtora te pergjithshm ne RTSH njeri perfundoi ne burg dhe tjetri kandidat? Kush mban pergjegjesi? Po ata artiste qe mer ti ne avion dhe i paguan nga qeveria dhe jo veten nje here por ne cdo udhetim per ti perdorur ne cdo fushate ne salla per diasporen. Bile njerit i dhe gjysmen e parkut tek liqeni se gjoja do te bente recital. Keto artista i ke dhe ne postera rrugesh dhe ai stafi yt servil qe i ke ne kryeminstri te ben seleksionimin se kush eshte me ty dhe kush eshte kundra teje. Ti nuk pyet per asnje institucion artistik sepse ti te gjitha i prishe si kinema, teater kombetar , cirku , estrada dhe tani se fundmi ne RTSH.

Kryeministri aktual i Republikës së Shqipërisë, në zemërim e sipër (ta zëmë) kërkoi që RTSH të mbyllet.

Edhe ynë, në zemërim e sipër (ta zëmë) kërkoj që politika në Shqipëri të mbyllet.

Sepse jo sot, po gjithnjë, prej vitit 1991, politika e ka pasur në majë të gjuhës mbylljen e Radiotelevizionit Shqiptar (RTSH). Fatin e Kinostudios “Shqipëria e re”, të teatrove dhe të kinemave do ta kishte pësuar që atëherë edhe i vetmi institucion kombëtar në llojin e vet.

Vetëm nga dashuria dhe përkushtimi i pashoq i trupës teknike, në radhë të parë, si dhe të trupës krijuese dhe të drejtuesve të rinj të ardhur në krye të institucionit pas grevës së famshme të sindikatës më 1991, u arrit që një institucion i vjetëruar, i cili ndodhej në grahmat e fundit, të mbante frymën gjallë dhe, i vetëm, të përballonte sfidat e rrëzimit të komunizmit, ardhjes së pluralizmit dhe të proceseve demokratike. Vetëm kështu mund të ruheshin dhe të përtëriheshin Orkestra Sinfonike e Radiotelevizionit Shqiptar, Departamenti i Filmit Artistik Televiziv Shqiptar, Parku Automobilistik i RTSH, të gjitha institucione brenda institucionit, të gjitha pasuri të jashtëzakonshme kombëtare më vete, humbja të cilave do të kishte qenë humbje për vendin dhe kombin.

Kur kam filluar unë në RTSH në dhjetor 1991, të gjithë qëndronim me frymë të ngrirë, sepse nga çasti në çast mund të ndërpritej transmetimi.

Në vitet e para ’90 të gjithë krijuesit në RTSH (gazetarë, regjisorë, skenaristë, dokumentaristë e tjerë), pothuaj i gjithë personeli teknik dhe një pjesë e drejtuesve kaloi nëpër qëndrime kualifikuese nga disa javë deri në disa muaj pranë radiotelevizioneve motra të Evropës Perëndimore, të cilat i ofruan gjithashtu ndihma teknike falas. RTSH u rrit ndjeshëm si teknikisht, ekonomikisht, por sidomos edhe profesionalisht sipas modeleve të mediave publike elektronike të Perëndimit. Spektaklet, dokumentarët artistikë, dokumentarët historikë, filmat e panumërt që janë prodhuar në ato vite nuk mund të përfytyrohen në mediat e sotme. Hapësira programore e Televizionit Shqiptar, nga 4-5 orë në ditë u bë 365/24.

Më 1993 u krijua Programi Satelitor i RTSH, dritarja e vetme informative e Kosovës për në Botë. Duke u ngritur në stadin e RTSH World kështu ne do të sfidonimin makinerinë agresive të Millosheviçit për të krijuar block-out informativ në Kosovë dhe ndaj Kosovës.

Presidenti Ibrahim Rugova gjithnjë ma përsëriste se RTSH do të jetë në qendër të të gjitha investimeve shqiptare, edhe kur Kosova të çlirohet dhe të ketë Radiotelevizionin publik, sepse rëndësinë e RTSH nuk mund të ketë asnjë institucion tjetër mediatik shqiptar.

Bazuar në Ligjin për Radiotelevizionin Publik dhe në përvojat e radiotelevizioneve simotra evropianoperëndimore, Këshilli Drejtues miratoi rregullore të cilat zbatoheshin me përpikmëri në RTSH. Kjo e bënte të pavarur ndaj dhe njësoj të hapur ndaj faktorëve politikë dhe faktorëve të tjerë.

Radiotelevizioni Shqiptar është i vetmi institucion kombëtar i llojit të vet, i vetmi që ka në emërtesë cilësimin “shqiptar”, i vetmi “della bandiera nazionale”, siç do të thoshin italianët. Nuk mund të përfytyrohet që italianët, zviceranët, francezët, gjermanët, spanjollët, britanikët e tjerë të lejonin që t’u mbyllet media e tyre publike. Por as fqinjët tanë në ndonjë prej kryqyteteve të Ballkanit.

Sapo fillova këto radhë, shkova në Wikipedia, te zëri anglisht i Radio Televizionit Publik Grek ERT (anglisht) EPT (greqisht). Edhe ERT, si RTSH, ka datëlindje vitin 1938, kur YPE (Radioja Kombëtare Greke) filloi transmetimet. Më 1965 filloi transimet eksperimantale dhe më 1966 transmetimet e rregullta televizioni kombëtar grek. Më 2011 korporata shpalli synimin për reformim të thellë të institucionit. Më 11 qershor 2013, në orën 17.15 kryetari i Parlamentit të Greqisë shpalli mbylljen e menjëhershme të institucionit. Dolën në papunësi 2 500 punonjës. Vendimin e mori një Komision Ministerial i cili doli në përfundimin se “kushton më shumë dhe ka më pak publik se privatët”. Po atë ditë një grup punonjësish arriti të transmetonte fshehtas emisionet e ERT, por policia ndërhyri menjëherë dhe i largoi. Përpjekjet për të rikthyer sinjalin e ERT vazhduan në mënyra të ndryshme. Veprimi, pa marrë miratimin e Këshillit Kombëtar të ERT u quajt skandal. Unioni i Radiotelevizioneve të Evropës protestoi fuqishëm dhe opozita e asaj kohe e quajti veprimin “të paligjshëm”.

Më 12 qershor 2013, një zëdhënës i qeverisë greke, njoftoi formimin e një transmetuesi të ri publik, New Hellenic Radio, Internet and Television. Shërbimet filluan më 29 gusht 2013, personeli do të përbëhej nga 1000 deri 1 200 veta dhe do të financohej nga reklamat dhe kontributet tatimore.

ERT e kishte humbur garën ndaj rivalëve privatë si MEGA dhe ANTENA, por mbyllja e tij u përjetua rëndë nga grekët në atdhe e në diasporë. Sot ERT World ka një shërbim të fuqishëm edhe për diasporën si dhe për publikun e huaj.
Në situata të përafërta krize janë ndodhur e ndodhen radiotelevizionet publike edhe në vende të tjera evropiane, por gjithnjë gjenden mekanizmat për t’i zgjidhur këto situata.

Në vitet e para ’90, RTSH krijoi një trupë profesionistësh të rinj. Edhe sot e kësaj dite këta ua japin tonin mediave private. Nëse politika do të kishte pasur vizion të shëndoshë ky erozion ndaj RTSH-së mund të kufizohej shumë.

