Transformimi i sektorit call center në një industri masive të mashtrimit financiar në Shqipëri po rrezikon të kriminalizojë një brez të tërë të rinjsh, nën joshjen e parasë së shpejtë dhe një krizë të thellë vlerash morale.

Në pamje të parë, zyrat duken si çdo korporatë tjetër moderne në zemër të Tiranës. Drita të forta neoni, rreshta të pafundmë kompjuterësh me ekrane të mëdha, karrige ergonomike dhe qindra të rinj rreth të njëzetave me kufje në vesh, që flasin rrjedhshëm në disa gjuhë të huaja, gjë që e bën mjedisin të duket si njëfarë kulle Babeli.

Operatorët e rinj janë të regjistruar si punonjës të kompanive në dukje legjitime dhe me emra tërheqës, të tillë si “Magnolia Group”, “Espiron Studio”, “IOTA Network”apo “Koppa Network”.

Megjithatë, e gjitha është një fasadë.

Kur policia ndërhyri më 14 prill në zyrat e këtyre kompanive në qendër të Tiranës, ajo zbuloi një rrjet mashtrimi me mbi 400 punonjës. Pamjet e filmuara të aksionit tregojnë mbi 900 mijë euro cash të ndara nëpër zarfe si bonuse të dedikuara për operatorët më të suksesshëm në zhvatjen e qytetarëve nga një duzinë vendesh të Europës dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Ky është vetëm një nga dhjetra operacionet e ngjashme të viteve të fundit në Shqipëri, që tregon se industria call – center ka pësuar një mutacion të frikshëm. Nga një sektor shpresëdhënës dikur për mijëra të rinj me diploma në xhep, por pa perspektive pune, sot është transformuar në një industri masive të mashtrimit financiar dhe krimit kibernetik.

Sipas prokurorëve që kanë hetuar çështjet, kjo industri po konkurron për nga shpejtësia e pasurimit të paligjshëm me trafikun e narkotikëve dhe po kriminalizon mijëra të rinj shqiptarë.

“Është fenomen shumë shqetësues,” thotë një prokurore në Tiranë, e cila foli me BIRN në kushtet e anonimatit.

“Nëse flasim në masë se sa ndikon në kriminalizimin e shoqërisë, për mua është më e rrezikshme se shpërndarja e drogës, sepse masiviteti është i madh dhe një pjesë e tyre janë thjesht të përdorur,” shtoi ajo.

Këtë alarm e ndan edhe eksperti i sigurisë, Redion Qirjazi, i cili e sheh këtë sektor si një hapësirë ku krimi normalizohet.

“Në këto mjedise ndodh një normalizim gradual i sjelljes së paligjshme, ndërkohë që individët fitojnë aftësi praktike dhe krijojnë rrjete kontakti që mund të shfrytëzohen më vonë,” shpjegon Qirjazi, duke theksuar se për këtë ushtri të rinjsh, kalimi drejt krimeve më të sofistikuara “është më shumë evolucion sesa revolucion.”

Të vetëdijshëm në krim

Biznesi call -center në Shqipëri filloi të lulëzonte në fundin e viteve 2000, duke u mbështetur tek fuqia e lirë punëtore e përbërë kryesisht nga të rinj me njohuri në gjuhë të huaja. Por dinamika ndryshoi sapo fitimet e ulëta të fushatave legjitime të shërbimit të klientit u zëvendësuan nga tregjet financiare fiktive.

Dokumentet hetimore, statistikat e policisë, raportet e agjencive ndërkombëtare dhe analizat e ekspertëve zbulojnë një tablo të zymtë, ku shifrat flasin për një industri të organizuar gati ushtarakisht, që shfrytëzon mijëra të rinj dhe gjeneron dhjetramiliona euro të vjedhura çdo vit.

Bazuar në të dhënat nga operacionet e prokurorisë dhe policisë prej vitit 2021 deri në fillim të vitit 2026, përmasat e arrestimeve dhe dëmeve ngjajnë me ato të karteleve ndërkombëtare.

Vetëm gjatë muajit prill 2026, autoritetet goditën disa grupe të ndryshme. Mes tyre ishte edhe operacioni i koduar “Ghost Call”, gjatë së cilit u arrestuan 10 persona nga disa kompani që kishin të regjistruar mbi 400 punonjës.

Aksioni erdhi si fryt i bashkëpunimit mes autoriteteve austriake, Europolit dhe Prokurorisë së Tiranës, pas hetimeve që zbuluan një dëm të llogaritur në një shifër rekord prej të paktën 50 milionë eurosh.

“Qendrat e thirrjeve ishin të ngritura dhe të organizuara në mënyrë profesionale, duke ngjasuar me struktura legjitime biznesi që shfaqin një ndarje të qartë të roleve dhe menaxhim hierarkik,” deklaroi Europol pas operacionit. Pas regjistrimit fillestar, viktimave u caktoheshin agjentë të cilët hiqeshin si këshilltarë investimesh.

