“Nuk ua kam marrë mandatin e deputetit. Ma keni marrë ju mue, për 10 muej rresht. Tash mandati ka ardhë në vend të vet. Nëse jeni kaq të sigurt që unë nuk fitoj pa ju dhe ju i keni plot 83 mandate, atëherë shpërndajeni parlamentin, shkojmë në zgjedhje të parakohshme dhe masim forcat se kush fiton çka…” Deputetja Marjana Koçeku

 Vendimi i deputetes Marjana Koçeku për t’u larguar nga grupi parlamentar i Partisë Socialiste dhe për të vazhduar mandatin si deputete e pavarur përbën një zhvillim me rëndësi që tejkalon kufijtë e një karriere individuale politike. Ai ngre një pyetje thelbësore për demokracinë shqiptare dhe për çdo deputet cilës do parti qoftë pozitë ose ose opozitë.. A duhet deputeti t’i bindet gjithmonë partisë, apo duhet t’i qëndrojë besnik ndërgjegjes së vet dhe interesit të qytetarëve që e kanë zgjedhur, a po partisë?

Për më shumë se tri dekada tranzicion, politika shqiptare është karakterizuar nga përqendrimi i pushtetit brenda partive, e nga mungesa e debatit të brendshëm. Shpesh, mendimi ndryshe është parë si sfidë ndaj autoritetit të udhëheqjes (Numrit 1), dhe jo si një kontribut i dobishëm për përmirësimin e vendim-marrjes politike, në dobi të partisë dhe demokracisë në vend. Në këtë klimë, çdo veprim që afirmon pavarësinë e mendimit politik, brenda partive, merr një rëndësi të veçantë, në procesin politik.

Rëndësia e vendimit të Marjana Koçekut – për të ndryshuar mandatin nga deputete e Partisë Socialiste në deputete të pavarur, nuk qëndron thjesht tek efektet numerike në Kuvend, por tek rëndësia e mesazhit që ai përcjell. Vendimi i Marjana Koçekut, na rikujton se deputeti nuk është pronë e partisë, por përfaqësues i qytetarëve, ashtu siç konsiderohet në pjesën më të madhe të vendeve demokratike.  Prandaj, mandati parlamentar nuk duhet të reduktohet në një ushtrim të bindjes politike, automatike, por duhet të shërbejë si instrument përfaqësimi, debati dhe përgjegjësie publike.

Demokracia e brendshme në partitë politike në Shqipëri – sidomos dy partitë kryesore të vendit — mbetet një nga sfidat më serioze të sistemit politik shqiptar këto 35-vite, e që klasa politike shqiptare merr guximin ta quaj këtë proces politik, “demokraci”.  Shumë nga problemet e qeverisjes, të përfaqësimit dhe të besimit të qytetarëve ndaj institucioneve të shtetit shqiptar burojnë, pikërisht, nga fakti se partitë politike shpesh funksionojnë në mënyrë vertikale, me pak ose aspak hapësirë për debat, pa kritikë dhe pa konkurrencë të lirë të ideve dhe udhëheqjes së partive.

Nëse shqiptarët duan për veten një parlament më përfaqësues dhe më të pavarur se këto 35-vite, të pavarur, institucione më të forta dhe një kulturë politike, vërtetë, më demokratike, atëherë duhet të fillojnë transformimin politik duke nisur nga vetë partitë politike. Demokracia nuk ndërtohet vetëm në ditën e zgjedhjeve. Ajo ndërtohet çdo ditë, brenda organizatave politike që pretendojnë të qeverisin vendin. Si shembull, ish-presidenti i Amerikës, repblikani, Ronald Reagan, të cilin e citoj shpesh për lirinë e demokracinë — një politikan i njohur amerikan por edhe botërisht, i shekullit të kaluar — vet ai, dikur, ishte larguar nga Partia Demokrate amerikane për arsye të mospajtimit të tij me parimet e asaj partie dhe është bërë anëtar i Partisë Republikane të Amerikës – duke ndryshura kështi Amerikën dhe botën. Merrni me mend, nëse Ronald Reagan nuk do kishte ndrruar parti, bota e jonë sot nuk do ishte kjo botë në të cilën jetojmë.

Prandaj, akti i largimit nga Partia Socialiste e deputetes shqiptare, Marjana Koçekut duhet parë si një thirrje për më shumë pluralizëm për të mirën, brenda vetë partive politike, dhe për një demokraci më të shndoshë për Shqipërinë. Por, pavarësisht zhvillimeve të ardhshme, mesazhi që përcillet sot nga deputetja tani e pavarur Marjana Koçeku është i qartë: partia nuk mund dhe nuk duhet të jetë mbi gjithçka! Ashtu si në kohën e komunizmit.  Shoqëria shqiptare ka nevojë për më shumë politikanë/e, që guxojnë të mendojnë me kokën e tyre dhe të mbajnë përgjegjësi para qytetarëve, jo vetëm të jenë përgjegjëse para strukturave partiake dhe besnike ndaj Numrit 1. Vetëm atëherë mund të ndërtohet një demokraci e vërtetë, kur besnikëria ndaj parimeve politike, në mbrojtje të interesave dhe nevojave reale të popullitt, vlerësohet më shumë se besnikëria ndaj urdhrave të partisë.  Për këtë arsye, pavarësisht, bindjeve politike që secili mund të ketë, vendimi i Marjana Koçekut meriton të vlerësohet si një rast që nxit reflektim të thellë mbi raportin midis ndërgjegjes individuale dhe disiplinës partiake. Një demokraci e shndetshme nuk ka frikë nga mendimi ndryshe; përkundrazi, ajo ushqehet prej tij. Shoqëria shqiptare ka nevojë për më shumë politikanë që guxojnë të mendojnë me kokën e tyre dhe të mbajnë përgjegjësi para qytetarëve, jo vetëm para strukturave partiake dhe numrit i të partisë si në kohën e Enver Hoxhës. Vetëm atëherë mund të ndërtohet një demokraci e mirëfillt, ku besnikëria ndaj parimeve vlerësohet më shumë se besnikëria ndaj urdhrave, partiakë.

Në këtë kuptim, vendimi i deputetes Marjana Koçeku meriton respekt. Jo, domosdoshmërisht, se të gjithë duhet të pajtohen me të, por një vendim i tillë,  rikthen në qendër të debatit një vlerë themelore demokratike: lirinë e ndërgjegjes individuale politike, qoftë edhe para besnikërisë ndaj partisë. Kjo është një vlerë që Shqipëria dhe shqiptarët, kudo që jetojnë, kanë nevojë ta mbrojnë dhe ta forcojnë çdo ditë.Top of FormBottom of Form Sepse më në fund, një e vërtetë mbetet themelore: pa demokraci brenda partive politike nuk mund të ketë demokraci të vërtetë, as në Shqipëri.

Frank Shkreli

                                                      Marjana Koçeku

                 Deputete e pavarur e Qarkut Shkodër: “E ardhmja âshtë te rranjtë!

Autori me rastin e përurimit të tre vëllimeve të “Demokracia nuk pret”, Tiranë, më 11. 9. 2018

“Është e drejtë e secilit prej nesh që të interpretojmë, të analizojmë dhe të gjykojmë tranzicionin politik post-komunist, pasi këtë na e mundëson kjo demokraci, sado e brishtë, cilido qoftë mendimi ynë për zhvillimin e saj të deritanishëm.”

Protesta e Revolucionit Flamingo e ka përcëlluar e shkrumbuar të apostrofuarin kryesor Edi Rama, largimi i të cilit është kauza e atyre qindramijëve që mblidhen prej 16 ditëve në Tiranë e diasporë.

Për çudi, por jo dhe aq, protesta ia ka prishur rehatinë edhe establishmentit të PD, që bie të jetë shkaktari kryesor që elektorati demokrat të ketë humbur besimin tek partia kryesore opozitare.

Establishment i PD do fundin e protestës, sikur e do i pari Edi Rama që e mallkon dhe çfarë nuk shpif kundër atyre njerëzve ku në ballë dallohet rinia.

