GJURMËT E DODONËS

Para se Homeri të mësonte të këndojë
unë isha zëri
Pellazg i rrënjëve të Dodonës
i rritur nën lisat që flisnin
me gjuhën e erës dhe të gjakut
Këtu s’fillon historia
këtu lind fjala
Zotat ende s’kishin emra
por plagët e tyre më njihnin
dhe toka i mbante mend hapat e parë të njeriut
Kur Adami s’ishte mit
por frymë
dhe e vërteta s’kishte pasqyrë
bukuria ra mbi botë
si dënim i butë
Më dhembën zotat
se dashuruan tepër
Më dhembi njeriu
se s’dinte ta mbante dashurinë
Në Dodonë s’u puth askush në fshehtësi
këtu puthja ishte betim
gjaku s’derdhej për pushtet
por për besë
Trëndafili s’u vra kurrë
aroma e tij u fsheh në gjuhë
që ta ruajmë brez pas brezi
Tani jam rojtar i lisit të shenjtë
kalorës pa armë
me një varg në dorë
dhe një plagë të ndritshme në kraharor
Ngjitem në Olimp
jo për t’u bërë zot
por për t’ua kujtuar
se nga Dodona u ngritën
Diellin e mbaj në heshtje
se drita e tepërt djeg
ndërsa dashuria kërkon hije
për t’u rritur
Nëse rebelohen vargjet
është se gjaku i vjetër zgjohet
Unë i përkas së bukurës
që s’vdes
as kur mitet bien
Me Penelopën pellazge
ruaj kohën, jo pritjen
se besnikëria s’është vonesë
por rrënjë
Fjalën ia fal
vetëm atyre
që guxojnë të jetojnë për dashurinë.

11 janar 2026 Agim Desku

DUA TË THEM DIÇKA

Dua t’i them diçka mbrëmjes
por në të vërtetë
dua ta them ty
Sonte, nëse vjen, eja
me shkëlqimin e yjeve që dridhen
të të shoh si ndriçon nën qerpikët e mi
aty ku zemra harron të mbrohet
Mos u vono
Vetmia ime të njeh në errësirë
të kërkon orë e çast
si trupi trupin e vet
Dua të them diçka
që askush s’e ka thënë për dy mijë vjet
një fjalë që zanat e mbajtën në gji
derisa dashuria gjeti zërin tim
Sot rri në vargun tim
si e bukura që s’ka nevojë për emër
Nuk flas më për heronj
as për bëma që i numëron historia
Heroizmi im je ti
kur më sheh pa maskë
dhe nuk largohesh
Lashtësia shembet mes nesh
si gur i ngrohtë
Homeri hesht në mendjen time
dhe Zeusi mbyll portën e qiellit
se sonte bota mjafton për dy
Ne e morëm dashurinë
nga të dashuruarit marrëzisht
që zgjodhën të digjen
në vend se të ftohen
Krijuam kohë në frymëmarrje
krijuam jetë në një prekje
Me shekujt luftuam frikën
por te ti u dorëzova
Gjithçka nga pak falëm
veç zemrën
atë ta dhashë të plotë
Besën nuk e mbajta si fjalë
por si trup pranë trupit tënd
Sepse dashuria jonë
është i vetmi atdhe
ku dua të kthehem.
15 janar 2026 Agim Desku

FJALËT E DHEMBJES I DO DASHURIA

Kurrë nuk u shkruan fjalët e bukura për dashurinë
nëse banon në shpirtin ku plagët s’kanë shërim
dhe në strehën e gjethit të trëndafilit
ku gjaku i heshtur pikon erë
Dashuria nuk vjen e pastër
ajo vjen me duar të dridhura
me zë që thyhet në gjysmëfjalë
me trup që di të qëndrojë pranë
edhe kur shpirti ka frikë
Ajo i do fjalët e dhembjes
ato që s’guxojnë të bëhen poezi
ato që flenë nën gjuhë
si lot i patharë
Të dua
jo kur jam dritë
por kur errësira më mban frymën pezull
kur mëson trupin tim
si të mos ikë nga vetja
Nëse më puth
bëje ngadalë
siç preket një plagë e vjetër
që ende beson te shërimi
Mos më premto parajsa
më mjafton një natë
ku nuk më pyet pse jam e thyer

por pse ende rrah
Dashuria ime s’ka parfum
ka erë shiu mbi asfalt
ka shije kripë nga buzët
që kanë mësuar të presin
Nëse do të më duash
duaje këtë brishtësi
këtë trup që dridhet
jo nga ftohti
por nga frika
se mund të humbasë përsëri
Sepse dashuria e vërtetë
nuk lind nga fjalët e bukura
por nga guximi për të qëndruar
kur dhembja flet më fort se zemra.
14 janar 2026 Agim Desku

POEZI

Me zemër të madhe më je
më shumë se mbretëreshë të dua

Në sytë e tu mësova
si mbrohet drita nga errësira
dhe si dashuria
nuk kërkon fron
por frymë

Të nxora nga thellësia e detit
nën plagët e Titanikut të kohës
aty ku heshtja kishte emër
dhe shpresa ishte e mbytur

Aty u bëre dhimbja e vargut
e bukur, e thellë, e pashmangshme
dhe kënga ndaloi për një çast
nga frika se mos thyhej

Lasgushi e Serembe
ikën me mallin e vargut rebel
por na lanë zjarrin e fjalës
si amanet dashurie

Një natë morti lotova
jo për vdekjen
por për pyetjen që më përndoqi
kush do të jetë pronari yt
kush do të guxojë
të të marrë nën pushtetin e tij

Unë s’dua pushtet mbi ty
dua ecje krah për krah

S’dua të besoj
se kemi mbetur në vetmi
sepse dashuria na takon
edhe kur bëhet yll
dhe digjet larg

Kam për të të gjetur
edhe aty ku bren miza hekur
aty ku shpresa duket e pamundur
dhe fjala vdes pa u thënë

Mos u dorëzo për dashurinë e Ledit
mos jeto kurrë në ëndrra hienash
sepse ti s’je hije
ti je agim

Atëherë do të jesh ëndrra ime
jo ajo që ikën në mëngjes
por ajo që qëndron
edhe kur nata zgjatet

S’dua të të lë në dhembje
se po mbete
bëhesh dhembja ime e jetës

Të betohem në dashurinë e Ledit
kalorësi yt mbetëm
për jetë të jetës
jo me shpatë
por me fjalë që mbrojnë
me vargje që çlirojnë

Luftëtar i betejave të heshtura
për lirinë dhe dashurinë e vargut
do të jem streha jote
kur bota lodhet
dhe emri yt
do të jetë fjala ime e fundit
në çdo poezi.

06 janar 2026
Agim Desku

KOHË TRËNDAFILASH

Dhjetori këtë vit mbahet në kujtesë
Për thënien e filozofit Ruso
Kur njeriu lind i lirë
Duhet ta gëzoj lirinë e vërtetë
Dhe çdo kohë ka bukurinë e vet
Edhe dhjetori këtë vit mbahet mend
Për diellin që ka hy në secilën shtëpi
Trëndafilave ju ka sjell ngrohtêsi
Stinët për pak çaste i kanë ndërrue kohët
Vjeshta është shndërrue në pranverë
Acarë janë tretur diku larg
Thonë ku miza bren hekur
S’ka më as hanibal ante portas
Mjaft përjetuam ferrin e Dantes
Pa pasur kurrë guxim më u gëzue
Sot dua të bërtas deri tek yjet
Të dëgjohet zëri i kohës se trëndafilave
Është koha ime që e kam prit dymijë vjet
Kujtim për brezat që do të vijnë
Poetët të thurin vargje olimpi pēr këtë kohë
Piktorët të krijojnë Monalizën
Për trëndafilin e Çamërisë
Koha është sot o kurrë
Të shtrohet sofra e bashkimit
Të ngritet gota e dollisē
Që nga jugu në veri
Malësi ,Preshëvë ,Iliridë e Çamëri
Cep me cep janë shqipe e zana
Në djep me yll Davidi na ka rritë nana
Më duhet më u lutë e më fal urata

Edhe për miqtë e mi që fal tyre
Sot jemi shndërruar në mbretêri.
29 dhjetor 2025 Agim Desku

KRYEVEPËR

Në vargun tim
je titulli i poezisë lirike
kryevepër
për sytë e tu
që bëjnë dritë
në vend të diellit

Kur hesht bota
ti më flet me qepalla
dhe fjala lind pa zë
si lutje e fshehtë në shpirt

Në çdo frymëmarrje të vargut
ti je theksi që s’më lë të bie
ritmi që më mban gjallë
dashuria që nuk kërkon emër

Nëse poezia ime do të digjej
ti do mbeteshe hiri i shenjtë
ku zemra ngroh duart
dhe mëson të besojë prapë

Ti s’je vetëm muzë
je shtëpia ku kthehet fjala
je kryevepra
që nuk mbaron kurrë.
MËKATET E TRËNDAFILIT

Nëse s’di të dashurosh
si hero i gjallë
të zë mëkati i Adamit
si hije e ngrohtë në palcë

S’të dua trëndafil të vyshkur
por aromë që ngjitet në frymë
deri në Kullën e Ajfelit
deri aty ku puthjet
kanë frikë nga lartësia

Dua të jetosh pranë syve të mi
me guximin për t’u parë lakuriq në shpirt
të më shpëtosh
nga koha e vrarë
që na rrethon si mjegull

Koha ime është dëshmitare
e fjalës që ia dhashë mikës
dashurisë së çmendur
pa mëkat
që s’e dogji kurrë
ferri i Dantes
sepse u ndez ngadalë
si zjarr që e njeh durimin

Dashuritë e poetit
janë histori ëndrrash
që s’i zë as pluhuri i shekujve
sepse jetojnë më gjatë
se trupat që i lindën

Në vargjet e Lasgushit
i kaloj mbrëmjet e vetmuara
si lutje të heshtura mbi lëkurë
ku fjala dridhet
para se të bëhet ndjenjë

Nëse muza më rri pranë
vargjet prekin agimin
me gishta drite
dhe trupi mësohet
të mos ketë frikë nga dëshira

E kujtoj Seremben
dashurinë e tij të dhembshme
si plagë që s’pranon shërim
por që të mëson
si të jetosh me mungesën

Valëve të detit ua mallkoj fatin
pse ia fundosën shpirtin Titanikut
kur dashuria kërkon vetëm
një prekje të lehtë
për të mos u mbytur

Por jo vargun
Ai mbijetoi
Erdhi deri në kohën time
për të më dëshmuar
se dashuria e vërtetë
nuk mbytet
vetëm ndryshon formë
dhe mbetet aromë.

08 janar 2026
Agim Desku

SA MIRË ME QEN POET

Sa mirë me qen poet
Me i zbritë yjet në tokë
trëndafilave të pranverës
me ua marrë aromën i pari

Çlirimtares me i thurë hymne atdheu
në dashuri me qenë Hyji i vargut të Zeusit
në legjenda me mbetë emri yt
si Promethe i rikthyer në atdhedashuri

Sa mirë me qen poet
kur fjala digjet e nuk shkrumbohet
kur vargu bëhet strehë
për plagët që s’i shëron koha
Me ia mësu dhembjes gjuhën e dritës
me ia kthye lotit kuptimin
me e mbajtë atdheun në gjoks
si një zemër që s’pushon kurrë së rrahuri

Poeti s’ka fron
por mban mbi supe qiellin
s’ka kurorë
por mban përgjegjësinë e fjalës

Ai ecën mes hirit e shpresës
me vargje që ndezin agime
dhe kur bota hesht
ai flet
që njeriu të mos harrojë veten

Sa mirë me qen poet
me qenë rojtar i kujtesës
dëshmitar i kohës
zë i së vërtetës që s’pranon pranga.

O1 Janar 2026
Agim Desku
Ti dërgove
ÇAST

Ndjej çdo çast mungesën tënde
Si prani që dhemb
Është një hap i munguar në dhomë
një frymëmarrje që përputhet
me timen
një dritë që mbetet ndezur
edhe kur s’je
Humbas mendimet
në fjalët tua
ato që m’i le në heshtje
ato që nuk i the kurrë
por që i dëgjoj
sa herë mbyll sytë
Mendimet më shpërndahen
si petale mbi ujë
dhe çdo rreth që krijojnë
më kthen te ti
S’gjej dot tjetër fjalë
të ta them
sepse gjuha më bëhet e varfër
përballë ndjenjës
Fjalori i botës
nuk mjafton
kur zemra flet me rrahje
jo me tinguj
Nga zemra nxjerr
fjalën “të dua”
jo si shprehje
por si rrëfim të zhveshur
si të vërtetë
që s’ka nevojë për dëshmi
E nxjerr ngadalë
me frikën se mos thyhet,
si një gotë kristali
në duar të dridhura
Çasti me ty
është kohë pa orë
është ndalesë
në rrugën e ngutjes
Kur je pranë
dita harron të perëndojë
nata harron të errësohet
dhe unë harroj
të jem i vetëm
Mungesa jote
më mëson dashurinë
në formën e saj më të vështirë
të presësh pa u ankuar
të duash pa zotëruar
të qëndrosh
pa premtim kthimi
Ajo më bën më të heshtur
por më të thellë.
Në çdo çast
të kërkoj në gjëra të vogla:
në aromën e kafesë së mëngjesit
në dritaren që hapet vetë
në këngën që s’e kam zgjedhur
por që më gjen
Gjithçka flet për ty
pa e ditur
Dashuria jote
nuk është strehë e zhurmshme
por shtëpi e qetë
Aty ku fjala pushon
dhe mjafton të jesh
Aty ku plagët
nuk fshihen
por shërohen
duke u prekur me butësi
Ka çaste
kur më duket se dashuria
është vetëm ky moment
unë duke menduar për ty
dhe ti, diku
duke mos e ditur
sa shumë më mungon
Por ndoshta
pikërisht aty
ajo bëhet e plotë
Nëse një ditë
fjalët më tradhtojnë
nëse zëri më thyhet
në mes të rrëfimit
mbaje mend këtë:
çdo heshtje e imja
ka emrin tënd
çdo rrahje zemre
të thotë të dua
Sepse dashuria
nuk matet me premtime
as me kohë
as me praninë fizike
Ajo matet me çaste
dhe çdo çast pa ty
është dëshmi
se sa thellë
të kam.

26 dhjetor 2025
Agim Desku

NJË JETË JETOVA BRENDA NJË DITE

Dhjetori mban shenja të fshehta në gur
kohë kur orakujt heshtin nën stuhi.
Dielli, biri i zjarrit të përjetshëm
zbret për një çast
e thyen kurorën e acarit
Unë qëndroj në prag
jo si njeri
por si flijim
dhe vargjet e mia bëhen altar
Trupi im ngrihet në lutje
drejtuar zotave të dritës
Rrezet bien mbi Via Egnatia
rrugë e perëndive dhe e mërgimtarëve
ku këmbët e fatit kanë lënë plagë
Aty shkrin dimri
aty ndizet festa e diellit
si në kohët kur njerëzit i këndonin Heliosit
Në gjumin e orakullit
njeriu kthehet në ëndërr
ëndrra merr frymë njerëzore
Lumturia s’njihet me pranga
kur lutja ka lindur
nga agimi i një zemre të copëtuar
Një jetë jetova brenda një dite
si heronjtë para betejës së fundit
Pulëbardhat, lajmëtare të detit të shenjtë
më shoqëruan në qiellin blu
ku shpirtrat udhëtojnë pa kthim
Via Egnatia e di sekretin tonë
aty na u lidh shpirti binjak
me zinxhirë të padukshëm
Zemrat u thërrmuan
në pluhur yjor
si pas ndëshkimit të perëndive xheloze
Diellit ia dhashë betimin
Hënës ia lashë uratën
Një nga zotat e Olimpit
zbriti e u bë Hyji im
ndërsa hyjnesha e fjalës
më premtoi kthim
Ajo vjen
si Persefona nga nëntoka
kur pranvera fiton mbi errësirën
O Hyj, o Hyjneshë e vargut
mëshironi këtë shpirt njerëzor
që ëndrrat t’i bëhen fat
dhe dashuria ,ligj i pavdekshëm.

30 dhjetor 2025 ,Agim Desku
Ti dërgove
SA MIRË ME QEN POET

Sa mirë me qen poet
Me i zbritë yjet në tokë,
trëndafilave të pranverës
me ua marrë aromën i pari.
Çlirimtares me i thurë hymne atdheu,
në dashuri me qenë Hyji i vargut të Zeusit,
në legjenda me mbetë emri yt
si Promethe i rikthyer në atdhedashuri.
Sa mirë me qen poet
kur fjala digjet e nuk shkrumbohet,
kur vargu bëhet strehë
për plagët që s’i shëron koha.
Me ia mësu dhimbjes gjuhën e dritës,
me ia kthye lotit kuptimin,
me e mbajtë atdheun në gjoks
si një zemër që s’pushon kurrë së rrahuri.
Poeti s’ka fron,
por mban mbi supe qiellin,
s’ka kurorë,
por mban përgjegjësinë e fjalës.
Ai ecën mes hirit e shpresës,
me vargje që ndezin agime,
dhe kur bota hesht,
ai flet
që njeriu të mos harrojë veten.
Sa mirë me qen poet,
me qenë rojtar i kujtesës,
dëshmitar i kohës,
zë i së vërtetës që s’pranon pranga.
31 dhjetorAgim Desku

LETËR E BARDHË
-PËR TY!