Pas vitit 1996, me krijimin e mediave të para private, politika në Shqipëri iu dha përparësi absolute këtyre mediave. Kjo shënon shkëputjen e politikës nga interesat e mirëfillta puböike dhe lidhjet e saj gjithnjë e më të ngushta me interesat oligarke. Karakteristikë e këtyre mediave është se dy të tretat e hapësirës ua kushtojnë reklamave. Me lejen dhe me dëshirën e politikës këto media morën jo vetëm programet reality show, por edhe të gjitha quizzet, llotaritë, talk shows si dhe programe të tjera të tilla trash, të cilat përgjithësisht nuk përbëjnë kulturë, por antikulturë, antiqytetërim. Prodhimi i mirëfilltë krijues mungon pothuaj krejtësisht. Dhe përgjithësisht ky prodhim, pra, është mediokër.

Veçanërisht 14 vitet e fundit politika në pushtet iu dha përparësi dy mediave private- Top Chanel dhe Klan. Reklamat dhe sponsorizimet qeveritare janë të shpërpjesëtuara në favor të këtyre mediave krahasuar me ato ndaj Radiotelevizionit Shqiptar. Mund të arsyetojnë se kjo bëhet për shkak të shikueshmërisë më të lartë, por kjo ndikon, në fakt, drejtpërdrejt në financat e RTSH.

Në krye të RTSH këto vite janë dërguar kryesisht të besuar të qeverisë, siç dërgoheshin dikur kryetarët e kooperativave bujqësore, pa pasur fare të bëjnë me gazetarinë apo mediatikën, me qëllim kryesor korrupsionin.

RTSH-ja aktuale është zhveshur jo vetëm nga transmetimet sportive, siç përmend kryeministri aktual, por edhe nga të gjitha talent shows, nga spektaklet, emisionet e fëmijëve e tjera, është zhveshur edhe nga krijimtaria e mirëfilltë kombëtare shqiptare. Nuk transmetohet muzikë shqiptare, sepse RTSH nuk e paguan dot të drejtën e autorit. Edhe emisionet vjetore si Festivali i Këngës apo Koncerti i Vitit të Ri prodhohen nga një media private më pranë qeverisë aktuale, ndërsa RTSH rri dhe shikon. Përfitimet financiare shkojnë te mediat private.

Radiotelevizionet publike janë të domosdoshme, sepse ato bëjnë pikërisht atë çka nuk e bëjnë dot privatët. Ato dallohen për repertorin dhe vizionin rreptësisht kombëtar, për profesionalizmin dhe për etikën e lartë. RAI, për shembull, ka një fizionomi krejt të dallueshme nga Mediaset apo grupet e tjera transmetuese italiane.

Këto dy lloje të mediave janë antiteza të njëra-tjetrës. Aq sa janë komerciale mediat private, aq janë jokomerciale mediat publike.

Detyra e radiotelevizioneve publike është të prodhojë kulturë dhe të kultivojë qytetërim. Asnjë institucion tjetër mediatik nuk mund të matet as nuk mund të krahasohet me rolin dhe misionin e tij.

Trashëgimia e RTSH e bën atë të vetmin në peizazhin mediatik shqiptar me mundësi reale për të qenë gjigant mediatik, siç ishte në vitet e para ’90, absolutisht të pakonkurueshëm.

E vetmja që meriton të mbyllet është politika që e ka çuar dita ditës drejt mbylljes Radiotelevizionin Shqiptar.

An Expanded Analysis of Forms of Violence under International Humanitarian and Criminal Law

1. Legal Context of the Armed Conflict
The events that occurred in Kosovo during the period 1998–1999 took place within the framework of a non-international armed conflict, which, due to the degree of effective control and direct involvement exercised by the Federal Republic of Yugoslavia (Serbia), contained elements of an international armed conflict within the meaning of international humanitarian law (IHL)¹. This legal classification triggers the application of the 1949 Geneva Conventions, Additional Protocol II, and relevant norms of customary international law.
According to the established jurisprudence of the International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY), the existence of an armed conflict is determined by the intensity of hostilities and the level of organization of the parties involved². Both criteria were clearly met in Kosovo, thereby activating the full applicability of IHL.

2. Architecture of State Violence: Systematic and Organized Character
The violence perpetrated in Kosovo did not constitute a series of isolated or spontaneous acts. Rather, it formed part of a coordinated state policy, implemented by military, police, and paramilitary forces through hierarchical command structures and logistical support. Under international jurisprudence, such conduct satisfies the criteria of a “widespread or systematic attack directed against a civilian population”, a core contextual element for crimes against humanity³.

3. Forms of Violence and Their International Legal Qualification
3.1. Wilful Killings and Extrajudicial Executions
The large-scale killing of Kosovo Albanian civilians, including extrajudicial executions, constitutes a grave breach of Common Article 3 of the Geneva Conventions and a war crime under customary international law. When committed as part of a widespread or systematic attack against a civilian population, such killings also amount to crimes against humanity pursuant to Article 7(1)(a) of the Rome Statute⁴.
The Račak Massacre of 15 January 1999 exemplifies this form of violence, as the victims were unarmed civilians protected under IHL.
3.2. Forced Displacement, Deportation, and Ethnic Cleansing
The mass expulsion of Kosovo Albanians from their homes constitutes deportation or forcible transfer of population, expressly prohibited under international law. Such acts qualify as crimes against humanity under Article 7(1)(d) of the Rome Statute and as violations of Article 49 of the Fourth Geneva Convention⁵.
ICTY jurisprudence has confirmed that forced displacement in Kosovo formed part of a deliberate strategy aimed at altering the ethnic composition of the territory.
3.3. Enforced Disappearances
Enforced disappearances constitute a multiple violation of international law, including:
• the right to life;
• the prohibition of torture and cruel treatment;
• the right to recognition as a person before the law⁶.
Under international criminal law, enforced disappearance qualifies as a crime against humanity under Article 7(1)(i) of the Rome Statute when committed as part of a widespread or systematic attack.
3.4. Torture and Inhuman or Degrading Treatment
Acts of torture, severe ill-treatment, and degrading treatment of civilians and detainees constitute grave breaches of the Geneva Conventions and violations of the Convention against Torture (CAT). The prohibition of torture is absolute and non-derogable, even in times of armed conflict or public emergency⁷.
Under international criminal law, torture constitutes both a war crime and a crime against humanity pursuant to Article 7(1)(f) of the Rome Statute.
3.5. Sexual Violence and Gender-Based Crimes
Sexual violence, including rape, sexual slavery, and other forms of sexual abuse, represents one of the most severe violations of international law. International jurisprudence has recognized sexual violence as:
• a war crime;
• a crime against humanity;
• a potential act of genocide when committed with **specific intent (dolus specialis)**⁸.
In Kosovo, sexual violence was used as a method of terror, humiliation, and destruction of the social fabric of the Kosovo Albanian community.
3.6. Destruction of Civilian Property and Cultural Heritage
The deliberate destruction of civilian homes, religious buildings, and cultural heritage sites constitutes a violation of Article 53 of Additional Protocol I and a war crime under Article 8(2)(a)(iv) of the Rome Statute⁹. Such destruction aimed at eliminating both the physical presence and cultural identity of the Kosovo Albanian population.
3.7. Psychological Violence and Terrorization of the Civilian Population
Systematic intimidation, threats, sieges, and terrorization of civilians constitute violations of the fundamental principle of civilian protection. International jurisprudence has recognized psychological violence as an element of persecution and inhuman treatment under crimes against humanity¹⁰.

4. Genocide: Analysis of Material and Mental Elements
Within the meaning of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (1948), the forms of violence outlined above satisfy the material elements of Article II (a), (b), and (c). The central legal issue remains the establishment of specific intent (dolus specialis) to destroy, in whole or in part, a protected national group¹¹.
While the ICTY did not issue a genocide conviction specific to Kosovo, the pattern of conduct, scale of violence, and state-organized nature of the crimes remain subject to serious legal and scholarly analysis.