Opinioninbërësit e Syrit, midis tyre edhe nga ata që protestuesit nëpër meme e pankarta i shohin si kondoma të pushtetit të korruptuar, thanë mbrëmë se “sikur protesta të përfundonte sot e kish kryer misionin”.

Nuk është e vërtetë.

Dezinformuan.

Misioni i protestës është largimi i Edi Ramës.

Por ata folën ashtu si ua deshi zemra dhe si i urdhëruan.

Deri Ambrozia Meta, me të cilën krenohet opozita për ballafaqimet e saj me kryeministrin, deklaroi dje në pikë të mëngjesit se “Edi Rama do të largohet më 2027”.

Një provokim i pacipë për ata qindra mijë njerëz që kërkojnë largimin e menjëhershëm të Edi Ramës e që mbushin Tiranën me aromën e një shije shprese larg dekompozimit të formatit 35 vjeçar që ofroi kjo klasë politike bashkë me mediat, elitën e ambalazhet e saj.

PD-së i doli situata nga duart. Humbi shansin të drejtonte protestën.

Premtoi protesta 5 vjet dhe nuk i realizoi.

Nuk mundi ta mbledhi popullin.

Apo nuk deshi, e tërhequr shumë pas lluksit apo ku dihet çfarë e larg kauzave të interesit kombëtar.

Tani establishmenti i PD do ta ndryjë e t’ia cënojë integritetin e protestës së Revolucionit Flamingo.

Kjo protestë ka një tipar të veçantë, është e organizuar, ka disiplinë, por as nuk ka liderë dhe as i pranon liderët.

Sepse lider i protestës është vetë populli, gjenerata Z deri tek gjenerata Beta, me prindër e gjyshër e plot e plot shqiptarë hallexhinj, mbetur jetimë pa mëshirën e narkoshtetit por edhe pa mëshirën e partisë kryesore të opozitës që është pothuaj inekzistente sepse nuk ka aktivizëm dhe nuk përfshihet e nuk çan krye për dertet e problemet e përditëshme të qytetarëve.

Ka pesë vjet gazetari Osman Stafa që ndjek fatin e pafat të qytetarëve shqiptarë sa tek Onkologjiku në QSUT të cilëve u mungon krejtësisht kujdesi shëndetësor.

Po ashtu janë dhjetra e dhjetra mijë pensionistë që vuajnë me pensione mjerimi por që establishmenti i PD i mban larg vemendjes, ndërsa ua do votën, sikur do edhe listat e mbyllura në bindje ndaj Njëshit dhe kundër Reformës Zgjedhore.

Në protesta ka shumë sloganë.

I pari dhe kryesori është: Rama jep dorëheqjen, Rama ik, Rama out! Që do të thotë qeveri teknike, kod i ri zgjedhor dhe zgjedhje të reja.

Slogani i dytë është “Rama n’burg, Berisha n’burg”, si burgosje e këtij 35 vjeçari, e kësaj mënyre qeverisje! Si një kapak! Me të gjithë të përfshirët brenda kupolës. Për një Shqipëri të Re, me treg të lirë, konkurencë, shanse të barabarta, me meritokraci e kompetenca, me edukim, shëndetësi e mirëqënie.

Protestat e Revolucionit Flamingo nuk e durojnë më trashëgiminë e “pardesybardhëve” nga elita e superstrukturës komuniste që nuk e kryen antikomunistizimin por u kthyen në avokatë rehabilitues së nomenklaturës byroiste Hoxhiste dhe përfshinë në strukturat e larta të shtetit kontigjente të Sigurimit famëkeq të Shtetit, zyrtarë të lartë e çinovnikë të bindur të regjimit apo trashëgimtarë biologjikë të diktaturës. As elitat e këtij tranzicioni që u katapultuan dhe morën e ndanë frenat e pushtetit politik, ekonomik mediatik me universitetet e shoqërinë civile, të pasuruar e privilegjuar që e kanë braktisur e dëbuar popullin nga Shqipëria dhe po e zëvendësojnë me krah pune e popull si mall të importuar.

Edhe establishmenti anonim i PD nuk tregoi ndjeshmëri fare me katastrofën kombëtare e dramën e qytetarit shqiptar, veç u rrotullua në rehatinë e vet, duke legjitimuar me zgjedhje e forume hesape e llogari mbijetesën e pushtetit partiak.

Prandaj agjitpropi i establishmentit të PD do që kjo protestë të marrë fund sa më shpejt, prandaj fantazon sipas interesit të kryeministrit, që Edi Rama do largohet më 2027, duke rënë ndesh me kërkesën kryesore të protestuesëve për dorëheqjen e menjëhershme të kryeministrit.

Protestën nuk e pranon establishmenti i PD, i atyre listëmbyllurve me kompani, që duan protagonizëm partiak pa patur asnjë lloj autoriteti, pa gëzuar asnjë lloj simpatie apo empatie si pasojë e tradhëtisë së tyre ndaj elektoratit demokrat, i cili sot është pjesëmarrës i protestës.

Kjo protestë nuk kërkon të evidentojë liderë, as të privilegjuarit e së nesërmes, aty kërkohet Edi Rama out, kërkohet që vendi të shpëtojë nga kapja e shtetit dhe kapja e politikës nga një grusht njerëzish me në krye Edi Ramën me enturazh e patronazhistë, klientelistë e të rekrutuarit.

Në mikrofonat e protestës flitet thjeshtë, qahen halle, mund të ketë edhe të futur, por edhe kur dikush e merr mikrofonin nuk identifikohet me partinë, por thjesht si qytetar i protestës më të bukur dhe më të emancipuar që na e kanë parë sytë këtë dekadë që ka objektiv një sistem demokratik perëndimor, një vend normal për të jetuar me dinjitet të gjithë qytetarët, një projekt që i garanton Shqipërisë të dalë nga ngujimi 35 vjeçar drejt funksionimit të sistemit demokratik, shtetit të së drejtës, me pushtete të pavarura, me media të pavarura, dhe me drejtësi që t’i japë fund mosndëshkueshmërisë së politikanëve.

Vetëm pjesmarrja në protestë na çon tek zgjidhja.

I. Fija e Pandërprerë: Nga Partia e Punës te Partia Socialiste

.

Çdo vlerësim i ndershëm i së tashmes së Shqipërisë duhet të pranojë një realitet që diplomacia perëndimore shpesh e ka minimizuar: Partia Socialiste e Shqipërisë (Partia Socialiste, PS) nuk është një ndarje e plotë nga epoka komuniste. Është pasardhësja e drejtpërdrejtë institucionale e Partisë së Punës (Partia e Punës së Shqipërisë) të Enver Hoxhës, mjeti i kontrollit të plotë shtetëror për 46 vjet. Partia nuk u shpërbë dhe as u rindërtua nga e para; ajo u riemërua nga brenda, duke ruajtur rrjetet e saj organizative, bazat rajonale të pushtetit dhe, në shumë raste, strukturat e saj kryesore familjare dhe të patronazhit.

.

Edi Rama e ka udhëhequr partinë që nga viti 2005 dhe ka shërbyer si Kryeministër që nga viti 2013. Babai i tij, Kristaq Rama, ishte një skulptor i shquar i monumenteve të regjimit, anëtar i Kuvendit Popullor dhe – më e rëndësishmja – anëtar i Presidiumit që rishikoi dhe ratifikoi dënimet me vdekje nën sistemin komunist. Midis të ekzekutuarve ishte poeti dhe disidenti Havzi Nela, i cili u var në vitin 1988 për “agjitacion anti-shtet” pasi Kristaq Rama mori pjesë në organin që miratoi urdhrin.

.

Ky nuk është një argument i fajit të trashëguar. Është një njohje e vazhdimësisë institucionale dhe mungesës së vazhdueshme të llogaridhënies kuptimplote – faktorë që formësojnë thellësisht karakterin e shtetit bashkëkohor shqiptar.

.

II. Dështimi i Lustracionit:

.