Sot po të shkruaj në një letër të bardhë
jo se s’kam fjalë
por sepse vetëm e bardha
di të mbajë peshën e kujtimeve pa u thyer
E mbusha me një vit të lënë mbrapa
aq shumë sa ditari im u lodh
dhe mbylli kapakun në heshtje
Nuk po të flas për botën
ajo është plot zhurmë e urrejtje
që na vjen trashëgim nga shekuj të errët
Unë po të shkruaj vetëm për të bukurat
ato që s’i dogji koha
dhe s’i preku harresa
E di, koha e artë nuk kthehet më
Por kujtimi i saj
ende më ecën pranë
si mbrëmjet kur shëtisnim nën yje
kur hëna mbante kurorë mbretëreshe
dhe nata na njihte me emër
Fluturat na ndiqnin pa frikë
sikur ta dinin se po ruanin një çast
që s’do të përsëritej kurrë
Në ditarin tim kishte gjithmonë vend për ty
Ti ishe faqja më e ndritur
ajo që nuk kërkonte zbukurime
Më mësove se shoqëria
nuk ka nevojë për fjalë të mëdha
vetëm për praninë që nuk ikën
as kur gjithçka tjetër tretet
I kujton dollitë tona
Sofrën e shtruar me bukë e kripë
zemrën e traditës shqiptare
që na mbante bashkë pa kushte
Qeshnim, dhe pa e ditur
po pinim për një ndarje të heshtur
për një rrugë që do të na merrte
secili në anën e vet të jetës
Sot, kjo letër mbetet e bardhë vetëm në dukje
Brenda saj jam unë
me kujtimet që s’kthehen më
por që s’pranuan kurrë të vdesin
Janë zëri yt në mendimet e mia
janë pyetjet që nuk presin përgjigje
Po të shkruaj jo për të të kthyer
as për ta kthyer kohën
por për të të ruajtur
aty ku asgjë nuk na ndan
në kujtesën që bëhet lutje
dhe në miqësinë
që mbetet shtëpi e shpirtit
Gjithmonë,
unë. 01 janar 2026 Agim Desku

KOHË GJILPERE DHE ZEMËR DRITE

Më i rikujtue kohërat e popullit tim
është sikur me jetu në vrimë gjilpërash
me e futë frymën në një pikë dhimbjeje
e prapë me dalë gjallë

Më u përballue me ferrin e Dantes
pa udhërrëfyes
dhemb për dhemb
me i luftue bajlozët e detit e të tokës
ata që na deshën pa zë, pa emër, pa kujtesë

Në kohë hienash jetuan prindërit e mi
me shpinë të përkulur
por me ballë që s’u përkul kurrë

Ecën nëpër hi e prush të tokës së vrarë
e toka i njohu nga hapat
jo nga plagët
Mbijetuan me gji zanash
me bukë të ndarë në katër lutje
në kreshnik legjendash u çelnikosën
kur fjala “dorëzim” s’kishte alfabet

Për të bukurën e zemrës i fituan betejat
se dashuria ishte flamur i padukshëm
që s’e dogjën dot as stuhitë

Për atdhedashurinë e mikes
u bënë peng të fjalës
roje të nderit
dëshmitarë të së vërtetës

E ti, mike
je ajo dritë që s’u fik as në errësirë
je fjala që s’u tremb nga heshtja
je plagë që flet bukur
dhe shërim që s’kërkon lavdi

Në sytë e tu e shoh popullin tim
të lodhur, por të pashuar
me zemër të çarë nga historia
por që rreh ende për dashuri

Unë të dua siç dua tokën time
pa kushte
pa përfitim
me dhimbje që bëhet këngë
dhe me besë që s’ka varr

Nëse kjo kohë është gjilpërë
ne jemi fijet që s’këputen
Nëse kjo botë është plagë
ne jemi dashuria
që refuzon të vdesë.
03 janar 2026

MALLI I BABËS

Dikur, në çdo cep të shqipes
banonin zanat
Aty rronte malli i babës
peng ia la kokën
kurrë s’e shiti
as s’e fali

Eshtrat i la shtatë pashë thellë
e mbi Çakorr ranë
si gurë betimi
vetë i dymijti
për kufi e për nder

Sot, mbas vdekjes së babës
tokën ia falën atyne
që dje me ta u vranë
për tokën tonë

Edhe deti dikur
ishte malli i babës
mijëra mila i gjatë
sot këmbët notojnë pa frikë
deti u ba pishinë olimpike
për turpin e historisë

Malli i babës dikur
ishte edhe fjala e mençur
pranë vatrës
kur tymi i Taraboshit
ngjitej si lutje burrash

Në tokën e babës
ruhej dashuria për brezat që vijnë
s’mbillej urrejtje
veç miqësi e besë

Toka e babës
ishte vetëm e babës dhe e Zotit

Por me bekimin e Evropës
e shanë
e prenë
e ndanë në copa-copa
si trup pa varr

Sot, kë ta pyes për tokën e babës?
A ka ardhë koha
që toka e babës
t’i kthehet prapë babës?

05 janar 2026 Agim Desku

FARAONI I DASHURISË

Prej faraoni zbrita në emrin tënd
hoqa kurorën që të të prek pa frikë
S’desha më piramida
as histori që më mbajnë gjallë
mjaftonte zëri yt
kur ma thërriste shpirtin
Pushteti im ishte gabim
dashuria ,shpëtim

Shërimin e botës e ke në sy
Aty ku nata pushon
ku koha harron të numërojë
I ruajta sytë e tu
si faraonët trupat e shenjtë
jo nga frika e vdekjes
por nga tepria e dashurisë
Në to jetoj
pa pasur nevojë për tjetër jetë

Ti je piramida ime e gjallë
ndërtuar me frymëmarrje
Çdo përqafim , një gur i shenjtë
çdo puthje ,një hyrje sekrete
ku askush tjetër s’ka të drejtë
Unë jam faraoni yt pa emër
i humbur me dëshirë
në trupin tënd
Dashurinë tonë s’e mumifikova me balsam
por me heshtje
E mbështolla me net pa fjalë
me pritje të buta
me dorë që s’kërkon
Kështu mbijetoi
jo si relike
por si zjarr i qetë
që nuk shuhet

Kur të mbyllen sytë e mi
mos më kërko në rërë
Unë s’kam varr
as piramidë
Jam aty ku më thërret në heshtje
aty ku më mban pa frikë
Dashuria jonë s’ka nevojë për emër
ajo thjesht është
si ti
si unë pranë teje.

6 janar 2026 Agim Desku

POEZI

Me zemër të madhe më je
më shumë se mbretëreshë të dua

Në sytë e tu mësova
si mbrohet drita nga errësira
dhe si dashuria
nuk kërkon fron
por frymë

Të nxora nga thellësia e detit
nën plagët e Titanikut të kohës
aty ku heshtja kishte emër
dhe shpresa ishte e mbytur

Aty u bëre dhimbja e vargut
e bukur, e thellë, e pashmangshme
dhe kënga ndaloi për një çast
nga frika se mos thyhej

Lasgushi e Serembe
ikën me mallin e vargut rebel
por na lanë zjarrin e fjalës
si amanet dashurie

Një natë morti lotova
jo për vdekjen
por për pyetjen që më përndoqi
kush do të jetë pronari yt
kush do të guxojë
të të marrë nën pushtetin e tij

Unë s’dua pushtet mbi ty
dua ecje krah për krah

S’dua të besoj
se kemi mbetur në vetmi
sepse dashuria na takon
edhe kur bëhet yll
dhe digjet larg

Kam për të të gjetur
edhe aty ku bren miza hekur
aty ku shpresa duket e pamundur
dhe fjala vdes pa u thënë

Mos u dorëzo për dashurinë e Ledit
mos jeto kurrë në ëndrra hienash
sepse ti s’je hije
ti je agim

Atëherë do të jesh ëndrra ime
jo ajo që ikën në mëngjes
por ajo që qëndron
edhe kur nata zgjatet

S’dua të të lë në dhembje
se po mbete
bëhesh dhembja ime e jetës

Të betohem në dashurinë e Ledit
kalorësi yt mbetëm
për jetë të jetës
jo me shpatë
por me fjalë që mbrojnë
me vargje që çlirojnë

Luftëtar i betejave të heshtura
për lirinë dhe dashurinë e vargut
do të jem streha jote
kur bota lodhet
dhe emri yt
do të jetë fjala ime e fundit
në çdo poezi.

06 janar 2026
Agim Desku

TOKA E SHQIPEVE

Është thënë nga Zoti
në tokën e shqipeve
të jetojmë si zanat
unë dhe Kastrioti
nën të njëjtin qiell guri
e nderi

Dy mijë vjet isha Adam
kur s’kishte djall
as emër për errësirën
as karpatian që të ndante frymën

Nuk kishte ferr
as Dante të më numëronte mëkatet
se isha Homeri i gurit
me mur e zemër
ndërtova kala
dhe askujt kufirin s’ia preka

Më mjaftuan trojet e mia
cep më cep
aty ku Shqipëria
është plagë dhe bekim njëherësh

Shën Valentinin e mbajta në zemër
si dashuri që s’kërkon festë
por liri

Edhe në ëndërr
e festoja atdheun
si të dashurën e vetme
që s’tradhton

Por intimen e fsheha thellë
si zjarr që nuk shihet
atë që s’e merr askush me brohoritje

Ajo rritet natën
kur heshtin flamujt
dhe fjala mbetet vetëm gjak

Atdheu më flet me zë nëne
më thërret me emrin tim të parë Agim
atë që ma dha para se të flisja
para se të dija ç’është malli

Në gurët e tij kam lënë ballin
jo për t’u falur
por për t’u mbajtur gjallë

Çdo hap mbi këtë tokë
është një përqafim i përmbajtur
një “mos ik” i pashkruar

E kam dashur Shqipërinë
si dashurinë e ndaluar
pa zhurmë
pa dëshmitarë
por me besë që s’vdes

Kur më dhemb
më dhemb si e dashur e largët
që s’e harron as në gjumë
as në mërgim
as në gëzim

Nëse bie
bie mbi emrin e saj
Nëse ringrihem
ajo më ngre nga shpirti

Se toka e shqipeve
nuk është veç hartë
është zemra ime
kur rreh pa mbrojtje.

EPOPE E MBRETËRISË SHQIPTARE

Pesëdhjetë e gjashtë yje ranë
në Prekazin heroik
Toka u bë altar
gjaku flamur
heshtja betim i përjetshëm
Sot ata janë kushtrimi ynë i pavdekësisë
zëri i tokës që flet shqip
fryma e brezave me ballin lart
zemër plot atdhe

Janë alfabeti i parë i lirisë
kënga e kreshnikut, bac Adem
varg i gdhendur në gur
emër që s’u përkul kurrë
Pasaporta e dhimbjes dhe krenarisë
vula e shenjtë e sakrificës

Prindërit tanë jetuan n’kohë hienash
me shpinë t’përkulur
por me ballë t’pamposhtun
Ecën mbi hi e prush
të tokës së vrame
e toka i njohu prej hapash
jo prej plagësh
Ata ishin alfabeti i durimit
mbretër të heshtjes
kreshnikë të zemrës

Dashuria për lirinë ishte flamuri i tyne
i padukshëm
por ma i fortë se stuhitë
Për të bukurën e zemrës
i fituen betejat
pa kambanë fitoreje
Çdo dhimbje u bë këngë
çdo vuajtje u bë flamur

Nga hiri i shtëpisë u ngrit një mbretëri
pa kurora ari
por me kurorë gjaku, nderi dhe besë
Mbretëria Jashari
Unë, bir i kësaj toke, ngre hymn
jo për fron, por për flijim
jo për jetë, por për jetën e kombit
Lavdi e përjetshme Familjes Jashari!
Lavdi Kurorës Mbretërore Shqiptare!
Lavdi Kosovës së Lirë!

MËKATET E TRËNDAFILIT

Nëse s’di të dashurosh
si hero i gjallë
të zë mëkati i Adamit
si hije e ngrohtë në palcë

S’të dua trëndafil të vyshkur
por aromë që ngjitet në frymë
deri në Kullën e Ajfelit
deri aty ku puthjet
kanë frikë nga lartësia

Dua të jetosh pranë syve të mi
me guximin për t’u parë lakuriq në shpirt
të më shpëtosh
nga koha e vrarë
që na rrethon si mjegull

Koha ime është dëshmitare
e fjalës që ia dhashë mikës
dashurisë së çmendur
pa mëkat
që s’e dogji kurrë
ferri i Dantes
sepse u ndez ngadalë
si zjarr që e njeh durimin

Dashuritë e poetit
janë histori ëndrrash
që s’i zë as pluhuri i shekujve
sepse jetojnë më gjatë
se trupat që i lindën

Në vargjet e Lasgushit
i kaloj mbrëmjet e vetmuara
si lutje të heshtura mbi lëkurë
ku fjala dridhet
para se të bëhet ndjenjë

Nëse muza më rri pranë
vargjet prekin agimin
me gishta drite
dhe trupi mësohet
të mos ketë frikë nga dëshira

E kujtoj Seremben
dashurinë e tij të dhembshme
si plagë që s’pranon shërim
por që të mëson
si të jetosh me mungesën

Valëve të detit ua mallkoj fatin
pse ia fundosën shpirtin Titanikut
kur dashuria kërkon vetëm
një prekje të lehtë
për të mos u mbytur

Por jo vargun
Ai mbijetoi
Erdhi deri në kohën time
për të më dëshmuar
se dashuria e vërtetë
nuk mbytet
vetëm ndryshon formë
dhe mbetet aromë.

08 janar 2026

MONOLOG DASHURIE
-Në ditën e Shën Valentinit!

Po flas me ty pa zë
siç flitet vetëm me atë
që banon në zemër
pa kërkuar leje

Sonte zjarret nuk ndizen jashtë
ato digjen brenda meje
aty ku puthja jote
u bë lutje
dhe më shpëtoi nga heshtja

Të desha jo si legjendë
as si ëndërr që kalon
por si fjalë e dhënë
që më prangosi shpirtin
me dashuri

Detit i fala mëkatet e mia
kur Titaniku i kujtimeve
më fundoste netëve
e prapë notoja drejt teje
pa e ditur
nga më vinin demonët
që më linin si lule
pa ujë në Saharën e vetmisë

Po, etja dhemb
ma thanë plagët e mia
kur m’u desh të digjem unë
që ti të mos digjeshe nga dielli

Nuk e mata kurrë veten
me Mujin e legjendave
fuqia ime ishte tjetërkund
të të pres
të të fal
të të dua edhe kur heshtja
më mbytej në grykë

Nëse ka Eden për mua
është ky çast
kur emrin tënd e shqiptoj ngadalë
dhe mbi tokën time
nuk vyshket asnjë lule

Le të ndizen sërish zjarret e jetës
se sonte jam vetëm unë dhe ti
në pragun e një nate
ku dashuria nuk kërkon dëshmi
veç guxim

Në stinën e luleve
ti nuk je një lule
ti je aroma
që i zgjon të gjitha

Këtë ditë të Shën Valentinit
ta fola dashurinë si varg
e mbështolla në zemrën time të gurtë
që u ça
ditën kur vrapove para diellit
dhe unë u dogja për ty

Po hesht tani
jo se mbarova së dashuri
por sepse disa dashuri
jetojnë më gjatë
kur thuhen vetëm një herë.

E SHËNUAR

Dhjetori mban shenja të fshehta në gur
kohë kur orakujt heshtin nën stuhi.
Dielli, biri i zjarrit të përjetshëm
zbret për një çast
e thyen kurorën e acarit
Unë qëndroj në prag
jo si njeri
por si flijim
dhe vargjet e mia bëhen altar
Trupi im ngrihet në lutje
drejtuar zotave të dritës
Rrezet bien mbi Via Egnatia
rrugë e perëndive dhe e mërgimtarëve
ku këmbët e fatit kanë lënë plagë
Aty shkrin dimri
aty ndizet festa e diellit
si në kohët kur njerëzit i këndonin Heliosit
Në gjumin e orakullit
njeriu kthehet në ëndërr
ëndrra merr frymë njerëzore
Lumturia s’njihet me pranga
kur lutja ka lindur
nga agimi i një zemre të copëtuar
Një jetë jetova brenda një dite
si heronjtë para betejës së fundit
Pulëbardhat, lajmëtare të detit të shenjtë
më shoqëruan në qiellin blu
ku shpirtrat udhëtojnë pa kthim
Via Egnatia e di sekretin tonë
aty na u lidh shpirti binjak
me zinxhirë të padukshëm
Zemrat u thërrmuan
në pluhur yjor
si pas ndëshkimit të perëndive xheloze
Diellit ia dhashë betimin
Hënës ia lashë uratën
Një nga zotat e Olimpit
zbriti e u bë Hyji im
ndërsa hyjnesha e fjalës
më premtoi kthim
Ajo vjen
si Persefona nga nëntoka
kur pranvera fiton mbi errësirën
O Hyj, o Hyjneshë e vargut
mëshironi këtë shpirt njerëzor
që ëndrrat t’i bëhen fat
dhe dashuria ,ligj i pavdekshëm.

27 dhjetor 2025 Agim Desku

Dhe nëse degët trokasin në xham

Kur plepat po hepohen,

Është se në mendje ty të kam

Dhe ngadalë afrohesh.

Dhe nëse yjet ndrisin në liqen

Me dritën e praruar,

Është që mallin tim të mpak

Mendimin për të kthjelluar.

Dhe nëse retë e dendura shkrijnë

Që të duket drita e hënës,

Është se mendjen time çoj

Tek ti unë githmonë.

Mihai Eminescu (shqiptimi rumun: [miˈhaj emiˈnesku] lindur Mihail Eminovici; 15 janar 1850 – 15 qershor 1889) ishte një poet, romancier dhe gazetar romantik rumun, i konsideruar përgjithësisht si poeti më i famshëm dhe me ndikim rumun. Eminescu ishte një anëtar aktiv i shoqërisë letrare Junimea dhe punoi si redaktor për gazetën Timpul (“Koha”), gazeta zyrtare e Partisë Konservatore (1880–1918). Poezia e tij u botua për herë të parë kur ishte 16 vjeç dhe ai shkoi në Vjenë për të studiuar kur ishte 19 vjeç. Dorëshkrimet e poetit, që përmbanin 46 vëllime dhe afërsisht 14,000 faqe, u ofruan nga Titu Maiorescu si një dhuratë për Akademinë Rumune gjatë takimit që ishte mbajtur më 25 janar 1902. Punimet e dukshme përfshijnë Luceafărul (Vesper / Ylli i mbrëmjes / Lucifer / The Daystar), Odă in metru antic (Ode in Ancient Meter) dhe pesë Letrat (Letra / Satires). Në poezitë e tij ai përdorte shpesh lëndë metafizike, mitologjike dhe historike.

Mihail (siç shfaqet në regjistrimet e pagëzimit) ose Mihai (forma më e zakonshme e emrit që përdori) lindi në Botoșani, Moldavia. Ai e kaloi fëmijërinë e tij të hershme në Botoșani dhe Ipotești, në shtëpinë e familjes së prindërve të tij. Nga 1858 deri në 1866 ai ndoqi shkollën në Cernăuți. Klasën e 4-të e mbaroi si i 5-ti nga 82 nxënës, pas së cilës ndoqi dy vjet gjimnaz.

Dëshmia e parë e Emineskut si shkrimtar është në vitin 1866. Në janar të atij viti, mësuesi Aron Pumnul vdiq dhe studentët e tij në Cernăuţi botuan një broshurë, Lăcrămioarele învățăceilor gimnaziaști (Lotët e nxënësve të gjimnazit) në të cilën shfaqet një poezi e titulluar La mormântul lui Aron Pumnul (Në varrin e Aron Pumnul), e nënshkruar “M. Eminovici “. Më 25 shkurt poema e tij De-aș avea (Sikur të kisha) u botua në revistën letrare të Iosif Vulcan Familia në Pest. Kjo filloi një seri të qëndrueshme poezish të botuara (dhe përkthime të herëpashershme nga gjermanishtja). Gjithashtu, ishte Iosif Vulcan, i cili nuk e pëlqeu prapashtesën burimore sllave “-ici” të mbiemrit të poetit të ri, ai që zgjodhi për të rumanishten më të dukshme “nom de plume” Mihai Eminescu.

Eminesku ishte vetëm 20 vjeç kur Titu Maiorescu, kritiku më i lartë letrar në Rumani, e quajti atë “një poet i vërtetë”, në një ese ku vetëm një pjesë e vogël e poetëve rumunë të asaj kohe u kursyen nga kritikat e ashpra të Maioreskut.

