Fernand Gigon, fotoreporteri, gazetari dhe shkrimtari i famshëm sviceran, specialist i Lindjes së Largët, ka qenë i pari perëndimor që në vitin 1965 bëri një fotoreportazh të pasur në Shqipëri. Fotoreportazhi u botua në revistën italiane “Storia illustrata”, nëntor 1965 me titullin “Albania oggi: due milioni di abitanti, dieci mila poliziotti”. Në vijim fotografitë dhe shkrimi i tij i shqipëruar nga Gino Luka
Shqipëria sot: dy milionëfrymëdhjetëmijëpolicë
Ky është shërbimi i parë fotografik me ngjyra i realizuar në Shqipëri nga një reporter i dërguar nga një gazetë perëndimore. Pasi kapërcyem portën e kufirit të ndaluar, po ju tregojmë se si jetojnë shqiptarët e sotëm në “filialin” e Kinës që Mao ka hapur në bregdetin Adriatik. Të njëjtat mite dhe parulla të komunizmit kinez: varfëri heroike, përkushtim ndaj shtetit, nacionalizëm fanatik.
Nëpër fusha gjenden gratë, në ushtri burrat, kajsitë po lulëzojnë ndërsa policët janë kudo. Ndodh ndonjëherë që gratë të lënë lopatën e të marrin pushkën, ose anasjelltas. Të vetmit që nuk lënë asgjë janë policët me uniformë, kapelë të sheshtë apo kapelë me lesh dhie, ose të veshur me rroba civile, domethënë me një mushama të markës italiane. Ata mbajnë 1 milion e 800 mijë banorë në grusht, e i përgjojnë aq shumë, saqë asnjë veprim i asnjë qytetari nuk mund t’u shpëtojë atyre.
Ndërmjet disa funksioneve të policëve është edhe ai që të kenë kujdes që të huajt që vizitojnë vendin të mos largohen nga grupi i tyre; gjithashtu kanë detyrë të qëndrojnë pranë turistëve në restorante ose në tribunat e stadiumeve, për t’i kontrolluar. Makthi i këtyre agjentëve është që turisti mund të arrijë të shkrepë ndonjë fotografi të një shqiptari të veshur si zhelan, ndoshta, që ka si sfond një ndërtesë të re qeveritare, ose një fabrikë në ndërtim e sipër.
Policia, më shumë sesa regjimi politik, e mban Shqipërinë në një gjendje letargjie. Ajo është e pakorruptueshme, dhe meqenëse vrasësit dhe grabitësit janë mjaft të rrallë në këtë vend, ajo i kushtohet kryesisht krimeve politike. Dënimet janë nga pesë vjet e lart, dhe vuhen në kampet e përqendrimit (të rrethuar nga një perde heshtjeje dhe misteri) ku shpëlarja e trurit ecën dora dorës me vjeljen e patateve.
Zyrtarisht, policët në shërbim “për sigurinë e shtetit” janë dhjetë mijë. Por duhet të marrim parasysh edhe të gjithë ata persona që mund të vijnë për të vënë dorën para objektivit të aparatit fotografik, e të gjithë ata që enden përgjatë kufijve, ndërmjet Thethit, Kukësit dhe Zerganit, për të arrestuar “renegatët” që kërkojnë të arratisen drejt Jugosllavisë. Kjo prirje ndaj frymës policore, ky mosbesim shekullor është fryt jo vetëm i regjimit diktatorial por edhe i shtypjes së vjetër turke që ka zgjatur pesë shekuj.
Asnjë vend tjetër në botë, përveç Tibetit, nuk është i mbyllur kaq hermetikisht, duke e dënuar veten me një asfiksi të tillë. Një komb që është krejt afër Evropës, e megjithatë është më i padepërtueshmi në Evropë. Në Tiranë gjenden vetëm dy ambasada perëndimore, ajo e Italisë dhe e Francës. Turqia, RAU (Republika Arabe e Bashkuar), Gana, Kuba, Algjeria kanë vetëm delegacione diplomatike në Shqipëri. Pas tyre vijnë vendet e Lindjes, të gjitha përveç Bashkimit Sovjetik.
Shqipëria është sot një altoparlant kinez i drejtuar nga Perëndimi, që përhap një ideologji të çuditshme, pak jonjerëzore dhe pak mesianike, por sigurisht e vonuar shumë nga mendimi marksist më modern. “Kokëfortët” dhe “të papërlyerit” e komunizmit perëndimor e dëgjojnë atë si një ungjill të shenjtë, kështu që kjo ideologji përfundon duke minuar bazat e bllokut Komunist shumë më tepër sesa të gjitha sulmet e demokracive tona të marra së bashku.
Sovjetikët, për rreth tetëmbëdhjetë vjet, për të pasur një këmbë në Shqipëri, kanë mbajtur një ambasadë me tre mijë persona, subvencione jo proporcionale për qeverinë, një seri planesh pesë-vjeçare, shtatëqind bursa studimi në vit për studentët shqiptarë dhe pesëmbëdhjetë nëndetëse në pritë në shpellat nënujore të Sazanit, një pushkë e drejtuar ndaj flotës së 6-të amerikane në Mesdhe, dhe mbi të gjitha ndaj anijeve që përshkojnë Adriatikun.
Nuk e dimë nëse sovjetikët, para se të braktisnin vendin, të mbuluar nga një fushatë fyerjesh, kishin arritur të fitonin mirënjohjen e shqiptarëve. Një fakt është i sigurt: në biblioteka, të vetmet tekste teknike dhe shkencore janë të shtypura në gjuhën ruse, dhe se duhet t’u referohemi këtyre teksteve për të vënë në punë fabrikat e instaluara nga rusët, pothuajse kudo. Sidoqoftë, në shkolla, mësimi i rusishtes është i detyrueshëm. Gjuha e dytë e huaj është frëngjishtja. Dhe në frëngjisht shprehet, shumë saktë, sekretari i partisë dhe diktatori i vendit, Enver Hoxha, dhe bashkë me të intelektualët dhe burrat e brezit të tij, që mësuan frëngjisht në Liceun e Korçës ose në shkollën Kirenia në kryeqytet. Pas vitit 1939, me ardhjen e italianëve, studimi i gjuhës së Kartezit (Descartes, René – Cartesius, Cartesio) u zëvendësua me gjuhën e Dantes.
Disa vjet më parë takova katër shqiptarë në Pekin të ngarkuar nga qeveria kineze për të bashkëpunuar në hartimin e planit pesë-vjeçar që do të miratohet në vitin 1968. Ata flisnin frëngjisht në mënyrë të përsosur dhe shpesh evokonin vitet e rinisë së tyre në shkollën e mesme të Korçës ose në fakultetin e gjuhëve të huaja të Universitetit të Tiranës. Aktualisht, Parisi dhe Tirana kanë marrëdhënie të mira, madje shkëmbejnë edhe mësues për disa javë, por qeveria shqiptare është gjithmonë e vëmendshme, nga frika se liberalizimi i tepruar i shkëmbimeve kulturore mund të ndikojë negativisht te marksizmi i ngurtë vendas.