5. International Obligations of Justice, Memory, and Non-Recurrence
Under international law, states bear positive obligations to:
• conduct effective investigations into international crimes;
• prosecute those responsible; • provide reparations to victims;
• preserve historical memory as a guarantee of non-repetition¹².
The legal remembrance of crimes committed in Kosovo is not a political exercise but a binding obligation under international law, rooted in the principles of accountability, justice, and the rule of law.

Legal References
1. ICTY, Prosecutor v. Tadić, Jurisdiction Decision (1995).
2. Ibid.
3. Rome Statute of the ICC, Article 7.
4. Ibid., Article 7(1)(a).
5. Fourth Geneva Convention, Article 49.
6. ICCPR; International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance.
7. Convention against Torture (CAT).
8. ICTY, Furundžija; ICC, Ntaganda.
9. Rome Statute, Article 8.
10. ICTY, Kordić and Čerkez.
11. ICJ, Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro (2007).
12. UN Basic Principles and Guidelines on the Right to a Remedy and Reparation (2005).

The Land of Leka; 15.01.2026

Analizë e zgjeruar e formave të dhunës në kuadër të së drejtës ndërkombëtare humanitare dhe penale

1. Konteksti juridik i konfliktit të armatosur
Ngjarjet e ndodhura në Kosovë gjatë viteve 1998–1999 zhvillohen në kuadër të një konflikti të armatosur jo-ndërkombëtar, i cili, për shkak të shkallës së kontrollit efektiv dhe përfshirjes direkte të Republikës Federale të Jugosllavisë (Serbisë), përmban elemente të konfliktit të armatosur ndërkombëtar, sipas standardeve të përcaktuara nga jurisprudenca e Tribunalit Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (ICTY)¹. Ky kualifikim juridik aktivizon zbatimin e Konventave të Gjenevës të vitit 1949, Protokollit Shtesë II dhe normave të së drejtës zakonore ndërkombëtare.

2. Arkitektura e dhunës shtetërore: karakteri sistematik dhe i organizuar
Dhuna e ushtruar në Kosovë nuk përbënte një seri incidentesh të izoluara, por një politikë shtetërore të mirëorganizuar, të zbatuar nga forcat ushtarake, policore dhe paramilitare, me mbështetje logjistike dhe hierarkike. Sipas jurisprudencës ndërkombëtare, një dhunë e tillë përmbush kriteret e një “sulmi të gjerë dhe sistematik” kundër popullsisë civile, element thelbësor për kualifikimin e krimeve kundër njerëzimit².

3. Format e dhunës dhe kualifikimi i tyre juridik
3.1. Vrasjet e qëllimshme dhe ekzekutimet jashtëgjyqësore
Vrasjet masive të civilëve shqiptarë, përfshirë ekzekutimet pa gjyq, përbëjnë shkelje të rënda të nenit 3 të përbashkët të Konventave të Gjenevës dhe krime lufte sipas së drejtës zakonore ndërkombëtare. Në kontekstin e një sulmi të gjerë dhe sistematik, këto vrasje përbëjnë gjithashtu krime kundër njerëzimit në kuptim të nenit 7(1)(a) të Statutit të Romës³.
Masakra e Reçakut përbën një shembull emblematic të kësaj forme dhune, ku viktimat ishin civilë të paarmatosur dhe të mbrojtur nga DIH.
3.2. Dëbimi, deportimi dhe spastrimi etnik
Dëbimi masiv i popullsisë shqiptare nga vendbanimet e tyre përbën deportim ose transferim të detyruar të popullsisë, i ndaluar shprehimisht nga e drejta ndërkombëtare humanitare. Këto veprime përbëjnë krime kundër njerëzimit sipas nenit 7(1)(d) të Statutit të Romës dhe shkelje të nenit 49 të Konventës së Katërt të Gjenevës⁴.
Jurisprudenca e ICTY-së ka konstatuar se dëbimi i popullsisë shqiptare ishte pjesë e një strategjie për ndryshimin e përbërjes etnike të Kosovës.
3.3. Zhdukjet me forcë
Zhdukjet me forcë përbëjnë një shkelje të shumëfishtë të së drejtës ndërkombëtare, duke përfshirë:
• shkeljen e së drejtës për jetë;
• shkeljen e ndalimit të torturës;
• shkeljen e së drejtës për njohjen si person para ligjit⁵.
Në kontekst penal ndërkombëtar, zhdukjet me forcë përbëjnë krime kundër njerëzimit sipas nenit 7(1)(i) të Statutit të Romës, kur kryhen si pjesë e një sulmi të gjerë dhe sistematik.
3.4. Tortura dhe trajtimi çnjerëzor
Tortura, keqtrajtimi dhe trajtimi poshtërues i civilëve dhe të ndaluarve përbëjnë shkelje të rënda të Konventave të Gjenevës dhe të Konventës kundër Torturës (CAT). Këto veprime janë të ndaluara absolutisht dhe nuk justifikohen në asnjë rrethanë, përfshirë konfliktin e armatosur⁶.
Në kuptim penal, tortura përbën krim lufte dhe krim kundër njerëzimit sipas nenit 7(1)(f) të Statutit të Romës.
3.5. Dhuna seksuale dhe dhuna me bazë gjinore
Dhuna seksuale, përfshirë përdhunimin, skllavërinë seksuale dhe forma të tjera të abuzimit seksual, përbën një nga format më të rënda të dhunës ndërkombëtare. Jurisprudenca e ICTY-së dhe ICC-së e ka njohur dhunën seksuale si:
• krim lufte;
• krim kundër njerëzimit;
• akt potencial gjenocidal, nëse kryhet me dolus specialis⁷.
Dhuna seksuale në Kosovë u përdor si mjet terrori, poshtërimi dhe shkatërrimi i strukturës shoqërore të komunitetit shqiptar.
3.6. Shkatërrimi i pronës civile dhe objekteve kulturore
Shkatërrimi i qëllimshëm i shtëpive, objekteve fetare dhe trashëgimisë kulturore përbën shkelje të nenit 53 të Protokollit Shtesë I dhe krim lufte sipas nenit 8(2)(a)(iv) të Statutit të Romës⁸. Ky shkatërrim kishte për qëllim eliminimin e pranisë fizike dhe kulturore të shqiptarëve në Kosovë.
3.7. Dhuna psikologjike dhe terrorizimi i popullsisë civile
Frikësimi, kërcënimet, rrethimet dhe terrorizimi sistematik i popullsisë civile përbëjnë shkelje të parimit të mbrojtjes së civilëve. Jurisprudenca ndërkombëtare e ka njohur dhunën psikologjike si element përbërës të persekutimit dhe trajtimit çnjerëzor⁹.

4. Gjenocidi: analiza e elementeve materiale dhe subjektive
Në kuptim të Konventës për Gjenocidin (1948), format e mësipërme të dhunës përmbushin elementet materiale të nenit II (a), (b) dhe (c). Çështja juridike qendrore mbetet prova e qëllimit specifik për shkatërrim, i cili analizohet në bazë të modelit të sjelljes, shkallës së dhunës dhe kontekstit shtetëror¹⁰.
5. Detyrimet ndërkombëtare për drejtësi, kujtesë dhe mos-përsëritje
Sipas së drejtës ndërkombëtare, shtetet kanë detyrime pozitive për:
• hetimin efektiv të krimeve ndërkombëtare;
• ndjekjen penale të autorëve;
• sigurimin e reparacioneve për viktimat;
• ruajtjen e kujtesës historike si garanci e mos-përsëritjes¹¹.