Ai e përkufizoi veten si një Romantik, në një poezi drejtuar “Kritikëve të mi” (“Criticilor mei”), dhe këtë emërtim, vdekjen e tij të parakohshme si dhe stilin e tij bohem (ai nuk e ndoqi kurrë një diplomë, një pozicion, një grua ose pasuri) e kishte lidhur me figurën romantike të gjeniut. Qysh në fund të viteve 1880, Eminescu kishte një grup ndjekësish besnikë. Poema e tij e vitit 1883 “Luceafărul” ishte aq e shquar sa që një përmbledhje e re letrare mori emrin e saj pas saj.

Për shkak të pikëpamjeve të tij konservatore nacionaliste, Eminescu u adoptua lehtësisht si një ikonë nga e djathta rumune.

De-aș avea [ro], poema e parë e Mihai Eminescu
Ce-ți doresc eu ție, dulce Românie
Somnoroase păsărele
Pe lângă plopii fără soț
Doina (emri është një lloj tradicional i këngës rumune), 1884
Lacul (Liqeni), 1876
Luceafărul (Mbrëmja), 1883
Floare albastră (Lulja blu), 1884
Dorința (Dëshira), 1884
Sara pe deal (Mbrëmja në Kodër), 1885
O, rămai (Oh, Linger On), 1884
Epigonii (Epigones), 1884
Scrisori (Letra ose “Letra-Satira”)
Și dacă (Dhe nëse…), 1883
Odă în metru antic (Odë në metër të lashtë), 1883
Mai am un singur dor (Unë kam akoma një dëshirë), 1883
Glossă (Shkëlqim), 1883
La Steaua (Tek Ylli), 1886
Memento mori, 1872
Povestea magului călător în stele

↑ “Părinții, frații, surorile lui Mihai Eminescu”. Tribuna (në rumanisht). 15 janar 2013. Wikipedia

Na ishte dikur një baba i cili kishte një vajzë që e quanin Elsa e Mençur. Kur ajo u rrit, babai i saj tha: “Duhet t’i japim një burrë.” “Po,” tha nëna e saj, “nëse dikush do ta dojë.” Më në fund, një farë Hansi erdhi nga larg dhe i kërkoi dorën për martesë, por vetëm me kusht që Elsa e Mençur të ishte vërtet e mençur. “Oh,” tha babai i saj, “ajo e ka kokën plot!” Dhe nëna e saj shtoi: “Oh, ajo sheh erën që fryn në rrugë dhe dëgjon mizat që kolliten.” “Po,” tha Hansi, “nëse nuk është shumë e mençur, nuk do ta marr.” Në tavolinë, pasi hëngri, nëna e saj tha: “Elsa, shko në bodrum dhe merr pak birrë.” Ajo mori enën, hyri në bodrum dhe gjatë rrugës e përplaste kapakun me forcë që të mos mërzitej. Kur ishte në bodrum, mori stolin dhe e vendosi përpara fuçisë, në mënyrë që të mos përkulej dhe të rrezikonte të lëndonte shpinën dhe të futej në ndonjë telashe të papritur. Pastaj vendosi enën përpara saj dhe hapi rubinetin, dhe, ndërsa birra rridhte, duke mos dashur t’i linte sytë pa lëvizur, i ngriti ato drejt murit. Shikoi andej-këndej derisa pa, pikërisht mbi kokën e saj, një kazmë që ndërtuesit e kishin lënë atje gabimisht. Pastaj Elsa e mençur filloi të qante dhe tha: “Nëse martohem me Hansin dhe kemi një djalë, dhe kur të rritet e dërgojmë poshtë në bodrum për të mbushur birrë, kazma do të bjerë mbi kokën e tij dhe do ta vrasë!” Kështu që ajo u ul aty duke qarë me gjithë shpirt për fatkeqësinë që po afronte. Lart po prisnin birrën, por Elsa e mençur nuk erdhi që nuk erdhi. Pastaj nëna i tha shërbëtores: “Zbrit në bodrum dhe shiko ku është Elsa.” Shërbëtorja shkoi dhe e gjeti të ulur përpara fuçisë, duke qarë me zë të lartë. “Elsa, pse po qan?” pyeti shërbëtorja. “Ah,” u përgjigj ajo, “a nuk duhet të qaj? Nëse martohem me Hansin dhe kemi një djalë të vogël, dhe kur të rritet e çojmë poshtë në bodrum për të mbushur birrë, ndoshta kazma do t’i bjerë mbi kokë dhe do ta vrasë.” Shërbëtorja tha: “Pa shiko sa e mençur është Elsa jonë!” Ajo u ul pranë saj dhe filloi të qante edhe ajo për këtë fatkeqësi. Pas pak kohe, meqenëse shërbëtorja nuk u kthye dhe atyre lart iu ishte tharë buza, babai i tha shërbëtorit: “Zbrit në bodrum dhe shiko ku janë Elsa dhe shërbëtorja.” Shërbëtori zbriti, dhe aty ishin Elsa e mençur me shërbëtoren duke qarë së bashku. Dhe ai pyeti: “Pse po qan?” – “Ah,” tha Elsa, “a nuk duhet të qaj? Nëse martohem me Hansin dhe kemi një djalë të vogël, dhe kur të rritet e çojmë poshtë në bodrum për të mbushur birrë, ndoshta kazma do t’i bjerë mbi kokë dhe do ta vrasë.” Pastaj shërbëtori tha: “Shiko sa e mençur është Elsa jonë!” Ai u ul pranë saj dhe gjithashtu filloi të bërtiste me zë të lartë. Lart ata pritën shërbëtorin, por meqenëse ai nuk erdhi kurrë, burri i tha gruas së tij: “Zbrit në bodrum dhe shiko ku është Elsa.” Gruaja zbriti, i gjeti të tre duke u ankuar dhe pyeti pse. Pastaj Elsa i tha edhe asaj se fëmija i saj i ardhshëm me siguri do të vritej nga kazma sapo të rritej dhe duhej të mbushte birrë, dhe kazma ra. Pastaj nëna tha gjithashtu: “Shikoni sa e mençur është Elsa jonë!” Ajo u ul dhe qau me ta. Lart burri priti pak më gjatë, por meqenëse gruaja e tij nuk u kthye dhe ai po bëhej më i etur, ai tha: “Do të zbres vetë në bodrum dhe do të shoh ku është Elsa.” Por kur arriti në bodrum dhe i pa të gjithë duke qarë, njëri pranë tjetrit, dhe dëgjoi arsyen – domethënë, se ishte fëmija që Elsa mund të lindte një ditë, i cili mund të vritej nga kazma nëse do të ulej nën të dhe do të merrte birrë pikërisht kur kazma binte – atëherë thirri: “Shikoni sa e mençur është Elsa jonë!” Ai u ul dhe filloi të qante me të tjerët. Lart, dhëndri mbeti vetëm për një kohë të gjatë; pastaj, meqenëse askush nuk u kthye, mendoi: “Ata duhet të të presin poshtë; duhet të zbresësh edhe ti dhe të shohësh çfarë po bëjnë.” Kur zbriti, i gjeti të pestë ulur atje duke qarë dhe duke vajtuar, secili më i mjerë se tjetri. “Çfarë fatkeqësie ka ndodhur?” pyeti ai. “Ah, i dashur Hans,” tha Elsa, “nëse martohemi dhe kemi një fëmijë, dhe ai rritet dhe e dërgojmë këtu për të mbushur birrë, atëherë kazma që ka mbetur atje lart mund të bjerë mbi kokën e tij dhe t’ia çajë kokën; atëherë a nuk do të qajmë?” – “Epo,” tha Hansi, “mençuria jote më mjafton, dhe meqenëse je kaq e mençur, do të të marr për grua.” Ai e kapi për dore, e çoi lart dhe u martua me të.

1.
Shtëpi, e ëmbla shtëpi,a nuk thashë që do kthehem një ditë?
SE,së shpejti,jam aty,ndaj hap derën dil më prit!
Në ika dikur,të braktisa,nuk e bëra atë për vakancë
Sado rrugë të gjatë nisa, malli më ndoqi pas.
2.
As që doja të ikja,ti vet e pe: a nuk qeshë unë hundë e buzë?
Si qiell sterrë plot re,gojëmbyllur si të kisha rënë në pus!
Po ZOTI ma lexoi dëshirën(rrebeshe atë ditë dërgoi)
E bëri të qajë natyrën dhe mua as më flitej me gojë.

3.
A kini parë të vdekur të gjallë (i vdekuri qeshë unë atë ditë)
E kujtoj atë ditë e ma”shpallë”(atë ditë më qenë mbytur gjemitë)
Sosa në AMERIKË dhe u çudita(nëntori këtu qenka behar)
Gjiri i PERËNDISË është FLORIDA( por me mendje unë jam në MBROSTAR)
4.
Dëgjoja që këndonte blibli(pas pak xërr-xërr një gjinkallë)
Po këtu as u njohka dimri(jo,po kot nuk thonë se ky vend është përrallë)
Njerëzit dalin me të shkurtëra (me të shkurtëra shtyj karrocën e mbesës)
Po pse me”gropa” më ngjan rruga apo pse jam mbytur debulesës?
5.
Jo. Është malli që nuk më lë ,si shpata e DEMOKLEUT mbi kokë
Një lemëz griq-griq më zë (në grykë më bëhet një”komb”
Më shpie djali të shoh çudira (në ORLANDO apo në BUSH_GARDEN)
Ku ka ferra për iriqa… nuk ka dhe mendja ujem
6.
Ujem se mendja arratiset (tutje dhe çan oqeanin)
E di mirë ku bitiset (në SHQIPËRI ku dua të jap xhanin)
Erdha këtu për fare pak (erdhëm sa të rritim mbesën)
Por mbetëm këtu gjatë (sikur së prapi e lexoj “lincensën”)
7.
E freskët mbeti mbresa e mallit ( e gjallë.e prekshme çdo ditë)
E dini pse rritet vëllimi i oqeanit ( nga ne të ardhurit me mërzitë)
Mërzia njëherë nuk m’u hoq,sado që AMERIKA është bekimi i ZOTIT
Shpirti im si mbi prush u poq ( mos u çuditni nëse një burri i bie loti)
8.
Kam hyrë si doku në ujë dhe koka m’u mbulua me thinja
Çdo ditë nga mendja rrëmujë ( me mendje çdo ditë jam nga SHQIPËRIA)
Kam shtëpinë atje në një pallat,në MBROSTAR-URA në FIER
Atje jo vetëm “rihem”,po zë “hedh shtat” dhe “mjerë kush përpara më del”?
9.
Atje marr fuqi si ANTEU,sa prek me këmbë SHQIPËRINË time
Dhe djalli të dalë nga dheu,unë e bëj copë e thërrime
Pa lëre kur mbrrij në MBROSTAR-URA (më ikën mërzia tak-fap)
Këtu nuk kam një,po “dhjetë lëkura” dhe rihem e nuk jam më plak.
10.
Pa ngjitem me vrap në kodër (në kodër ullinj e vila)
Dhe zë bërtas si i vogël:- Këtu do më kini përdita!
Tani po.Jam i plotë dhe asnjë gjë nuk më mungon
Takoj plot miq e shokë ( mërgimtar,ku je? Më dëgjon?)
11.
Nuk ka si vendi yt (aty ku të ka rënë koka)
Mërgimtar!NGa mërgimi ik(Shqipëria është më e bukur se gjithë bota)

Shënim: jam larguar nga SHQIPËRIA më 9 nëntor 2000(shpresoja mos ma jepini vizën,por ma dhanë).Tërë natën qielli ra për tokë dhe xhadja u mbulua nga dhera,sikur i bënin jehonë mërzitjes sime. Vajta për pak në FLORIDA për të rritur çupën e djalit dhe mbeta atje për 12-vjet. Ditën që ika shkrova poezinë”Portën e emigrimit e mbylla” dhe arin e botës të më falin,nuk bëj këmbë më kund.
Po e dërgoj këtë poezi si apel për gjithë të ikurit nga vendi.

Tiranë,9 janar 2026

Kur flet Sharri plak

Kur flet Sharri plak,
nuk flet me zë njeriu,
por me gjëmim shekujsh
që s’i ka dëgjuar askush me kohë.

Ai nuk ankohet
malet nuk ankohen.
Ata mbajnë.
Mbajnë borë,
mbajnë erë,
mbajnë kufij të vizatuar pa i pyetur,
dhe njerëz që ikin
si gjethe të turpëruara.

Kur flet Sharri plak,
gurët i bien fjalët nga goja.
Rrëshqasin poshtë,
jo nga egërsia,
por nga pesha e heshtjes së gjatë.
Sepse edhe durimi i malit ka një prag.

Ai ka parë breza
të lindin me shpresë të hollë
dhe të plaken para kohe.
Ka parë djersa të thahen pa u shpërblyer,
shtëpi të mbyllen me dry dhe varre të mbushen me emra të rinj.

Sharri di ç’është padrejtësia:
është kur rruga s’arrin kurrë,
kur fjala mbetet në zyrë,
kur ligji ftohet para se të ngrohet për njeriun.

Kur flet Sharri plak,
ai s’thërret revolucion.
Ai thërret kujtesë.
Thotë: Mos më shikoni
vetëm si bukuri.
Unë jam dëshmitar.
Dhe dëshmitarët, një ditë, flasin.

Por në thellësi të zërit të tij të ashpër,
dridhet një besim i vjetër:
se njeriu që dëgjon malin,
nuk është krejt i humbur.
Se edhe pas dimrit më të gjatë,
maja e di si ruhet drita.

Rrezja

Nga maja e Shkëizenit dhe Korabit
lind një rreze shprese
e dobët në fillim,
si fjalë që mezi guxon të dalë nga goja
pas një nate të gjatë padrejtësie.

Ajo nuk zbret me britmë,
as me flamuj premtimesh.
Rrëshqet ngadalë mbi borë,
prek gurët e lodhur,
dhe u thotë: pritni edhe pak.

Mali, që di vetëm të qëndrojë,
e njeh këtë dritë.
E ka parë rrallë,
por mjaftueshëm sa të mos dorëzohet.

Edhe kur shiu i ka larë
plagët me kripë,
edhe kur heshtja ka qenë ligj.

Poshtë,
në lugina të përmbytura,
njerëzit ende numërojnë humbje.

Por sytë u ngrihen lart,
aty ku majat s’përkulen,
aty ku drita lind pa pyetur kë ka mbi vete.

Kjo rreze nuk premton mrekulli.
Ajo premton qëndrueshmëri.
Që pas ujit vjen toka,
pas errësirës shikimi,
pas mjerimit fjala.

Dhe ndoshta,
pikërisht nga aty
ku Shqipëria duket më e ashpër,
më e ftohtë,
më e braktisur,
fillon të mësohet sërish si lind shpresa:
jo nga poshtë,
por nga majat që nuk u shitën kurrë.

Edhe gurët…
(Theth)

Edhe gurët shkëputen
nga padrejtësia në Theth.
Jo nga shiu vetëm shiu është veç alibia e qiellit.
Ata bien se u lodhën
së duruari peshën e padrejtë
të shekujve mbi shpinë.

Mali, plak i heshtur,
ka parë më shumë se ç’duhet:
premtime që s’u bënë bukë,
ligje që s’u bënë strehë,
dhe njerëz që u bënë hije në tokën e vet.

Gurët rrinë pezull për vite të tëra,
si fjalë që s’guxohen të thuhen.
Dhe një ditë kur padrejtësia rëndon më shumë se graviteti ata këputen.
Bien.
Jo me zhurmë revolte,
por me lodhjen e të vërtetës.
Thethi s’është kartolinë sot.
Është plagë alpine,
ku bukuria s’mbulon më varfërinë,
dhe turisti s’e sheh çfarë i numëron banori çdo dimër:
ditë pa rrugë,
net pa zë,
premtime që rrëshqasin si gurë.

Edhe njeriu këtu jeton i varur në shpat,
mes qiellit që s’e mbron dhe tokës që s’e mban.
Ai s’ankohet
se ankesa këtu ka mësuar të bjerë në humnerë.
Por kur bien gurët,
mali flet.
Dhe fjala e malit është e rëndë,
e ftohtë,
e pamohueshme.
Se kur drejtësia mungon gjatë,
edhe guri bëhet protestë,
edhe natyra humb durimin njerëzor.

Nën ujë, nën barrë

Qielli u ul këmbëkryq mbi shtëpitë,
i rëndë,
i zymtë,
pa fjalë mëshire.

Shiu nuk bie
ai shtrydh plagë,
pikë-pikë,
mbi tjegulla të varfra e shpresa të kalbura.

Rrugët janë varreza të ditës së djeshme.
Uji i ndotur mban erë harrese,
pasqyron fytyra të lodhura që s’kanë më fuqi as të ankohen.

Fëmijët shohin nga dritarja,
sytë e tyre pyetje pa përgjigje.

Në shtëpi të ulëta,
ku muret pinë lagështirë
si pleq që pijnë dhimbjen,
njerëzit presin.

Presin që shiu të ndalet,
presin që shteti të kujtohet,
presin, sepse vetëm këtë dinë të bëjnë.

Lumi,
vëlla i varfërisë,
ka dalë nga shtrati,
si i çmendur që s’e mban më padrejtësinë.
Ai hyn në dhoma pa trokitur,
ulet në mes të sofrës,
dhe tallet me bukën e pakët.

Oh,
Shqipëri e lagur deri në palcë,
ti nuk përmbytesh
sot ti ke kohë që je nën ujë.

Nën premtime,
nën heshtje,
nën një qiell që di vetëm të qajë.

Dhe prapë,
në këtë mjerim të trashë,
një njeri hap derën për tjetrin,
një nënë shtrëngon fëmijën më fort se frikën,
një dritë e vogël dridhet por nuk shuhet.

Se edhe mjerimi,
kur zgjatet shumë,
fillon të lindë revoltë.
Dhe ndoshta, një ditë,
jo shiu por zëri i njerëzve
do të thyejë këtë heshtje të përmbytur.

Shqipëria nën ujë

Shiu bie si kujtim i rëndë mbi dritare,
rrugët heshtin nën hapa uji e balte.

Qytetet mbajnë frymën,
si fëmijë që presin diellin pas stuhisë.

Lumi del nga shtrati,
jo nga zemërimi,
por nga teprica e lotëve të qiellit.

Shtëpitë flasin me dritë të zbehtë,
dritare që nuk flenë.

Në oborre notojnë ëndrra të vogla,
një biçikletë,
një karrige,
një ditë e zakonshme
që u shty për nesër.

Por nën këtë ujë të ftohtë
rreh një zemër e fortë.

Njerëz që ndajnë bukën,
duar që ngrihen mbi dallgë,
shpresë që nuk përmbytet.

Dhe kur shiu të lodhet së rëni,
Shqipëria do të ngrihet sërish,
me baltë në këpucë dhe diell në sy.

Kur i pangopuri nga uria proteston

Kur i pangopuri nga uria proteston,
nuk bërtet për bukë
bërtet për dinjitet.

Se buka,
kur vjen si lëmoshë,
ta shuan stomakun por ta vret njeriun.

Ai del në rrugë me duar bosh,
xhepat i ka plot ajër dhe shpinën të përkulur
nga pritja.