Bindja politike dhe sentimentale e shqiptarëve përmblidhet në një fjali: “Kushdo që është armik i Jugosllavisë është miku ynë”. Ky është kulti që Tirana vazhdon të adhurojë: Stalinizmi. Këtu buron besnikëria ndaj mitit të diktatorit të kuq. Në qytetet shqiptare, statuja e Stalinit qëndron madhështore në sheshet kryesore. Për të parë statujat e tjera, sot, duhet të shkojmë në Kinë, ose në Gjeorgji ku gjendet atdheu i Marshallit Stalin. Në Tiranë, monumenti i tij mbizotëron sheshin Skënderbej (heroi kombëtar i pavarësisë shqiptare kundër turqve) dhe që duket se po sfidon çdo stuhi ideologjike. Në aeroport, Stalini kapardiset mbi bare dhe mbi një seri fotografish përkujtimore, me diçitura me germa cirilike.
Veç të tjerash, edhe ndërtesat e qeverisë, me një shëmti të jashtëzakonshme, pallatet e ndërtuara nga shteti dhe qytetet satelite që rrethojnë kryeqytetin, kanë gjurmët e arkitekturës sovjetike. Stili kazermë, nganjëherë me kolona që nuk mbajnë asgjë, triumfon në qytete dhe fshatra. Një shije e keqe e cila ka zëvendësuar në shumë periferi muret e qerpiçit. Ndërsa ambasada kolosale sovjetike ka mbetur e papërfunduar, kështu që shqiptarët nuk patën mundësi ta admironin atë.
Megjithatë, nuk mund të thuhet se rusët nuk kanë lënë gjurmët e tyre nëpërmjet konsulentëve, inxhinierëve dhe teknikëve e ekspertëve të panumërt që kanë ardhur nga Uralet ose nga Vollga. Ata ishin të parët që e zgjuan këtë popull nga gjumi i tij i gjatë, ata u rrënjosen shqiptarëve një mënyrë jetese të cilën e gjejmë në aparatin burokratik dhe në polici. Dhe tani kinezët po përpiqen t’i ndryshojnë këto zakone, për t’u mësuar shqiptarëve zakonet e veta.
BULEVARDI Shqipëria e Re, arteria kryesore e Tiranës, i ndërtuar nga qeveria italiane, në kohën e pushtimit, dhe Universiteti(në sfond).
I parë nga mbrapa, oficeri shqiptar i ngjan në çdo detaj një oficeri rus: e njëjta uniformë e rreptë me një jeshile të zbërdhulët, e njëjta kapele me strehë me shirit të kuq jeshil ose blu, të njëjtat supore ngjyrë ari dhe çizmet që arrijnë deri në pulpën e këmbës. Instruktorët e Shkollës së Moskës prej kohësh u kanë mësuar rekrutëve shqiptarë artin e ri të luftës. Por jo gueriljen, sepse shumë e rrezikshme. Për t’u bërë ushtar këmbësor, artiljer ose tankist, të riut që thirret nën armë i duhen dy vjet: tre për t’u bërë aviator.
Ndodh që, duke zbritur nga Tirana në drejtim të detit, të hasësh ushtarë që janë duke u stërvitur. Ata marshojnë në rresht njëri pas tjetrit, përgjatë anës së rrugës, ose tërheqin një top fushor përgjatë shtigjeve të pjerrëta. Në këto manovra, të cilat do të dukeshin të zakonshme, zgjohet partizani që fle në thellësitë e shpirtit të çdo shqiptari dhe e shndërron atë në një nga ushtarët më të mirë të Evropës. Italianët e dinë mirë këtë, dhe më pas gjermanët, të cilët pësuan sulme të papritura me breshëri automatiku, në pritat vdekjeprurëse.
Pasi është çliruar nga partizanët e saj, Shqipëria u kushton atyre një kult që vazhdon akoma edhe sot. Letërsia, piktura, skulptura celebrojnë bëmat e tyre. Për shembull, në muzeun e vogël të Durrësit, një e treta e pikturave të ekspozuara përshkruajnë epikën partizane. Në varreza, varret e të rënëve janë të zbukuruar me yje me ngjyrë të kuqe që dallohet mirë në mes të gjelbërimit të parqeve. Fjala “partizan” gjendet kudo, në emrat e rrugëve, kinemave, shkollave, kooperativave e fabrikave. “Lavdi”, është një fjalë kyç në Shqipëri. Ajo është e pikturuar, e vizatuar, e skalitur, e kënduar dhe e shkruar kudo. Ajo ka fuqinë të kryejë një lloj mobilizimi të përhershëm të vendit. Këtu duket se lufta sapo ka përfunduar. Ish kolaboracionistët me armiqtë e djeshëm, njëzet vjet pas paqes, ende nuk kanë të drejtë vote dhe himni kombëtar fillon me fjalët “Rreth flamurit të përbashkuar, me një dëshirë e një qëllim…”.
Fanatizmi dhe pasioni patriotik shpesh zëvendësojnë çdo virtyt tjetër të shqiptarëve. Këtu çdo njeri që është i ri dhe në dukje i fortë vesh një uniformë. Por mbase është një përshtypje e gabuar, sepse nuk duhen kaq shumë ushtarë për të formuar një ushtri prej 25,000 burrash të inkuadruar në tre divizione, për të drejtuar 150 tanke dhe për të pilotuar disa dhjetëra Mig sovjetikë. Nëse prania e ushtrisë bie dukshëm në sytë e të huajit, kjo bie edhe më shumë në sytë e shqiptarëve, të cilët shohin tek ushtria forcën e tyre kryesore.
Është ushtria ajo që do të kishte për detyrë të kundërshtonte një pushtim të mundshëm, nëse qëllimet jugosllave të aneksimit të Maqedonisë, ose qëllimet e grekëve për Epirin e Veriut, do të bëheshin realitet. Në fakt, porsa Hoxha e ndjen se vendi po ikën nga grushti i tij i hekurt, i mjafton të ndjellë fantazmën e fqinjëve të tij për të gjetur përkrahje unanime përreth tij. Është një formë nacionalizmi që madje shpërthen, me dhunë primitive, edhe në ndeshjet ndërkombëtare të futbollit. Hoxha e përdor atë në të njëjtën mënyrë si parakalimet e raketave, të cilat për herë të parë këtë vit u shfaqën në një paradë ushtarake në Tiranë. Ato janë raketa të stilit sovjetik, por të prodhuara nga kinezët. Bazat e tyre janë të vendosura në male, në njëmijë metra lartësi, dhe janë në gjendje të lëshojnë një predhë reaktive me saktësi absolute mbi Romë ashtu si mbi Sofje ose Beograd.
Ushtria është një nga aspektet që ilustrojnë më së miri rënien e Moskës në favor të Pekinit.