Fusnota
1. ICTY, Prosecutor v. Tadić, 1995.
2. Statuti i Romës, neni 7.
3. Po aty, neni 7(1)(a).
4. Konventa IV e Gjenevës, neni 49.
5. ICCPR; Konventa për Zhdukjet me Forcë.
6. Konventa kundër Torturës (CAT).
7. ICTY, Furundžija; ICC, Ntaganda.
8. Statuti i Romës, neni 8.
9. ICTY, Kordić and Čerkez.
10. ICJ, Bosnia v. Serbia, 2007.
11. UN Basic Principles on the Right to a Remedy and Reparation, 2005.

Vendi i Lekës;15.01.2026

Sot mbushen 27 vite e Masakrës së Reçakut, ku më 15 janar 1999, në këtë fshat forcat serbe vranë 45 civilë shqiptarë. Me këtë rast do të organizohen aktivitete përkujtimore me rastin e 27-vjetorit të Masakrës së Reçakut.Kosova shënon 27-vjetorin e Masakrës së Reçakut, një nga ngjarjet më të rënda të historisë së fundit të Kosovës. Republika e Kosoves e quan kete masaker “Dita e Reçakut”institucionet vendore dhe qendrore, së bashku me shoqatat e organizojnë një sërë aktivitetesh në nderim dhe kujtim të viktimave, me qëllim ruajtjen e së vërtetës historike dhe përcjelljen e saj te brezat e rinj. Dhe keshtu Kosova nderon te kaluaren e vete. Tregon se nuk ndertohet e ardhmja pa nderuar te kaluaren! Dhe sot bashkombasit e mi shqiptare te Kosoves nderojne sakrificen e tyre per liri dhe ndertojne paqen dhe te ardhmen e qytetarve te tyre!

Këto aktivitete mbahen nën patronatin e Presidentes së Republikës së Kosovës, Vjosa Osmani, Kryetarit të Kuvendit, Dimal Basha, Kryeministrit në detyrë të Republikës së Kosovës, Albin Kurti, Kryetarit të Komunës së Shtimes, Qemajl Aliu.

E drejta e ShBA-së buron drejtpërdrejt nga Marrëveshja e vitit 1951 për Mbrojtjen e Grenlandës. Kjo Marrëveshje krijon një arkitekturë juridike të veçantë, ku sovraniteti territorial danez ruhet në formë,por kompetencat thelbësore të mbrojtjes dhe sigurisë delegohen gjerësisht te Shtetet e Bashkuara.

Në terminologjinë e së drejtës ndërkombëtare publike, kjo strukturë përfaqëson një formë klasike të “delegated defense authority”: një situatë ku një shtet sovran, për arsye strategjike dhe aleancash,delegon një pjesë thelbësore të kompetencave të tij të mbrojtjes tek një shtet tjetër,pa transferuar sovranitetin territorial. Ajo që e bën rastin e Grenlandës të veçantë është gjerësia dhe thellësia e këtij delegimi. Marrëveshja nuk parashikon kufizime të qarta kohore, numerike apo teknologjike mbi praninë amerikane, as mekanizma të fortë të mbikëqyrjes operative nga pala daneze.

Kjo marrëveshje vendos një ndarje funksionale midis sovranitetit formal dhe kontrollit operativ.Danimarka mbetet autoriteti kushtetues mbi territorin,popullsinë dhe administrimin civil të Grenlandës. Por kompetencat në praktikë përcaktojnë sigurinë reale të territorit,ndërtimi i infrastrukturës ushtarake, kontrolli i zonave strategjike, liria e lëvizjes ajrore dhe detare, si dhe jurisdiksioni mbi forcat e armatosura,i janë transferuar SHBA-së përmes një instrumenti juridik të detyrueshëm ndërkombëtar.

Për më tepër, klauzolat mbi juridiksionin, përjashtimet fiskale dhe doganore, si dhe mungesa e një klauzole skadimi, e forcojnë këtë epërsi duke i dhënë SHBA-së jo vetëm liri ushtarake, por edhe autonomi ligjore dhe logjistike. Në praktikë, kjo e shndërron Grenlandën në një hapësirë ku mbrojtja funksionon sipas logjikës strategjike amerikane, ndërsa sovraniteti danez mbetet kryesisht deklarativ dhe legjitimues në planin ndërkombëtar.

Në këtë kuptim, marrëveshja e vitit 1951 nuk është thjesht një relike e Luftës së Ftohtë, por një instrument juridik ende aktiv që strukturon ekuilibrin e fuqisë në Arktik.

Ajo shpjegon pse, pavarësisht ndryshimeve politike, deklaratave publike apo debateve mediatike, prania dhe roli amerikan në Grenlandë mbeten të qëndrueshme dhe të pakontestuara në thelb. Politikat ndryshojnë; arkitektura kontraktuale e sigurisë mbetet.

Çfarë është marrëveshja?
Marrëveshjes për Mbrojtjen e Grenlandës midis SHBA-së dhe Danimarkës (1951) bazuar në tekstin zyrtar të traktatit:
https://avalon.law.yale.edu/20th_century/den001.asp?utm_source=chatgpt.com

Marrëveshja e nënshkruar më 27 prill 1951 midis Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Mbretërisë së Danimarkës,njihet si Defense of Greenland Agreement. Ajo u lidh në kuadër të Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO) dhe ka për qëllim të rregullojë bashkëpunimin ushtarak për mbrojtjen e Grenlandës dhe të gjithë zonës së traktatit të NATO-s, duke ndarë detyrat dhe kompetencat lidhur me sigurinë në rajon.

Pikat kryesore të tekstit juridik

Qëllimi dhe baza ligjore
• Marrëveshja është themeluar mbi parimet e bashkëpunimit për mbrojtje kolektive sipas Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO).
• Qëllimi i saj është të bashkojë përpjekjet ushtarake të Danimarkës dhe SHBA-së për të mbrojtur Grenlandën dhe zonën e NATO-s.
Zona të mbrojtura dhe përdorimi i tyre
• Dy qeveritë mund të zgjedhin zona të caktuara në Grenlandë që konsiderohen të nevojshme për mbrojtjen e ishullit dhe zonave përreth.
• Pasi zona të jenë caktuar si “zona mbrojtjeje”, SHBA mund të:
• Përmirësojë dhe përdorojë ato zona për qëllime ushtarake;
• Ndërtojë, instalojë, dhe operojë pajisje ushtarake, komunikimi, meteorologjike etj.;
• Stacionojë personel ushtarak dhe civil në këto zona;
• Sigurojë mbrojtje dhe siguri të brendshme.

Sovraniteti dhe autoritetet
• Marrëveshja nuk shkel sovranitetin danez: Danimarka mbetet autoriteti kushtetues i Grenlandës dhe ka të drejtën e lëvizjes së lirë në të gjithë territorin. •
Megjithatë, në zonat e caktuara për mbrojtje ku SHBA merr përgjegjësi, amerikanët kanë kompetencë të gjerë operative, përfshirë akses në hapësirë ajrore, ujëra dhe terren pa kompensim.

Jurisdiksioni mbi personelin
• SHBA ka jurisdiksion ekskluziv mbi personelin ushtarak dhe civil amerikan në zonat e mbrojtjes, si dhe mbi komplotet e tyre ligjore, përveç në rastet kur një person dorëzohet vullnetarisht autoriteteve daneze.
Përjashtime fiskale dhe doganore
• Materialet, pajisjet dhe personeli amerikan janë të lirë nga taksat, detyrimet doganore dhe tarifat e tjera kur hyjnë, përdoren apo largohen nga Grenlanda.
Vlefshmëria e marrëveshjes
• Marrëveshja hyri në fuqi më 8 qershor 1951, pas miratimit nga Parlamenti danez.
• Ajo do të mbetet në fuqi për aq kohë sa do të jetë në fuqi Traktati i Atlantikut të Veriut (NATO), pra praktikisht përjetësisht, përderisa Danimarka dhe SHBA janë anëtare të NATO-s.