Në një tjetër valë goditjesh në janar të këtij viti, u vunë në pranga 6 persona të tjerë për mashtrimin e shtetasve italianë. Këto qendra mashtrimi shpesh zinin hapësira luksoze në kullat e qendrës së Tiranës, gjë që më vete tregon për fuqinë financiare të këtyre grupeve.

Vetëm në dy operacionet e fundit në Tiranë, në momentin e ndërhyrjes së policisë, në punë u gjetën rreth 150 operatorë. Një ushtri digjitale që përbëhet kryesisht nga individë të moshës 18 deri në 28 vjeç.

Por a janë këta operatorë, një pjesë e mirë studentë dhe të tjerë të diplomuar në fusha të ndryshme, të vetëdijshëm se çfarë po bëjnë?

“Shumica e tyre janë të rinj, studentë apo që kanë përfunduar studimet dhe nuk kanë gjetur një punë në fushën e tyre. Por dua të them këtë; ata janë në dijeni të asaj që bëjnë, subjektivisht janë të vetëdijshëm që janë të përfshirë në krim,” theksoi prokurorja që foli me BIRN në kushtet e anonimatit.

Pjesmarrja aktive në krim shpjegohet me sjelljen e tyre në momentin që përballen me policinë.

“Kanë një skript gati, e dinë çfarë do thonë sapo të hyjë policia,” tha prokurorja.

“Të gjithë janë në dijeni të asaj që bëjnë sepse trajnohen dhe kalojnë në faza të ndryshme trajnimi, kanë skripte për të tërhequr klientët,” theksoi ajo.

Spektakël, shampanjë dhe bonuse cash

Gazetarja Luela Gaxhja e emisionit “Piranjat”, e cila ka investiguar një sërë kompanish mashtrimi nën maskimin e call center i tha gjithashtu BIRN se operatorët që punojnë në këto biznese janë të vetëdijshëm për pjesmarrjen në krim.

Ajo i referohet rastit të një kompanie të vendosur në një vilë në periferi të kryeqytetit, ku kishte shkuar të xhironte me kamera.

“Rreth 100 veta që ishin të pranishëm, u arratisën nga sytë këmbët sapo diktuan kamerat,” tha ajo.

Gaxhja thotë se arsyet pse të rinjtë përfshihen në këtë aktivitet janë bazike: para të shpejta, një jetë luksi dhe iluzioni se ky është një “krim i pastër” për shkak të fshehjes pas NIPT-eve dhe emrave të kompanive.

Dhe dëshmitë e mbledhura prej saj të kujtojnë skena të ngjashme me filmin “Ujku i Wall Street”; me një sistem stimujsh spektakolarë që shpërndahen live nga menaxherët.

“Kur një konsulent mashtronte klientin me një shumë të madhe, këtu bëhet fjalë mbi 50 mijë euro, atëherë menaxheri ndalonte punën, mblidheshin të gjithë në qendër, hapej shampanja dhe më e bukura ishte se konsulenti shpërblehej cash, direkt aty me përqindjen që i takonte,” përmbledh ajo dëshminë e njërit prej operatorëve.

Ekspertët flasin gjithashtu për rrezikun e kriminalizimit të mëtejshëm, përsa kohë që mashtrimi kompjuerik shoqërohet edhe me pastrimin e një volumi të madh parash.

Eksperti i sigurisë, Redion Qirjazi e analizon këtë atmosferë si një trampolinë të drejtpërdrejtë drejt thellimit në paligjshmëri. Ai shpjegon se ndonëse call center-at mashtruese nuk përbëjnë një mekanizëm të strukturuar rekrutimi, ato funksionojnë si një hapësirë ndërmjetëse perfekte.

“Në mungesë të mundësive për riintegrim në sektorin formal, ekziston rreziku që këto aftësi të riorientohen drejt aktiviteteve të tjera të paligjshme (absorbohen nga struktura më të sofistikuara kriminale që kërkojnë këtë profil), qoftë brenda vendit apo jashtë tij”, thotë Qirjazi.

Ky është ndoshta paralajmërimi më i errët për të ardhmen.

“Nëse nuk adresohet në mënyrë të plotë dhe të koordinuar, ekziston rreziku që vendi të prodhojë një brez të tërë të rinjsh me aftësi reale dhe të vlefshme, por të orientuara në kah të gabuar,” shtoi ai.

Krizë vlerash

Sociologu Ergys Mërtiri e shpjegon dyndjen e të rinjve në këtë aktivitet kriminal me atë që ai e quan një kolaps të gjatë kulturor.

“Në kushtet e një trashëgimie 50-vjeçare të kultivuar me materializëm dialektik, shoqëruar me varfëri ekstreme dhe bjerrje të vlerave tradicionale, shoqëria shqiptare sot gjendet në një krizë të thellë vlerash, pikë së pari morale e kulturore,” tha Mërtiri.

Ai thekson gjithashtu se modelet e një jete të ndershme janë zbehur plotësisht në Shqipëri.

“Modelet që ushqejnë sot të rinjtë nuk janë ato që reflektojnë vlera morale, por përgjithësisht modele që orientohen më shumë drejt parasë, vesit, instinktit,” argumenton Mërtiri, duke shtuar se edhe media promovon suksesin dhe paranë e fituar shpejt dhe lehtë, pa mund e djersë.