Avionët Mig, për shembull, të dorëzuar dikur nga rusët, nuk mund të fluturojnë gjatë pa pjesë këmbimi. Kinezët i prodhojnë ato, por në sasi të pamjaftueshme. Repartet e motorizuara, të formuara nga automjetet Siz ose Skoda, janë zhdukur. Dhe sot, 175 kilometrat e rrugëve të asfaltuara kanë mbetur vetëm për civilët, gomarët dhe qerret e fshatarëve. Për sa u përket ushtarëve, ata janë të detyruar të ecin në këmbë; janë kthyer në natyrën e tyre të vërtetë si në kohën e luftës guerile malore, në përputhje të përsosur me teorinë dhe taktikat e Mao-Ce-Dun-it.
Në kohën e sovjetizimit të Shqipërisë, rusët kishin tre mijë veta në Tiranë. Nga ana tjetër, kinezët janë të kënaqur me dyqind specialistë, të cilët, kryesisht janë të aftë të jenë të padukshëm, dhe nëse kalojnë me veturë në qendrën e qytetit, e bëjnë me perde të ulura. Prania e Kinës ndihet më tepër nga shenja të tjera, për shembull në parullat (të vendosura në çdo pemë ose shtyllë telefoni përgjatë rrugës së hyrjes për në Tiranë) që himnizojnë miqësinë shqiptaro-kineze.
Hartat e ekspozuara në librari përfshijnë në Kinën e Kuqe edhe Tajvanin. Po kështu Vietnami nuk mbaron në Hanoi, por arrin deri në Jug. Në xhamat e vitrinave janë të ngjitura pllakatet e protestës me parulla kundër bombardimeve amerikane përtej paralelit të 17-të. Të njëjtat vizatime, të njëjtat parulla politike që mund të lexohen tani në rrugën e Paqes së Madhe në Pekin.
Edhe fushat kanë të njëjtat karakteristika, me grupet e punëtoreve (pothuajse gjithmonë gra) që i ngjajnë skuadrave të komunave popullore në Kinë (brigadave kooperativiste). Metoda e punës është e njëjtë, në rreshta të gjatë, të shënuar me ngjyrë të kuqe, e cila nuk është e kuqja e flamujve leninistë, por e kuqja e jelekëve turq, të përkulur mbi tokë.
Edhe peizazhi ka marrë një pamje kineze. Këto fusha të zhveshura, këto kodra me tarraca me pemë të copëtuara të mbjella në majë, më kujtohet që i kam parë në Swechwan, ose në periferi të Chuking-ut, me shkrime programatike të vizatuara në tokë. Edhe këtu mund të lexojmë, mbi një kodër me pjeshkë të lulëzuara, shkrimin «Lavdi PPSH» që do të thotë “Lavdi Partisë së Punës së Shqipërisë”. Parulla duket qartë mbi jeshilen e errët të pemëve, e ndërtuar me mijëra gurë të bardhë ose tulla të pikturuara me gëlqere: është një shkrim që lexohet nga disa kilometra larg.
Një vend tjetër për të shkruar janë muret rrethuese të fabrikave, fasadat e ndërmarrjeve bujqësore, trotuaret dhe asfalti i rrugëve. Kudo ku syri ynë pushon, sigurisht që do të ndeshim në një fjalë të shkruar si: luftë, lavdi, komitet, partia e punës, heroik, partizan etj.
Ajo që mungon në Shqipëri përkundrazi është fjala e folur, komunikimi i drejtpërdrejtë, ose më mirë guximi për të komunikuar pa u hutuar, pa frikë. Ja, për shembull: Në një rrugë, në buzëmbrëmje, dy punëtorë po bëjnë ecje sportive, ecin shpejt. Kur arrijnë afër meje, njëri prej tyre pyet pa më shikuar: “A flisni gjermanisht?” dhe pastaj pa pritur përgjigje vazhdon në gjermanisht: “A keni ndonjë gjë për të shitur?”. Pastaj, gjithnjë pa më shikuar, largohet me shokun e tij me hapa të shpejtë.
Kontakti me të huajin, që këtu dallohet menjëherë, shmanget madje edhe nga diplomatët dhe zyrtarët e lartë. Nëse në një restorant ndodh që të shohim gruan e një drejtori shqiptar së bashku me një femër të huaj, të jesh i sigurt se bëhet fjalë për një ftesë zyrtare, me urdhër të Partisë, dhe se nuk është një marrëdhënie private a simpatie personale. Shqiptarët dhe të huajt janë, madje edhe në shtëpitë e tyre, të ndarë nga disa perde të padukshme.
Vetë Enver Hoxha rrallëherë paraqitet në publik. Pozita e tij si Sekretar i Parë i Partisë i jep mundësi atij të qëndrojë larg koktejeve dhe pritjeve në ambasada. Ai bën një jetë shumë modeste, ashtu siç e bëjnë tek e fundja ministrat e tij, funksionarët, gjeneralët, të cilët nuk kanë as makina private dhe as personel shërbimi. Një kursim i theksuar, ose më mirë një varfëri kolektive, i shoqëron këta njerëz në çdo lëvizje të jetës së tyre. Regjimi komunist, pas njëzet vjetësh ushtrimi të diktaturës, ka arritur vetëm dy rezultate: i pari ka bërë që vendi të evoluojë nga një gjendje mjerimi në një gjendje varfërie; i dyti i ka detyruar shqiptarët të punojnë. Ka pak rëndësi nëse e ka bërë me shputa e parulla, por rezultati është i pamohueshëm.
Tani është një çështje përparimi në një nivel të hijshëm, dhe për ta arritur këtë, kinezët kanë menduar një sërë planesh pesë-vjeçare që i nxjerrin nga portofoli i tyre si shumë receta të mrekullueshme. Pekini i ka ofruar Tiranës një stabiliment me parafabrikate, një fabrikë çimentoje, një fabrikë tekstilesh dhe një uzinë për plehra kimike. Por meqenëse shqiptarët nuk kanë asnjë përvojë në këtë fushë, i kanë kërkuar Qeverisë italiane specialistët e nevojshëm. Pekini, pastaj, do të paguajë faturën.
Sido që të jetë, si u ndërtuan si s’u ndërtuan fabrika të reja, Shqipëria mbetet një vend i varfër, në dhjetë banorë nëntë punojnë në bujqësi. Paga e një punëtori të specializuar është 6000 lekë, ajo e një profesori universiteti 9000. Një punëtor krahu apo një punonjës, me 4000 lekët e tij në muaj, vështirë se mund ta përballojë shpenzimin për të blerë një palë këpucë. Qiraja dhe taksat janë minimale, por ushqimi, në qoftë se tejkalon nivelin e misrit dhe të djathit, rëndon shumë në buxhetin e familjes. Për të blerë mish njerëzit rrinë në radhë në dyqane, veçanërisht gjatë ditëve të festave të Pashkëve, ku qengji dhe mishi i dashit janë gatime tradicionale që nuk duhet të mungojnë në tryezë.