Një Regjistrim i Dokumentuar Raportimi i qeverisë amerikane ka nxjerrë në pah prej kohësh përballjen e paplotë të Shqipërisë me të kaluarën e saj komuniste. Raporti i Departamentit të Shtetit për të Drejtat e Njeriut i vitit 1997 dokumentoi se si ligjet e lustracionit – të destinuara për të ndaluar ish-zyrtarët e lartë komunistë dhe bashkëpunëtorët e Sigurimit nga postet publike – u dobësuan me shpejtësi. Amendamentet në një vit të vetëm e ngushtuan progresivisht fushëveprimin e tyre, duke mos përjashtuar në fund asnjë kandidat nga zgjedhjet.

.

Shqipëria mbetet një nga shtetet e pakta post-komuniste të Evropës Lindore pa një proces lustracioni të besueshëm dhe gjithëpërfshirës. Si rezultat, nuk ka pasur dekomunistizim të plotë të institucioneve, administratës publike apo gjyqësorit.eafff5

.

Raporti i të Drejtave të Njeriut i Departamentit të Shtetit për vitin 2021 vuri në dukje peticione të vazhdueshme nga ish-të burgosur politikë për kompensim, me pak përparim qeveritar. Rastet e pazgjidhura të personave të zhdukur nga epoka komuniste gjithashtu vazhdojnë. Kjo trashëgimi e papërpunuar formon themelin e peizazhit politik të sotëm: një shoqëri që e përvetësoi në vend që ta përballonte të kaluarën e saj.

.

III. Struktura e Pushtetit: Vazhdimësia me Mjete të Tjera

.

Kritika se qeverisja e Ramës shfaq elementë të vazhdimësisë autoritare nuk është thjesht retorikë opozitare. Ajo është e dukshme në modelet strukturore.

.

Klientelizmi i modernizuar: Partia-shtet e epokës së Hoxhës vepronte përmes shpërndarjes së burimeve të bazuara në besnikëri. Nën Ramën, ky model është përditësuar përmes shpenzimeve në shkallë të gjerë të infrastrukturës. Gjatë mandatit të Zëvendëskryeministres Belinda Balluku, ministria e saj drejtoi gati 3.8 miliardë euro në projekte infrastrukturore (2024–2026), të cilat Rama i cilësoi si një arritje të rëndësishme. Hetimet pasuese të SPAK-ut pretenduan manipulim të tenderëve dhe devijim të fondeve publike në lidhje me këto iniciativa.

.

Testi i SPAK-ut: Struktura Speciale Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), e krijuar nën presionin e fortë të BE-së, përfaqëson reformën më serioze institucionale pas komunizmit. Veprimet e saj kundër figurave të nivelit të lartë – përfshirë arrestimin e kryetarit të bashkisë së Tiranës Erion Veliaj (i parë si një pasardhës i mundshëm i Ramës) dhe procedurat kundër Ballukut – sfiduan supozimin e gjatë të imunitetit të elitës.

.

Përgjigja e qeverisë ka qenë e përzier: miratim publik i SPAK-ut së bashku me kritikat për “tejkalimin” e tij, sulmet verbale ndaj prokurorëve dhe rezistencën parlamentare. Në mars të vitit 2026, parlamenti i dominuar nga socialistët votoi (82 kundër) për të bllokuar kërkesën e SPAK-ut për të arrestuar ish-zëvendëskryeministren Balluku, duke mbrojtur një zyrtar të lartë dhe duke shkaktuar një krizë të madhe midis pushtetit politik dhe reformave të drejtësisë që qeveria kishte mbështetur.

.

Rama njëkohësisht e ka vlerësuar SPAK-un si një sukses reforme dhe ka paralajmëruar për “dëmin kolateral” të tij. Ky dualitet ilustron reformën e kapur: institucione të ndërtuara për të përmbushur pritjet e jashtme, por të përmbajtura kur ato cenojnë interesat thelbësore.

.

IV. Paradoksi i Anëtarësimit në BE

.

Rruga e Shqipërisë drejt BE-së zbulon një tension që Brukseli ka hezituar ta përballojë drejtpërdrejt. Nga ana procedurale, progresi është i prekshëm. Deri në fund të vitit 2025, Shqipëria kishte hapur të gjitha grupet negociuese, duke përfshirë përparimet në reformën në drejtësi dhe përpjekjet kundër korrupsionit. Në maj 2026, ajo përmbushi standardet e përkohshme për Grupin 1.

.

Procesi i verifikimit gjyqësor ka dhënë rezultate: deri në fillim të vitit 2026, afërsisht 66% e gjyqtarëve dhe prokurorëve u rishikuan, me shumë të larguar për pasuri të pashpjegueshme, lidhje kriminale ose paaftësi.

.

Megjithatë, dobësitë strukturore mbeten. Transparency International dhe monitorues të tjerë kanë theksuar presionin e vazhdueshëm politik mbi institucionet gjyqësore, veçanërisht në rastet e korrupsionit të profilit të lartë që përfshijnë figura të partisë në pushtet. Delegacioni i BE-së iu përgjigj me vëmendje votimit parlamentar të Ballukut, duke theksuar se një mjedis i besueshëm për SPAK është “thelbësor” për progresin e anëtarësimit.

.

Paradoksi kryesor vazhdon: pajtueshmëria procedurale dhe forcimi selektiv institucional bashkëjetojnë me transformimin demokratik të paplotë, duke lejuar që vazhdimësia e pushtetit të zgjasë.

.

V. Çfarë duhet të bëjë Shqipëria: Një Arkitekturë Reformash për Integrim të Vërtetë

.

Integrimi i qëndrueshëm perëndimor kërkon më shumë sesa standarde teknike. Ai kërkon vullnet politik dhe qartësi morale. Parakushtet kryesore përfshijnë:

.

Lustracion gjithëpërfshirës: Hapja e plotë e Autoritetit për Informacion mbi Dosjet e Ish-Sigurimit të Shtetit (AIDSSH) për publikun, studiuesit dhe familjet e viktimave. Një llogaridhënie e detyrueshme e aparatit të epokës së Hoxhës – ekzekutimet, informatorët dhe rolet e Presidiumit – është thelbësore për legjitimitetin. Tranzicione të tjera të suksesshme të Evropës Qendrore dhe Lindore (Polonia, Republika Çeke, vendet baltike) demonstrojnë domosdoshmërinë e tij.

.

Izolimi kushtetues i SPAK: Hiqni votat për imunitetin parlamentar si një mekanizëm bllokues në rastet e SPAK, në përputhje me kërkesat e Kapitullit 23. Komisioni Evropian duhet ta trajtojë këtë si një kusht të prerë, jo si një sugjerim.

.

Të adresohet kapja e medias: Depolitizimi i Autoritetit të Medias Audiovizuale (AMA) dhe zbatimi i pluralizmit të vërtetë. Mediat e lidhura me partitë që sulmojnë organet gjyqësore duhet të përballen me llogaridhënie rregullatore, me mbikëqyrjen ndërkombëtare të lidhur me progresin e negociatave.

.

Dëmshpërblim dhe kompensim i plotë: Përmbushni detyrimet e vonuara prej kohësh ndaj ish-të burgosurve politikë dhe familjeve të tyre, siç është vënë në dukje vazhdimisht në raportet e Departamentit të Shtetit të SHBA-së. Ky është njëkohësisht një imperativ i të drejtave të njeriut dhe një provë e ndershmërisë historike.

.

Rikalibrimi i politikave të SHBA-së: Lidhni partneritetet e sigurisë dhe ekonomike me standarde të verifikueshme të sundimit të ligjit. Kushtëzimi i qëndrueshëm transatlantik do të mbyllte hapësirën për të luajtur Uashingtonin kundër Brukselit.

.

VI. Përfundim: Testi është transformues, jo procedural

.

Shqipëria nuk është një shtet i dështuar. Momenti i saj i anëtarësimit në BE, rezultatet e verifikimit gjyqësor dhe shtrirja e demonstruar e SPAK-ut shënojnë largime reale nga pandëshkueshmëria e së kaluarës. Këto arritje meritojnë njohje.