Fjalët i janë bërë kallo në gojë,
sepse i ka përsëritur për vite
pa u dëgjuar.

Protesta e tij
s’ka pankarta të bukura.
Ka sy të futur thellë
në kafkë,
ka zë që dridhet jo nga frika,
por nga uria e gjatë
që s’të lë as të zemërohesh si duhet.

Rreth tij kalojnë të ngopurit e tjerë,
të ushqyer me premtime,
me fjalë boshe,
me tryeza ku buka s’numërohet.

Ata e shohin si problem,
jo si pasqyrë.

Kur i pangopuri
nga uria proteston,
është vetë sistemi që po kollitet.

Se uria nuk lind nga mungesa,
por nga shpërndarja e padrejtë e jetës.

Dhe ai nuk kërkon shumë.
Kërkon të mos jetojë si fajtor
që lindi i varfër.
Kërkon të mos i numërojë ditët
me stomak bosh dhe shpresë edhe më bosh.
Se protesta e tij nuk është kërcënim.
Është paralajmërim:
kur njeriu s’ka më ç’të humbasë,
heshtja vdes e para.

Ne kërkojmë dritën e drejtësisë

Ne kërkojmë dritën e drejtësisë,
jo si lëmoshë që jepet nga dritaret e larta,
por si diell që u takon të gjithëve,
pa emër,
pa parti,
pa çmim.

E kërkojmë me këpucë të grisura,
me duar që dinë punën por s’e njohin shpërblimin.

E kërkojmë në korridore të ftohta,
ku fjala humbet dhe letra peshon më shumë se njeriu.

Drejtësia jonë s’ka ardhur ende.
Ajo vonohet,
si trenat në vendet e harruara,
si premtimet që plaken pa u mbajtur.

Ndërkohë, padrejtësia ecën shpejt,
me makinë,
me zë të fortë,
me xhepa plot.

Ne kërkojmë dritë
sepse kemi jetuar gjatë në hije.

Hije ligjesh
që s’na panë kurrë,
hije vendimesh
që ranë mbi ne pa na pyetur.

Hije
ku u rritën fëmijë
që mësuan herët të mos presin shumë.

Dhe mos na thoni të kemi durim.
Durimi ynë ka rrudha,
ka varre,
ka vite që s’kthehen.

Edhe nata,
kur zgjat tepër,
bëhet padrejtësi.

Ne kërkojmë
dritën e drejtësisë q
ë të mos na verbojë,
por të na tregojë rrugën.

Që guri të mos bjerë më
nga malli për të folur,
që mali të mos protestojë
në vend të njeriut,
që buka të mos vijë me turp.

Sepse pa drejtësi,
pa këtë dritë të thjeshtë e të fortë,
jeta jonë mbetet një pritje
e lagur,
një shpresë e lodhur,
një Migjen i përditshëm
që ende s’ka mbaruar së u shkruari.

E vërteta mbi dhimbjen e pafund

E vërteta mbi dhimbjen e pafund
nuk është britmë.
Është zë i ulët
që s’ka më kujt t’i drejtohet.

Dhimbja
nuk vjen si stuhi,
ajo vjen si lagështirë muresh,
që futet ngadalë në palcë
dhe s’të lë as të ikësh,
as të rrëzohesh si duhet.

Ajo rri me njeriun çdo ditë,
në bukën e kursyer,
në punën pa emër,
në shpresën që zgjatet
derisa bëhet barrë.

Dhimbja e pafund
nuk qan
ajo mëson të jetojë.

E vërteta është se njerëzit mësohen me padrejtësinë.
Jo sepse e pranojnë,
por sepse lodhen së luftuari
me duar bosh dhe sy të padëgjuar.

Kështu lind heshtja,
jo nga paqja,
por nga rraskapitja.

Dhimbja e pafund
nuk ka kulm tragjik.
Ka mëngjese të njëjta, r
rugë që s’të çojnë askund,
dhe net ku mendimet janë më të zhurmshme se uria.
E vërteta më e rëndë është kjo:
dhimbja vazhdon
jo sepse është e fortë,
por sepse është normale
në një botë që ka harruar të skuqet nga turpi.
Por edhe këtu,
në këtë errësirë të zgjatur,
ajo ruan një sekret:
dhimbja e pafund është provë
se njeriu ende ndien.
Dhe për sa kohë ndien, ai ende s’është thyer plotësisht.
Sepse dita që dhimbja s’do të dhembë më, nuk është shërim është fundi.

Kur do të ketë dritë mbi këto shkrepa

Kur do të ketë dritë mbi këto shkrepa?
Pyesin gurët që digjen nga dimri,
pyesin shtëpitë me dritare të mbyllura herët,
pyesin njerëzit që janë lodhur
duke e pritur mëngjesin si mrekulli.

Drita nuk vonohet se s’di rrugën.

Ajo vonohet se dikush ia ka zënë udhën
me hije interesash,
me mure fjalësh të bukura dhe zemra të ftohta.

Shkrepët rrinë drejt,
jo sepse s’dhembin, por sepse s’kanë ku bien.
Ato mbajnë mbi shpinë histori të paqarta,
premtime të gërryera,
dhe shpresa që s’u lanë kurrë të piqen.

Kur do të ketë dritë?
Jo kur të flitet më shumë,
por kur të dëgjohet më në fund.
Jo kur të shkruhen ligje të reja,
por kur drejtësia të zbresë nga zyrat dhe të ecë zbathur mes njerëzve.

Drita do të vijë ngadalë,
si dielli në mëngjes mali,
pa zhurmë,
pa ceremoni,
por me një ndryshim të vogël e të madh:
kur njeriu s’do të ketë frikë të thotë të vërtetën
dhe të mos ndëshkohet për të.
Dhe atëherë, këto shkrepa nuk do të jenë më simbol dhimbjeje,
por dëshmi që edhe toka më e ashpër nuk e refuzon
dritën vetëm e pret gjatë.

Po të shoh përmes “dritës” së Hënës

Po të shoh përmes “dritës” së Hënës,
jo si dritë e ngrohtë,
por si pasqyrë e hollë e çdo dhimbjeje të fshehur.

Ti dukesh aty
jo i plotë,
jo i gëzuar,
por i qëndruar,
me hijet e natës mbi shpatulla.

Hëna nuk flet.
Ajo thjesht pasqyron.

Si njeriu që sheh padrejtësinë
pa mund të ndryshojë diçka,
pa mund të marrë me vete
atë që është humbur.

Por ajo di të tregojë gjithçka
pa premtuar më shumë se e mundura.

Dhe unë të shoh,
mes gurëve dhe shkreptave,
mes heshtjes dhe ankthit,
dhe mendoj:
edhe kur nuk ka dritë të njerëzve,
edhe kur strehat janë të boshatisura,
edhe kur shpresat janë të ngrira,

Hëna gjithmonë di të tregojë gjurmët e tyre,
si të pamëshirshme, po edhe të qeta.

Ti dukesh i vogël nën këtë kaltësi,
por nuk je i humbur.
Sepse çdo hije,
çdo thyerje,
çdo dhimbje,
gjithmonë merr formë
kur e sheh përmes saj.

Dhe ndoshta, një ditë,
drita e njeriut do të bashkohet me këtë Hënë,
do të ngrohet,
do të bëhet e fortë,
dhe atëherë nuk do të duhet të presim më
vetëm pasqyrën e dhimbjes për të kuptuar.

Po të shoh përmes “dritës” së Hënës

Po të shoh përmes “dritës” së Hënës,
jo si dritë ngrohtësie,
jo si premtim i mëngjesit,
por si pasqyrë e ashpër e çdo dhimbjeje të fshehur.

Ti dukesh aty,
i vogël nën hijet e maleve,
i lodhur,
i ngrirë,
duke pritur një fjalë që nuk vjen,
një dorë që nuk të ndihmon,
një drejtësi që nuk të prek.

Hëna nuk flet.
Ajo thjesht sheh.
Sheh gurët e rrëzuar nga lodhja,
shtëpitë e mbyllura,
fëmijët që flenë me stomak bosh,
njerëzit që s’kanë më guxim të ankohen.

Ajo nuk premton më shumë se e mundura,
por çdo heshtje e saj është e rëndë,
si gjyq i paanshëm mbi tokën tonë.

Ti dukesh i vetmuar, por nuk je i vetmuar vetëm.

Çdo hije e errët,
çdo rrudhë në fytyrë,
çdo këmbë që ecën mbi rrugët e baltës,
është dëshmi e jetës që s’është dorëzuar.

Unë të shoh,
dhe mendoj:
sa shumë dhimbje duhet të bartë njeriu
deri sa të mësojë
të sillet me padrejtësinë
pa u përkul krejtësisht?

Sa shumë net
duhet të kalojë në heshtje,
deri sa shpresa të bëhet një fjalë e rrallë,
dhe lutja për drejtësi të duket e çuditshme?

Hëna shtrihet mbi tokë,
e ftohtë dhe e ashpër,
por nuk harron asgjë.

Ajo mbart kujtesën e çdo të pangopuri,
çdo të shtypuri,
çdo fëmije që nuk ka ku të shtrihet,
çdo njeriu që është bërë hije në shtëpinë e vet.

Dhe ndoshta një ditë,
drita e njeriut do të takohet me këtë Hënë,
dhe dhimbja do të marrë fytyrë,
do të bëhet fjalë,
do të bëhet rrugë.

Por sot, në këtë heshtje të gjatë,
në këtë natë të zgjatur,
po të shoh përmes “dritës” së Hënës,
dhe gjithçka që shoh është e hidhur,
e vërtetë,
e pafund.

Nuk do të kaloj më, mbi kufijt e shpresës

Nuk do të kaloj më, mbi kufijt e shpresës.
Kam ecur gjatë,
me këmbë të çara nga pritja,
me sy që kanë mësuar errësirën më mirë se dritën.

Kam kaluar kufij të padukshëm,
të vizatuar jo në harta,
por në zemra të mbyllura.

Aty ku shpresa lejohej
vetëm si fjalë,
jo si e drejtë.

Nuk do të kaloj më.
Jo nga lodhja e trupit,
por nga rraskapitja e shpirtit.
Sepse shpresa,
kur shtyhet pafund, bëhet mashtrim,
dhe mashtrimi, kur pranohet, bëhet zakon.

Kam pritur
si mali nën borë,
si fusha nën ujë,
si nata që s’di sa do të zgjasë.

Kam pritur
derisa pritja mësoi të më përdorte.

Nuk do të kaloj më
mbi këtë vijë të hollë
ku njeriu humbet veten duke besuar verbërisht.

Më mirë një e vërtetë e ftohtë
se një shpresë e rreme
që ngroh vetëm fjalët.

Nëse ka dritë,
le të vijë këtu ku jam.
Nëse ka drejtësi,
le të ecë edhe ajo një hap.
Sepse unë nuk do të kaloj më mbi kufijt e shpresës
për t’u kthyer sërish me duar bosh.
Dhe kjo nuk është dorëzim.
Është ndalim.
Është momenti kur njeriu nuk lutet më,
por pret me sy hapur,
pa u përkulur.

Mendimi nuk njeh kufij

Mendimi nuk njeh kufij.
Ai nuk pyet për barriera,
as për mure të ngritura nga ligji,
as për male që ndajnë tokën,
as për ura të shkatërruara
nga dhimbja.

Ai shkon aty ku trupi nuk mund
të ecë,
aty ku syri ndalon,
aty ku drita s’arrin.

Ai fluturon
mbi lumenj të përmbytur,
mbi qytete të heshtura,
mbi shkrepat ku gurët ranë nga padrejtësia.

Mendimi sheh
atë që nuk ekziston ende, dhe e bën të dukshme.
Ai prek shpresën pa e djegur,
ndjen urinë pa vuajtur,
dhe i jep fjalë çdo heshtjeje që nuk dëgjohet.

Ai nuk njeh kufij,
sepse nuk ka nevojë për leje.

Ai thyen ligjet e errësirës,
ai rrëzon murin e indiferencës.

Dhe kur mendimi udhëton,
njerëzit fillojnë të kuptojnë
se drita nuk vjen nga qielli, por nga syri që shikon larg.

Mendimi nuk njeh kufij.
Ai është fëmija i lirë
në botën e zymtë,
që ngrihet mbi të gjitha pengesat
dhe gjen rrugën
në zemër të çdo mali,
në çdo qytet,
në çdo shpirt të shtypur.

Sepse aty ku mendimi shkon,
shpresa mund të ndjekë,
dhe ndonjëherë,
dritë e drejtësisë lind edhe mbi shkrepat më të thepisur.

Unë nuk krrysem para furtunës

Unë nuk krrysem para furtunës.
Kam mësuar të qëndroj drejt
kur era shkul emra,
kur shiu shlyen gjurmë,
kur frika kërkon strehë në gjunjë.

Furtuna më ka njohur prej kohësh.
Më ka rrahur fytyrën me baltë,
më ka verbuar sytë me premtime të thyera,
por s’ma ka thyer shtyllën e shpirtit.

Se kush ka jetuar gjatë
në errësirë, nuk trembet nga zhurma e reve.

Unë nuk krrysem.

Jo nga krenaria boshe, por nga nevoja për të mos u zhdukur.
Sepse kur përkulesh shumë,
humb fytyrën,
humb zërin,
dhe furtuna të merr si të vetin.

Kam parë male që u rrëzuan në heshtje,
kam parë njerëz që u bënë hije nga frika
për të qëndruar drejt.

Unë zgjodha të mbetem plagë e hapur
më mirë se gënjeshtër e mbyllur.
Le të ulërijë furtuna.
Le të më lodhë,
le të më lagë,
le të më provojë sa të dojë.

Unë nuk krrysem para saj,
sepse pas çdo stuhie është një qiell
që s’ka më ç’të fshehë.
Dhe kur të qetësohet gjithçka,
do të jem ende këtu
jo fitimtar,
por i papërkulur.

Po na vërshon Lumi

Po na vërshon Lumi.
Jo me urdhër,
por me peshën e shekujve të lënë pas,
me ujë që mbart gjithçka:
dhimbje,
urrejtje,
harresë,
varfëri.
Ai hyn në oborre,
në shtëpi të ulëta,
në rrugë që kanë humbur shpresën.
Çdo valë është fjalë e pa-thënë,
çdo rrjedhje një dëshmi se padrejtësia nuk harrohet lehtë.

Njerëzit bëjnë ç’është e mundur,
por duart shpesh janë bosh,
qepallat të rëna,
zemrat të lodhura.

Lumi nuk pret,
ai mban rrjedhën e vet,
dhe ne mësojmë të ecim në ujë
duke kërkuar diçka
të fortë ku të mbështetemi.

Po na vërshon Lumi,
dhe është më shumë se uji.
Ai është gjurmë e çdo padrejtësie,
kujtesë e çdo urie,
mbështetje e çdo shprese që s’është vrarë.
Por edhe në këtë përmbytje,
ndoshta diçka lind:
një dorë që ndihmon tjetrin,
një fjalë që ngroh shpirtin,
një dritë e vogël që nuk përmbytet.

Se lumi,
sa i fuqishëm dhe i egër,
nuk mund të zhdukë zemrat
që nuk dorëzohen.
Dhe ndoshta,
kur ujërat të qetësohen,
do të mbeten jo vetëm rrënojat,
por dëshmia e njerëzve që e përballuan stuhinë
pa u shkulur nga vendi i tyre.

Troi nuk ndalet

Troi nuk ndalet.
Ai s’pyet për duar të ngritura,
as për sytë që dridhen nga frika.
Ai rrëshqet mbi tokën e plagosur,
merr çdo rrugë,
çdo shteg të harruar,
dhe gjen ata që janë të pambrojtur.

Troi nuk ndalet,
sepse është i lindur nga harresa dhe padrejtësia.

Ai mbart urinë e shumë viteve,
mbart dhimbjen e atyre që presin
një dorë që nuk vjen,
një zë që nuk dëgjohet.

Ai hyn në shtëpi të ulëta,
i rrëmben kujtimet,
i shpërndan gjërat e vogla që kanë mbetur.

Çdo valë është akuzë,
çdo përplasje një paralajmërim
që toka e lodhur s’do të heshtë më.

Por troi nuk është vetëm fund.
Në ujërat e tij të egër ka reflektim.
Çdo rrjedhje tregon se njeriu duhet të zgjohet,
të ngrihet mbi lodhje,
mbi frikë,
mbi padrejtësi.
Edhe kur duket se gjithçka po zhytet,
njerëzit mund të mbajnë sytë lart,
si mali që nuk trembet,
si Hëna që i sheh të gjithë.

Troi nuk ndalet,
por as shpirtet që nuk duan të përkulen.

Edhe kur uji përmbyt gjithçka,
ata mbeten të fortë,
dhe ndonjëherë,
pikërisht nga kjo stuhi,
lind diçka që nuk mund të thyhet:
shpresa që ecën,
drita që sheh, dhe mendimi që nuk njeh kufij.

Po të shikoj me butësinë e Anës

Po të shikoj me butësinë e Anës,
jo si stuhia që rrëzon,
jo si lumi që përmbyt,
por si fryma e qetë pas shiu,
si dielli që përshkon një dritare të vogël dhe prek vetëm atë që e do të jetojë.

Në sy të tu shoh tokën e plagosur,
gurët që ranë nga padrejtësia,
shpresa që ka mbetur në këmbë mes baltës,
por gjithashtu shoh forcën e njeriut që nuk u dorëzua,
që ecën mbi trojet e rrënuara pa humbur fytyrën e tij.

Butësia e Anës nuk është dobësi.
Ajo është rrënja e qëndresës.
Ajo ngroh zemrën e lodhur,
u jep fjalë atyre që heshtin,
hap derën e mundësive në vendet ku uji mbulon gjithçka.

Kur të shikoj kështu,
drita e Hënës,
gurët e shkëputur,
lumit që rrjedh,
të gjitha dhimbjet dhe përmbytjet,
ndihen më të vogla.
Jo të shkurajuara,
por të kuptuara, sepse butësia gjen rrugën madje edhe në vendet më të ashpra.

Dhe unë di:
Në këtë botë të egër,
të lagur,
ku trojet rrëshqasin nën peshën e stuhisë,
ka vend për sy që shikojnë me butësi,
për duar që ngrohin,
për zëra që nuk ankohen, por që thonë të vërtetën pa frikë.

Po të shikoj me butësinë e Anës,
dhe në këtë shikim lind shpresa,
një shpresë e vogël,
që as lumi,
as troi,
as stuhia,
as dhimbja e pafund,
nuk mund ta shuajë.

Kur flas me “gurin e kripës”

Kur flas me “gurin e kripës”,
nuk flet njeriu,
flet toka,
flet dhimbja që s’u shpreh dot me fjalë.

Guri është i heshtur,
por më shumë dëgjon sesa çdo zë njerëzor.
Ai mban mbi shpinë shekuj,
përjetime të varfërisë,
lot të fshehur,
premtime të thyera,
dhe shpresa që nuk i dha kush vëmendje.

Kur flas me të,
ndjej peshën e padrejtësisë që s’ndalet.