Për ekspertin Redion Qirjazi, realiteti është më shumë strukturor dhe lidhet drejtpërdrejt me paaftësinë e autoriteteve për të luftuar krimin kibernetik.

Sipas Qirjazit, krimi është më inovator dhe përshtatet më shpejt se institucionet, ndërkohë që nuk përjashton edhe bashkëfajësinë e heshtur, sidomos kur aktivitete të tilla maskohen si biznese të ligjshme dhe gjenerojnë të ardhura.

Ky tolerim afatgjatë ka filluar të krijojë pasoja të rënda jo vetëm për qindra të rinj të përfshirë në këtë industri, por edhe për imazhin e vendit.

“Tolerimi afatgjatë i këtyre aktiviteteve ndikon negativisht në perceptimin e partnerëve ndërkombëtarë, sidomos në aspektin e besueshmërisë institucionale dhe kapacitetit për zbatim të ligjit,” thotë Qirjazi, ndërsa shton se ekziston një rrezik real që Shqipëria të perceptohet ndërkombëtarisht si “një ambient ku aktivitete të tilla mund të zhvillohen lehtësisht”./ BIRN

Një ushtar amerikan (majtas) bisedon me një ushtar të Forcës së Sigurisë së Kosovës (FSK), pas stërvitjes ushtarake “Defender Europe 21” në fshatin Devë, Kosovë, më 28 maj 2021.

Nabërgjan, 1 maj 2026

Në përvjetorin e masakrës në Nabërgjan të Pejës, kryeministri në detyrë i Republikës së Kosovës, Albin Kurti, bëri homazhe për nder të 31 civilëve të pafajshëm të vrarë nga forcat ushtarake e policore serbe.

Kryeministri në detyrë Kurti tha se burra, gra e fëmijë, nga mosha 13 deri në 95 vjeç, të pambrojtur e të paarmatosur, u vranë vetëm pse ishin shqiptarë dhe donin të jetonin të lirë në tokën e tyre.

“Ky krim u krye nga makineria shtetërore ushtarake e policore, e ideuar dhe e planifikuar në Beograd nga regjimi i Millosheviqit, me synim shfarosjen e popullit shqiptar. Por plani i tyre gjenocidal dështoi. Populli ynë mbijetoi. Ne jemi këtu, të lirë e fitimtar”, tha kryeministri në detyrë.

Ai theksoi se për paqe të plotë, nevojitet drejtësia dhe se pa drejtësi, plagët mbeten të hapura.

“Qeveria e Republikës së Kosovës ka forcuar kapacitetet për hetim dhe ndjekje penale. Prandaj edhe sot i bëjmë thirrje Prokurorisë së Shtetit, në veçanti Prokurorisë Speciale, që të veprojë pa vonesë mbi bazën e dëshmive ekzistuese, që kriminelët të dalin para drejtësisë, qoftë edhe në mungesë” shtoi kryeministri në detyrë Kurti./Zyra e Kryeministrit

TIRANË- Sot është 1 Maji, dita që shënon në mbarë botën Ditën Ndërkombëtare të Punëtorëve, një simbol i përpjekjeve historike për të drejtat në punë, kushte më të mira dhe dinjitet për punonjësit. Kjo ditë lidhet me lëvizjet sindikale të shekullit XIX, veçanërisht me protestat për orarin 8-orësh të punës, dhe sot shërben si moment reflektimi mbi sfidat e tregut të punës, nga pagat dhe siguria në punë, te transformimet që po sjell ekonomia digjitale dhe automatizimi.

Për punonjësit shqiptarë nuk ka shumë për të festuar këtë ditë. Të dhënat nga një raport i fundit i Komisionit Europian për anketimin mbi kushtet e punës dhe punën e qëndrueshme, që realizohet një herë në 5 vjet dhe u publikua në prill, gjetën se 39% e punonjësve shqiptarë kanë vështirësi, ose shumë vështirësi për të mbyllur muajin, nga 8% që është mesatarja europiane.

Kjo përqindje është më e larta në Europë dhe ka shumë diferencë me shtetet e tjera. Vendi i dytë pas nesh është Greqia, ku 21% e të anketuarve pohojnë se nuk shtyjnë dot fundin e muajit.

Në vendet e tjera të rajonit, situata paraqitet më e moderuar, por sërish mbi mesataren e Europës Perëndimore. Në rajon, pas Shqipërisë, niveli më i lartë i vështirësive për të përballuar shpenzimet regjistrohet në Kosovë, me 18%. Bosnja dhe Hercegovina paraqitet gjithashtu me një nivel relativisht të lartë, prej 13%.

Në vendet e tjera të Ballkanit, treguesi është më i ulët. Serbia dhe Maqedonia e Veriut raportojnë nga 9%, Kroacia 8%, ndërsa Mali i Zi ka nivelin më të ulët në rajon, me 7%.