Ç’domethënie ka kjo juridikisht?

Sovraniteti danez mbetet i paprekur sipas ligjit ndërkombëtar, por marrëveshja u jep SHBA-së të drejta të gjera operative ushtarake në Grenlandë për të zbatuar planin e mbrojtjes kolektive të NATO-s.

Juridiksioni, përjashtimet fiskale dhe kompensimet janë të shkruara qartë SHBA mund të zhvillojë dhe operojë objektet ushtarake pothuajse si në territor amerikan brenda zonave të përcaktuara.

Marrëveshja për Mbrojtjen e Grenlandës e vitit 1951 ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe Mbretërisë së Danimarkës krijon një regjim të veçantë në të drejtën ndërkombëtare, ku sovraniteti territorial formal ruhet, ndërsa kompetencat operative të mbrojtjes delegohen gjerësisht në favor të SHBA-së.1 Ky shkrim ka për qëllim analizimin e marrëveshjes si shembull të “autoritetit të deleguar të mbrojtjes”, duke lidhur ndikimin e saj me ri-militarizimin e Arktikut pas vitit 2022 dhe duke e krahasuar me statusin e ish-territoreve nën administrim amerikan. Rezultati tregon se e drejta amerikane është kontraktuale, e qëndrueshme dhe adaptabile ndaj sfidave strategjike bashkëkohore. Duke krijuar një model të veçantë juridik dhe operativ në të drejtën ndërkombëtare bashkëkohore.

Diskursi politik mbi Grenlandën shpesh e trajton ndikimin amerikan si produkt i zhvillimeve të fundit gjeopolitike. Një mendim i tillë anashkalon faktin se arkitektura e sigurisë së ishullit është ndërtuar mbi një bazë juridike të qëndrueshme që nga viti 1951.2
1.Marrëveshja për Mbrojtjen e Grenlandës mbetet në fuqi dhe strukturon raportin e fuqisë në Arktik, pavarësisht ndryshimeve politike apo strategjike.
Kjo marrëveshje si instrument kontraktual që institucionalizon të drejtën e ShBA-së, përmes delegimit të kompetencave operative,jo përmes transferimit të sovranitetit.
2. Marrëveshja e Grenlandës si instrument i autoritetit të deleguar të mbrojtjes
2.1 Delegimi operacional pa transferim sovraniteti
Neni II i marrëveshjes i jep SHBA-së të drejtën të vendosë, zgjerojë dhe operojë objekte ushtarake në Grenlandë, si dhe të marrë çdo masë të nevojshme për kontrollin e tyre.3 Sovraniteti territorial danez ruhet formalisht, por kompetencat operative mbi mbrojtjen dhe infrastrukturën ushtarake janë gjerësisht të deleguara.Siç argumenton Crawford, kjo përfaqëson një formë të “sovranitetit të ndarë funksionalisht”, ku sovraniteti formal dhe kontrolli operativ ndahen në mënyrë kontraktuale.4
2.2 Juridiksioni dhe autonomia ligjore
Neni V i marrëveshjes siguron juridiksion amerikan mbi personelin ushtarak dhe civil shoqërues,5 duke krijuar një enklavë funksionale juridike brenda territorit danez. Shaw e konsideron këtë një model të veçantë të delegimit juridik, ku autoriteti operacional është i pandikuar nga politika civile lokale.6
2.3 Kohëzgjatja dhe fleksibiliteti strategjik
Neni IX lidh vlefshmërinë e marrëveshjes me Traktatin e Atlantikut të Veriut,7 duke e bërë atë të qëndrueshme afatgjatë dhe adaptuese ndaj ndryshimeve strategjike, pa nevojën për rinegocim periodik. Kjo i mundëson SHBA-së të ruajë epërsinë operative në mënyrë të parashikueshme dhe të vazhdueshme.
3. Grenlanda në Arktikun post-2022
3.1 Ri-militarizimi dhe rëndësia strategjike

Pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022 ka rikthyer logjikën e konkurrencës së fuqive të mëdha në Arktik.8 Federata Ruse ka intensifikuar praninë ushtarake, ka rihapur baza sovjetike dhe ka integruar Arktikun në doktrinën e mbrojtjes bërthamore dhe paralajmërimit strategjik. Në këtë kontekst, Grenlanda funksionon si nyje kyçe e paralajmërimit të hershëm dhe mbrojtjes raketore transatlantike, duke përdorur mandatin ligjor të vitit 1951 për të modernizuar dhe zgjeruar kapacitetet amerikane.
3.2 Zgjerimi i NATO-s dhe koherenca strategjike

Anëtarësimi i Finlandës dhe Suedisë në NATO ka transformuar Arktikun evropian në hapësirë praktikisht të gjithëintegruar brenda aleancës.9 Marrëveshja e Grenlandës siguron që SHBA të kontrollojë nyjën kyçe operative, duke ruajtur koherencën strategjike dhe duke përballuar kërcënimet e reja, pa ndërhyrje të drejtpërdrejtë të autoriteteve daneze.
3.3 Qëndrueshmëria juridike përballë paqëndrueshmërisë politike

Diskursi politik mbi Arktikun dhe burimet natyrore ka ndryshuar ndjeshëm pas vitit 2022, por baza ligjore e pranisë amerikane mbetet e pandryshuar. Marrëveshja e vitit 1951 demonstron se traktatet e mbrojtjes mund të prodhojnë epërsi të qëndrueshme strategjike, edhe në kushte krizash globale.10

4. Krahasim me ish-territoret amerikane
4.1 Delegimi dhe sovraniteti
Në ish-territoret si Filipinet (1898–1946) dhe Ishujt Mariana Veriore, SHBA kishte kontroll të plotë administrativ dhe ushtarak, ndërsa sovraniteti lokal ishte i pezulluar.11 Në Grenlandë,sovraniteti formal danez ruhet,ndërsa SHBA ka delegim të gjerë operacional,duke e bërë modelin të veçantë dhe afatgjatë.

4.2 Kufizimet kohore dhe operacionale
Ish-territoret historike kishin mandate të përkohshme dhe kufizime operative. Marrëveshja e Grenlandës nuk ka klauzola skadimi dhe nuk kufizon numerikisht ose teknologjikisht praninë amerikane,duke krijuar pothuajse epërsi operative permanente.12

4.3 Juridiksioni dhe autonomia
Në ish-territoret amerikane,juridiksioni ishte pjesë e administratës së kontrolluar nga SHBA.Në Grenlandë,juridiksioni amerikan mbi personelin ushtarak dhe civil shoqërues krijon enklavë funksionale ligjore dhe operative,që nuk ka precedent në ish-territoret historike.13

5. Konkluzione krahasuese dhe implikime
Krahasimi doktrinor tregon se Grenlanda:
1. Ruhet si sovranitet formal danez,por me kompetenca operative të gjera amerikane;
2. Ofron qëndrueshmëri dhe fleksibilitet afatgjatë;
3. Siguron autonomi juridike dhe koherencë strategjike në një rajon kritik.

Grenlanda përfaqëson versionin më të gjerë dhe më të strukturuar të “delegated defense authority”,duke e bërë epërsinë amerikane kontraktuale,funksionale dhe adaptabile.