.

Megjithatë, anëtarësimi i vërtetë në komunitetin perëndimor të vlerave tejkalon listat e kontrollit. Ai kërkon pushtet të përgjegjshëm, institucione të pavarura dhe një përballje të ndershme me të kaluarën.

.

Tridhjetë e pesë vjet pas rënies së regjimit të Hoxhës, pasardhësi i tij institucional ende qeveris. Familjet e viktimave presin drejtësi të plotë, dosjet e policisë sekrete mbeten të pazbuluara plotësisht dhe parlamenti votoi në vitin 2026 për të mbrojtur të vetët nga mekanizmat e llogaridhënies të krijuar pjesërisht për konsum të jashtëm.

.

Protestat e diasporës shqiptare pasqyrojnë një kërkesë më të thellë: një shtet që u përket vërtet qytetarëve të tij, jo prejardhjes politike që e ka dominuar atë nëpër regjime për pjesën më të madhe të një shekulli.

.

Burimet: Raportet e Vendeve të Departamentit të Shtetit të SHBA-së mbi Praktikat e të Drejtave të Njeriut (Shqipëria, vite të ndryshme duke përfshirë 1997 dhe 2021); Raportet e Progresit të Komisionit Evropian për Shqipërinë (2025); Rezultatet e Konferencës së Anëtarësimit në Këshillin Evropian (2025–2026); Raportimi i Transparency International; analiza nga Qendra OSW për Studime Lindore, BIRN, Tirana Times, European Western Balkans dhe SP zyrtare.

.

Pikëpamjet janë personale dhe jo të Departamentit të Shtetit të SHBA-së ku punon autori.

I. The Unbroken Thread: From Partia e Punës to Partia Socialiste

Any honest assessment of Albania’s present must acknowledge a reality that Western diplomacy has often downplayed: the Socialist Party of Albania (Partia Socialiste, PS) is not a clean break from the communist era. It is the direct institutional successor to Enver Hoxha’s Party of Labor (Partia e Punës e Shqipërisë), the vehicle of total state control for 46 years. The party was not dissolved or rebuilt from scratch; it rebranded from within, preserving its organizational networks, regional power bases, and, in many cases, its key familial and patronage structures.

Edi Rama has led the party since 2005 and served as Prime Minister since 2013. His father, Kristaq Rama, was a prominent sculptor of regime monuments, a member of the People’s Assembly, and—most significantly—a member of the Presidium that reviewed and ratified death sentences under the communist system. Among those executed was the poet and dissident Havzi Nela, hanged in 1988 for “anti-state agitation” after Kristaq Rama participated in the body that approved the warrant.

This is not an argument of inherited guilt. It is a recognition of institutional continuity and the persistent absence of meaningful accountability—factors that profoundly shape the character of the contemporary Albanian state.

II. The Failure of Lustration: A Documented Record

U.S. government reporting has long highlighted Albania’s incomplete reckoning with its communist past. The State Department’s 1997 Human Rights Report documented how lustration laws—intended to bar former senior communist officials and Sigurimi collaborators from public office—were rapidly diluted. Amendments in a single year progressively narrowed their scope, ultimately barring no candidates from the elections.

Albania remains one of the few post-communist Eastern European states without a credible, comprehensive lustration process. As a result, there has been no full decommunization of institutions, public administration, or the judiciary.eafff5

The 2021 State Department Human Rights Report noted ongoing petitions from former political prisoners for compensation, with little government progress. Unresolved cases of missing persons from the communist era also persist. This unprocessed legacy forms the foundation of today’s political landscape: a society that absorbed rather than confronted its past.

III. The Structure of Power: Continuity by Other Means

The critique that Rama’s governance exhibits elements of authoritarian continuity is not mere opposition rhetoric. It is visible in structural patterns.

Clientelism modernized: The Hoxha-era party-state operated through loyalty-based distribution of resources. Under Rama, this model has been updated via large-scale infrastructure spending. During Deputy Prime Minister Belinda Balluku’s tenure, her ministry directed nearly €3.8 billion in infrastructure projects (2024–2026), which Rama touted as a signature achievement. Subsequent SPAK investigations alleged manipulation of tenders and diversion of public funds in connection with these initiatives.

The SPAK test: The Special Anti-Corruption and Organized Crime Structure (SPAK), created under strong EU pressure, represents the most serious post-communist institutional reform. Its actions against high-level figures— including the arrest of Tirana Mayor Erion Veliaj (seen as a potential successor to Rama) and proceedings against Balluku—challenged the longstanding assumption of elite immunity.

The government’s response has been mixed: public endorsement of SPAK alongside criticism of its “overreach,” verbal attacks on prosecutors, and parliamentary resistance. In March 2026, the Socialist-dominated parliament voted (82 against) to block SPAK’s request to arrest former Deputy Prime Minister Balluku, shielding a senior official and precipitating a major crisis between political power and the very justice reforms the government had championed.

Rama has simultaneously praised SPAK as a reform success and warned of its “collateral damage.” This duality exemplifies captured reform: institutions built to meet external expectations but restrained when they encroach on core interests.

IV. The EU Accession Paradox

Albania’s EU path reveals a tension Brussels has been reluctant to confront head-on. Procedurally, progress is tangible. By late 2025, Albania had opened all negotiating clusters, including advancements in justice reform and anti-corruption efforts. In May 2026, it met interim benchmarks for Cluster 1

The judicial vetting process has yielded results: by early 2026, roughly 66% of judges and prosecutors were reviewed, with many removed for unexplained wealth, criminal ties, or incompetence.

Yet structural weaknesses remain. Transparency International and other monitors have highlighted ongoing political pressure on judicial institutions, particularly in high-profile corruption cases involving ruling-party figures. The EU Delegation responded pointedly to the Balluku parliamentary vote, stressing that a credible environment for SPAK is “essential” for accession progress.

The core paradox persists: procedural compliance and selective institutional strengthening coexist with incomplete democratic transformation, allowing continuities of power to endure.

V. What Albania Must Do: A Reform Architecture for Genuine Integration

Sustainable Western integration requires more than technical benchmarks. It demands political will and moral clarity. Key prerequisites include:

Comprehensive lustration: Fully open the Authority for Information on Former State Security (AIDSSH) files to the public, researchers, and victims’ families. A binding accounting of the Hoxha-era apparatus—executions, informants, and Presidium roles—is essential for legitimacy. Other successful Central and Eastern European transitions (Poland, Czech Republic, Baltics) demonstrate its necessity.

Insulate SPAK constitutionally: Remove parliamentary immunity votes as a blocking mechanism in SPAK cases, aligning with Chapter 23 requirements. The European Commission should treat this as a firm condition, not a suggestion.

Address media capture: Depoliticize the Audiovisual Media Authority (AMA) and enforce genuine pluralism. Party-aligned outlets attacking judicial bodies must face regulatory accountability, with international oversight tied to negotiation progress.

Complete restitution and compensation: Fulfill long-delayed obligations to former political prisoners and their families, as repeatedly noted in U.S. State Department reports. This is both a human rights imperative and a test of historical honesty.

U.S. policy recalibration: Tie security and economic partnerships to verifiable rule-of-law benchmarks. Consistent transatlantic conditionality would close the space for playing Washington against Brussels.

VI. Conclusion: The Test Is Transformative, Not Procedural

Albania is not a failed state. Its EU accession momentum, judicial vetting outcomes, and SPAK’s demonstrated reach mark real departures from past impunity. These achievements deserve recognition.

Yet genuine membership in the Western community of values transcends checklists. It requires accountable power, independent institutions, and an honest confrontation with the past.

Thirty-five years after the Hoxha regime’s collapse, its institutional successor still governs. Victims’ families await full justice, secret police files remain incompletely disclosed, and parliament voted in 2026 to protect its own from accountability mechanisms created partly for external consumption.

The Albanian diaspora’s protests reflect a deeper demand: a state that truly belongs to its citizens, not to the political lineage that has dominated it across regimes for most of a century.