Ndërsa Maqedonia e veritu dhe Mali i Zi përmenden në raport si shtete që kanë shënuar përmirësim të ndjeshëm gjatë dekadës së fundit, në Shqipëri përqindja e punonjësve që kanë vështirësi për të mbyllur muajin vijon të mbetet në nivele rekord.

Të anketuarve u kërkohet të vlerësojnë se sa e lehtë është për familjen e tyre të përballojë shpenzimet mujore, duke marrë parasysh të ardhurat totale mujore nga burime të ndryshme.

Vlerësimi bëhet në një shkallë me gjashtë nivele, nga “shumë lehtë” deri te “me shumë vështirësi”. Në përgjithësi, 8% e të anketuarve në BE raportuan se në vitin 2024 e kishin të vështirë ose shumë të vështirë të përballonin shpenzimet. Dallimet mes gjinive ishin të papërfillshme.

Në raport theksohet se sondazhi tregon diferenca të theksuara mes vendeve. Përqindja e punonjësve që kanë vështirësi të përballojnë shpenzimet mujore varion ndjeshëm, nga vetëm 1% në Poloni në 39% në Shqipëri, siç paraqitet në hartë.

Të dhënat nxjerrin në pah edhe një ndarje të qartë gjeografike: vendet skandinave raportojnë në mënyrë të qëndrueshme nivele të ulëta të vështirësive financiare, ndërsa në disa vende të Europës Lindore dhe Jugore pesha e punonjësve që përballen me vështirësi ekonomike është dukshëm më e lartë.

Që nga viti 2010, që përkonte me mesin e krizës ekonomike, përqindja e punonjësve që hasin vështirësi për të përballuar shpenzimet ka rënë ndjeshëm.

Në vitin 2010, rreth 17% e punonjësve deklaronin se e kishin të vështirë ose shumë të vështirë të përballonin jetesën ekonomikisht. Në vitin 2024, kjo përqindje ra në vetëm 8%.

Në të njëjtën kohë, pesha e atyre që deklaronin se ia dilnin lehtë ose shumë lehtë u rrit nga 30% në 40%.

Përmirësimet më të mëdha janë vërejtur në disa vende të Europës Lindore, si Bullgaria, Hungaria dhe Letonia, ku përqindja e punonjësve me vështirësi ekonomike ra me mbi 30 pikë përqindje. Rënie të ndjeshme, me mbi 20 pikë përqindje, u regjistruan edhe në Kroaci, Lituani, Mal të Zi, Maqedoninë e Veriut dhe Rumani.

Asnjë vend nuk raportoi rritje statistikisht të rëndësishme të vështirësive për të përballuar shpenzimet.

Ekziston një lidhje e fortë mes karakteristikave të familjeve të punonjësve dhe nivelit të cenueshmërisë së tyre financiare, në përputhje edhe me gjetjet e studimeve të tjera, thekson raporti. Prindërit e vetëm preken në mënyrë disproporcionale nga vështirësitë financiare: 43% e tyre deklarojnë se kanë vështirësi për të përballuar shpenzimet.

Nënat e vetme janë veçanërisht të cenueshme, me 46% që raportojnë vështirësi financiare.

Punonjësit që jetojnë në familje me fëmijë priren të përballen me sfida më të mëdha financiare, me 31–37% që deklarojnë vështirësi për të përballuar shpenzimet. Pas tyre renditen familjet me një person të vetëm në moshën kryesore të punës, ku 28% raportojnë vështirësi ekonomike.

Të dhënat tregojnë gjithashtu se cenueshmëria financiare ndryshon sipas statusit të punësimit dhe profesionit.

Punonjësit me kontrata me afat të caktuar, me 36%, të vetëpunësuarit e varur ekonomikisht, me 40%, si dhe ata pa kontratë ose me forma të tjera kontraktuale, me 42%, raportojnë përqindjet më të larta të vështirësive për të përballuar shpenzimet.

Punonjësit në profesione me kualifikim më të ulët përballen me vështirësi më të mëdha. Të paktën një nivel vështirësie për të përballuar shpenzimet raportohet nga 49% e punonjësve në profesione elementare, 47% e punonjësve të kualifikuar në bujqësi, 37% e punonjësve në shërbime dhe shitje, si dhe 35% e operatorëve të impianteve dhe makinerive.

Në të kundërt, punonjësit në profesione me kualifikim më të lartë, si menaxherët, teknikët dhe profesionistët, raportojnë nivele relativisht të ulëta të vështirësive financiare, me përqindje nën 20%.

Raporti thekson se këto gjetje konfirmojnë prirje tashmë të njohura dhe nënvizojnë nevojën që politikat mbështetëse të orientohen drejt grupeve të veçanta, përfshirë prindërit e vetëm dhe punonjësit në punë me paga të ulëta, të cilët shpesh janë nën presion të madh financiar.

Anketa Europiane për Kushtet e Punës 2024, e publikuar në prill të këtij viti ofron një panoramë të plotë të cilësisë së punës në Europë, duke analizuar karakteristikat e fuqisë punëtore, vendet e punës, cilësinë e punës dhe cilësinë e jetës në punë.