Ai më thotë:
“Kam parë më shumë se sa mund të mbajnë sytë e tu;
kam mbajtur mbi vete urinë,
dhimbjen,
heshtjen.
Por nuk u thyeva si ti, dhe ti nuk do të përkulesh.”

Guri i kripës nuk ofron komoditet.
Ai nuk fal lehtësi.
Ai tregon të vërtetën:
nuk ka dorë që mund ta pastrojë dhimbjen,
as zë që ta mbulojë padrejtësinë.
Vetëm këmbë që ecin,
sy që shikojnë,
zemra që nuk dorëzohet.

Kur flas me të, dëgjoj rrjedhën e kohës mbi të,
dëgjoj trojet që lëshojnë ujë,
dëgjoj shkrepat që shkëputen nga barrë.

Dhe kuptoj:
dhimbja nuk është fund,
ajo është dëshmi;
dhe dëshmia,
kur e mban,
është forcë për të vazhduar.

Po të dëgjoj guri, nuk ndjej më frikë.

Edhe troi mund të vërshojë,
edhe lumi mund të rrëshqasë,
edhe stuhia mund të ulërijë
por unë di të qëndroj,
sepse ai më mëson durimin,
qëndresën, dhe shpresën e palëkundur.

Syri i keq

Syri i keq nuk flet, por sheh gjithçka.
Ai numëron plagët që s’i pa njeri,
numëron varret pa emër,
numëron shpresën që rrëshqet nga duart pa u kthyer më kurrë.

Syri i keq nuk lodhet,
nuk qan,
nuk trembet.

Ai mbetet mbi shtëpi të boshatisura,
mbi rrugë të përmbytura,
mbi gurë që ranë nga barrë,
dhe i bën njerëzit të ndihen të vegjël, edhe kur janë të fortë.

Por syri i keq nuk mund të prek gjithçka.

Ai nuk sheh mendimin që fluturon mbi male,
as butësinë që ngroh si diell i vogël,
as dorën që ndihmon pa pyetur,
as dritën që lind mbi shkrepat më të egër.

Syri i keq përpiqet të thyjë shpirtin,
por shpirtit nuk mund t’i vërë pranga.

Ai mund të marrë emra,
shtëpi,
fjalë,
por nuk mund të marrë guximin,
as dëshirën për të parë të vërtetën,
as frymën e atyre që nuk dorëzohen.

Dhe kur njerëzit mësojnë ta shikojnë,
jo me frikë,
por me mendje dhe zemër të hapur,
syri i keq shndërrohet në heshtje.
Sepse asgjë nuk mund të gërryejë atë
që ka mësuar të qëndrojë drejt,
të shikojë larg, dhe të mos trembet para asgjëje.

Prap do të rilindë Dielli

Prap do të rilindë Dielli,
edhe mbi shkrepat e rrënuar,
edhe mbi lumin që na vërshon,
edhe mbi trojet ku gurët ranë nga barrë.

Ai nuk pyet për lot,
as për urinë që ka shpuar barkun,
as për errësirën që ka zgjatur mbi fshatra.

Ai lind thjesht,
si premtim i pavdekshëm,
dhe ndriçon gjithçka që s’u shua:
zemrat që nuk dorëzohen,
shpresat që nuk vdesin,
fjalët që flasin të vërtetën.

Edhe pas syrit të keq,
edhe pas furtunës,
edhe pas trojeve të përmbytura,

Dielli shtrihet mbi gjithçka.

Ai shkrin borën,
ngroh duart e ngrira, dhe i thotë njeriut:
Mëngjesi është gjithmonë mundësi,
shpresa nuk është kurrë vonë.

Prap do të rilind Dielli.

Ai nuk do të pyetë
kush është i varfër,
kush është lodhur,
ai nuk ndalet nga dhimbja e pafund,
as nga errësira që duket e thellë.
Ai lind, dhe me të lind edhe një hap
për ata që guxojnë të ngrihen,
për ata që ecin mbi baltë,
mbi rrënoja,
mbi lumë.

Prap do të rilind Dielli.

Dhe kur të ngrihet,
do të shohim se gjithçka që menduam se iku,
nuk iku;
është aty,
duke pritur duart që nuk u dorëzuan,
zemrat që nuk u përkulën,
shpirtrat që nuk ndalën.

Kur kërkonte Jani lëmoshë në Tiranë

Kur kërkonte Jani lëmoshë në Tiranë,
ai nuk kërkonte thjesht bukë.
Kërkonte vëmendje,
fjalë,
një sy që ta shihte.
Ai ecte në rrugët e ngushta,
nën dritën e ftohtë të llampave,
duke mbledhur heshtjen që njerëzit e hodhën pas derës.

Jani njihte urinë më mirë se kushdo.

Ajo nuk ishte vetëm boshllëk në stomak,
por hije mbi shpirt,
barrë mbi krahë,
që rëndonte më shumë se çdo gurë mbi shkrepat.

Kur ndalonte
pranë derës së një shtëpie,
nuk lëshonte thirrje,
por shikonte.

Një sy që sheh është më i rëndë se dhjetë thirrje.

Njerëzit shpesh shikonin larg,
si të mos e shihnin fare, dhe Jani mbante dhembjen
si një mantel të gjatë,
pa e hedhur kurrë.

Në Tiranën e zhurmshme,
në mes dyqaneve dhe rrugëve të ngushta,
ai ishte i vetmuar, por nuk dorëzohej.
Sepse ata që e shikojnë dhimbjen pa u lëkundur,
mësojnë të ecin mbi errësirë,
të qëndrojnë mbi baltë, dhe të gjejnë forcë aty ku të tjerët shohin vetëm humbje.

Kur kërkonte lëmoshë, Jani nuk kërkonte mëshirë.
Kërkonte njohje
për atë që ishte një njeri që ka vuajtur, por nuk është thyer.
Një njeri që ndjen çdo padrejtësi, por nuk e harron se ç’është të jesh i gjallë.

Dhe ndoshta,
ndonjëherë, një dorë e hapur
nuk i jepte bukë, por i jepte diçka më të çmuar:
shikimin që pranon,
dritën që sheh, dhe provën se jeta, megjithë stuhitë, nuk është krejt e egër.

Kush i lëkund varret

Kush i lëkund varret?
Jo era,
jo tërmeti,
jo lumi që vërshon mbi fushat e boshatisura.
Janë duart e harresës,
zëri i asaj që nuk u tha,
syri i shoqërisë që s’di të shikojë.
Janë ata që kalojnë mbi tokë,
duke harruar të vdesurit,
duke heshtur për të gjallët,
duke numëruar gurë dhe jo njerëz.

Varret dridhen nga mungesa e kujtimit,
nga padrejtësia që nuk ndalet,
nga dhimbja që nuk u përfill.

Por jo çdo lëkundje është humbje.
Ka lëkundje që zgjojnë,
që i thonë njeriut: “Mos harro, edhe në heshtje, dhimbja fluturon.”

Edhe kur toka dridhet,
edhe kur gurët rrëshqasin,
varret tregojnë histori që nuk duhet të harrohen.

Janë varret që mësojnë durimin,
që mësojnë se çdo njeri ka peshë, edhe kur askush nuk e sheh.

Janë ata që ndihmojnë të kuptosh:
është njeriu, jo toka,
ai që lëkund gjithçka, ose ai që mban gjithçka drejt.

Kush i lëkund varret?
Është historia që nuk është shkruar,
është padrejtësia që nuk ndalet,
është uria,
dhimbja dhe heshtja e pafund.
Por edhe kujtesa që ngrihet,
syri që shikon drejt,
dora që ndihmon ato e mbajnë tokën të fortë, edhe kur gjithçka dridhet.

Mbaju në ashtin tim të thyer nga padrejtësia

Mbaju në ashtin tim të thyer nga padrejtësia,
sepse aty nuk ka asnjë vend për gënjeshtra.
Çdo goditje,
çdo dhimbje,
çdo mallkim i heshtur është i regjistruar në palcë,
në secilën gungë,
në çdo thyerje.
Mbaju në atë asht që ka mbajtur barra të pashlyeshme,
nga trojet e shkreta e deri te rrugët e përmbytura,
nga uria e fjetura nëpër baltë e deri te syri i keq që përpiqet të thyejë shpirtin.

Ky asht i thyer nuk është dorëzim, por dëshmi.

Dëshmi se njeriu ka vuajtur, por nuk u shkatërrua.
Se dhimbja mund të rrëmbejë gjithçka, por nuk mund të marrë forcën që lind nga qëndresa.

Mbaju këtu,
sepse aty ku ashti thyhet, lind durimi.
Aty ku gjurma e padrejtësisë është më e thellë, lind shpresa e vërtetë.
Aty ku çdo gurë rrëshqet nga shkrepat,
drita e Hënës reflekton mbi dhimbjen dhe e bën të kuptueshme, jo të tmerrshme.

Mbaju,
sepse ky trup i lodhur, dhe ky shpirt i ngarkuar,
kanë parë furtunë dhe troj,
kanë dëgjuar lumin që vërshon dhe syrin e keq,
kanë parë Janin në rrugët e Tiranës, por nuk janë dorëzuar.

Mbaju në ashtin tim
të thyer nga padrejtësia,
sepse aty nuk ndalet rrjedha e mendimit,
aty nuk shuhet drita e shpresës, dhe aty,
në heshtjen e çdo thyerjeje,
njeriu mëson të qëndrojë drejt,
të ecë mbi baltë,
mbi rrënoja,
mbi ujë
deri sa Dielli rilind përsëri.

Këndo me melodinë e fyellit nga kocka ime e thyer

Këndo me melodinë e fyellit
nga kocka ime e thyer,
sepse aty ku dhimbja ka lënë shenjë,
lind tingulli që nuk mund të thyhet.
Çdo goditje,
çdo stuhi,
çdo troj që më rrëshqet nën këmbë,
bëhet notë në këtë këngë të heshtur,
që thërret drejtësi,
që flet për urinë,
që nuk frikësohet nga syri i keq.

Fyelli nga kocka ime
qan,
por qan me forcë,
jo me dorëzim.

Ai pasqyron stuhinë dhe troin,
por gjithashtu Hënën që shikon mbi shkrepat,
dritën që do të rilindë me Diellin, dhe butësinë e Anës
që ngroh çdo zemër të lodhur.

Këndo,
sepse kjo është mënyra ime të mbetem gjallë,
të tregoj për Janin në rrugët e Tiranës,
për varret që dridhen nga harresa dhe padrejtësia,
për gurët që ranë,
për lumejtë që vërshojnë,
për ashtin tim të thyer që ende mban shpresë.

Melodia e fyellit
nuk fsheh dhimbjen, por e bën të kuptueshme.
Ajo thotë se edhe kur gjithçka duket e humbur, njeriu mund të flasë,
mund të dëgjohet,
mund të këndojë mbi çdo zhdukje dhe errësirë.

Këndo
me mua,
nga kocka ime e thyer,
nga shpirti i qëndruar,
nga mendimi që nuk njeh kufij,
nga dhimbja që u kthye në forcë.
Sepse kjo këngë nuk është thjesht për mua,
është për të gjithë ata që nuk u përkulën,
që nuk u trembën para furtunës, dhe që presin,
sepse prap do të rilind Dielli.

Mund të ikë trupi, por jo shpirti nga Atdheu

Mund të ikë trupi,
të lërë rrugët,
malet, lumenjtë,
të harrojë gurët që ranë,
trojet që u përmbytën,
por shpirti nuk largohet.

Ai mbetet i lidhur me Atdheun,
me çdo fjalë të heshtur,
me çdo varr të dridhur,
me çdo strehë që mbajti urinë dhe dhimbjen.

Shpirti sheh atë që trupi harroi:
Hënën mbi shkrepa,
butësinë e Anës,
dritën që rilind me Diellin,
Janin në rrugët e Tiranës,
fyellin që këndon nga kocka ime e thyer.
Ai ecën mbi troje,
mbi lumë,
mbi baltë,
nuk frikësohet nga syri i keq,
nuk dorëzohet para furtunës, dhe nuk harron asnjë padrejtësi.

Sepse shpirti e di:
aty ku trupi është largur,
aty mbetet historia,
dhimbja,
shpresa, dhe guximi.
Mund të ikë trupi, por shpirti mbetet,
mbetet në varret e lëkundura,
në gurët e kripës,
në lumejtë që rrjedhin,
në stuhinë që nuk mund ta ndalojë,
dhe në Diellin që rilind për të gjithë.

Atdheu nuk është vetëm toka.

Është çdo gjurmë që shpirti mban:
çdo kujtim,
çdo dhimbje,
çdo shpresë.

Edhe kur njeriu largohet,
aty mbetet ai,
i fortë,
i pa-thyer,
si kocka që këndon,
si fyelli që nuk pushon,
si Dielli që gjithmonë rilind.

Vendi i Lekës;06.01.2026

Proust shkruante: “Le t’i lëmë gratë e bukura për burrat pa imagjinatë.”

Kjo thënie nuk flet për mëkatin si faj, por si pranim të padëmshëm. Duket se përfshin tërësinë që mbulon perimetri fondamental i mendimit sipërfaqësor në botën tonë.

Ndaj po hyj në botën e shkrimtarisë, të cilës Proust i përket, ku po vërej një dukuri që shfaqet herë pas here në hapësirat e letërsisë sonë.

Ka njerëz që flasin shumë për të, por nuk dinë të mendojnë, vetëshpallen roje të moralit letrar, por nuk kanë kaluar kurrë provën më të thjeshtë të leximit apo një debati live mbi letërsinë.

Edhe pse nuk vijnë nga bota e shkrimeve apo kritikës, ambicia për të sunduar apo mjerimi për t’u përdorur i bën të guximshëm.

Kështu, padashur, ushqejnë artificialisht apoteozën inekzistente të depresionit të letërsisë.

Flasin sikur problemi i letërsisë shqiptare të ishte moral. Dhe këtu fillon keqkuptimi i madh, kur ajo gjykohet nga jashtë, sikur të ishte institucion administrativ, jo shpirt dhe disiplinë.

Për këta persona, lexuesi nuk është kriter, por rrjeti i klientelizmit, ndërkohë që edhe vetë ushqehen nga klientelizmi i vëmendjes, duke u bërë pre e predikimeve të veta pa bibël.

“Orwellin” e sjellin për lexuesin si një manifest profetik të së tashmes së tyre, përtej të cilës nuk ekzistojnë hapësira të tjera letrare. Kështu duan të ndërtojnë me imagjinatën njëqelizore mure censure të rrëzuara përfundimisht, për të kontrolluar lexuesin e “spektrit gri”.

Në megalomaninë që i karakterizon (ju duket sikur Zoti po flet nëpërmjet tyre), nuk kuptohet nëse filozofia është dekor apo vulë prestigji. Në një botë me keqkuptime shtohen edhe këta njerëz që mbjellin këtë dukuri, e cila errëson më shumë dritën e munguar të letërsisë në këndvështrimin e tyre fiziologjik.

Ka një ndryshim mes botës filozofike dhe jetës reale.

Jeta reale zbret shpesh në ndyrësi, nëntokë morale, lakmi, urrejtje dhe gjenocid, ndaj ekziston arti për njerëzit, të mbulojë spektrin shpirtëror të lënë bosh nga filozofia.

Dhe ata e ngatërrojnë të menduarin e vjetër sa bota me citimin, pasi mendojnë pak dhe kështu vazhdojnë të provojnë se janë njerëz të ndrydhur, me fjalë të kurthuara në korpuse deklamative.

Teorikisht, vetëm profanët përpiqen të thjeshtëzojnë gjërat dhe jo të pranojnë kompleksitetin e tyre, duke mos e njohur objektin estetik.

Realiteti është armiku i artit dhe i poetit, sipas manifestit të surrealizmit të poetit André Breton.

Të hapësh fusha diskutimi do të thotë t’i presësh rrugën autoritetit të rremë dhe një bote spekulimesh. Filozofia për ta është armë retorike, të cilën e përdorin si gjahtari një çifte të shtrembër në dunat sahariane në motin me stuhi rëre.

Letërsia nuk funksionon me emra, por me libra, aty ku këta njerëz zhduken pa lënë as gjurmë mbetëse.

Kur vjen diskutimi tek analiza konkrete, te fjalia, ritmi, struktura, metafora, zëri, nuk kanë çfarë të thonë. Diskursi i tyre letrar starton nga teksti te morali, nga vepra te marrëdhëniet, nga estetika te biografia shoqërore, sikur të jenë pronari i një cirku në periferi që mban inventarin e kafshëve të cirkut.

Kjo është strategji klasike e atyre që nuk zotërojnë asnjë dhunti, madje duket se nuk kanë arritur as pubertetin intelektual dhe nuk kanë lexuar veç vetes asgjë që nga koha e kolegjeve.

Ata imponojnë (pa e njohur) thelbin e interpretimit të kritikëve të poezisë “Zonja Lazarus”, po këtë herë dedikuar komunitetit të shkrimtarëve, ndërkohë që do t’iu sugjeroja të mësonin kuptimin e monedhës së arit të testamentit të Arthur Schopenhauer.

“Republika e shpërblimeve apo qokave” (jo Republika e Platonit), për të cilën flasin, është makeup-i i formimit të tyre; është ironia tragjike, pasi nuk mund të pretendosh letërsi pa marrëdhënie njerëzore.

Goethe i dhuroi penën e tij Pushkinit, Stalini urdhëroi të botohej “Doni i qetë” i Shollohovit, duke pranuar karakterin “janusian” të tij.

Mitrush Kuteli mblodhi për botim “Lasgushin dhe Nolin”, ndërsa Lasgushi ka shkruar poezi për Kutelin.

Bota nuk do të kishte Kafkën pa shkrimtarin Max Brod.

Çajupi shkroi poezi për Naimin.

Do ta çshenjtërojmë letërsinë nëse do të përdorim fjalën “qokë”, edhe pse në fjalorin shqip ka konotacion pozitiv.

Letërsia nuk operon me fjalë që veprojnë si qeliza malinje në trupin e saj nga njerëz të cilët tregojnë në mënyrë të pavullnetshme ujërat moçalore, në të cilat peshkojnë konceptet.

Vulgariteti i argumentit “qokë” i detyron të mbyllen brenda vetes shkrimtarët, poetët, artistët me kombinime formash nga më të çuditshmet metaforike, gjeometrike, me nuanca të zbehta, sepse ata nuk jetojnë dot me banalitetin në botën e tyre.

Dialektika e një etiketimi të tillë presupozon terren për ligësinë, nga nxitja e një “reaksioni kimiko-letrar që këput valencat” e komponimit letërsi-lexues, apo edhe midis shkrimtarëve dhe poetëve.

Arti dhe vulgariteti janë polet e një globi imagjinar pa sipërfaqe.

Letërsia nuk lind në vakum, pa miq, pa ndikime, pa dialog, pa personazhe “të vjedhur” në raportet shumëngjyrëshe njerëzore, të cilat ndërtohen mbi nderimin dhe respektin reciprok, që nxitoni t’i emërtoni djallëzisht “qokë”.