Sources: U.S. Department of State Country Reports on Human Rights Practices (Albania, various years including 1997 and 2021); European Commission Albania Progress Reports (2025); European Council Accession Conference outcomes (2025–2026); Transparency International reporting; analyses from OSW Centre for Eastern Studies, BIRN, Tirana Times, European Western Balkans, and official SP.

The views are personal and not of the US State Department where the author works.

Çfarë do të doja unë të dilte nga protestat:

1. Dorëheqja e kryeministrit aktual.

2. Krijimi i një qeverie teknike ku të mos marrin pjesë asnjë nga figurat kryesore të PS dhe PD.

3. Ndryshimi i ligjit për zgjedhjet.

4. Ti kërkohet parlamentit të nxjerrë ligj ose të ndryshojë kushtetutën që të mos lejohet marrja e postit të kryeministrit nga i njëjti person më shumë se dy herë.

5. Caktimi i datës së zgjedhjeve të parakohshme.

6. Krerët aktualë të dy partive kryesore të mos lejohen të kandidojnë.

7. Krijimi i një komisioni të qëndrueshëm parlamentar shumëpartiak që monitorojë periodikisht korrupsionin e zyrtarëve të zgjedhur.

8. Shpallja e vijës së bregdetit shqiptar pasuri shtetërore jashtë kontrollit të individëve.

9. Ndalimi i policive private.

10. Paprekshmëria e zonave të mbrojtura dhe monumenteve. Abrogimi i ligjit 21/2024.

Shpjegim i shkurtër:

1. Dorëheqja e kryeministrit aktual. Kryeministri, pavarësisht votës që ka marrë, e ka humbur krejtësisht autoritetin për të qeverisur. Përmasat, shtrirja dhe kohëzgjatja e protestave të qytetarëve, të paorganizuara nga ndonjë forcë politike, e vërteton këtë. Kërkesa për dorëheqje nuk vjen nga opozita por nga nga qytetarët.

2. Krijimi i një qeverie teknike ku të mos marrin pjesë asnjë nga figurat kryesore të PS dhe PD. Në këtë qeveri mund të ketë të angazhuar politikisht, por jo funksionarë të lartë të partive. Është mirë të jenë njerëz të panjollosur politikisht.

3. Ndryshimi i ligjit për zgjedhjet. Të mos favorizojë partitë e mëdha.

4. Ti kërkohet parlamentit të nxjerrë ligj ose të ndryshojë kushtetutën që të mos lejohet marrja e postit të kryeministrit nga i njëjti person më shumë se dy herë. Kalimi i pushtetit nga Presidenti të Kryeministri ka qenë një nga manovrat politike më të pështira dhe më të dëmshme për demokracinë shqiptare, manovër e kryer për të siguruar sundimin sa më të gjatë të individëve të caktuar. Historikisht Shqipëria ka vuajtur nga sundimet e tejzgjatura dhe njerëzit që nuk shkulen nga karrigia. Është koha të hiqet dorë një herë e mirë nga kjo praktikë.

5. Caktimi i datës së zgjedhjeve të parakohshme. Bashkë me Kryeministrin edhe Partia Socialiste, kështu siç është, e ka humbur të drejtën morale për të administruar vendin. Bashkë me PD-në ato duhet të ripërtërihen si parti, të ndërrojnë krerët, dhe të vijnë në zgjedhjet e reja me shtëpi të pastruara.

6. Krerët aktualë të dy partive kryesore të mos lejohen të kandidojnë.Kjo është një nga kërkesat kryesore të protestët. Të dy krerët e kanë humbur aftësinë, prestigjin dhe fytyrën për të drejtuar. Ata e kanë provuar se janë të pakorigjueshëm, të lodhur, të mërzitshëm, pa ide të reja. Pavarësisht nga disa arritje, dëmi që i sjellin vendit është i pallogaritshëm. Ndoshta është e jashtëligjshme t’ua ndalosh atyre kandidimin, por kjo mund të arrihet si marrëveshje politike.

7. Krijimi i një komisioni të qëndrueshëm parlamentar shumëpartiak që monitorojë periodikisht korrupsionin e zyrtarëve të zgjedhur. Parlamenti duhet të ketë një komision ndërpartiak që të bashkëpunojë me organet e drejtësisë, shërbimet informative dhe policinë për kontrollin dhe monitorimin e vazhdueshëm të shtetarëve, duke përfshirë edhe kreun e shtetit. Kushdo që merr përsipër të drejtojë vendin duhet ta ketë të qartë që nuk është në asnjë çast përmbi ligjin.

8. Shpallja e vijës së bregdetit shqiptar pronë shtetërore jashtë kontrollit të individëve. Vija që ndan detin me tokën nuk i përket askujt. Ajo nuk duhet t’i përkasë askujt, ose t’i përkasë të gjithë shqiptarëve. Të njihet me ligj mungesa e pronësisë private të paktën për njëqind metra gjerësi toke.

9. Ndalimi i policive private. Në protestat e Zvërnecit u panë pjesëtarë të një trupe të armatosur private që përballeshin me protestuesit. Nuk e di sa e lejon kushtetuta dhe ligji shqiptar këtë. Për mua është absurde që t’iu lejohet oligarkëve krijimi i forcave paraushtarake private. Qytetarin shqiptar ka të drejtë ta ndalojë vetëm policia e shtetit, edhe kjo kur ka një autorizim nga gjykata.

10. Paprekshmëria e zonave të mbrojtura dhe monumenteve. Abrogimi i ligjit 21/2024. Zvërneci, Narta nuk janë të parat që preken. Në Durrës janë bërë masakra arkeologjike dhe nuk i ka hyrë askujt gjëmb në këmbë. Aeroporti i Vlorës po ngrihet në peizazhin e mbrojtur Vjosë-Nartë; rrezikohen parku kombëtar Divjakë-Karavasta, Parku Kombëtar i Nartës, Karaburuni dhe Sazani. Shkatërrime janë bërë edhe në zona të tjera të vendit. Pasuria më e madhe për Shqipërinë sot është natyra dhe historia. Këto duhet të ruhen me çdo kusht. NUK JAM KUNDËR INVSTIMEVE. Megjithatë, investimet duhet t’iu nënshtrohen, si në çdo vend të qytetëruar dhe të pakorruptuar, kritereve të ruajtjes së mjedisit dhe të pasurive të mbrojtura që ka vendi. Ligji 21/2024 duhet të zhbëhet urgjentisht dhe propozuesi i tij, Kryeministri aktual, të përgjigjet legalisht për arsyet përse e ka shtyrë miratimin e tij në Parlament. Po kështu të zhbëhet edhe e ashtuquajtura Paketa e Maleve, që i hap rrugë betonizimit të zonave pyjore të veriut.

Këto kisha unë. Jam i bindur që ata, djemtë dhe vajzat në krye të protestës, janë shumë të mençur dhe po përpiqen të arrijnë shumë më tepër se kaq.

Ka momente në historinë e një kombi kur heshtja bëhet bashkëfajësi. Ka momente kur qytetarët nuk dalin në protestë për interesa politike, për privilegje apo për përfitime personale, por sepse ndiejnë se po u preket diçka shumë më e shenjtë: toka, dinjiteti, nderi dhe e drejta për të jetuar të lirë në vendin e tyre.

Sot, në shumë pjesë të Shqipërisë, nga veriu në jug, nga malet e Thethit deri në brigjet e Vlorës, po dëgjohet i njëjti zë. Është zëri i qytetarëve që kërkojnë të dëgjohen. Është zëri i njerëzve që ndihen të pambrojtur përballë një pushteti që shpesh duket më i interesuar të imponojë vendime sesa të dialogojë me komunitetet që preken prej tyre.

Kur një qytetar del për të mbrojtur tokën e trashëguar nga gjyshërit dhe prindërit e tij, ai nuk po lufton kundër shtetit. Ai po mbron historinë e familjes së tij. Po mbron mundin e brezave. Po mbron kujtesën e atyre që kanë jetuar, punuar dhe sakrifikuar në atë tokë shumë kohë përpara se të ekzistonin pushtetet e sotme.