Anketa është një instrument i rëndësishëm për politikëbërësit, pasi nxjerr në pah rolin e cilësisë së punës në arritjen e një rritjeje të qëndrueshme dhe gjithëpërfshirëse në Europë.

Gjetjet e anketës bazohen në 36,644 intervista ballë për ballë, të zhvilluara në 35 vende. Çdo intervistë zgjati rreth 45 minuta, duke ofruar një pasqyrë unike mbi gjendjen e punës në Europë.

Kjo anketë është zhvilluar në mënyrë të rregullt që nga viti 1990, duke ofruar një seri të krahasueshme të të dhënave për kushtet e punës në Europë në intervale pesëvjeçare./Monitor.al

Kongresistët amerikanë Keith Self, Ritchie Torres dhe Mike Lawler, prezantuan një rezolutë në Dhomën e Përfaqësuesve për të shprehur mbështetje të fortë për integrimin e Kosovës në NATO.

Rezoluta afirmon se qeverisja demokratike e Kosovës, mbikëqyrja civile e forcave të sigurisë dhe bashkëjetesa multietnike, paraqesin rast bindës për anëtarësimin në NATO.

“Për më tepër, ndërsa forcat kundërshtare vazhdojnë të destabilizojnë rajonin, shtimi i Kosovës në aleancën e NATO do të shërbente si një kundërpeshë e domosdoshme për t’i dekurajuar përpjekje të tilla armiqësore dhe për të parandaluar një katastrofë tjetër globale në Ballkan”, u tha në rezolutë.

Katër shtete anëtare të NATO-s  – Greqia, Rumania, Sllovakia e Spanja – ende nuk e kanë njohur Kosovën shtet.

Rezoluta bën thirrje këtyre katër aleatëve t’i rishqyrtojnë qëndrimet e tyre, duke theksuar se njohja më e gjerë e Kosovës është thelbësore për ta zhbllokuar rrugën e saj drejt integrimit në NATO dhe për të mbyllur një boshllëk strategjik në Evropën Juglindore që kundërshtarët kërkojnë ta shfrytëzojnë.

“Kosova ka demonstruar një përkushtim të qartë ndaj stabilitetit rajonal dhe përafrimit strategjik me vendet e NATO, por progresi i saj drejt anëtarësimit në aleancë po pengohet nga mungesa e njohjes nga një numër i vogël aleatësh,” tha kongresisti Self. “Shtimi i Kosovës në aleancë është thelbësor për ta kundërshtuar ndikimin në rritje të kundërshtarëve në Evropë. Shtetet e Bashkuara duhet t’i inkurajojnë Greqinë, Rumaninë, Sllovakinë dhe Spanjën t’i rishqyrtojnë qëndrimet e tyre dhe të sigurojnë që Kosova të ketë një rrugë të besueshme dhe të arritshme drejt anëtarësimit”.

Në rezolutë thuhet se shtimi i Kosovës në aleancën e NATO është thelbësor për të mbrojtur interesat e sigurisë kombëtare të Shtetet e Bashkuara në Evropën Juglindore. koha.net

Kreu i Këshillit Kombëtar Shqiptar në Luginë të Preshevës, Enkel Rexhepi, ka njoftuar se Qeveria serbe ka bllokuar transferet dhe donacionet nga Kosova, që për qëllim kanë zhvillimin dhe ruajtjen e identitetit kombëtar në Luginë.

Nuk bëhet fjalë për një çështje teknike. Bëhet fjalë për bllokimin e fondeve nga Qeveria e Kosovës, që prekin drejtpërdrejt 3650 nxënës, 94 fëmijë pa prind, 957 bujq, mbi 756 studentë, 139 organizata joqeveritare dhe mijëra qytetarë që varen nga këto programe”, ka shkruar Rexhepi.

Sipas tij, faktet dëshmojnë që kjo po ndodhë nëpërmjet bankës nga Qeveria e Serbisë dhe ministri Demo Berisha.

Lidhur me këtë, nga Qeveria e Republikës së Kosovës kanë deklaruar se janë ndërmarrë hapat konkretë për të njoftuar Bashkimin Evropian dhe faktorët relevantë ndërkombëtarë.

“Qeveria e Republikës së Kosovës dënon fuqishëm bllokimin e vazhdueshëm të mjeteve financiare të destinuara për Këshillin Kombëtar Shqiptar, duke e konsideruar këtë si ndërhyrje të papranueshme në funksionimin e një institucioni legjitim përfaqësues të shqiptarëve në Luginën e Preshevës. Ky është rasti i dytë që mjetet e ndara nga Qeveria e Kosovës pengohen në mënyrë të pajustifikuar, duke dëshmuar për një model të përsëritur të bllokimit institucional”, deklaroi qeveria. bw

Në intervistën tek Syri.net gazetarja Alba Kepi i referohet raportit të sapo botuar të  index-it së lirisë së shtypit në botë nga Reporters Sans Frontiere 2026 – Reporterët Pa Kufij, ku Shqipëria ka një rënie prej tre vëndesh, si një tregues që shpreh një përkeqësim të lirisë së shtypit në Shqipëri. Alba Kepi iu referua edhe reagimit të Shoqatës së Gazetarëve Shqiptarë Profesionistë të Diasporës, ku ajo është Sekretare e Përgjithëshme, në të cilin shprehet shqetësimi se kjo rënie është sinjal i drejtpërdrejtë i degradimit të mjedisit mediatik dhe institucional në vend. Po ashtu Kepi kërkoi që kjo situatë emergjente e lirisë së shtypit të merret menjëherë në shqyrtim nga Komisioni Parlamentar për të Drejtat e Njeriut dhe Mjetet e Informimit Publik.