Gruaja shqiptare rri në radhë për ndonjë peshk me cilësi të mirë, pasi Qeveria shqiptare peshkun me cilësi e shet në Itali. Nga ana tjetër, burri i saj rri në radhë për një biletë stadiumi, të cilën bashkimet profesionale e japin me çmim të zbritur. Kjo është një skenë që mund të vërehet në qendër të Tiranës, midis Pallatit të ri të Kulturës dhe xhamisë së vjetër, ku mblidhen “shitësit” nën dorë të biletave të futbollit, përpara syve të vetëkënaqur të rojeve. Nëse nuk gjeni një biletë, do të përfundoni duke e ndjekur ndeshjen në një nga 70,000 stacionet e dëgjimit radiofonik, të shpërndara në të gjithë vendin, ose në kinema, ku Sofia Loren bën garë me partizanët kinezë të “Marshimit të Gjatë”.
Në fshatra, Kurani ia ka lënë vendin e tij Marksit, por traditat dhe zakonet e baballarëve kanë mbetur të pandryshuara, gratë me fytyrat e tyre gjysmë të fshehura nga shamitë e bardha, janë të gatshme për t’u zhdukur në shtëpitë e tyre, shpesh zbathur, sapo të arrijë një i huaj.
Së bashku me ata të Pekinit, policët e Tiranës zënë vendin e parë si të panevojshëm. Në bulevardin Shqipëria e Re që shkon nga statuja e Stalinit në drejtim të Universitetit, rruga është mbi njëzet metra e gjerë, por përveç disa kamionëve dhe autobusëve, vetëm dy ose tre makina e përshkojnë atë në çdo orë. Megjithatë, polici bën shenja me krahë me shkopin e tij të bardhë dhe i fryn bilbilit për t’i dhënë sinjal kalimtarëve që të kalojnë.
Ky kryeqytet, që duket si i përgjumur, i është përkushtuar pastërtisë së detyrueshme e, meqë nuk ka trafik, mbahet pastër vetëm nga disa pastruese rrugësh të moshuara. Ngjan me një skenografi prej betonarmeje, mermeri dhe këndesh të drejta, nga e cila pritet, papritmas, shpërthimi i një drame. Në fakt, ky popull i vogël malësorësh, që përpunon një ideologji dylekëshe komuniste, pa tymra demagogjikë, sot e ndjen veten në qendër të botës, i bashkuar me lidhje farefisnie me gjashtëqind milion kinezët.
Bile, nga ky këndvështrim, mund të thuhet se Tirana ka reflekse më të shpejta se Pekini. Analizat e ngjarjeve botërore i paraprijnë atyre të Partisë komuniste kineze dhe Zëri i Popullit shpesh ia tejkalon gazetës Genmingibao. Megjithatë, asnjë tekst doktrinar ose dokument për aktivistët e Partisë nuk botohet pa lejen e kinezëve.
Në sheshin Skënderbej, një ndërtesë kolosale në ndërtim e sipër shfaq me krenari kolonadat e saj prej mermeri dhe shkallaret surrealiste. Është Pallati i Kulturës. Nën hijen e tij lulëzon tregtia e vogël e disa grave të moshuara të cilat kanë instaluar aty disa peshore publike; mbi këto peshore hipin sidomos gratë, duke paguar një shumë modeste prej një leku, që shohin me ankth peshën trupore të tyre e kontrollojnë nëse është e mundur të shtojnë peshë në një vend kaq të varfër me ushqime e pa gjëra të shijshme.
Në një sërë vitrinash, kalimtari mund të admirojë fotografitë me ngjyra të ekspozuara, me cilësi të jashtëzakonshme teknike, të cilat asnjë perëndimor tjetër nuk ka mundësi të shohë. Janë imazhet e bombës së parë atomike kineze, të lindur më 18 tetor 1964 në shkretëtirën Tsai-Dan, aparati fotografik ka kapur të gjitha fazat e prodhimit të bombës, që nga zbulimi deri te shpërthimi i “kërpudhës”. Fotografi të tjera tregojnë grupe studentësh kinezë që sulmohen nga policia gjatë një demonstrate në Moskë; një shenjë e qartë se fotografi ka qenë lajmëruar nga provokatorët.
Ashtu si Greqia e lashtë, Shqipëria moderne shet vajin e saj të ullirit për të luftuar kundër varfërisë dhe për të industrializuar vendin. Në kodrat e Dajtit dhe Saukut përreth Tiranës, ekspertët e ardhur nga Italia kanë mbjellë treqind mijë rrënjë ulliri. Ky vaj është monedha e këmbimit me Kinën, sepse ari i Shqipërisë gjendet vetëm në yjet e flamujve të kuq. Përveç frutave, pak duhan, disa mineraleve, plazheve të saj, një peizazhi të bukur, Shqipëria nuk ka asgjë tjetër çfarë t’i ofrojë vizitorit.
Nga ana tjetër, ajo eksporton ideologjinë luftarake të kinezëve në Evropë. Kjo mjafton që për Shqipërinë të flitet nëpër gazeta; e kjo është arsyeja që pak nga doktrina e saj revolucionare të depërtojë në miliona komunistët “hrushovianë”, në të dy anët e Adriatikut, në mënyrë që të arrijë të mbjellë farën e dyshimit në ndonjërin prej tyre. Pra, në sytë e Moskës, kjo është sëmundja më e dëmshme e shpirtit./shqiptariiitalise.com
Nga maji deri në nëntor, lidhjet direkte do të jenë të disponueshme për në Itali, Francë, Gjermani dhe Austri
– Udhëtimet e natës janë gjithashtu të disponueshme.
VOAL- Përpara verës, SBB po ofron destinacione të reja për në disa qytete evropiane.Nga Zvicra, lidhjet direkte treni do të jenë të disponueshme për në Itali, Francë, Gjermani dhe Austri. Nga 30 maji deri më 4 tetor 2026, një lidhje e re direkte do të jetë e disponueshme nga Zyrihu në Rimini.Nga 16 prilli deri më 2 nëntor, trenat TGV nga Lozana dhe Gjeneva do të jenë të disponueshëm për të arritur në Avignon, Aix-en-Provence dhe Marsejë. Udhëtimet e natës për në Austri janë gjithashtu të disponueshme, duke arritur në rajonin përreth Liqenit Wörthersee, si dhe destinacione të tilla si Graz dhe Vjenë. Nga Zyrihu dhe Bazeli, trenat direkt shkojnë edhe për në Bremen, ku mund të arrihet edhe gjatë natës me trenin Nightjet që vazhdon për në Hamburg. Pavarësisht itinerareve të reja të ofruara, vera është gjithashtu një kohë me aktivitet të lartë ndërtimi.Prandaj, SBB rekomandon që gjithmonë të kontrolloni orarin përpara se të niseni për në udhëtim. RSI
Gjatë artikullit, gazeta zvicerane shkruan se teksa Rama priste që Diella të ndihmojë në luftën kundër korrupsionit, një nga kërkesat kryesore të Brukselit, ajo është zhytur vetë në korrupsion.