Për shqiptarin, toka nuk është vetëm një sipërfaqe e regjistruar në dokumente. Ajo është identitet. Është rrënjë. Është histori. Është lidhja që e mban njeriun të lidhur me vendin e vet. Prandaj, kur qytetarët ndiejnë se po u cenohet kjo lidhje pa drejtësi, pa transparencë dhe pa respekt, reagimi i tyre nuk është thjesht ekonomik; është moral dhe njerëzor.

Edhe më e dhimbshme bëhet situata kur përballë qytetarëve nuk qëndron dialogu, por forca. Kur në vend të dëgjimit shfaqet presioni. Kur njerëz të thjeshtë, burra e gra, të rinj e të moshuar, trajtohen si pengesë dhe jo si qytetarë me të drejta. Në ndërgjegjen shqiptare ekziston një kod i pashkruar nderi që ka mbijetuar brez pas brezi: respekti për nënën, për gruan, për të moshuarin dhe për dinjitetin njerëzor.

Kur nëna shqiptare qan për tokën e saj, nuk qan vetëm një individ. Ajo qan një familje. Ajo qan një histori. Ajo qan një pjesë të shpirtit të këtij kombi. Dhe kur një nënë poshtërohet, shtyhet apo trajtohet pa dinjitet, plagoset jo vetëm ajo, por vetë ndërgjegjja e shoqërisë.

Shqiptarët kanë kaluar pushtime, varfëri, diktaturë dhe padrejtësi. Kanë mbijetuar sepse kanë ruajtur nderin dhe dinjitetin.
Pikërisht për këtë arsye, çdo veprim që perceptohet si poshtërim i qytetarit të zakonshëm lë pasoja më të thella sesa çdo dëm material. Paratë mund të fitohen përsëri. Ndërtesat mund të rindërtohen. Por besimi i humbur mes qytetarit dhe shtetit është shumë më i vështirë për t’u rikthyer.

Shteti nuk është Qeveria

Një nga keqkuptimet më të mëdha në jetën politike shqiptare është përpjekja për ta identifikuar qeverinë me shtetin. Kjo është jo vetëm e gabuar, por edhe e rrezikshme për demokracinë.
Shteti është shumë më i madh se çdo qeveri. Shteti është Kushtetuta, ligji, institucionet, territori, sovraniteti dhe vetë qytetarët. Qeveria është vetëm administruesja e përkohshme e pushtetit që qytetarët i kanë besuar përmes votës. Qeveritë ndryshojnë. Shteti duhet të mbetet.

Prandaj, kritika ndaj qeverisë nuk është kritikë ndaj shtetit. Kundërshtimi i keqqeverisjes nuk është kundërshtim i rendit kushtetues. Përkundrazi, shpesh është përpjekje për ta mbrojtur atë.

Kur qytetarët protestojnë kundër padrejtësive, korrupsionit, mungesës së transparencës, shpërdorimit të pushtetit apo cenimit të të drejtave të tyre, ata nuk po sulmojnë shtetin. Ata po kërkojnë që shteti të funksionojë sipas parimeve për të cilat është krijuar.

Në një demokraci, qytetari nuk është subjekt i pushtetit. Ai është burimi i tij. Pushteti nuk është pronë e askujt. Ai është një përgjegjësi e përkohshme që duhet ushtruar në emër të interesit publik dhe nën kufijtë e ligjit.

Protesta si Mbrojtje e Shtetit të së Drejtës

Shteti i së drejtës nuk nënkupton bindje të verbër ndaj pushtetit. Ai nënkupton sundimin e ligjit mbi pushtetin.

Në një shtet të së drejtës, qytetarët nuk janë të detyruar të heshtin përballë padrejtësisë. Përkundrazi, ata kanë të drejtën dhe përgjegjësinë qytetare të reagojnë kur shohin se parimet demokratike rrezikohen.

E drejta për protestë nuk është privilegj që jepet nga qeveria. Ajo është një liri themelore demokratike. Ajo ekziston pikërisht për momentet kur qytetarët ndiejnë se institucionet nuk po i dëgjojnë, se vendimet po merren pa konsultim dhe se interesat e tyre po anashkalohen.

Një protestë paqësore nuk është shenjë dobësie e shtetit. Ajo është dëshmi e vitalitetit të demokracisë. Vetëm pushtetet që kanë frikë nga qytetarët e konsiderojnë protestën si kërcënim. Një shtet demokratik duhet ta shohë protestën si një alarm qytetar, si një thirrje për reflektim dhe si një mundësi për korrigjim.

Kur qytetarët protestojnë për pronën, për tokën, për dinjitetin, për të drejtën për t’u dëgjuar dhe për zbatimin e barabartë të ligjit, ata nuk po mbrojnë vetëm interesat e tyre personale. Ata po mbrojnë vetë themelin mbi të cilin ndërtohet shteti i së drejtës.

Dinjiteti mbi Forcën

Një shtet demokratik nuk matet nga aftësia për të ushtruar forcë. Forca është gjëja më e lehtë. Fuqia e vërtetë e shtetit matet nga aftësia për të dëgjuar, për të bindur, për të respektuar dhe për të gjetur zgjidhje që ruajnë dinjitetin e qytetarit.
Shqipëria nuk ka nevojë për qytetarë të frikësuar. Ka nevojë për qytetarë që ndihen të respektuar. Nuk ka nevojë për heshtje të imponuar. Ka nevojë për dialog. Nuk ka nevojë për arrogancë pushteti. Ka nevojë për drejtësi dhe llogaridhënie.

Shumë nga ata që sot protestojnë nuk kërkojnë privilegje. Ata nuk kërkojnë pushtet. Ata nuk kërkojnë favore. Ata kërkojnë respekt.
Kërkojnë të drejtën për t’u dëgjuar. Kërkojnë që prona e tyre të trajtohet me dinjitet. Kërkojnë që institucionet të mos vendosin mbi jetën e tyre pa i konsideruar si pjesë të vendimmarrjes.

Kjo është arsyeja pse protesta e tyre nuk është protestë kundër shtetit. Është protestë për një shtet më të drejtë. Për një shtet që nuk harron se sovrani është qytetari. Për një shtet që e kupton se autoriteti nuk buron nga forca, por nga besimi.

Përfundim

Nëse ka një mësim që duhet nxjerrë nga këto ngjarje, ai është se dinjiteti njerëzor nuk mund të trajtohet si pengesë administrative. Zëri i qytetarit nuk mund të shuhet me urdhra. Dashuria për tokën nuk mund të konsiderohet faj. Dhe kërkesa për drejtësi nuk mund të etiketohet si armiqësi ndaj shtetit.

Nga Thethi në Vlorë, nga çdo fshat e qytet ku qytetarët ndihen të lënë pas dore, dëgjohet e njëjta thirrje: të trajtohemi me respekt, të dëgjohemi me seriozitet dhe të mos na mohohet dinjiteti.

Sepse në fund të fundit, shteti nuk janë godinat, zyrat apo vulat. Shteti janë njerëzit. Dhe kur njerëzit dalin për të mbrojtur nderin, tokën dhe dinjitetin e tyre, ata nuk po luftojnë kundër shtetit. Ata po përpiqen ta kujtojnë atë se kujt i përket dhe përse ekziston.

Një komb nuk bëhet më i fortë kur qytetarët e tij heshtin nga frika. Një komb bëhet më i fortë kur qytetarët kanë guximin të ngrihen në këmbë për atë që besojnë se është e drejtë. Dhe kur ata e bëjnë këtë në emër të drejtësisë, dinjitetit dhe respektit njerëzor, ata nuk po sfidojnë shtetin. Ata po mbrojnë shtetin e së drejtës.

Sepse historia na mëson se shtetet nuk dobësohen nga qytetarët që kërkojnë drejtësi. Ato dobësohen kur drejtësia mungon. Nuk rrezikohen nga protestat paqësore. Rrezikohen kur pushteti harron kufijtë e vet. Nuk shemben nga zëri i qytetarëve. Shemben kur e humbasin besimin e tyre.