Në pjesën e dytë të intervistës Alba Kepi flet për përplasjen diplomatike Itali–Izrael pas bllokimit të flotës me ndihma humanitare për Gazën, ku Roma kërkon llogari për ndalimin e aktivistëve.

Reagim zyrtar i Unioni i Gazetarëve Shqiptarë Profesionistë të Diasporës UGShPD mbi raportin 2026 të Reporters Without Borders

Unioni i Gazetarëve Shqiptarë Profesionistë të Diasporës (UGShPD) shpreh shqetësim të thellë mbi një përkeqësim të lirisë së medias në Shqipëri, pas publikimit të Indeksit të Lirisë së Medias për vitin 2026.

Të dhënat e raportit konfirmojnë një regres të qartë: Shqipëria zbret në vendin e 83-të nga 180 vende, me një rënie të pikëve nga 58.18 në 56.52. Ky nuk është një devijim teknik, por një sinjal i drejtpërdrejtë i degradimit të mjedisit mediatik dhe institucional në vend.

Analiza e indikatorëve

Indikatori politik (119 → 121)

dëshmon vazhdimësi të presionit politik mbi median dhe mungesë reale të distancës mes pushtetit dhe redaksive. Ndërhyrja politike mbetet sistemike, jo episodike.

Indikatori ekonomik (147 → 137)

pavarësisht përmirësimit në renditje, nuk ndryshon thelbin e problemit: media shqiptare mbetet e kapur nga varësia financiare, duke e bërë pavarësinë editoriale të brishtë dhe shpesh formale.

Indikatori ligjor (53 → 64)

paraqet një nga regreset më serioze, duke treguar dobësim të mbrojtjes institucionale të gazetarëve dhe mungesë efektiviteti në garantimin e lirisë së shprehjes. Ky është një sinjal alarmi për shtetin e së drejtës.

Indikatori social (68 → 91)

pasqyron një degradim të thellë të klimës për gazetarinë: rritje të presionit, ulje të besimit publik dhe normalizim të vetëcensurës. Ky është tregues i një ambienti mediatik gjithnjë e më të mbyllur.

Indikatori i sigurisë

ndonëse relativisht i qëndrueshëm, nuk arrin të kompensojë presionin e ushtruar në mënyra strukturore dhe të padukshme mbi median.

UGShPD thekson se të dhënat e vitit 2026 rrëzojnë çdo narrativë për progres të qëndrueshëm në fushën e lirisë së medias.

UGShPD vlerëson se të dhënat e vitit 2026 rrëzojnë çdo narrativë për progres në lirinë e medias. Indikatorët nuk tregojnë thjesht luhatje, por dobësim të njëkohshëm të tri shtyllave themelore: politike, ligjore dhe sociale.

Ky kombinim është veçanërisht i rrezikshëm, sepse tregon se problemi nuk është i izoluar, por sistemik. Media shqiptare po përballet me një strukturë që kufizon në mënyrë të njëkohshme pavarësinë, sigurinë dhe funksionin e saj publik.

UGShPD thekson se rënia e vitit 2026 nuk është as statistikë neutrale dhe as luhatje teknike, është dëshmi e një degradimi të vazhdueshëm institucional dhe shoqëror të lirisë së medias në Shqipëri.

Në mungesë të reformave reale në tre drejtimet kyçe pavarësia politike, mbrojtja ligjore dhe çlirimi ekonomik i mediave çdo përmirësim i ardhshëm do të mbetet i rremë në dukje dhe i paqëndrueshëm në thelb.

Situata aktuale dëshmon qartë se media shqiptare nuk ndodhet në proces reformimi, por në një cikël degradimi të vazhdueshëm.

UGShPD vlerëson se rënia e vitit 2026 nuk është as luhatje dhe as rastësi është konfirmim i një krize strukturore të lirisë së medias në Shqipëri.

Pa ndërhyrje të thella dhe të menjëhershme në pavarësinë institucionale të mediave, transparencën e pronësisë dhe zbatimin e ligjit, çdo diskutim për përmirësim do të mbetet formal dhe i pavlerë në praktikë.

Sapo është bërë publik indexi i lirisë së shtypit në botë nga Reporterë pa Kufij – RSF – RWB ku Shqipvria vazhdon rënien. Po e sjellim si më poshtë:

“Në Shqipëri, liria e shtypit dhe pavarësia e medias kërcënohen nga konfliktet e interesit midis botës së biznesit dhe asaj politike, një kuadër ligjor i mangët dhe rregullim partiak. Gazetarët janë viktima të akteve të frikësimit nga politikanët dhe krimi i organizuar.