Është një emër antiletrar, antiartistik për të arritur tek diktimi dhe barazitizmi i lakmuar si figura me të njëjtën vlerë, me idhujt tuaj në fshehtësi, të rrethuar nga gardhimi deficent.

Edhe shoqëritë më primitive kishin nevojë të komunikonin që të sfidonin problemet ekzistenciale bazike të jetës.

Balzaku, në “Iluzionet e humbura”, tregon se “qoka” (sipas tyre) në art u “industrializua” në ato vite, duke krijuar makineri duartrokitjesh, apo skuadra të gatshme me domate dhe vezë. Redaksitë kryenin shërbime letrare me pagesë për të lartësuar emra të veçantë apo fundosur të tjerë. Do të na injoronte Balzaku po t’i etiketonim “qokë” këto inovacione të kohës.

Nëse do të lexoni veprën e fundit të shkrimtarit të njohur Zija Çela me titull “Koka mbi katror”, do të përplaseni në një mur trojan. Çela, midis të tjerash, rrëfen takimin në “Kafe Piazza”, ku i sugjeroi Ismail Kadaresë ndryshimin e mbylljes për “Pallatin e Ëndrrave”.

Të kuptosh pse ishin miq Dostojevski me Turgenevin, Sylvia Plath me Anne Sexton, apo Kadare me Lasgushin, duhet të lexosh “Koka mbi katror” të Zija Çelës si analogji miqësish të një brezi, ku shkrimtaria konsiderohej fe dhe besim.

Historia e letërsisë është histori bashkësish, jo monolog skeletor moral, dhe kjo që prej kohës së Epit të Gilgameshit në Mesopotami.

Homeri i verbër nuk ishte i vetëm, të tjerë ia shkruan “Iliadën”. Dante kishte Virgjilin, Pound përkrahte Eliot-in dhe Hemingway-n.

Camus ka histori interesante me Kazantzakis-in, për të cilin tha se ishte më i mirë, edhe pse Camus mori Çmimin Nobel në 1957, kur Kazantzakis u rendit i dyti.

Kadare lartësoi Lasgushin në publik me fjalë vlerësuese mistike. Këto nuk ishin “qoka”, por forma të këmbimit të ndërsjellë të vlerave, nderim midis tyre në rolin e katalizatorit për më tej.

Përdorimi i fjalës “qokë” i nxjerr jashtë terrenit të letërsisë njerëzit që rreken të krijojnë rrathë bashkëqendrorë për universe të pavarur.

Të etiketosh kështu nderimin, mirënjohjen, përkrahjen midis “gjeneratorëve të dritës” të shoqërisë njerëzore është dinake, fyese, duke zbritur hyjnoren në realitetin që stigmatizon André Breton në manifest; është antikulturë në skajin më të fundit.

Letërsia nuk pranon radikalë të huaj në lëndën e saj, maskuar pas dëshirash puritane të statujave imagjinare të liliputëve jashtë perimetrit letrar.

Raportet midis shkrimtarëve, për të cilët është i huaj krijimi i një rankimi nëpërmjet vlerave të vargut numerik, janë mistike, fshehur mes emocionesh të ngjyrave të ndezura, të pakuptueshme për njerëzit jashtë tyre. Këtu nuk përjashtohet as bashkëlidhja lexues–shkrimtar dhe poet.

Nuk mund t’i mbyllim në kafaz si zogj ekzotikë shkrimtarët dhe poetët.

Nëse do t’i pyesja këta njerëz: a është njohja gjithmonë dyshim? — nuk do të merrja përgjigje, pasi ata që nuk kanë përjetuar peshën e leximit apo krijimit real do ta shohin vetëm si komplot. Kur e pyetën kampionin absolut të automobilizmit, Juan Manuel Fangio, për çështjet e problemeve të Kubës së Kastros, ai dha një përgjigje epike: “Unë nuk marr vesh nga kauzat, por vetëm nga makinat.”

Profilizimi letrar është substancë që buron së brendshmi prej nënvetëdijes shpirtërore dhe jo dëshirë arrivistësh për t’u marrë me shkrimtarinë si zbulim teknologjik.

Shumë syresh flasin për “libra që nuk lexohen”, por nuk diskutojnë për lexuesin e pakontrolluar. Sundohet shumë lehtë një narrativë sesa një tekst i nderuar.

Ndaj këta njerëz ndërtojnë gjykatën morale e rreshtohen si gardistë që japin verdikte me dy alternativa pa ngjyrë lirie.

Dhe pikërisht këtu duhet thënë qartë:

— Jo kushdo ka të drejtë të flasë për letërsinë nga pozita e tutorit, e njeriut të Olimpit.

Vendet për zotat kanë mbaruar.

Jo, sepse letërsia është disiplinë, letërsia është ndërtuar si qytet i ndaluar, ku pranohen të hyjnë vetëm banorët e saj.

Ashtu si nuk flet kushdo për kirurgjinë, bujqësinë, ndërtimin, elektronikën.

Minimalisht duhet të “kopjojmë” plakun e mençur, shkrimtarin e njohur Sabri Godo, i cili e fillonte zhvillimin e argumentit me klisheun paqësor: “Ne mendojmë se…”

Nuk është e thënë të jesh vetëm shkrimtar apo kritik letrar që të jetosh me nder dhe të gëzosh një emër.

Leximi dhe heshtja janë fazat themelore të formimit tonë e pas kësaj të procesit të të menduarit.

Ata që nuk e kanë bërë këtë rrugë, zakonisht e urrejnë atë, sepse minimalisht nuk dinë “exit”-in e saj.

Urrejtjen e maskojnë me patetizëm si “kritikë sistemi”, si moral letrar, si dhembshuri prindi për fëmijën “letërsinë”, apo si zhvillim organik.

Pra, problemi nuk është shpërblimi, “qoka” a s’di çfarë, por ambicia për të qenë arbitër pa qenë lexues dhe krijues.

Çmimet letrare duhet pranuar se kanë subjektivitet (midis të ngjashmëve), sepse letërsia nuk është bota e matematikës, por e shpirtit, dhe shpirtin e sundon subjektivizmi, gjë që e bën emocionuese letërsinë.

Problemi nuk është filozofia e tejetpërdorur a keqpërdorur, por përdorimi i saj nga njerëzit pa mendim, duke mbërritur në një masturbim verbal filozofik eklektik, të cilët më pas rrëshqasin drejt një përplasjeje emocionale.

Mbaroi koha kur populli kishte të drejtë t’u vendoste kushte shkrimtarëve dhe artistëve sipas esesë së Leninit të vitit 1905, ku liria nuk ekzistonte as si një iluzion.

Letërsia jeton më mirë pa këta lloj njerëzish, që duken se kalojnë një periudhë konfuzioni identiteti tranzit të përhershëm, me potencial të parealizuar, pasi ajo i njeh mirë zërat që vijnë nga leximi dhe i dallon shpejt ata që vijnë nga zbrazëtia.

Komedianët amatorë me pamje “akademikësh” falsë pretendojnë të kenë dijen e plotë dhe pushtetin mbi letërsinë.

Ata e çojnë idenë në skaj dhe heqin një paralele mes letërsisë dhe diletantizmit shkronjor të “underground”.

Perceptimi i cunguar radikalizon dhe mbivlerëson ndikimin imagjinar të “underground”-it në letërsi pas këtij ekuivalentimi.

Nuk e kuptojnë se sheqeri nuk i hyn në punë askujt nëse nuk e keni kripën.

Letërsia nuk është të sjellësh nga eksponatet personale një fotografi të stilit të Hamletit me një kafkë në dorë, por të zbërthesh shpirtin e panjohur të tij.

Përndryshe, arti do të kthehej në një hapësirë të shterur nekrologjish.

Që para 2 800 vjetësh Homeri flet me gojën e Odiseut kur thotë: “Unë kam ardhur, siç supozoni ju, me shokë në një anije, duke lundruar nëpër detin e errët te njerëzit, stili i të folurit të të cilëve është shumë i ndryshëm…”

Ky është diversiteti i botës i njohur që nga koha e Homerit dhe tregon se nuk ka vetëm dy ngjyra, bardh e zi.

Nëse në Tel Aviv u puth një çift për 30 orë, kjo gjë për “botën bardh e zi” është një mëkat; për shkrimtarin është një trill prozaik, për poetin është më shumë se një poezi.

Ndërsa mëkati në ndërgjegjen tuaj ndërton rënimin e shoqërisë dhe jo guximin për të sjellë një botë më të bukur me të vërtetat e brishtësisë njerëzore.

Edhe pse mund të jesh sa një “studio me tatuazhe”, nuk e ndryshon dot idenë klasike se arti s’është temë e lehtë të trajtohet; nuk ka pika fikse referimi dhe të vërteta të pandryshueshme për t’u mbështetur.

Trëndafilat janë avokatët e botës së luleve, kam lexuar diku, po “trëndafilat” e letërsisë kush janë?

Arti është shfaqje që meriton të ulemi në rresht të parë, por vendet janë të limituara, ndaj duhet kërkuar me vetëdije të plotë rreshti të cilit i përkasim.

Mendoj se jetojmë në kohën kur imazhi dominon fjalën dhe tingullin, jetojmë në një epokë zombish artistike, jetojmë në situata ku frymëzimi vjen nga teknologjia dhe jo nga shpirti.

Para më se 170 vjetësh, poeti i madh rus Nekrasov shkruan një poezi me një titull-apel, ekskluziv edhe për sot:

“Së shpejti do të biem pre e kalbjes”…

K.F.

BOSTON 01/02/2026

Kushtuar Enver Malokut
(E vranë më  11 Janar 1999)

.

Zgjohu  Enver
Zgjohu vëlla,
Zgjohu e shih
Kush ka ardhë
Me të pa
Profesor Agani
Vet i njëqindëti.
Të nderon mbi kry’
Me dorë në zemër
E lot të ngrirë në sy
Vëlla me i miri i motrës
Vëlla.

.

Motra qan e qan
E qan vendin, e qan  vëllanë
U dogj për fjalët
Që dritën e panë
Çdo dritë një dhëmbje
Një dhëmbje mbanë.

.

Motra qan
Qan e qan
Bashkë me qiellin
Loti s’pranë.
Për vëllanë që ja vranë.

EKSKLUZIVE NGA GËZIM MARKU

Federik Fritz Kol Radovani ka lindur më 6 janar 1940 në Shkodër, Shqipëri. Është biri i Kol Radovanit, oficer policie, dhe i Viktore (Prennushi) Radovani, shtëpiake. Ka pasur dy vëllezër më të mëdhenj, Alfonsin dhe Toninin, të cilët sot nuk jetojnë.

Më 13 tetor 1943, gjatë bombardimit të Tiranës nga aviacioni anglez, ku humbën jetën 503 persona, u vra edhe i ati, Kol Radovani. Ai u varros të nesërmen në varrezat familjare në Shkodër. Pas kësaj ngjarjeje, familja u vendos përfundimisht në Shkodër. Megjithëse Kol Radovani ishte oficer policie, familjes nuk iu njoh kurrë e drejta e pensionit.
Në vitin 1950, vëllai i madh, Alfons Radovani, maturant në atë kohë, u arrestua dhe u dënua me 8 vjet burg politik. Po atë vit, vëllai i dytë, Tonin Radovani, u përjashtua nga gjimnazi, ndonëse ishte nxënës i shkëlqyer. Ai më pas punoi gjithë jetën si argjendar në kooperativën metalike deri në vdekje. Alfons Radovani u dënua për herë të dytë në vitin 1967, këtë herë me 10 vjet të tjera burg politik.
Federik Radovani kreu Shkollën Pedagogjike në Shkodër dhe u emërua dizenjator në Kabinetin Metodik të Shkodrës, ku punoi deri në vitin 1974. Më pas shërbeu për dy vjet si mësues. Në vitin 1975, me emërim të z. Bilal Parruca, filloi punë si dizenjator në Fabrikën e Mendafshit në Shkodër, ku punoi deri në daljen në pension në vitin 1992. Në këtë periudhë ishte edhe anëtar i Bashkimit të Sindikatave të Pavarura. Gjatë gjithë jetës së tij nuk ka qenë asnjëherë anëtar apo aktivist i ndonjë partie politike.
Në dhjetor 1999, më datë 6, emigroi në Australi, fillimisht me dokumente si kosovar. Në vitin 2005, fitoi të drejtën për t’u pajisur me dokumente të rregullta australiane. Në të njëjtën periudhë iu dha e drejta të ribashkohej me fëmijët e tij, djalin Euzebio dhe vajzën Jakuelina, të cilët jetojnë edhe sot në Melbourne. Ai dhe bashkëshortja e tij përfitojnë pension të rregullt.
Në Australi, aktiviteti i tij shoqëror është përqendruar kryesisht në Shoqërinë Katolike të Melbournit, ku ka bashkëpunuar ngushtë me kryetarin e ndjerë Lekë Ndreka. Ka ruajtur miqësi të ngushtë edhe me të ndjerët Zeqir Lushaj dhe Pjetër Gjonin, të cilët i kujton me respekt të veçantë si miq dhe bashkëpunëtorë.
Arsyeja kryesore e largimit nga Shqipëria ka qenë biografia familjare dhe persekutimi politik, përfshirë faktin që tre dajë të tij, Don Kolec Prennushi, Paulin Prennushi dhe Mikel Prennushi, kanë qenë të burgosur politikë, ndërsa At Mati Prennushi, xhaxhai i nënës së tij, është pushkatuar në Shkodër më 11 mars 1948, për shkak të shërbimit të tij si klerik katolik.
Këto rrethana e shtynë Federik Radovanin të studiojë dhe të shkruajë mbi persekutimin në Shkodër dhe historinë kombëtare shqiptare. Pas vitit 2002, ai ka botuar disa libra, ndër të cilët: “Një Monument nën Dhé”, “At Pjetër Mëshkalla”, “Statuti i Vitit 1951”, “Vegim”, “BSPSH Shkodër”, “Flamuri i Gjergj Kastriotit në Shqipni”, “Rilindja Kombëtare”, “Tradhtarët e Atdheut”, etj.
Gjithashtu, ai ka botuar artikuj historikë dhe përkujtimorë mbi figura të nderuara të historisë shqiptare në organe të ndryshme mediatike jashtë Shqipërisë, si “Zemra Shqiptare”, “VOAL”, “Albspirit” e të tjera. Të gjitha shkrimet dhe materialet e tij kanë karakter thjesht atdhetar.

GM: Keni lindur në Shkodër më 6 janar 1940, dhe tragjikisht, më 13 tetor 1943 humbët babanë tuaj. A mund të ndani me ne kujtimet ose ndjenjat tuaja lidhur me këtë humbje të dhimbshme?

FR: Po, jam le mu në shtëpinë ku jam edhe rritë nga prindët Kolë e Viktore Radovani. Në vitin 1943 baba ishte drejtor i policisë shqiptare në Tiranë. Kemi banue në rrugen e Kavajës, në një rrugicë që ngjarjet e vitit 1943 kur unë ishe tri vjeç më ishin tiposë aq fort në kujtesë, sa në vitin 1962, tue ecë me Prof. Vladimir Janin nga Kisha e Jezuitëve, i kam thanë: “Profesor, do të ndalohemi për një çast se më duket kjo asht rruga kur në vitin 1943, me 13 Tetor asht bombardue Tirana nga Aleatet, në Luften e Dytë Botnore, këtu duhet të jenë shtëpia që kemi banue dhe më asht vra baba!” Ai u çudit sesi kishte mundësi me kujtue unë rrugucën mbas gati 20 vjetesh, dhe menjëherë posa kemi hy i kam thanë: “Po, kjo asht rrugica dhe kjo asht shtëpija!”…Trokita në derë dhe doli një grue e moshueme. Unë i shpjegova se në vitin 1943 këtu më asht vra baba nga bombardimi dhe, prej asaj ditë unë nuk e kam pa ma kurrë ketë shtëpi, nga e cila kam kujtimin ma të dhimbshëm si fëmijë, mbasi ishim vetem me nanën dhe një ushtarë që ishte roje e babës, që quhej Hasan po që edhe ai atë ditë asht plagosë.
Ajo na ftoi mbrendë dhe posa hyna në deren e shtëpisë, u ndalova në korridor ku kishte ngja vrasja nga një skeqe e një bombes që goditi baben në anen e djathtë të ballit dhe ai ra përtokë, aty u mbulue rreth trupit me gjak…unë kujtoj vetem thirrjen teme “Babë çou!”, por shpjegimet e vdekjes mi ka thanë nana sa vite ma vonë…Kujtoj një prift që ka ardhë i pari dhe asht ulë pranë babës me njenin gju në pellgun e gjakut dhe i tha dishka…Ai ishte kenë At Pjeter Mëshkalla që posa ka marrë vesht ka ardhë dhe i ka ba Shartet e vdekjes…dhe ka vazhdue me shkue ndër shtëpijat tjera edhe pse bombet vazhdonin me ra mbi kokat tona. Ne u nisem për Shkoder atë natë me axhen e nanës, At Mati Prennushin që ishte me sherbim fetar në Tiranë dhe dajen tem Paulin Prennushin, që ishte sekretar i z. Kolë Bibë Mirakaj. Kujtoj se kemi ardhë natën në Shkoder dhe të nesermen Baba asht vorrosë me një ceremoni të madhe në Rëmaji. Për shumë kohë nana edhe Kryqin e ka lanë pa emen tek vorri, se kishte frikë se mos ia prishin vorrin komunistët…ashtu, si kanë veprue me të tjerë.

GM: Humbja e babait ka lënë një boshllëk të përhershëm në jetën tuaj. Kur ktheheni mbrapa te fëmijëria, si e përjetoni atë periudhë – cilat kujtime dhe ndjenja shfaqen më fuqishëm brenda jush?

FR: Pershtypja e atij gjaku që rrethonte Baben, më ka mbetë per shumë vite, sa kur shihshe gjak deri në moshen 16 – 17 vjeç mue më binte të fikët. Në vitin 1944 kur kanë “hy këta” siç thonte gjithë Populli për komunistët, kam shkue dhe kam jetue tek daja i em Don Kolec Prennushi, ku ishte edhe gjyshja Nana Nine dhe tezja Rozë, të cilat më kanë rritë atje në fshatin Dajç të Bregut të Bunës, deri në vitin 1949 kur erdha në Shkoder, me vazhdue shkollen shtatëvjeçare. Kujtoj frikën nga “partixhanët” siç i quente gjyshja, me 29 nandor 1944, kur erdhën me kontrollue qelen e dajës…dhe, frikën e madhe kur hypën në hatlla me shikue mos kemi kend të mëshefun…

GM: Në vitin 1945, sapo po hapej një kapitull tjetër i errët i historisë së kombit tonë, dy dajat tuaj, Paulin dhe Mikel Prennushi, u arrestuan. A mund të na tregoni me çfarë motivi ndodhi kjo dhe si e përjetuat atë periudhë të vështirë?