Në Arktikun post-2022,marrëveshja ka fituar rëndësi të jashtëzakonshme,duke u shndërruar në nyjën kryesore të mbrojtjes transatlantike dhe strategjisë arktike amerikane.

Referencat
1. Defense of Greenland Agreement, Denmark–United States, 1951,
2 UNTS 13. 2. Ibid.
3. Neni II, Defense of Greenland Agreement, 1951.
4. J. Crawford, The Creation of States in International Law (2nd edn, OUP 2006) 123–125.
5. Neni V, Defense of Greenland Agreement, 1951.
6. M. N. Shaw, International Law (8th edn, CUP 2017) 432–435.
7. Neni IX, Defense of Greenland Agreement, 1951.
8. NATO, 2022 Strategic Concept (NATO Publishing, 2022).
9. Ibid.
10. Aust, A., Modern Treaty Law and Practice (CUP 2013) 210–212.
11. I. Brownlie, Principles of Public International Law (8th edn, OUP 2008) 789–792.
12. Aust (n 10) 215.
13. Shaw (n 6) 438–440.

Vendi i Lekës;11.01.2026

E Shtunë, 01.14.2012, 11:10am (GMT+1)

Në komunikimet e saj më të reja gjithnjë e më shumë policia e Kosovës po e largëson veten nga përgjegjësitë e çfarëdoshme ndaj incidenteve të mundshme dhe e ua lë paraprakisht përgjegjësinë organizatorëve të protestës. Policia për këtë përmend se qeveria e Kosovës, presidentja Atifete Jahjaga, autoritetet ndërkombëtare në Kosovë si dhe autoritetet e Shqipërisë i kanë dënuar aksionet e paralajmëruara të Vetëvendosjes që të bllokojë dy pikëkalime kufitare me Serbinë, për të parandaluar futjen e mallrave të Serbisë në Kosovë.

Ambasadat e Francës, Gjermanisë, Italisë, Britanisë së Madhe dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Prishtinë, në cilësinë e miqve dhe aleatëve më të ngushtë dhe jetikë të Kosovës i kanë kërkuar Vetëvendosjes të heqë dorë nga plani për bllokimin e dy vendkalimeve kufitare me Serbinë dhe i kanë bërë thirrje që të përmbahet nga çfarëdo akti dhune ose provokimi ndaj policisë së Kosovës.

Kreu i Vetëvendosjes, nga ana e tij, ka deklaruar se kjo “protestë paqësore nuk është kundër serbëve, as kundër serbëve në përgjithësi, e as kundër serbëve të Kosovës në veçanti, përkundrazi ne serbët e Kosovës i konsiderojmë qytetarë të barabartë të Republikës së Kosovës dhe protesta jonë paqësore është e drejtuar kundër Serbisë e cila prej Kushtetutës së saj ku shkruan që Kosova është pjesë e Serbisë e deri te deklaratat e qëndrimet dhe sjellja e nëpunësit apo zyrtarit më të ultë shtetërorë ka qëndrime kundër pavarësisë së Kosovës dhe plane anti-shqiptare”.

Fakti është se në protestën e pritshme Vetëvendosja nuk do të jetë përballë Serbisë, do të jetë vetëm e thjesht përballë policisë së Kosovës. Kjo e fundit është e vendosur të mos lejojë kurrsesi bllokimin e vendkalimeve të Merdarës dhe të Dheut të Bardhë dhe pengimin e kalimit të mallrave të Serbisë në Kosovë. Ambasadat e vendeve mike dhe aleate e vënë theksin tek mundësia e provokimeve nga ana e Vetëvendosjes ndaj policisë së Kosovës.

Nga radhët e Vetëvendosjes mund të ketë elementë të pakontrollueshëm dhe çfarëdo veprimi i këtyre do t’i jepte dorë policisë së Kosovës për kundërveprime, ndoshta edhe të shpërpjesëtuara. Edhe nga radhët e policisë së Kosovës nuk përjashtohet që të ketë elementë të politizuar dhe të bëjnë ata provokime ndaj protestuesve, duke e ditur se çmimin do ta paguajë Lëvizja Vetëvendosje. Tek konstatimi i ambasadave se provokime mund të ketë e ndjej edhe shqetësimin se provokimet mund të vijnë ndoshta edhe nga të politizuarit në radhët e policisë së Kosovës.

Në rrafsh më të gjerë ndihet dëshira e pushtetarëve për ta kapitalizuar politikisht protestën në dobi të vet dhe në dëm të kundërshtarëve politikë, pa u mërzitur shumë sa dëmtohet Kosova nga mosadministrimi i duhur i protestës apo sa dëmtohet Kosova nga vazhdimi i moszbatimit të reciprocitetit. Krerët e Vetëvendosjes kanë shpallur se protesta bëhet për shkak se qeveria nuk e ka realizuar vendimin e parlamentit për masa të reciprocitetit ndaj Serbisë. Qeveria, pra, nuk dëshiron kurrsesi që të shpaloset e vërteta për shkallën e mahnitshme të shkeljes së reciprocitetit nga ana e Serbisë. Pra, nuk dëshiron që të ketë dëshmitarë se sa kamionë me mallra, të të cilëve tonazhe dhe të të cilave vlera kalojnë brenda një dite nga Kosova në Serbi, si dhe në çfarë përpjesëtimi qëndron zbatimi i reciprocitetit në favor të Serbisë dhe në mosfavor të Kosovës.

Qëllimi më i madh i protestës do të ishte që t’iu hapen sytë edhe atyre që nuk iu janë hapur për të ditur se mbi çfarë padrejtësie gjigante janë vendosur marrëdhëniet midis Serbisë dhe Kosovës. Sidomos për t’ua hapur sytë më shumë faktorëve drejtpërdrejt më të interesuar për vendosjen e marrëdhënieve ndërfqinjësore shtetërore Kosovë-Serbi mbi bazat e një drejtësie sa më të madhe, pra mbi baza sa më pak diskriminuese ndaj Kosovës. Kështu funksioni i protestës është krejtësisht sensibilizues dhe nuk ka pse të dalë aspak jashtë kufizave të këtij funksioni.

Nëse protesta do të dilte jashtë këtyre kufizave, atëherë përfitimet morale do të shkonin për fqinjen veriore të Kosovës, ndërsa përfitimet politike do të shkonin për pushtetarët e Kosovës. Rrjedhimisht, humbjet morale do të shkonin për Kosovën, ndërsa humbjet politike do të shkonin për forcën opozitare.

Për rrjedhim, politika në fuqi, përkatësisht kreu i politikës në fuqi do ta përdornin protestën për t’i mbyllur hesapet me forcën opozitare dhe me kreun e saj. Ky përfundim është tejet i parashikueshëm në kontekstin e politikës shqiptare gjithandej, ku mbizotëron kultura e etiketimit ekstremist ndaj çdokujt që nuk i përket alternativës tënde dhe ekstremizëm ndaj çdo mendimi apo veprimi të tij. Dhe, në këtë rrafsh, etiketa i mbetet pikërisht atij që ka më pak pushtet, më pak mjete masive të informimit, më pak hapësirë partneriteti me faktorët më ndikues ndërkombëtarë.

Etiketa e ekstremistit apo ekstremizmit në shoqëritë e tjera, përfshirë ato të fqinjëve tanë, tingëllon pothuaj stoli apo mburrje, ndërsa në shoqërinë tonë, përkundrazi, tingëllon si damkë. Kush i mban këto epitete është i detyruar të mbajë edhe këmishën e forcës veshur.