Peizazhi mediatik

Media më me ndikim e sektorit privat në Shqipëri është në pronësi të një grushti kompanish që kanë lidhje me botën politike në sektorë shumë të rregulluar si ndërtimi. Ndërsa ka qindra media online në vend, vetëm një numër i vogël kanë një model biznesi të qëndrueshëm me financim transparent. Mediat kryesore përfshijnë transmetuesin publik RTSH, Top Channel, TV Klan, A2 CNN, Syri TV dhe RTV Ora.

Konteksti politik

Gazetarët përballen me presion politik, veçanërisht gjatë zgjedhjeve. Politikanët kufizojnë pavarësinë editoriale duke politizuar rregullatorët e medias dhe duke emëruar ata që janë përgjegjës për median publike. Gazetarët kritikë ndaj autoriteteve shpesh i nënshtrohen sulmeve të dizajnuara për t’i diskredituar ata si nga qeveria ashtu edhe nga opozita, dhe ata kanë vështirësi në marrjen e informacionit shtetëror, qasja në të cilin mund të jetë edhe më e kufizuar nga një centralizim i kohëve të fundit i komunikimeve qeveritare.

Korniza ligjore

Edhe pse kushtetuta e Shqipërisë dhe angazhimet ligjore ndërkombëtare garantojnë lirinë e shtypit, mbrojtja e konfidencialitetit të burimeve është e pamjaftueshme. Si rezultat i vendimeve gjyqësore kontraverse, mediave iu ndalua të mbulonin çështje të ndjeshme me interes publik. Vendimi i qeverisë për të bllokuar TikTok në vitin 2025 shkeli lirinë e shprehjes dhe lirinë e shtypit, sipas Gjykatës Kushtetuese. Edhe pse i paplotë, dekriminalizimi i shpifjes pritet të jetë i dobishëm për lirinë e medias.

Konteksti ekonomik

Pronësia e pjesës më të madhe të peizazhit mediatik shqiptar është e përqendruar në duart e vetëm katër ose pesë kompanive. Financimi shtetëror përfaqëson një burim të madh të ardhurash për median, por shpërndarja e tij e errët dhe diskriminuese ngre dyshime për ndikim të paligjshëm.

Konteksti sociokulturor

Gazetarët që hetojnë krimin dhe korrupsionin janë veçanërisht objektiva të kërcënimeve. Gazetaret gra, të cilat përbëjnë shumicën e profesionit, përballen me ngacmime në internet dhe në disa raste diskriminim në bazë gjinore brenda organizatave të lajmeve, megjithëse ka pasur përparim në këtë fushë.

Vetëcensura

Vetëcensura është e përhapur, por mediat megjithatë kanë krijuar një platformë për vetërregullim etik, të parin e këtij lloji në Shqipëri.

Siguria

Gazetarët që mbulojnë demonstratat dhe operacionet policore ndonjëherë janë viktima të dhunës policore. Por krimi i organizuar përfaqëson një nga kërcënimet më të mëdha për sigurinë e gazetarëve. Edhe pse policia kohët e fundit ndërmori hapa për të hetuar sulmet kundër gazetarëve, pandëshkueshmëria për këto krime, e kombinuar me përpjekjet politike për të diskredituar gazetarët, ka krijuar një klimë që ka të ngjarë të inkurajojë sulme të mëtejshme. Në mars të vitit 2023, selia e Top Channel ishte shënjestër e një sulmi të paprecedentë me armë automatike që vrau një nga rojet e sigurisë.”

Shqipëria renditet ndër 10 vendet e para të Europë për numrin e lartë të vrasjeve të qëllimshme, në raport me popullsinë, sipas të dhënave që janë bërë publike nga Eurostat.

Në vitin 2024, në vend u regjistruan 41 vrasje me dashje (shifër e publikuar nga Eurostat), që në raport me popullsinë e atij viti janë 1.71 vrasje për 100 mijë banorë (e përllogaritur nga Monitor).

Në këtë nivel, Shqipëria renditet e teta pas Lituanisë (2.63), Letonisë (2.4), Turqisë (2.27), Malit të Zi (1.92), Estonisë (1.82), Islandës (1.82), Finlandës (1.78).

Në krahasim me një vit më parë, kur ne vend kishte 1.27 vrasje për 100 mijë banorë ka një rritje të ndjeshme të këtij treguesi për Shqipërinë për dy arsye. Së pari, numri i vrasjeve u rrit nga 35 në 41, sipas Eurostat. Së dyti, llogaritjet për vitin 2024 janë bërë me popullsinë sipas Censit të ri, prej 2.39 milionë banorë, nga 2.76 milionë në 2023-n.

Numri më i lartë i vrasjeve në vend është shënuar në vitin 2016, me 71 viktima, po sipas të dhënave historike të Eurostat, ose 2.46 vrasje për 100 mijë banorë.