Dhe sa herë që një qytetar ngrihet për të mbrojtur lirinë, pronën, dinjitetin dhe të drejtën e tij për t’u dëgjuar, ai nuk është kundër shtetit. Ai është kujtesa më e fortë se shteti ekziston për qytetarin, dhe jo qytetari për shtetin.

Vendi i Lekës,11.06.2026

Ueli Leuenberger është një politikan zviceran me ndikim nga Partia e Gjelbër (GPS), i cili ka shërbyer si anëtar i Këshillit Kombëtar të Zvicrës nga viti 2003 deri në vitin 2015. Ai gjithashtu ka mbajtur postin e presidentit të Partisë së Gjelbër të Zvicrës nga viti 2008 deri në 2012. Njihet si mbështetës i Ballkanit dhe veçanërisht mbështetës i zjarrtë i shqiptarëve në Zvicër. Ai themeloi Universitetin Popullor Shqiptar të Gjenevës më 1996, një projekt i rëndësishëm që ndihmoi në integrimin e refugjatëve kosovarë në shoqërinë zvicerane. I angazhuar gjithmonë për të drejtat sociale dhe çështjet e migracionit, i njohur për oratorinë, ai mori pjesë në protestën e organizuar dje në Gjenevë në vijim të protestave në Tiranë dhe diasporë që tashmi njihen me emrin Revolucioni Flamingo, me një pjesmarrje të madhe të GjeneratësZ. Më poshtë po sjellim fjalën e tij mbajtur dje që ai e ka publikuar në faqen e tij rrjetin social:

Mbështetje për Shqiptarët Kundër Shkatërrimit të Trashëgimisë Kombëtare

Fjalim në Place des Nations përpara OKB-së në Gjenevë më 11 qershor 2026

Të dashur miq,

Pas nesh qëndrojnë ndërtesat ku debatohen çështjet kryesore të kohës sonë.

Përpara nesh janë qytetarë me prejardhje të ndryshme, të bashkuar nga një bindje e përbashkët: disa thesare nuk mund të reduktohen në vlerën e tyre të tregut.

Nëse flas sot, e flas si ambientalist, si i Gjelbër, por edhe si një mik i hershëm i popujve të Ballkanit dhe të Shqipërisë.

Një rajon që e kam njohur, vlerësuar dhe respektuar për bukurinë e peizazheve të tij, pasurinë e kulturave të tij dhe forcën e popullit të tij.

Ajo që po ndodh në Shqipëri sot shtrihet shumë përtej kufijve të atij vendi.

Mobilizimi kundër projekteve masive të pasurive të patundshme të planifikuara për Ishullin e Sazanit dhe pjesë të vijës bregdetare shqiptare ngre një pyetje themelore:

kush zotëron trashëgiminë natyrore të një vendi?

A i përket ajo disa investitorëve të fuqishëm të aftë për të transformuar hapësira unike në mallra luksoze për një pakicë të privilegjuar?

Apo i përket popullit, atyre që jetojnë atje sot dhe brezave të ardhshëm?

Për mua, përgjigjja është e qartë. Bregdetet, pyjet, lagunat, malet dhe peizazhet që e bëjnë Shqipërinë kaq të bukur nuk janë thjesht asete ekonomike.

Ato janë një kujtesë kolektive, një trashëgimi e përbashkët dhe një përgjegjësi e përbashkët.

Sigurisht, Shqipëria ka nevojë për investime.

Sigurisht, ajo ka nevojë për zhvillim ekonomik, vende pune dhe mundësi për të rinjtë e saj.

Por zhvillimi nuk mund të nënkuptojë privatizimin e të mirave të përbashkëta ose shkatërrimin gradual të asaj që përbën identitetin dhe pasurinë e thellë të një vendi.

Në të gjithë botën, ne kemi parë tashmë pasojat e kësaj logjike: zhvillimin bregdetar, shkatërrimin e ekosistemit, përjashtimin e popullatave lokale, pasurimin e një pakice dhe varfërimin e trashëgimisë kolektive.

Dhe kur projekte të një madhësie të tillë drejtohen nga aktorë që ushtrojnë pushtet të madh financiar dhe politik, është plotësisht legjitime që qytetarët të bëjnë pyetje.

Pyetje rreth transparencës.

Pyetje rreth procedurave demokratike.

Pyetje rreth vlerësimeve të ndikimit në mjedis.

Pyetje rreth lidhjeve midis interesave private dhe vendimeve publike.

Qeveria shqiptare mban një përgjegjësi të madhe sot.

U takon atyre të demonstrojnë se vendimet e marra janë në interes të përgjithshëm dhe jo nën presionin e fuqive ekonomike apo interesave të veçanta.

Besimi demokratik nuk mund të dekretohet.

Ai ndërtohet nëpërmjet transparencës, dëgjimit dhe respektit për qytetarët.

Pikërisht këtë kërkojnë sot gratë dhe burrat që mobilizohen në Shqipëri.

Ato nuk po mbrojnë vetëm një ishull apo një pjesë të vijës bregdetare.

Ato po mbrojnë një vizion të caktuar për të ardhmen.

Ato po mbrojnë të drejtën e njerëzve për të marrë pjesë në vendime që ndikojnë në territorin e tyre.

Ato po mbrojnë të drejtën e brezave të ardhshëm për të trashëguar një mjedis natyror të ruajtur.

Ato po mbrojnë parimin se jo gjithçka është në shitje.

Dhe cili vend më i mirë se Gjeneva për të përcjellë këtë mesazh?

Këtu, në këmbët e Kombeve të Bashkuara, ne përsërisim se mbrojtja e mjedisit, pjesëmarrja demokratike dhe respekti për komunitetet lokale nuk janë pengesa për zhvillimin.

Ato janë parakushtet e tij.

Shqipëria meriton një të ardhme të begatë.

Por ajo gjithashtu meriton të ruajë peizazhet e saj, vijat e saj bregdetare, biodiversitetin e saj dhe shpirtin e saj.

Kur një ekosistem i jashtëzakonshëm shkatërrohet, ndonjëherë duhen vetëm disa muaj.

Rindërtimi i tij ndonjëherë zgjat shekuj.

Dhe shpesh, është i pamundur.

Kjo është arsyeja pse sot shprehim solidaritetin tonë me qytetarët shqiptarë që thjesht kërkojnë të dëgjohen.

Lufta e tyre është lokale.

Por mesazhi i tyre është universal.

Sepse në fund të fundit, pyetja është e njëjtë kudo: çfarë lloj bote duam t’u lëmë atyre që vijnë pas nesh?

Shpresoj që dialogu, transparenca dhe e mira e përbashkët të mbizotërojnë.

Dhe mbi të gjitha, shpresoj që zëri i shoqërisë civile shqiptare të dëgjohet, të respektohet dhe të merret në konsideratë.

Faleminderit të gjithëve.

Dhe pse nuk doja më të isha pjesë e këtij zhvillimi politik

By exxtra24.at Redaktion

Historia rrallëherë përsëritet në mënyrë identike. Megjithatë, kushdo që ndjek protestat aktuale në Shqipëri, nuk mund të mos kujtojë tensionet shoqërore që dikur krijuan terrenin për Revolucionin Francez. Sa herë që një pjesë e madhe e popullsisë krijon përshtypjen se elitat politike dhe interesat ekonomike janë më të lidhura me njëra-tjetrën sesa me shqetësimet e qytetarëve, besimi në institucionet shtetërore fillon të zbehet.

Pikërisht kjo përshtypje duket se po forcohet aktualisht në Shqipëri. Shumë protestues e akuzojnë udhëheqjen politike se po vendos interesat e investitorëve ndërkombëtarë mbi interesat e qytetarëve të vet. Nëse këto akuza janë të bazuara apo jo, duhet ta vlerësojnë institucionet e pavarura dhe, në fund të fundit, vetë historia. Ajo që është e pamohueshme është se pakënaqësia po bëhet gjithnjë e më e dukshme në rrugë.