FR: Nana me dy vëllaznit e mi ma të mëdhaj jetonte në Shkoder. Di se, mbas vitit 1944, pra mbasi kanë “hy këta”, komunistët nuk na kanë pague asnjë ditë pension për vrasjen e Babës, edhe pse “Ai ishte viktimë e luftës”…Nana asnjëherë nuk na ka tregue se Ajo ishte thirrë në vitin 1945 nga një komision që plotsonte dokumenta për viktimat e luftës në komitetin ekz. të Shkodres, por Ajo i kishte thanë: “Unë nuk kerkoj pension nga ju, mbasi kam frikë se çohet Kola prej vorrit dhe më pështynë që kam kerkue me marrë pensionin e tij nga komunistat!” “ Këte e mësova nga një mik i emi në vitin 1992 kur më tregoi dokumentin që ruhej në arkivin e komitetit ekzekutiv, mbasi i kishte mbetë në krye “guximi i Nanës seme”…Gjithnjë kujtoj gjyshen tue kja kur i vinin lajmet nga Shkodra për arrestimet e djelmëve të saj, vetem se kanë kenë oficera si Mikeli ashtu edhe Paulini, ndonse atëherë Mikeli u lirue mbas dy tre muejsh për me u arrestue prap në vitin 1952 dhe me u denue 10 vjet për agjitacion e propagandë “neni i arrestimeve në masë” ndersa, Paulini në 1945 u dënue 5 vjet burg dhe mbasi i ka krye…mbet pa punë deri në vitin 1956 që u interrnue në Kuç të Vlonës, prej ku asht lirue mbas 5 vjetësh…Arrestimet e tyne u shoqnonin me disa kontrollle të shtëpisë nga forcat e sigurimit, që hapnin edhe leshin e dyshekve mes dhomës… dhe kontrollonin çdo skutë në shtëpi.
Nana shkonte e vinte tek dyertë e burgjeve me sofratasa e ndrresa të palame…E kur unë vijshe me pa Nanën në Shkoder, më merrte përdore me pa surretnit e Dulaq Lekiqit e Elez Mesit…!

GM: Një vit më vonë, u arrestua At Mati Prennushi, axha i nënës tuaj. A mund të na shpjegoni cilat shfajësime u përdorën për të justifikuar këtë arrestim?

FR: Arrestimi i At Matisë pritej nga Ai dhe të tjerët. Ai nuk ka pranue asnjëherë dhunuesit dhe heshtjen ndaj diktatorëve. Njëqind vjet ma parë ishte përkrah Dedë Gjo’ Lulit në Deçiq. Në 1913 u kap nga malazezët dhe gati përfundoi në litar mos t’ ishte At Gjergj Fishta. Në 1912 asht në Gerçë. Në 1924 asht pranë Opozitës, Në 1926 asht me Malësorët e Veriut kundër Ahmet Zogut. Nderhynë tek Zogu dhe e shpeton nga vdekja miku i Tij At Pal Dodaj. Nuk pajtohet me okupacionin italian dhe nuk e ka nënshkrue aktin e pranimit të qeverisë së tyne në 1939. Në kohën e gjermanëve nderhynë vetë si njohës i mirë i gjuhës gjermane dhe shpeton disa partizan nga pushkatimi, të cilët si “shpërblim” e pushkatuen në vitin 1948. Në 1945 asht takue me Sheuqet Peçin dhe Mehmet Shehun dhe i ka kundershtue çdo fjalë që çonte në shkëputje të Kishës Katolike Shqiptare nga Vatikani, rrugë e cila do të këthente fëtyren e Shtetit Shqiptar nga lindja, tue shkatrrue të gjitha përpjekjet e Shqiptarëve me kenë pjesë e pandame e Europës së qytetnueme, vepra të cilat Kleri i kishte fillue para datës 28 Nandor 1912 me Don Nikollë Kaçorrin e pasue me Imzot Mjedjen, Serreqin, Bumçin. Doçin e gjithnjë deri me 29 Nandor 1944, kur asht At Anton Harapi që ka nderhy si Rregjent i Shtetit Shqiptar me u lidhë me Aleatët e Luftës së Dytë Botnore, dëshmi të cilën e dij nga i ndjeri Rregjent i asaj kohë Cafo Beg Ulqini. Arrestimi i At Matisë lidhet me “legjendat” e sigurimit të shtetit, që futi armët ndër kisha dhe pushkatoi me datën 11 Mars 1948, mbas 16 – 17 mujesh hetuesi, pa gjyq publik por të mbyllun At Matinë, At Çiprian Nikën, Imzot Frano Gjinin që ishte Rregjent i Delegacionit Apostolik të Vatikanit në Shqipni dhe Imzot Nikoll Dedën, se gjoja edhe këta kishin armë ndër kisha e qelat e tyne.

GM: Në vitin 1948, u arrestua daja juaj, Don Kolec Prennushi, një tjetër klerik i njohur dhe figurë e respektuar. Si do ta përshkruanit jetën dhe veprimtarinë e tij?

FR: Po, bash natën e Shën Kollit, që kishte miq për emen. Don Koleci ishte nipi i At Matisë, por edhe Ky jo vetëm që nuk pranonte kompromis me komunista por edhe i kishte shpreh mendimet e veta që në 1931, posa komunizmit filloi me i ardhë era e qelbun e tij edhe në Shqipni. Në vitin 1949 – 50 asht kundërshtar i haptë i shtetit komunist që kerkonte nënshkrimin e “Statutit të Kishës Katolike Shqiptare” dhe asht Kleriku që paraqiti arësyet fetare dhe Atdhetare në mbledhjet e zhvillueme për këte çeshtje në Argjipeshkvi, argumente që i mbrojti me bindje mbasi nuk pranonte asnjë lidhje as formale me Lindjen komuniste. Mbas 11 mujsh tortura, u pat lirue gjoja “për mungesë provash” dhe me 2 korrik 1950 vdiq nga zemra, pra mbas 8 muejsh që sigurimi e nisi me vdekë në shtëpi.

GM: Në vitin 1950, është arrestuar dhe dënuar vëllai juaj, Alfonsi. A mund të na tregoni si ndodhi arrestimi i tij, përse u dënua dhe sa ishte dënimi?

FR: Posa krimineli Hilmi Seiti erdhi në Shkoder, hodhi sytë e tij prej imorali nga Rinia e Shkodres. Solli ma shumë se 100 konviktor nga Jugu si spijun me shue Lëvizjet antikomuniste që kishin marrë hov e nuk pushonin me trakte e veprime tjera kundër okupacionit komunist.
Një nga antikomunistët e pathyeshem ishte Bardhosh Dani, i cili kryesonte grupin e formuem në gjimnazin e Shkodres, ku merrte pjesë edhe vëllau i em Alfonsi. Grupi ka arritë me pasë 120 anëtarë dhe pjesa dermuese studenta të Gjimnazit. Mbas vrasjes së Herojve Bardhosh Dani, Mark Cacaj dhe Brahim Dergutit, në shtëpinë tonë asht mbledhë një grup dhe kanë mendue me riorganizue veprimtarinë antikomuniste. I ngarkuemi i sigurimit Kasem Troshani, arrinë me futë në kthetra të sigurimit studentët Pjerin Vata dhe Njazi Uruçi, të cilët i arreston dhe i liron mbas tri ditësh. Mbas dy ditësh që i liron i arreston prap me grupin e denoncuem prej tyne, kështu me 10 maji 1950, rreth orës 22.00 të darkës arrestohet Alfonsi dhe 9 shokë të tjerë, të cilët mbas tre muej hetuesi dënohen me shumë vite burg. Alfonsi u dënue 8 vjet dhe bani 4 ndër kampet e shfarosjes nga Myzeqeja.

GM: Në vitin 1956, pasi përfunduat Shkollën e Mesme Pedagogjike, u emëruat mësues në fshatin Macukull të Burrelit. Cila ishte arsyeja që nuk shkuat atje?

FR: E vetmja shkollë që kishe të drejtë me ndjekë ishte shkolla pedagogjike, që pregatiste vetem njerëz me u tretë malesh e fshatrash ku ishin ma të humbunat e Shqipnisë. Mue më doli emnimi kur perfundova shkollën në Macukull të Burrelit. Nana nuk më la me shkue se atje kishte punue Baba kur ishte qarkkomandant në Burrel. Komunistët e ndjekun prej tij ishin gjallë. Unë duhet thanë “për fat” u sëmura dhe me një raport nga i Ndjeri Dr. Dhimiter Lito, i cili u lidh me mësuesit e mij z. Gani Daiu nga Elbasani dhe Dedë Shala nga Shkodra, nderhyne tek shefi arësimit Nuri Çaushi edhe ky nga Elbasani dhe kështu u emnova si disenjator në kabinetin metodik, punë jo shumë e preferueme nga piktorët se rroga mujore ishte 3500 lekë të vjetra, kur një mësues merrte 5000 lekë minimumi.

GM: Pas kthimit në Shkodër, keni punuar në Kabinetin Pedagogjik dhe më vonë si mësues në lagjen Liria. Cilat janë disa nga kujtimet tuaja më të veçanta nga ajo periudhë?

FR: Mbas gati 4 vjetësh nga tetori 1956 e deri në prill të 1960 që kam punue në kabinetin metodik, më ra “shkurtim” kuadri. Vetem tre muej ishe në dispozicion dhe në shtator të 1960 u emnova mësues në lagjen “Liria”, shkollë fillore për mësues që nuk duheshin me u pa tue u sjellë në shkollat e qytetit… ajo ishte në lagjen e njohtun të “magjypve”…
Më ka pasë pyet një nëpunës i komitetit ekzekutiv të Shkodres: “Si po kalon me rracen e zezë!..” dhe, unë iu përgjigja: “Janë me fëtyra të zeza por shpirtin e kanë ma të bardhë se ata që kanë fëtyren e bardhë…e punojnë në ndertesa ma të bukra se ajo ku jam unë!…” Ruej kujtime të bukra dhe shumë domethanëse të periudhës së “revolucionit Kultural” të 1967, kohë në të cilen u provue edhe guri…

GM: Në vitin 1965 përfunduat Liceun Artistik me korespondencë në Tiranë. Pse nuk ju është dhënë e drejta për të vazhduar studimet e larta?

FR: Liceu Artistik ishte shkollë e mesme, kur Akademia e Arteve (Istituti i lartë në Tiranë) nxirte kuadro përditë. Ishte kambngulja e Prof. Vladimir Janit që na dhuroi atë mundësi që pothuej nuk kishte asnjë vlerë, por ma vonë edhe pse nuk njihej si shkallë e shkollës së lartë, ne na ka ndihmue shumë, flas për “ne” që ishim të deklasuem e nuk kishim të drejtë me ndjekë asnjë shkollë të lartë. “Lufta e kllasave” ishte në kulmin e saj edhe para e mbas vitit 1967…Shkollat e larta për “ne” ishin gjithnjë të mbylluna. U lejohej pak kujt me ndonjë përjashtim ose “mik” të fortë.

GM: Vëllai juaj i madh, Alfonsi, u arrestua dhe dënua përsëri në vitin 1967. A mund të na tregoni pse ndodhi kjo?

FR: “Revolucioni Kultural” që drejtohej nga vetë krimineli Ramiz Alia në Shkoder, filloi me Klerin dhe vazhdoi me çdo Shqiptar që besonte në Zotin. Nga burgu i parë vëllau kishte mbetë pa ia pague borxhin e Babës komunistave, të cilët në 1967 jo vetëm shpikën se “Kol Radovani asht vra me atentat në Tiranë”…por lidhin vëllaun me klerin në një grup ku nuk njihte gjysen e tyne, dhe shkojnë deri aty sa “në vitin 1967 hetuesit Elham Gjika dhe Dhimiter Shkodrani, shkojnë në Gjendje Civile të Shkodres dhe shkyjnë fleten e rregjistrit themelor ku me datën 14 Tetor 1943, kur asht shenue vdekja e Babës aty, asht shkrue edhe se “arësyeja e vdekjes asht nga bombardimi i Kryeqytetit Tirana, me datën 13 Tetor 1943, ora 13…” Në gjyq prokurori Faik Minarolli e pyeti Alfonsin: “Ti a beson në Zotin?” dhe ky, iu përgjigj “PO”…E prokurori vazhdoi: “Ja pra ke kemi para trupit gjykues, djalin e një krimineli që kemi vra me atentat dhe vazhdon rrugen e babait të tij, me sabotue revolucionin që po zhvillon populli shqiptar….duke shpallur këtu se beson edhe Zotin…” Për këte u dënue 10 vjet burg dhe i kaloi në kampet e Vlonës dhe të Spaçit…deri në vitin 1977.

GM: Po ju, çfarë ndodhi në ato kohë dhe si e përjetuat këtë periudhë të vështirë, të mbushur me pasiguri?

FR: Sekretari i partisë së shkollës “Liria” ku ishe unë, më kerkoi me demaskue vëllaun në një mbledhje të këshillit pedagogjik. Unë nuk pranova me shpjegimin se unë nuk di gja çka ka ba as Baba as vëllau. Një spijun Angjelin Kumrija, kur kontrollon dhomen e Don Mark Hasit, aty gjenë një foto që unë kishe ba kur ishe 13 vjeç (1953) me Don Markun që atëherë banonte tek na. E çon foton në komitetin e partisë dhe ia jep Xhemal Dinit, tue i thanë: “Shifni ke mbani në rradhët e arësimit..!”
Xhemali, vjen në shtëpinë e kulturës ku po pregatitej një ekspozitë për 7 Marsin dhe ishe edhe unë. Aty më kerkoi me shkrue një artikull sesi kleri ka përvetsue veprat e artit të piktorit Kol Idromeno. Unë i thashë se nuk kam fakte, ai më tha ti shkrueje se faktet ti japim na. Unë nuk pranova me shkrue për dishka që jo vetem nuk e dijshe por, as nuk e besojshe… Mbas pak ditësh më trasferuen në fshatin Kosmaç. Aty drejtori Bahri Dibra dhe Fehmi Lohja u munduen me më kurdisë se tregoi barceleta me karakter kunder pushtetit. Mesuesit Feti Zekja, Fatbardha Seferi, Lili Kodheli, Nail Rroji jo vetëm më mbrojtën por edhe më shpetuen nga një kurthë shumë e rrezikshme e sigurimit. Mbas pak ditësh jam thirrë nga Kryetari i komitetit Bilal Parruca, i cili më tha: “Ti Fritz je edhe piktor, kemi nevojë me të çue në tisazh, prandej qyshë neser ke me fillue punën aty.” Nenkuptohej “Shko e mos ban za, se po të gjenë ndonjë e keqe me vazhdue me kenë mësues…” Bilali e mori këte vendim por të vertetën e kam mësue prej tij në vitin 1994: “Kam veprue ashtu se shigjetat kunder teje ishin të fanatikëve që u mundonin me të shkatrrue jeten pa asnjë shkak, vetem si piktor i aftë që ishe por, tue të lidhë me pohimin e vëllaut në gjyq që pat thanë se besoj në Zotin! Kjo nuk më ka pelqye me ndodhë edhe me ty. Në punen teme si kryetar komiteti jam mundue mos me perkrah kurrë fanatizmin e fanatikët!”
Kjo asht një e vertetë që nuk e kam mohue kurrë.

GM: Në vitin 1969 u larguat përfundimisht nga arsimi. Ishte kjo një zgjedhje e juaja, apo kishte ndonjë arsye tjetër pas saj?

FR: Puna si piktor për mue ishte e pelqyeshme, por piktoret tjerë nuk e preferonin se kishte një ngarkesë me 8 orë punë në ditë, 15 ditë pushim, prodhimi nuk i lejonte me marrë leje krijimtarije dhe rroga ishte prap minimale rreth 5.400 lekë të vjetra, ndersa si mësues rroga e mësuesve të vizatimit kalonte 6500 dhe kishte edhe muejt e pushimit përveç privilegjeve tjera… leje krijimtarije etj. që unë nuk i kam pasë kurrë, mbasi nuk ishte anëtar i Lidhjes së Artistëve. Arësyeja vetkuptohet.

GM: Cila ishte rruga tjetër që ndoqët dhe ku u punësuat më pas?

FR: Posa shkova ditën e parë në fabrikë, kryeingjenjeria Liri Ymeri, më tha se nuk ishte dakord se mesa dinte ajo, unë jam i paaftë dhe me biografi jo të mirë, mbasi “të kujtoj kur ishe në pedagogjike dhe atëherë aty ju ishit të gjithë me biografi të keqe!”… Por nderhyni Bilal Parruca dhe fillova punën. Pa fillue mirë filluen edhe “fletë rrufetë” dhe mbledhjet e kolektivit…e pa fund.
Nga viti 1969 e deri në 1990 kur u ba drejtoreshë Liri Ymeri, dy herë ka “shkurtue” organiken me qellim largimi nga puna dhe dy herë më ka pushue nga puna pa shkak “se due me marrë kuader të lartë”…njëherë më ka rikthye Hantije Çela, ish nxanëse e emja vetem dy muej kur ishe në dispozicion, njëherë prap Bilal Parruca, kur ishte zv. minister i Industrisë së Lehtë, njëherë Eleni Pashko, ministre e Industrisë dhe heren e fundit Vito Kapo, ministre e Industrisë. Për dy rastet e fundit mësova nga Gramoz Pashko në vitin 1991, se si Eleni Pashko si Vito Kapo kishin kuptue nga drejtoresha Liri Ymeri se “largimi i em lidhej me fanatizmin ekstrem të Liri Ymerit, si antikatolike e njohtun të cilin ajo e mëshefte nën ‘luftën e kllasava”.

GM: Në periudhën e lëvizjes antikomuniste në Shqipëri, në vitin 1991, u zgjodhët Kryetar i Sindikatës së Fabrikës së Pëlhurave të Shkodrës. Çfarë mund të ndani me ne nga kjo përvojë?
Periudha e Bashkimit te Sindikatave te Pavaruna asht e lavddishmja!
FR: Ngjarjet e vitit 1989 dhe Muri i Berlinit, sollen ndryshime të paimagjinueshme aqsa të paprituna për ne, që ishim të zhytun në llumin e komunizmit pa shpresë me pa Lirinë. Aq edhe e papritun asht kenë zgjedhja eme si Kryetar i Sindikates së Fabrikës së Pelhurave në vitin 1991. Rolin kryesor në ato zgjedhje e ka luejtë atëherë elektriçisti i fabrikës Xhemal Uruçi. Sigurisht punëtorët me donin dhe me respektonin fort aqsa zgjedhja eme më vuni para detyrimeve të mëdha, për të cilat nuk jam kursye në asnjë rrethanë me ua shperblye nderimin e tyne të madh për mue. Kjo lidhet edhe me praninë teme mes tyne, mbasi unë ishe ndër të paktit që nuk u lejojshe me kenë në administratë.
Kujtoj kur u zgjodha një punëtore stampimi e quejtun Albina Mëshkalla thirri: “Rroftë Lekë Valeza!” Ishte nje kohe e lavdishme!

GM: Në të njëjtin vit (1991) u zgjodhët edhe anëtar i Kryesisë së BSPSh-së (Bashkimi i Sindikatave të Pavarura Shqiptare) në Shkodër. Çfarë kujtoni nga ajo kohë?