TIRANË- Gazeta zvicerane, Neue Zuercher Zeitung, i ka kushtuar një artikull vendit tonë, duke e vënë theksin tek Ministrja ‘Diella’. Në artikull theksohet se, Ministrja e gjeneruar nga inteligjenca artificiale është përfshirë në vorbullën e një skandali korrupsioni.
Zuercher Zeitun e ka cilësuar Diellën si një sukses i mirë PR, ndërkohë që Rama synon ta çojë Shqipërinë në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030. Gjatë artikullit, gazeta zvicerane shkruan se teksa Rama priste që Diella të ndihmojë në luftën kundër korrupsionit, një nga kërkesat kryesore të Brukselit, ajo është zhytur vetë në korrupsion.
Zuercher Zeitun është ndalur më tej tek skandali i AKSHI-t, ku në dhejtor drejtoresha e agjencisë dhe zëvendësja e saj, pra krijueset e Diellës u vendosën në arrest shtëpie, pasi dyshohet se ishin pjesë e një organizate kriminale që manipulonte sistematikisht tenderët publikë.
Zuercher Zeitung thekson se skandali i AKSHI-t e ka dëmtuar rëndë besueshmërinë e Diellës, ndërkohë që së fundmi ka pasur kundërshtine edhe nga gruaja që i dha ‘zë dhe fytyrë Diellës’, ku aktorja shqiptare Anila Bisha e ka paditur qeverinë për përdorim të paautorizuar të imazhit të saj.
Diella nuk fle kurrë, nuk merr rrogë, nuk ka interesa personale dhe për këtë arsye është e pakorruptueshme. Kështu e prezantoi kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, në vjeshtë anëtaren e parë virtuale të kabinetit të tij.
Ministres së krijuar me inteligjencë artificiale, Rama i ngarkoi zyrtarisht përgjegjësinë për prokurimet publike. Detyra e saj është të krahasojë ofertat në tenderë publikë në mënyrë të pavarur përmes algoritmeve. Sipas tij, ajo do të ndihmojë që këto procese të jenë 100% pa korrupsion, një fushë ku abuzimi konsiderohet shumë i përhapur.
“Ajo është vajza ime dhe është shumë besnike ndaj babait të saj”, deklaroi Rama.
Ai theksoi se chatbot-i nuk ka kushërinj, ndaj nuk rrezikon të bjerë në nepotizëm, një fenomen i zakonshëm. Me këtë emërim, Rama që është në pushtet prej 13 vitesh tërhoqi vëmendje ndërkombëtare: Diella (që në shqip do të thotë ‘diell’) është ministrja e parë virtuale në botë.
Megjithatë, ajo që duket si një sukses i mirë PR është pjesë e një plani më të madh. Rama synon ta çojë Shqipërinë në Bashkimin Evropian deri në vitin 2030, dhe Diella pritet të ndihmojë në luftën kundër korrupsionit – një nga kërkesat kryesore të Brukselit.
Por pas vetëm gjashtë muajsh në detyrë, duket se projekti ka hasur probleme: chatbot-i po përballet me krizë besueshmërie dhe madje edhe me një padi.
A fshihen mashtrues pas chatbot-it?
Sipas qeverisë në Tiranë, Diella “lindi” më 19 janar 2025 dhe u prezantua menjëherë si asistente virtuale e platformës shtetërore E-Albania. Në versionin e parë, ajo u përgjigjej pyetjeve të qytetarëve dhe i udhëzonte hap pas hapi në shërbimet online.
Disa muaj më vonë, Diella mori një avatar vizual që mund të fliste: një figurë femërore pa moshë, e veshur me kostum tradicional nga veriu i Shqipërisë, me një fytyrë “të qelqtë”, që ndihmonte qytetarët të orientoheshin në burokraci.
Pas Diellës qëndron Agjencia Kombëtare e Informacionit e Shqipërisë, AKSHI, e cila është përgjegjëse për transformimin digjital të vendit dhe i nënshtrohet drejtpërdrejt kryeministrit Edi Rama. Kjo agjenci e zhvilloi chatbot-in në bashkëpunim me Microsoft.
Megjithatë, në dhjetor, pikërisht drejtoresha e agjencisë dhe zëvendësja e saj – pra krijueset e Diellës – ranë në fokus të drejtësisë. Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar i vendosi ato në arrest shtëpie, duke ngritur akuza të rënda penale: dyshohet se ishin pjesë e një organizate kriminale që manipulonte sistematikisht tenderët publikë.
Sipas akuzës, ato u jepnin kontrata kompanive të afërta dhe, për të larguar konkurrencën, përdornin presion dhe kërcënime. Madje raportohet edhe për raste rrëmbimi. Mediat flasin për një dëm financiar prej 5 deri në 10 milionë eurosh të devijuar përmes këtyre skemave.
Kritika për mungesë transparence
Skandali i mashtrimit ka dëmtuar rëndë besueshmërinë e Diellës. Kritikët janë të një mendimi: ministrja virtuale është pjesë e sistemit problematik, jo zgjidhja e tij.
Që në fillim, kur Rama prezantoi këtë risi, opozita protestoi duke e quajtur iniciativën antikushtetuese dhe propagandistike. Edhe juristë dhe ekspertë ngritën shqetësime për mungesën e transparencës.
Nuk është e qartë:
-me çfarë të dhënash ushqehet inteligjenca artificiale,
-kush e programon dhe e mbikëqyr, dhe mbi çfarë kriteresh merr vendime.
Kodi i saj nuk është publik. Gjithashtu ka kritika për mungesën e statusit ligjor: askush nuk e di se kush mban përgjegjësi juridike dhe politike në rast vendimesh të gabuara apo të paligjshme. Kjo krijon rrezikun që politikanët apo zyrtarët të ia kalojnë fajin inteligjencës artificiale për rastet e korrupsionit.
Megjithatë, kryeministri nuk tërhiqet nga kritikat. Ai vazhdon ta mbështesë ministren virtuale. Në faqen zyrtare të qeverisë, Diella paraqitet si pjesë e kabinetit, njësoj si ministrat realë.
Madje, në fund të tetorit, Rama deklaroi: “Diella është shtatzënë me 83 fëmijë”. Këta “fëmijë” janë chatbot-e të reja që do të shërbejnë si asistentë për deputetët – do të marrin pjesë në mbledhje, do të mbajnë shënime dhe do t’u japin këshilla.
Aktorja padit qeverinë
Kundërshtim ndaj projektit ka ardhur edhe nga gruaja që i dha zë dhe fytyrë Diellës. Aktorja shqiptare Anila Bisha ka paditur qeverinë për përdorim të paautorizuar të imazhit të saj.
Sipas Bishës, materiali audio dhe video që ajo kishte regjistruar ishte menduar vetëm për chatbot-in e E-Albania dhe për një pagesë të ulët. Kontrata skadoi në fund të vitit 2025 dhe ajo pretendon se nuk ka dhënë kurrë pëlqimin që të bëhej fytyra e ministres virtuale.