Një fotografi vlen sa një mijë fjalë

Foto: Markus Posset dhe David Tschikof duke i dhuruar një dhuratë Edi Ramës.

Po, në atë kohë Edi Rama më ishte personalisht i pëlqyeshëm. Ai kishte karizëm dhe ndikim. I dhurova një pikturë dhe madje i kushtova edhe një biografi.

Duke parë pas, kjo tregon se sa pozitiv ishte dikur vlerësimi im për të dhe për rolin e tij politik. Por simpatia personale nuk duhet të jetë kurrë kriteri për vlerësimin e një politikani. Politikisht, Rama u paraqit si strategjik, autoritar dhe njëkohësisht i parashikueshëm – cilësi që i mundësuan një mandat jashtëzakonisht të gjatë, por që në të njëjtën kohë thelluan ndarjet brenda shoqërisë shqiptare.

Për mua personalisht ishte bërë e qartë prej kohësh se sistemi politik i kryeministrit Edi Rama, rrethit të tij të ngushtë qeveritar dhe miqve ndërkombëtarë si Jared Kushner dhe Alex Soros do të përballej në kufijtë afatgjatë me sfida të mëdha. Reformat, ndryshimet në personel apo procedurat ligjore kundër ish-bashkëpunëtorëve nuk mjaftojnë kur një pjesë e konsiderueshme e popullsisë ka humbur besimin tek udhëheqja politike.

Dorëheqja ime si Konsull Nderi

Qëndrimi im ndaj Shqipërisë ka qenë gjithmonë i mbushur me simpati të madhe. Si sipërmarrës dhe ish-Konsull Nderi i Republikës së Shqipërisë në Austri, synimi im ishte të vendosja në qendër bukurinë e vendit, kulturën, artin dhe mbi të gjitha njerëzit e tij.

Së bashku me shumë personalitete të angazhuara dhe përfaqësues të medias, arritëm ta poziciononim Shqipërinë si një nga destinacionet turistike më tërheqëse në Evropë.

Gjithashtu, shumë kompani austriake arritën të krijonin kontaktet e tyre të para ekonomike me Shqipërinë. Në të njëjtën kohë, megjithatë, fitova gjithnjë e më shumë përshtypjen se vendimet ekonomike nuk merreshin gjithmonë sipas standardeve që njihen në demokracitë e konsoliduara evropiane. Kjo përshtypje, së bashku me emërimin e ambasadorit të debatueshëm shqiptar Fate Velaj në Vjenë, ishte arsyeja përfundimtare që më shtyu të dorëhiqesha nga posti i Konsullit të Nderit.

Përpjekja e Ramës për të ndikuar mbi “Der Spiegel”

Pas një artikulli kritik të publikuar nga revista gjermane Der Spiegel në tetor 2024, shkruar nga Walter Mayr me titullin “A po i përkëdhelin liderët evropianë njeriun e gabuar?”, ndodhi një takim i pazakontë.

Në praninë e dy biznesmenëve austriakë (Bahri Troya dhe David Tschikof), kryeministri Edi Rama më foli personalisht për artikullin dhe shprehu hapur pakënaqësinë e tij ndaj raportimit.

Artikulli paraqiste një kryeministër që vlerësohet në Perëndim, ndër të tjera për rolin e tij në politikën evropiane të migracionit, ndërsa kritikët e akuzojnë se e ka drejtuar Shqipërinë drejt një sistemi gjithnjë e më autoritar dhe të ndikuar nga paratë e drogës.

Për mua, kjo ishte një tjetër provë se kisha marrë vendimin e duhur. Nuk doja më të isha pjesë e një sistemi zhvillimin e të cilit e shihja me shqetësim në rritje. Për këtë arsye nuk isha i gatshëm të ndërhyja në favor të Edi Ramës apo të udhëheqjes politike lidhur me artikullin kritik të Der Spiegel.

Shqipëria janë njerëzit – jo politikanët

Dua të theksoj një gjë shumë qartë: kritika ime nuk drejtohet kundër Shqipërisë. Përkundrazi.

Unë e dua këtë vend. Vlerësoj mikpritjen e njerëzve të tij, kulturën, historinë dhe sipërmarrësit e shumtë të pavarur që kontribuojnë në përparimin e vendit me punën e tyre të palodhur.

Pikërisht për këtë arsye po i ndjek zhvillimet aktuale me shqetësim të madh.

Pa media të lira nuk ka Shqipëri të lirë

Si ekonomist i medias, botues dhe ekspert i medias, dëshiroj t’u drejtohem si mediave ashtu edhe vendimmarrësve politikë.

Mediat e lira përbëjnë pushtetin e katërt në një shtet demokratik dhe ligjor. Detyra e tyre nuk është të jenë zëdhënëse të pushtetit apo të instrumentalizohen nga interesat politike. Po aq e rëndësishme është që ato të mos heshtin nga frika kur shkeljet dhe problemet bëhen të dukshme.

Veçanërisht në periudha ndryshimesh politike dhe shoqërore, nevojiten gazetarë, botues dhe profesionistë të medias që tregojnë guxim, integritet dhe karakter.

Prandaj u bëj thirrje mediave shqiptare: angazhohuni për të ardhmen e vendit tuaj me pavarësi, integritet dhe ndjenjë përgjegjësie.

Sepse pa lirinë e medias nuk mund të ketë demokraci të vërtetë. Kur zërat kritikë nuk dëgjohen më, kur pyetjet nuk bëhen më dhe debatet nuk lejohen më, fjalët humbin fuqinë e tyre dhe veprimi politik humbet kontrollin.

Një shoqëri e lirë ka nevojë për media të lira – si zëri i qytetarëve, si korrigjues i pushtetit dhe si shtyllë e domosdoshme e një shteti modern demokratik.

Sinjalet paralajmëruese nga Tirana

Veçanërisht kritik jam ndaj përfaqësimit diplomatik të Shqipërisë jashtë vendit, sidomos në Austri.

Që në fillim e kam parë me skepticizëm të madh emërimin e të besuarit të Edi Ramës, Fate Velaj, si ambasador. Ish-elektricisti nga Vlora nuk konsiderohej diplomat tradicional, gjë që shkaktoi diskutime që në fillim.

Përveç kësaj, aktivitetet politike dhe shoqërore të rrethit të tij dhe të pjesëve të diasporës shqiptare në Austri kanë ngritur vazhdimisht pikëpyetje tek vëzhguesit.

Pavarësisht kësaj, mbetet pyetja nëse vendime të tilla personeli i shërbejnë vërtet reputacionit të Shqipërisë dhe përfaqësimit të saj diplomatik. Nëse kritikat janë të drejta apo jo, do ta gjykojë vetë opinioni publik.

Megjithatë, pyetja vendimtare është:

A nuk po i sheh udhëheqja politike në Tiranë këto sinjale paralajmëruese?

Sepse asnjë qeveri nuk është më e fortë se besimi i qytetarëve të saj.

Një fillim i ri paqësor nën një udhëheqje të re?

Nëse Shqipëria po i afrohet vërtet një fillimi të ri politik pa Ramën, atëherë ky tranzicion duhet të zhvillohet në mënyrë paqësore, demokratike dhe në përputhje me shtetin e së drejtës.

Qëllimi nuk duhet të jetë hakmarrja, por përgjegjësia.

Ata që provohet se kanë shkelur ligjin ose i kanë shkaktuar dëm vendit duhet të japin llogari para gjykatave të pavarura. Ata që janë të pafajshëm meritojnë mbrojtje nga fushatat politike dhe paragjykimet.

Vetëm mbi këtë bazë mund të ndërtohet një Shqipëri moderne: e lirë, demokratike, evropiane dhe njëkohësisht krenare për identitetin e saj.

Populli shqiptar e meriton një Shqipëri të tillë – të lirë, demokratike dhe të pavarur.

https://www.exxtra24.at/die-albanische-revolution-und-der-neuanfang-und-warum-ich-kein-teil-dieser-politischen-entwicklung-mehr-sein-wollte/