Protestat paqësore në shoqëritë demokratike zhvillohen në transparencë të plotë me forcat e rendit dhe të ligjit. Kjo do të thotë që skenarët më të mundshëm dhe skenarët rezervë janë në duart si të organizatorëve edhe të kujdestarëve ligjorë të zhvillimit të protestës. Në këtë transparencë përfshihet edhe dhënia e të dhënave për parandalimin e veprimit të elementëve jo qëllimmirë të infiltruar në protestë. E gjitha bëhet për të mirën e shtetit ligjor, të qetësisë publike, të qytetarisë së shoqërisë. Dhe realizohet kur midis palëve ka mirëkuptim dhe mirëbesim të ndërsjellët. Kështu do të merrnin notën shkëlqyeshëm të dyja palët që përballen në protestë: edhe Vetëvendosja, edhe policia e Kosovës.

Rusia konsiderohet një nga fuqitë kryesore strategjike me kapacitete bërthamore nëndetëse, të cilat përbëjnë një kërcënim të vazhdueshëm për sigurinë globale dhe stabilitetin ndërkombëtar. Nëndetëset bërthamore janë pjesë integrale e triumit strategjik rus, së bashku me raketat bërthamore tokësore dhe ajrore, duke i mundësuar Rusisë aftësi për afirmim strategjik global dhe presion mbi aleatët.
1. Format e kërcënimit
• Kërcënim strategjik: Nëndetëset bërthamore mund të lëshojnë raketa balistike që godasin qytete dhe qendra industriale në çdo kontinent.
• Kërcënim detar dhe ekonomik: Aftësia e Rusisë për të kontrolluar zona strategjike detare dhe për të kryer operacione nënujore pengon lundrimin dhe tregtinë ndërkombëtare.
• Kërcënim politik dhe psikologjik: Nëndetëset bërthamore përdoren si mjet për të ushtruar presion ndaj NATO-s, SHBA dhe vendeve aleate.
2. Rregullimi ndërkombëtar dhe përgjegjësia ligjore
Sipas Konventës së OKB mbi të Drejtën e Detit (UNCLOS, 1982):
1. Nëndetëset bërthamore lejohen të lundrojnë në det të hapur, por duhet të respektojnë detyrimet ndërkombëtare për mos-përdorimin e forcës dhe mbrojtjen e sigurisë detare.¹
2. Çdo përdorim i nëndetëseve për shkelje të sovranitetit ose kërcënime ndaj anijeve civile përbën shkelje të qartë të rendit juridik ndërkombëtar.²
3. Kapacitetet bërthamore nënujore duhet të administrohen në përputhje me traktatet ndërkombëtare për kontroll dhe transparencë, përfshirë START I/II dhe New START.³
4. UNCLOS kërkon që shtetet të ushtrojnë kontroll efektiv mbi anijet dhe nëndetëset e tyre, për të parandaluar abuzimet që mund të rrezikojnë sigurinë ndërkombëtare.⁴
3. Recidivizmi rus dhe shkeljet konkrete
Rusia ka treguar një model recidiv i kërcënimit nënujor, duke kryer veprime që shpesh cenojnë rendin ndërkombëtar:
• Barents Sea dhe Arctic Ocean: Patrullime strategjike të nëndetëseve bërthamore pranë ujërave të NATO-s dhe vendeve aleate, shpesh pa paralajmërim dhe në mënyrë të fshehtë.⁵
• Atlantiku dhe Paqësori: Operacione të fshehta nënujore, përfshirë manovra dhe testime raketash, që rrisin tensionin dhe pengojnë lundrimin e lirë.⁶
• Shkelja e parimeve të sigurisë ndërkombëtare: Përdorimi i nëndetëseve për operacione strategjike që kërcënojnë anijet civile dhe instalimet detare konsiderohet veprim destabilizues dhe provokativ.⁷
3.1. Raste specifike të raportuara
• K-535 Yury Dolgoruky (Rusi, 2013-2020): Patrullime në Atlantik dhe Paqësor, operacione strategjike të fshehta që rrisin tensionin global.⁸
• Testimet e raketave SLBM Bulava nga nëndetëset bërthamore në Barents Sea: Provokim i drejtpërdrejtë ndaj sigurisë ndërkombëtare dhe shkelje e frymës së traktateve për reduktim të rrezikut bërthamor.⁹
4. Rusia dhe shkeljet në det të hapur – rastet “Bella 1 / Marinero”
Në këtë kontekst, Rusia ka kryer veprime konkrete që cenojnë rendin juridik ndërkombëtar:
• Anija Bella 1, më pas Marinero, ngriti flamurin rus pa regjistrim të vlefshëm, duke e kualifikuar si anije pa flamur. Kjo shkel UNCLOS nenet 91-92, të cilat kërkojnë një lidhje reale të anijes me shtetin flamur.¹⁰
• Kapja e anijes nga SHBA ishte ligjore, në përputhje me nenin 110(1)(c) të UNCLOS dhe jurisprudencën e ITLOS (M/V Saiga, Grand Prince, Arctic Sunrise).¹¹
• Ky rast tregon modelin e Rusisë për të abuzuar me parimet e rendit juridik detar, duke përdorur anijet dhe nëndetëset për qëllime që cenojnë sigurinë ndërkombëtare.
5. Efektet globale dhe precedentët
Veprimet e Rusisë:
• Krijojnë precedent për abuzime të mëtejshme me fuqinë strategjike dhe kapacitetet bërthamore, duke destabilizuar rendin global.
• Cenojnë parimin e sigurisë dhe stabilitetit detar, duke minuar mekanizmat ndërkombëtarë të kontrollit.
• Jurisprudenca ndërkombëtare konfirmon se abuzimi me fuqinë bërthamore ose flamurin e anijeve cenon rendin juridik ndërkombëtar.¹²
6. Përfundim Rusia, përmes:
1. Nëndetëseve bërthamore me aftësi furtimi strategjik;
2. Abuzimit me flamurin dhe statusin e anijeve në det të hapur;
3. Recidivizmit në operacione të fshehta dhe patrullime strategjike, …paraqet një kërcënim serioz për rendin global, sigurinë detare dhe tregtinë ndërkombëtare.
Konkluzioni: Kapacitetet strategjike bërthamore dhe veprimet e Rusisë në det të hapur përbëjnë shkelje të UNCLOS, shkelje të traktateve bërthamore dhe një kërcënim të vazhdueshëm për sigurinë ndërkombëtare. SHBA dhe aleatët kanë të drejtë ligjore dhe strategjike të përgjigjen për të mbrojtur rendin ndërkombëtar.
Fusnota
¹ UNCLOS 1982, Nen 88-90 – Lejimi i lundrimit të nëndetëseve bërthamore në det të hapur, duke respektuar detyrimet ndërkombëtare për mos-përdorim të forcës.
² UNCLOS 1982, Nen 2, 301 – Detyrimi i shteteve për të respektuar sovranitetin dhe sigurinë e anijeve civile.
³ Treaty on Strategic Offensive Reductions (START I/II) dhe New START, 1991 & 2010 – Parimet për kufizimin dhe transparencën e arsenaleve bërthamore.
⁴ UNCLOS 1982, Nen 94 – Detyrimi i shteteve për kontroll efektiv mbi anijet dhe nëndetëset e tyre.
⁵ SIPRI, “Nuclear forces overview: Russia”, 2022 – Raport mbi patrullimet strategjike në Arctic dhe Barents Sea.
⁶ IISS Military Balance, 2023 – Raport mbi operacionet strategjike nënujore të Rusisë në Atlantik dhe Paqësor.
⁷ UNODA, “Nuclear Risk Reduction Measures”, 2020 – Dokument mbi kërcënimin e sigurisë detare dhe reduktimin e rrezikut bërthamor.
⁸ NATO, “Russia’s Strategic Nuclear Forces”, Annual Report, 2020.
⁹ Russian Ministry of Defense, “Bulava SLBM Test Program”, 2015-2019.
¹⁰ UNCLOS 1982, Nen 91-92 – Lidhja reale e anijes me shtetin flamur.
¹¹ ITLOS, M/V Saiga (No. 2), Grand Prince, Arctic Sunrise Arbitration (PCA 2014).
¹² UNCLOS, nenet 91-94, 110; ITLOS jurisprudence; New START Treaty, 2010.
Vendi i Lekës;08.01.2026