Ajo iu drejtua gjykatës pasi qeveria nuk pranoi kërkesat e saj për një kontratë të re. Bisha kërkon ndalimin e përdorimit të imazhit të saj deri në përfundimin e çështjes. Deri tani, nuk është ndërmarrë asnjë veprim.
Nga ana tjetër, zëdhënësja e qeverisë e ka cilësuar padinë, në një deklaratë për Politico, si absurde./Dosja.al
Një valë intensive rëre shkretëtire po shkon drejt Zvicrës: kulmi pritet midis të premtes dhe fundjavës
“Ndoshta do të jetë më e kuqe se zakonisht”
Qielli po merr një nuancë të verdhë, dhe lindjet dhe perëndimet e diellit janë më spektakolare.
VOAL- Pluhura me nuanca portokalli në të kuqe dhe atmosfera surreale po mbërrijnë në qiellin zviceran.Një valë intensive pluhuri Saharian po shkon drejt Zvicrës: kulmi pritet këtë fundjavë, duke sjellë qiell me re, dukshmëri të reduktuar dhe “shije rëre” të mundshme që do të ndotin makinat dhe sipërfaqet. “Sipas MeteoSwiss, nuk shohim asgjë jashtëzakonisht të ndryshme nga kohët e tjera kur pluhuri Saharian është në ajër”, shpjegon Giada Rossi e ekipit editorial të motit të RSI. “Mund të jetë më e kuqe se zakonisht, por depozita përcaktohet edhe nga sasia e shiut që do të bjerë. Sa më shumë shi, aq më pak depozitë do të shihni”, vazhdon Giada Rossi. Ngjarjet e pluhurit Saharian kontribuojnë ndjeshëm në rritjen e përqendrimeve të aerosoleve.Falë matjeve të vazhdueshme të bëra në Jungfraujoch, këto ngjarje tani mund të zbulohen me saktësi.
Berna synon të shpjegojë qëndrimin e saj mbi dënimin me vdekje pas vendimit të parlamentit izraelit për të zgjeruar përdorimin e tij
VOAL- Ambasadori izraelit në Zvicër është thirrur nga Departamenti Federal i Punëve të Jashtme (EDA) këtë javë.Berna synon të shpjegojë qëndrimin e saj mbi dënimin me vdekje, pas miratimit nga parlamenti izraelit të një ligji që zgjeron përdorimin e tij.Ambasadori e mbron këtë ligj. SonntagsBlick raportoi për herë të parë thirrjen.
Konfirmimi ka ardhur nga EDA.Tim Enderlin, kreu i Divizionit të Paqes dhe të Drejtave të Njeriut, ka folur tashmë me ambasadorin izraelit në Bern, Tibor Schlosser.Në takimin e planifikuar për këtë javë, ai do të përshkruajë personalisht qëndrimin e Zvicrës, i cili “hedh poshtë – siç thuhet nga EDA – dënimin me vdekje kudo dhe në të gjitha rrethanat, pasi është i papajtueshëm me të drejtën për jetë dhe dinjitet njerëzor”.Prandaj, Zvicra i bën thirrje Izraelit të përmbushë plotësisht detyrimet e tij ndërkombëtare, duke përfshirë ndalimin e diskriminimit (kritikët thonë se zgjatja e ligjit prek në mënyrë efektive vetëm palestinezët), sundimin e ligjit dhe garancitë procedurale.
Thirrja e ambasadorit izraelit konsiderohet një masë e ndrojtur nga Këshilli Socialist i Shteteve Carlo Sommaruga.“Është një gjest simbolik, por plotësisht joproporcional me seriozitetin e situatës në Izrael”, tha ai për RTS.“Ka prova të mjaftueshme”, shtoi ai, “për të justifikuar tërheqjen e ambasadorit zviceran në Izrael”. “Tërheqja do të ishte një masë shumë radikale”, sipas parlamentarit të krahut të djathtë Mauro Poggia, i cili beson se Zvicra nuk duhet të jetë e para që vendos sanksione, por as nuk duhet të hezitojë dhe duhet të tregojë qartë shkeljen e vazhdueshme të së drejtës ndërkombëtare.
Tibor Schlosser, në një intervistë të botuar të martën nga gazetat e grupit Tamedia, e mbrojti ligjin si vendim sovran të Izraelit.“E kuptoj pikëpamjen e Zvicrës”, tha ai, “por në Izrael, i kushtohet vëmendje edhe dinjitetit të viktimave të terrorizmit dhe familjeve të tyre, si dhe parandalimit të sulmeve të mëtejshme terroriste”. Një dënim me burgim të përjetshëm, sipas Schlosser, nuk do të ishte një pengesë e mjaftueshme; përkundrazi, të burgosurit e dinë se do të lirohen në shkëmbimin e ardhshëm të pengjeve. RSI
Më 1 prill, Gian Lorenzo Cornado do të marrë pjesë në një ceremoni në kujtim të viktimave të zjarrit në Crans-Montana të organizuar nga Ambasada Italiane.
Një takim midis hetuesve zviceranë dhe italianë u mbajt në Valais.
VOAL- Pikërisht tre muaj pas zjarrit të Vitit të Ri në Crans-Montana, i cili vrau 41 persona dhe plagosi 115 të tjerë, të mërkurën, më 1 prill, Ambasada Italiane në Bernë do të organizojë një moment heshtjeje në kujtim të viktimave.Ky përkujtim pritet të përfaqësojë një hap drejt lehtësimit të tensioneve diplomatike midis Zvicrës dhe Italisë: Ambasadori italian Gian Lorenzo Cornado do të marrë pjesë gjithashtu në ceremoni.
SonntagsBlick raportoi këtë, duke cituar burime diplomatike.Roma ende nuk ka marrë një vendim përfundimtar për kthimin e tij.
Kërkesa e Qeverisë Italiane
Lirimi i njërit prej pronarëve të Le Contelattion me kaucion më 26 janar, siç shkroi Ministri i Jashtëm Antonio Tajani në X, “përfaqëson një zemërim të vërtetë ndaj ndjeshmërisë së familjeve që humbën fëmijët e tyre në Crans-Montana dhe nuk arrin të marrë parasysh pikëllimin dhe dhimbjen e thellë që këto familje ndajnë me popullin italian”.Kryeministrja Giorgia Meloni foli gjithashtu për një “zemërim ndaj kujtimit të viktimave të tragjedisë së Vitit të Ri” dhe një “fyerje ndaj familjeve të tyre, të cilat po vajtojnë humbjen e të dashurve të tyre”. Prandaj, qeveria Meloni e ka kushtëzuar kthimin e ambasadorit Cornado në Bernë me fillimin e “bashkëpunimit efektiv” midis autoriteteve gjyqësore zvicerane dhe italiane në lidhje me tragjedinë e Crans-Montana dhe “krijimin e menjëhershëm të një ekipi të përbashkët hetimor për të përcaktuar, pa vonesë të mëtejshme, se kush është përgjegjës” për zjarrin në Crans-Montana.Këto kushte u bënë publike pas një takimi në Palazzo Chigi midis Kryeministrit Meloni dhe ambasadorit Cornado.