FR: Po në janar kam marrë pjesë që në mbledhjen e parë posa u krijue BSPSH në Uzinen Mekanike nga Ferdinand Temali dhe Arben Borshi, të dy ishin punëtorë të pushuem nga puna…për këte veper. Kur u zgjodh Kryesia e perbame nga 13 vetë u zgjodha edhe unë. Mu caktue sektori i propagandes dhe lidhjet me besimet në Shkoder. Mbas datës 2 Prill 1991 jam caktue edhe perfaqsues i BSPSH me ndjekë çeshtjen e vrasjeve të 2 Prillit. Këto detyra ishin shumë të rendsishme, por sukseset e BSPSH janë arritë në saje të mirkuptimit dhe bashkveprimit tonë, tue u drejtue nga një djalë trim, guximtarë dhe i pjekun para kohe, që në çdo veprim asht tregue i matun dhe i çilter me të gjithë bashkpunëtoret, tue qendrue në ballin e luftës çdo minut me rrezik jete. Perkushtimi i Tij, ishte nxitje për të gjithë ne tjerët. Gjithashtu në Fabrikë anëtarët e Kryesisë më kanë ndihmue jashta maset.

GM: Cilat do të konsideroni si kontributet tuaja kryesore në lëvizjen kundër qeverisë komuniste të Ramiz Alisë dhe në përhapjen e ideve kundër komunizmit?

FR: Mbledhjet tona ishin të shkurta, po çdo vendim donte kohë edhe ma të shkurtë. Ajo që nuk na lente me u zgjatë ishte turma e Rinisë dhe e qytetarëve të nderuem të Shkodres, që na ndiqte çdo minut. Nuk kishte snajper, tytë mitralozi apo autoblindë që mund të zmbrapte hovin e Popullit Shkodres për përmbysjen e diktaturës komuniste. Se si vepronte kjo Rini e këta qytetarë unë do të tregoj një rasë që më ka ngja mue. Në darkë më ka shoqnue deri në shtëpi, gjithnjë Ferdinandi se kishte edhe Ai shtëpinë nga unë. Filloi me na ra në sy një djalë që na ndiqte mbrapa rreth 10 – 15 ml… me duer ndër xhepa. Një natë ishe vetem. Edhe Ai mbas meje. Ishte natë me hanë rreth orës 22 e darkës. Pak pa mërritë tek shtëpia eme vendosa me e ndalue dhe me e pyet shka kerkon që vjen mbas meje…dhe ashtu veprova, ndonse në rrugë nuk kishte asnjë njeri veç nesh, unë dhe Ai, u këtheva dhe e prita, posa u afrue e pyeta…Ai nuk priti fare që me mbarue unë fjalën, por zbërthej një bluzë pune, vuni dorën në një revolver që kishte në bel dhe, më tha: “Ndigjo Fritz Radovani, spijunët e sigurimit nuk të ndrrojnë as për mish dashi, prandej unë vij mbas teje dhe kush të guxojnë me tu afrue, ma parë do ti numrohen këta shtatë fishekë ballit, mandej po mbet gjallë, unë jam Xh Xh (nuk mendoj me e publikue emnin se nuk e di ku ndodhet tashti) ti nuk më njeh por unë do të vdes me ty…se, lufta yte asht ideali i të parëve tonë, e po kje nevoja unë nuk do të kursej jeten teme me të shpetue ty nga rreziku i komunistave…” Atëherë, cili duhet t’ ishte qendrimi ynë kur një djalë i ri musliman më ruente koken pa e pasë pa kurrë ma përpara Atë djalë trim!?

GM: Cilët ishin disa nga personazhet kryesore të Shkodrës që, sipas jush, luajtën një rol të rëndësishëm në rrëzimin e sistemit komunist?

FR: Shkodra ka pasë edhe ka trima. Revoltat fillojnë vetem nga Trimat që nuk njohin vdekje për Atdhe! Ngjarjet fillojnë në Janarin e 1990 me Rin Monajken, Gjergj Livadhin e Dedë Kasnecin…por, i pari që ngriti Flamurin e Demokracisë në Shqipni ishte Don Simon Jubani. Vrasja e djalit Pllumb Pllumbaj dhe mbas pak ditësh rrëzimi i turpëshem i bustit Enver Hoxhës, tue u “lagë” ashtu si e ka meritue, në 13 dhetor para Prefekturës së Shkodres, formimi i BSPSH në janarin e 1991 në Shkoder, i kanë paraprijë të gjitha ngjarjeve të lavdishme dhe poaq tragjike që sollën demokracinë në Shqipni. Roli që ka luejtë në këto ngjarje BSPSH dhe Kryetari i Saj Ferdinand Temali, i pasuem nga gjithë Kryesia dhe aktivistët Arben Broci, Qazim Lika dhe Rinia e Populli i Shkodres, janë faktori vendimtar që kanë krye amanetin e Luigj Gurakuqit me Opoziten e vitit 1924…lanë të shkrueme prej Tyne me gjakun e vet të paster dhe të kulluem.

GM: Si do ta përshkruanit shkurtimisht Shqipërinë komuniste të viteve 1944–1992?

FR: Komunizmi asht i pari sistem terrorist në botë që ka inaugurue terrorin në masë si mjet qeverisës. Shqipnia asht vendi që ka provue ma keq se kushdo tjetër këte fakt historik për 65 vjet… dhe vazhdon edhe sot me kenë nën këte terror komunist.
Nëse, ky veprim nuk do të vehet në bankat e një drejtësie nderkombëtare, tue u çveshë i pari krimineli Enver Hoxha e mbas tij Ramiz Alia, Nexhmije Hoxha dhe pasuesit e tyne, nga dekoratat dhe privilegjet që vazhdojnë me i gëzue edhe sot këta tradhëtarë të Atdheut dhe të Popullit Shqiptar, “demokracia, paqa dhe mirkuptimi mes vllazenve shqiptarë”, ndër të gjitha Trojet tona asht aq larg sa larg jam edhe unë nga Shqipnia, Atdheu i dashtun i emi!

GM: Mund të ndani me ne disa kujtime nga periudha e shkollimit në Shkodër? Sa e fuqishme ishte propaganda ideologjike komuniste në shkollat e atyre viteve?
FR:  Propaganga ishte primare e mbas saj vinte edukata dhe qendrimi i nje nxanesi cilido t’ jshte ai. Sigurisht femijte e komunistave gjithnje ishin te ptivilrgjuem, ndersa te deklasuemit vazhdonin me luften e klasave. Ajo lufte nuk ju ndante gjithe jeten e shpesh vdekja ishte pasoje e saj.

GM: Jeni autor i disa librave të rëndësishëm. Mund të na tregoni çfarë ju frymëzoi të shkruanit këto vepra, si u zhvillua procesi juaj krijues dhe si do t’i përshkruanit përmbajtësisht, duke na treguar gjithashtu mesazhin dhe idetë kryesore që dëshironi të transmetoni për secilën prej tyre?
FR: Frymzimi kryesor nder librat e mij ishte kryesisht ”ramja e Murit te Berlinit” dhe perdes se komunizmit ne shtetet Europjane. Ndersa ne Shqipni nuk ishte ma egersia e ”luftes se klasave” ashtusi perpara. Vete zgjedhja ime Kryetar i BSPSH ne fabriken e mendafshit tregonte se jemi para ndryshimeve rrajsore. Gjithshka e vertetonin faktet! Liria e fjales dhe e mendimit solli ndryshimet e medha qe permbysen komunizmin ekstrem ne te gjitha Demokracite Popullore Europjane. E ne Shqipni nuk mund te haarrohet kurr hapja e burgjeve dhe kampeve te punes.
Shqipnia e gezoi fjalen ”Liri e Demokraci” edhe pse gabimet vazhduene.E ata gabime risollen prap sistemin e sotem komunist te pandreqeshem!

GM: Piktura duket se ka qenë një bashkëudhëtare e pandarë në rrugëtimin tuaj. Si do ta përshkruanit marrëdhënien tuaj me këtë art?
FR: Piktura asht kene pasioni im kryesor! Edhe Miqet e perjetshem si Ferdinand Paci, Pjerin Sheldija, Jakup Keraj, Ndoc Gurashi, etj… deri tek Profesor Simon Rrota dhe Vladimir Jani, mbeten te pavdekshem ne gjithe jeten time. Kujtimet e Tyne ishin edukata dhe morali yne! Piktura ime asht kene grafika bardh e zi me boje kine, me te cilen kam jetue!
Edhe sot mbas sa vitesh kam punue Portretin e At Gjergj Fishtes!

AT GJERGJ FISHTA OFM.
Arti cilido qe te jete asht mjeti ma i mire me kuptue jeten me te mirat dhe dobsite e saja. Arti kthjellon mendjen e njeriut ne jete!

GM: Shqipëria ka kaluar tre pushtime të njëpasnjëshme që nga viti 1939: fashist, nazist dhe komunist. Pushtimi komunist, për shkak se udhëheqësi ishte ‘shqiptar’, u quajt ‘Çlirim’. Megjithatë, disa mendojnë se Shqipëria u çlirua vetëm në vitin 1992. Cili është mendimi juaj për këtë periudhë dhe si e shihni procesin e çlirimit?
FR: Shqipnia nen shtetet socialiste dhe komuniste asht kene gjithnje e edhe sot e robnueme nen diktaturen komuniste, e ndoshta ma barbare se asnjehere. Sot ne Shqipni rrezikon shfarosja! E vetmja shprese sot atje asht nderhymja e Presidentit Amerikan Trump. Vetem Ai mundet me e shpetue Shqipnine nga shfarosja komuniste! Epokat e pushtimeve te Shqipnise duhen fshij nga historia dhe duhen permbledhe ne tekste te vecanta ku shpjegohen pasojat qe i sjellin ato shoqnise Shqiptare!
Krysisht duhet te perqrndrohemi tek pasojat qe shkatrrojne jetesen dhe demokracine Europjane, per cilen sakrificat jane kene te medhaja.
Asht e doemosdoshme te nxiret nga arkivi shifra e te pushkatuemve, te arrestuemve, t’ interrrnuemve dhe ajo ma e sakta sesa jane perfshi ne ”Luften e Kllasave” prej kohes kur Shqipnia u pushtue prej komunizmit.

GM: Që nuk jemi çliruar plotësisht nga enverizmi ose komunizmi duket qartë. Edhe sot, një pjesë e shoqërisë – ‘tru-varfërit’ – vazhdojnë ta nderojnë diktatorin Enver Hoxha, të cilin unë e konsideroj si krijesën më të çmendur që ka shkelur në trojet shqiptare. Si e shihni ju këtë fenomen?
FR: Me nderue edhe sot Enverin dhe modelin e tij, asht vetem nje çmendi!
E çmendia nuk ka kufi ne trunin e smure nga komunizmi! Asnjehere nuk duhet te pajtohemi me heshtjen apo me cilesite antinjerzore te atij sistemi qe ka kalue Shqipnia nen thundrat e atyne diktatoreve barbar!

GM: Ne shquhemi për tolerancë fetare, pasi kryesisht ka mbizotëruar shqiptarizmi. Megjithatë, dekadat e fundit vihet re një çthurje dhe çoroditje e theksuar: një numër i konsiderueshëm klerikësh del hapur në mbështetje të poshtuesve osmanë dhe sulltanëve vrasës, ndërkohë që fyejnë flamurin dhe figurat emblematike të kombit shqiptar. Sigurisht, nuk mungon as tru-shpëlarja, dhe një pjesë e vogël e besimtarëve ndjek rrugën e ‘mësuesve’. Çfarë do të shtonit ju në lidhje me këtë fenomen?
FR: Pasojat e sotme kryesisht ne lidhje me besimet jane dobesi e Klerikeve.
Besimi duhet te mbesin Primar ne edukimin e femijve! Ndersa shkollat Fetare duhet te çveshen nga fanatizmi dhe fryma antikombtare.
Pergjegjesi kryesore kane shkrimtaret e sotem dhe fryma antikombtare nder tekstet shkollore dhe n’ edukimin e rinise sone. Mungon Vllaznimi!

GM: Gjatë periudhës së Shqipërisë komuniste, shumë klerikë dhe besimtarë nga të gjitha besimet përjetuan internime, burgosje dhe vdekje, por kleri katolik u përballen me një persekutim të veçantë. Sipas gjykimit tuaj, cilët ishin faktorët politikë dhe ideologjikë që bënë që kleri katolik të shihej si ‘armiku’ më i rrezikshëm i sistemit?
FR: Besimi Katolik kishte ne Shkoder kater shkolla te mesme. Ndersa Klerket e Mesuesit e tyne ishin universitare! Aty ku nuk kishin kuader e kerkonin nga jashta shtetit. Primare gjithnje ka kene kerkesa per Atdhetarizem dhe Besim. Kete e verteton At Fishta nder te gjitha librat dhe veprimet e Tij, tue fillue nga Alfabeti i Gjuhes Shqipe e deri tek Lahuta e Malcise.
Mos studimi i At Fishtes nder shkolla asht mungesa ma e madhe e te gjitha shkollave qe jane sot ne Shtetin Shqiptar. Ajo qe damton sot shkollat tona ma shume asht ”perjashtimi i Shkrimtarve Atdhetare nga tekstet shkollore tue fillue nga klasa e pare fillore!”

GM: Publicistika juaj është e përqendruar kryesisht në hapësirën gjeografike të Shkodrës. Çfarë përfaqëson Shkodra për ju dhe cilët janë disa nga përfaqësuesit më të denjë të saj?
Shkodra ishte, asht e do te jete themeli shpirtnor e kulturor i Shqipnise!
FR: Kurr mos harroni thanjen e Papes Gjon Pali II ne Shkoder ne 1993:
“Ate qe ka kalue Shqipnia nen zgjedhen komuniste, nuk e ka provue asnje nga shtetet Europjane!” Besoj e kujtoni kete thanje!

GM: Cili do të ishte vlerësimi juaj për Shqipërinë politike postkomuniste dhe si e gjykoni procesin e tranzicionit, funksionimin e institucioneve dhe zhvillimin e demokracisë gjatë këtyre dekadave?
FR: Primare ne shtetin Shqiptar asht vendosja e Demokracise Europjane. Te gjitha tjerat jane te pavlere per perparimin kombtar te Shqipnise! Per fatin e keq te shtetit Shqiptar duhet theksue mungesa e drejtuesve te shtetit me kulturen e duhun dhe aftesine e tyne te bazueme nga njohja e ligjve dhe inteligjenca e cila pergjithsisht mungon tek ata. Bota e yne nuk ka asgja mangut qe nuk e ka Demokracia Europjane!

GM: Mund të na tregoni pak për komunitetin shqiptar në Australi dhe çfarë përfaqëson Australia për ju?
FR: Australia asht nder shtetet ma te perparueme dhe Demokratike te gjithe Botes! Australia asht nder Ata Shtete ku nuk ka asnje fanatizem!
Shqiptaret ketu gezojne te gjitha te drejtat qe i duhen me jetue te lire dhe me kushte te mira ekonomike e politike. Kryeministri e ka mbiemnin e Tij me origjine Shqiptare. Shteti Australian asht Shtet Demokratik!

GM: Bashkimi kombëtar mbetet një aspiratë historike e shqiptarëve. Duke marrë parasysh dinamikat e sotme gjeopolitike dhe proceset e integrimit evropian, sa i realizueshëm ju duket ky projekt në rrethanat aktuale?
FR: Realizimi i kesaj ideje kerkon kohe! Te gjitha Tokat Shqiptare nuk kane asnje nevoje per komunista ! Kur Shqipnia te cveshet nga komunizmi do te jete primare Bashkimi Kombetar, mbi baza Demokratike Europjane.
Primare mbetet vendosja e Demokracise tue u cveshe nga pasojat e mbrapambetjes kulturore dhe fanatizmi fatar e krahinor! Figurat e Nderueme te Veriut duhen vendose ne vendet e veta tue fillue nga Luigj Gurakuqi, At Gjergj Fishta, At Anton Harapi, Oso Kuka etj… etj.!

GM: Cilat janë sfidat më të mëdha që shihni për shqiptarët, si në trojet e tyre, ashtu edhe në diasporë?
FR: Shqiptaret i respekton gjithe Bota! Kryesore asht dashnia Kombetare.
Miqesia dhe beslidhja e Shqiptarve asht e perjeteshme! Kini gjithnje parasyshe se lumi i Shkumbinit nuk duhet te vene kufinin e Jugut ndaj Veriut! Shqipnia asht NJE dhe VETEM NJE !

GM: Cili është mesazhi i veçantë që do të donit t’u përcillnit brezave të rinj shqiptarë për historinë, kulturën dhe identitetin e tyre?
Shqiptarve Ju uroj kryesisht nje Shtet Demokratik dhe te Lire!
FR: Rraja e Lirise uroj te jene mbi bazat e Demokracise Europjane dhe me parime te drejta e Liridashese! Larg ma larg me fanatizmin fetar dhe krahinor! E gjithmone te mbeshtetun mbi Gurt e Gjergj Kastriotit Skenderbeut dhe Shejtneshes Nane Tereza!
Rrnofte Shqipnia e Lire e Demokratike Europjane!

FR: Melbourne, 4 Janar 2026.

I praruar Parisi tej e tej
Nga drita flu e kolorit të vjeshtës,
Si një perëndim mallëngjyes,
Që nuk shuhet…
Ndonëse, në Bulevardin Chanps Elysses,
Çikëlon një shi intim
Si pëshpërimë…

.

Në trotuar, një femër
E veshur me një blends quiet luxury,
Që e bënte të dukej më koketë,
Njëherësh dhe,më elegante,
Tek spërdridhej në sfond të butikëve farfuritës,
Apo përmes tryezave të ngjeshura
Të kafeneve,
Ma rrëmbeu vështrimin
Si të më hidhte një lak kaugërlli…

.

Në portret i shkëndijonte gjith‘ intrigë,
Ideja e një aventure të re;
Por, ku ngutej të shkonte ?
As në taksi, as në limuzinë madje,
S’kish preferuar të hipte,
Pra, për ku po nxitonte ?
Oh , më këmbë udhën e vjeshtës
Donte ta përshkonte,
Kalimtarët, parfumi i saj
Dehte…

.

E kush nuk vlon
Nga trillet e vjeshtës artistike
Parisiane ?
Reflekset e saj,që rrjedhin në Senë
Dhe trotuareve të qullur,
Mrekullisht të ndërmendin
Tablotë e Monesë…

.

Duhet përballuar vjeshta
E Parisit ;
Unë vetë s’e kam të lehtë
T‘eci mbi mozaikun frushullues
Të gjetheve që shkunden,
Siç ecte dhe Iv Montani romantik,
Kur këndonte dridhshëm
Plot nostalgji e melankoli
Les Feuilles Mortes
Të Zhak Preverit…
Ashtu siç e këndoi më pas
Dhe Dalida
E ndritshmja !

.

Ah, ajo femra që më rrëmbeu vështrimin,
Tek nxitonte në bulevard ,
Paskësh qenë holograma
E Dalidasë …

.

Vjeshta e Parisit
Këngët e dashurisë…