—–
Russia and the Global Threat through Nuclear Submarines and Violations at Sea
Isuf B.Bajrami
Russia is considered one of the major strategic powers with nuclear submarine capabilities, which constitute a continuous threat to global security and international stability. Nuclear submarines are an integral part of Russia’s strategic triad, alongside land-based and air-launched nuclear missiles, enabling Russia to exert global strategic influence and pressure allied states.
1. Forms of the Threat
• Strategic Threat: Nuclear submarines can launch ballistic missiles targeting cities and industrial centers across continents.
• Maritime and Economic Threat: Russia’s ability to control strategic maritime areas and conduct underwater operations hinders free navigation and international trade.
• Political and Psychological Threat: Nuclear submarines are used as a tool to exert pressure on NATO, the U.S., and allied states.
2. International Regulation and Legal Responsibility
Under the United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS, 1982):
1. Nuclear submarines are allowed to operate in international waters, but must respect international obligations regarding non-use of force and maritime security.¹
2. Any use of submarines to violate sovereignty or threaten civilian vessels constitutes a clear breach of international law.²
3. Nuclear underwater capabilities must be managed in accordance with international arms control and transparency treaties, including START I/II and New START.³
4. UNCLOS requires states to exercise effective control over their ships and submarines to prevent abuses that endanger international security.⁴
3. Russia’s Recidivist Violations
Russia has shown a pattern of recidivism in underwater threats, engaging in activities that frequently breach international law:
• Barents Sea and Arctic Ocean: Strategic patrols of nuclear submarines near NATO and allied waters, often unannounced and covert.⁵
• Atlantic and Pacific Oceans: Secret underwater operations, including missile tests and maneuvers, increasing tension and hindering free navigation.⁶
• Violation of International Security Principles: Using submarines for strategic operations that threaten civilian ships and maritime installations is considered destabilizing and provocative.⁷
3.1. Specific Reported Cases
• K-535 Yury Dolgoruky (Russia, 2013-2020): Patrols in the Atlantic and Pacific, conducting covert strategic operations that heighten global tension.⁸
• Bulava SLBM missile tests from nuclear submarines in the Barents Sea: Direct provocation against international security and violation of nuclear arms reduction treaties.⁹
4. Russia and Open Sea Violations – the “Bella 1 / Marinero” Case
In this context, Russia has engaged in concrete actions undermining the international legal order:
• The ship Bella 1, later Marinero, hoisted the Russian flag without valid registration, classifying it as a stateless vessel. This violates UNCLOS Articles 91-92, which require a genuine link between a vessel and its flag state.¹⁰
• The U.S. capture of the vessel was lawful, in accordance with UNCLOS Article 110(1)(c) and ITLOS jurisprudence (M/V Saiga, Grand Prince, Arctic Sunrise).¹¹
• This case illustrates Russia’s pattern of abusing international maritime legal principles, using ships and submarines for actions that threaten international security.
5. Global Effects and Precedents
Russia’s actions:
• Create a precedent for further abuse of strategic power and nuclear capabilities, destabilizing the global order.
• Undermine maritime safety and security, weakening international oversight mechanisms.
• International jurisprudence confirms that abuse of nuclear power or vessel flag status undermines the international legal order.¹²
6. Conclusion Through:
1. Nuclear submarines with stealth strategic capabilities;
2. Abuse of vessel flag and status in international waters;
3. Recidivist covert operations and strategic patrols, …Russia constitutes a serious threat to global order, maritime security, and international trade.
Conclusion: Russia’s strategic and maritime actions violate UNCLOS, breach nuclear arms treaties, and pose a continuous threat to international security, while the U.S. and its allies have the legal and strategic right to respond to safeguard the international order.
Footnotes
¹ UNCLOS 1982, Arts. 88-90 – Permission for nuclear submarines to navigate international waters while respecting obligations regarding non-use of force.
² UNCLOS 1982, Arts. 2, 301 – Obligation of states to respect sovereignty and civilian vessel safety.
³ Treaty on Strategic Offensive Reductions (START I/II) and New START, 1991 & 2010 – Principles for limiting and transparency of nuclear arsenals.
⁴ UNCLOS 1982, Art. 94 – Obligation for effective control over ships and submarines.
⁵ SIPRI, “Nuclear forces overview: Russia,” 2022 – Report on strategic patrols in Arctic and Barents Sea.
⁶ IISS Military Balance, 2023 – Report on Russia’s strategic underwater operations in the Atlantic and Pacific.
⁷ UNODA, “Nuclear Risk Reduction Measures,” 2020 – Document on maritime security threats and nuclear risk reduction.
⁸ NATO, “Russia’s Strategic Nuclear Forces,” Annual Report, 2020.
⁹ Russian Ministry of Defense, “Bulava SLBM Test Program,” 2015-2019.
¹⁰ UNCLOS 1982, Arts. 91-92 – Genuine link between vessel and flag state.
¹¹ ITLOS, M/V Saiga (No. 2), Grand Prince, Arctic Sunrise Arbitration (PCA 2014).
¹² UNCLOS, Arts. 91-94, 110; ITLOS jurisprudence; New START Treaty, 2010.
The Land of Leka; 08.01.2026

Edi Rama e ka humbur fare pusullën! Po i shket toka nën këmbë.

Sillet me Amerikën sikur me ato gratë e tija, dmth sikur ta ketë Amerikën vartëse, dmth si me ato ministreshat, si me atë superministreshën e tij Yuri Kim, o tempora o mores, se me zvkryeministreshën nuk ia mban.

Në një takim zyrtar ku prezantohej një park eolik, ai ia kishte caktuar vendin së Ngarkuarës me Punë Nancy VanHorn pranë Belinda Ballukut, të superakuzuarës nga SPAK. E këtij provokimi, që dëshmon se Rama ka humbur autokontrollin, pa marrë para sysh se vendi i shqiponjave është anëtar i NATO-s i shtoi provokimin me gojën e tij dhe gjuhën e Vuçiqit se “për Kinën, Shqipëria është pikë mjalti”.

Dhe nuk kaloi pak dhe sfida Edi Ramës i erdhi sy për sy dhe aty për aty, si nuk ia kishte prerë hiç mendja!

Iu futën të dyja këmbët në një atlete, kur e Ngarkuara me Punë Nancy VanHorn postoi në faqen zyrtare të Ambasadës takimin që posa kishte patur me kryetaren e Gjykatës Kushtetuese, ndërsa pritet vendimi i këtij institucioni më 22 janar.

Zonja Nancy VanHorn i shoqëron fotot shumë të përzemërta me Kryetaren e sapoemëruar të Gjykatës Kushtetuese Fiona Papajorgji me shënimin si më poshtë: “Gjykata Kushtetuese luan një rol të rëndësishëm në garantimin e drejtësisë për qytetarët shqiptarë, duke i mbajtur përgjegjës ata që shkelin ligjet e saj dhe duke ruajtur një sistem ligjor të drejtë dhe të parashikueshëm, në mënyrë që bizneset amerikane të mund të lulëzojnë.”