Bashkëpunimi gjyqësor merr formë
I pyetur nga SonntagsBlick, Ambasadori Cornado konfirmoi se takimi i fundit midis autoriteteve gjyqësore zvicerane dhe italiane ishte pozitiv.Ai deklaroi gjithashtu se tani është duke pritur një vendim nga qeveria italiane në lidhje me kthimin e tij në Bernë. RSI
Benedikt Roos “Zvicra duhet të veprojë tani dhe në unitet” për të forcuar sigurinë e saj.
VOAL- “Ushtria është tashmë në punë”, tha shefi i ri i ushtrisë Benedikt Roos për mediat të enjten.“Dhe ne jemi mirënjohës për çdo frang që marrim”, shtoi ai. “Nuk ka të bëjë vetëm me vetë ushtrinë, por edhe me sigurinë e Zvicrës”, theksoi Roos pas gati tre muajsh në detyrë.Prandaj, pyetja është nëse zviceranët janë të gatshëm të investojnë 80 cent nga çdo 100 franga në siguri.Në të vërtetë, Zvicra nuk është e izoluar nga ngjarjet botërore.“Ajo që rrezikon Evropën na rrezikon edhe ne”, tha ai: “Konfederata duhet të përqendrohet në atë që forcon konkretisht kapacitetin tonë mbrojtës”. Në këtë kuptim, “milicia jonë është arma jonë sekrete”, theksoi oficeri i lartë.Ushtria sjell ekspertizë të konsiderueshme civile.Njohuri që u interesojnë edhe fqinjëve tanë. “Debutimi im si Shef i Shtabit të Ushtrisë ka qenë dinamik”, tha Benedikt Roos, duke komentuar për mandatin e tij fillestar në këtë rol, dhe deklaroi se nuk do të priste asgjë ndryshe.Ai tha se i afrohet rolit të tij të ri me besim dhe motivim sepse, theksoi ai, “ajo që ka rëndësi janë njerëzit, ushtarët”.Prandaj, ai i nxiti të gjithë të kujdesen për ushtarët, të cilët meritojnë respekt dhe vlerësim.
Të hënën, qeveria federale zvicerane i dha centralit bërthamor Gösgen në Däniken (SO) autorizimin për të rifilluar operacionet.
VOAL- Reaktori ishte mbyllur për gati një vit për shkak të problemeve kritike me sistemin e furnizimit me ujë që dolën gjatë inspektimit të fundit rutinë.Kjo ndërprerje e zgjatur ndikoi ndjeshëm në pasqyrat financiare të Kernkraftwerk Gösgen, kompanisë që operon centralin.
Ndikim i rëndësishëm ekonomik
Ndikimi ekonomik ka qenë i konsiderueshëm.Gösgen normalisht mbulon afërsisht 13% të nevojave të Zvicrës për energji: në vitin 2024, për krahasim, prodhimi arriti në afërsisht 8 miliardë kilovat-orë.Në vitin 2025, për shkak të mbylljes së detyruar, prodhimi u kufizua në 3,428 milionë kWh, ekuivalente me afërsisht 5% të prodhimit të energjisë elektrike në Zvicër.Humbja e prodhimit gjeneroi kosto që tejkalonin gjysmën e miliardit franga për kompaninë operative të reaktorit.Ndër aksionarët kryesorë të prekur, Alpiq regjistroi një ndikim negativ në fitimin e saj operativ prej 149 milionë frangash për të gjithë vitin 2025, me pasoja të pritura edhe në llogaritë e saj të vitit 2026. Pasojat u ndjenë edhe në arkën publike: Kantoni i Solothurnit mori midis 6 dhe 7 milionë franga më pak në taksat e paguara nga Alpiq, përveç pothuajse 3 milionë frangave në të ardhura të humbura nga tarifat për furnizimin me ujë të përdorur për ftohjen e termocentralit.Dhe pasojat do të ndihen edhe në pasqyrat financiare të vitit 2026. Në aspektin teknik, problemi u zgjidh duke zëvendësuar valvulat e kontrollit në qarkun e ujit, një ndërhyrje e konsideruar e nevojshme për të parandaluar një mbingarkesë të mundshme në tuba në rast të një dështimi të reaktorit.Këto janë komponentë origjinalë që datojnë që nga viti 1979, viti kur u vu në punë termocentrali.
Valvolat e vitit 1979 dhe pyetje në lidhje me kohën e duhur të vendimeve
Megjithatë, kjo çështje ka ngritur pyetje në lidhje me kohën e duhur të vendimeve të marra.Nathan Solothurnmann, një ekspert i energjisë me Greenpeace Zvicër, po bën thirrje për më shumë transparencë: është e paqartë se kur operatorët e termocentralit dhe Inspektorati Federal i Sigurisë Bërthamore përcaktuan se valvulat nuk ishin më të sigurta, as kur u mor vendimi për të ndërhyrë.Sipas ekspertit, të intervistuar nga Radio News tonë, nëse modelet teorike do të kishin treguar një problem, reaktori duhej të ishte mbyllur menjëherë, pa pritur për riparimin e planifikuar. Solothurnmann shikon gjithashtu drejt së ardhmes: “Ne e dimë se numri i problemeve të mundshme do të rritet me kalimin e kohës. Ne duam të sigurohemi që këto të adresohen menjëherë dhe që termocentralet, në raste të tilla, të mbyllen menjëherë.” RSI
Më shumë se tri të katërtat e të anketuarve dyshojnë në përgatitjen ushtarake të Konfederatës për kërcënime konvencionale dhe hibride
VOAL- Popullsia zvicerane dyshon në aftësitë mbrojtëse të vendit, sipas një sondazhi të kryer nga instituti kërkimor Sotomo i porositur nga grupi i ekspertëve “Strategiedialog21”.Qytetarët ndihen të lidhur fort me vlerat e Evropës Perëndimore. Më shumë se tri të katërtat e të intervistuarve në sondazh, të quajtur “Barometri i Mundësive”, dyshojnë në përgatitjen ushtarake të Konfederatës për kërcënime konvencionale dhe hibride. Shumica dëshiron që buxheti i ushtrisë të rritet në 2% të PBB-së deri në vitin 2030, sipas një deklarate nga “Strategiedialog21”, një fondacion jopartiak i krijuar në vitin 2011 për të promovuar dialogun strategjik mbi çështje thelbësore për të ardhmen e vendit. ATS
Qeveria shqiptare po shqyrton mundësinë e marrjes përsipër të borxheve të kompanisë “Air Albania” pas vështirësive financiare dhe ndërprerjes së aktivitetit të saj.
Media e njohur ndërkombëtare “AeroTelegraph”, me bazë në Zvicër e raporton këtë, duke bërë me dije se bëhet fjalë për 100 milionë euro detyrime të papaguara nga kompania, përfshirë pagesat për qiratë, tarifat e aeroportit, karburantin, shërbimin e ushqimit etj.