Europa
Sipas Eurostat, në vitin 2024, në BE u regjistruan 3,953 vrasje me dashje, me një rritje të lehtë prej 1% krahasuar me vitin 2023, ose 56 vepra penale më shumë të regjistruara nga policia. Ndërsa, krahasuar me vitin 2014, kur u regjistruan 4,448 vrasje me dashje, numri i këtyre veprave ra me 11%.

Gjatë periudhës 2014-2024, numri i vrasjeve me dashje ka pasur luhatje. Niveli më i lartë u shënua në vitin 2015, me 4,616 raste të raportuara. Nga viti 2016 e në vijim, prirja ishte rënëse, duke arritur në 3,735 raste në vitin 2019. Në vitin 2020, kjo rënie u ndërpre dhe vrasjet me dashje u rritën lehtë në 3,820, përpara se të zbrisnin sërish në nivelin më të ulët të serisë në vitin 2021, me 3,645 raste.

Pas vitit 2021, prirja ndryshoi drejtim, me rritje çdo vit, nga 3,838 raste në 2022, në 3,897 në 2023 dhe 3,953 në 2024. Megjithë këtë rritje të fundit, niveli i vitit 2024 mbetet më i ulët se kulmi i mesit të dekadës, rreth 14% më pak se në vitin 2015.

Në përgjithësi, renditja tregon se nivelet më të larta të vrasjeve për 100 mijë banorë janë të përqendruara në vendet baltike dhe në disa vende të Ballkanit. Në vendet baltike, si Lituania, Letonia dhe Estonia, treguesit më të lartë lidhen me faktorë historikë dhe socialë, si trashëgimia e tranzicionit post-sovjetik, konsumi i lartë i alkoolit, konfliktet familjare dhe personale, si dhe pabarazitë sociale.

Edhe madhësia më e vogël e popullsisë bën që një numër relativisht i kufizuar rastesh të ndikojë më shumë në treguesin për 100 mijë banorë, sipas raporteve nga OBSH, OECD, dhe Zyrës së Kombeve të Bashkuara për drogën dhe krimin që ka publikuar studime globale mbi vrasjet.

Turqia, e treta në renditje me 2.27 vrasje për 100 mijë banorë, përbën një rast më vete për shkak të përmasës së madhe të popullsisë dhe faktorëve të brendshëm socialë, politikë dhe rajonalë. Niveli relativisht i lartë lidhet me dhunën familjare, konfliktet personale, pabarazitë mes rajoneve, si dhe me ndikimin e kriminalitetit të organizuar në disa zona, sipas raporteve globale.

Në Ballkan, ku përfshihen Mali i Zi, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Bosnjë-Hercegovina dhe Serbia, nivelet më të larta lidhen më shumë me faktorë si konfliktet personale, pronësore dhe familjare, gjakmarrja, qarkullimi i armëve, dobësitë në zbatimin e ligjit dhe ndikimi i krimit të organizuar në disa zona. Pas Malit të Zi dhe Shqipërisë renditet Kosova (1.57 për vitin 2020, e dhëna e fundit e disponueshme), Maqedonia e Veriut (1.1) dhe më e ulëta në serbi (0.8).

Finlanda mund të jetë vendi më i lumtur në botë sipas World Happiness Report, por kjo nuk e përjashton praninë e problemeve specifike sociale që shfaqen në statistikat e dhunës, duke u renditur në dhjetëshe. Sipas Institutit Europian për barazinë gjinore, për Finlandën, niveli relativisht më i lartë nuk lidhet me pasiguri të përgjithshme në hapësirat publike, por më shumë me strukturën e vrasjeve. Studimet dhe të dhënat për vendin tregojnë se një pjesë e madhe e rasteve lidhet me dhunë ndërpersonale, familjare ose mes personave që njihen, shpesh e shoqëruar me përdorim alkooli.

Për Islandën, në vende të vogla, një numër i kufizuar rastesh mund ta rrisë ndjeshëm normën për 100 mijë banorë nga një vit në tjetrin. Islanda, megjithëse del lart në këtë renditje për vitin 2024, mbetet ndër vendet më të sigurta dhe më paqësore në botë në indekset ndërkombëtare, sipas raporteve vendase.

Në grupin e mesëm janë vende si Belgjika, Franca, Bullgaria, Sllovakia dhe Kroacia, ku normat e vrasjeve janë mbi ose pranë 1 për 100 mijë banorë. Në këto vende, rastet lidhen më shumë me kriminalitet urban, dhunë familjare, tensione sociale dhe, në disa raste, me ndikimin e krimit të organizuar ose të rrjeteve të trafikut.

Në fund të renditjes janë vende si Italia, Zvicra, Luksemburgu, Holanda, Çekia, Portugalia dhe Polonia, ku normat janë nën 0.7 për 100 mijë banorë. Këto vende zakonisht karakterizohen nga institucione më të konsoliduara, zbatim më efektiv i ligjit, kontroll më i fortë i armëve, sisteme më të zhvilluara sociale dhe ndërhyrje më të hershme në konfliktet familjare apo komunitare./Monitor