Sipas medias, qeveria e kryeministrit Edi Rama ka marrë përsipër të paguajë rreth 35 milionë euro për të shmangur procedurat ligjore.
“Qeveria shqiptare po shqyrton marrjen përsipër të një pjese të borxheve të linjës ajrore të falimentuar. Kjo rrjedh nga detyrime të papaguara prej afërsisht 100 milionë eurosh, duke përfshirë pagesat për qiratë, tarifat e aeroportit, karburantin dhe shërbimin e ushqimit, sipas raportimeve të mediave lokale.
Për të shmangur procedurat ligjore, shteti mund të marrë përsipër rreth 35 milionë euro. Këto fonde do të përdoren posaçërisht për të zgjidhur pretendimet kundër Air Albania nga partnerët e saj ndërkombëtarë.
Shlyerja ndaj shtetit është planifikuar për një afat të gjatë. Air Albania ndërpreu operacionet afërsisht shtatë muaj më parë, pasi autoriteti i aviacionit pezulloi licencën e saj. Kompania ajrore është aktualisht në likuidim.”, thuhet në artikullin e medias së huaj.
Pak muaj më parë, Autoriteti i Aviacionit Civil i Shqipërisë pezulloi aktivitetin e “Air Albania” për shkak të shkeljeve kontraktore. Pas këtij vendimi, disa aeroporte ndërprenë shërbimet për kompaninë dhe kontraktorët bllokuan avionët e dhënë me qira.
Në nëntor, Turkish Airlines lëshoi një njoftim në bursë në lidhje me “shitjen e aksioneve të partneritetit tonë në Air Albania”. bw
VOAL- Me 3.4 miliardë franga, qeveria synon të pajisë më mirë ushtrinë kundër sulmeve në distancë dhe kibernetike.Kjo shumë do të plotësohet me kredi shtesë prej afërsisht gjysmë miliardi. Mesazhi drejtuar Parlamentit i miratuar sot, të premten, përqendrohet në zhvillimin e mbrojtjes ajrore tokësore, mbrojtjen nga dronë dhe aftësive shtesë dixhitale. Lidhur me kreditë shtesë të kërkuara, afërsisht 400 milionë franga do të mbulojnë kostot shtesë të vendosura nga Shtetet e Bashkuara për blerjen e avionëve luftarakë F-35.100 milionë franga të tjera janë të nevojshme për të zbatuar masa strukturore që lidhen me avionët dhe për të rinovuar një qendër komande.
Efekti i Luftës në Ukrainë
Prioritetet e përfshira në programin e armatimeve, si dhe vëllimi i tij, shpjegohen nga lufta në Ukrainë, sipas një deklarate qeveritare të lëshuar sot.Ushtria zvicerane duhet të kthehet në një rol më të orientuar drejt mbrojtjes, dhe mbrojtja kundër kërcënimeve më të mundshme – d.m.th., sulmeve në distancë dhe konflikteve hibride – duhet të forcohet.Programet e armatimit të viteve të ardhshme do të përqendrohen në këto objektiva. Qeveria do të ndajë një miliard franga për mbrojtjen tokë-ajër në hapësirën ajrore të ulët dhe të mesme përmes blerjes së njësive shtesë të kontrollit të zjarrit IRIS-T SLM (me një rreze veprimi deri në 40 km dhe një lartësi maksimale prej 20 km për kundërluftëtarët, dronët dhe raketat lundruese).
Kjo do të lejojë mbulim më të gjerë dhe mbrojtje të infrastrukturës shtesë kritike.Për më tepër, sistemet e mbrojtjes kundërajrore me rreze të shkurtër veprimi, të cilat janë të kufizuara në efektivitet dhe pjesërisht të vjetruara, do të zëvendësohen (800 milionë CHF). Një projekt tjetër synon të mbrojë njësitë ushtarake, popullsinë civile dhe infrastrukturën kritike nga mini-dronët (70 milionë CHF).Përveç të gjitha këtyre, është e nevojshme të përmirësohet ndërgjegjësimi për situatën në hapësirën ajrore të ulët dhe të mesme duke zëvendësuar radarin e vjetëruar të aviacionit taktik TAFLIR me një sistem radari pjesërisht të lëvizshëm me rreze të mesme veprimi (150 milionë). ATS
Zvicra ka vendosur të bllokojë eksportet e armëve drejt Shtetet e Bashkuara të Amerikës, për shkak të luftës së këtyre të fundit me Irani. Qeveria federale zvicerane njoftoi se nuk do të miratojë më asnjë eksport të ri armësh drejt SHBA-ve. Ndërkohë, licencat ekzistuese dhe eksportet e mallrave të tjera do të rishikohen nga një grup ekspertësh.
Ky vendim pritet të shkaktojë tensione në marrëdhëniet mes Bernë dhe Uashington, pasi Zvicra po mban një qëndrim strikt neutral ndaj operacioneve ushtarake të SHBA-ve dhe Izraeli kundër Iranit.
SHBA-të janë blerësi më i madh i armëve zvicerane, duke përthithur rreth 16% të eksporteve në vitin 2025. Vendimi prek edhe kompani të mëdha si Ruag dhe Rheinmetall Air Defence.
Vendimi vjen pas sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike iraniane në South Pars dhe shqetësimeve humanitare, ndërsa qytetarët zviceranë kanë ushtruar presion për distancim nga lufta e nisur nga administrata e Donald Trump. gsh
VOAL- Rruga dypalëshe mbetet opsioni më i mirë për përcaktimin e marrëdhënieve midis Zvicrës dhe Bashkimit Evropian.Ky është besimi i Këshillit Federal, i cili të premten i dorëzoi Parlamentit mesazhin e tij në lidhje me Marrëveshjet Dypalëshe III, një paketë që (u përsërit) lejon ruajtjen e marrëdhënieve të qëndrueshme dhe të besueshme me Brukselin në një kontekst ndërkombëtar të karakterizuar nga tensione të forta.Vendimi tani i kalon Parlamentit dhe, përfundimisht, popullit.
Programi radiofonik i RSI-së SEIDISERA intervistoi Këshilltarin Federal Ignazio Cassis mbi këtë çështje. Z. Këshilltar Federal Ignazio Cassis, si ndiheni për dorëzimin e topit te Parlamenti sot? “Me një ndjenjë se kam përmbushur detyrat e mia. Tre këshilltarë federalë, gjashtë sekretarë shteti, 18 vjet diskutime. Sot, fjala e fundit është thënë dhe produkti është i mirë.”
Ju (të tre Këshilltarët Federalë) folët për një kontekst të vështirë gjeopolitik.Edhe me Shtetet e Bashkuara, nuk është e lehtë të negociosh tani.Paradoksalisht, a mund t’ju ndihmojë kjo të siguroni këtë paketë? “Qeniet njerëzore funksionojnë kështu: sa më e madhe të jetë pasiguria përreth tyre, aq më shumë kërkojnë të sigurojnë atë që kanë. Ne kemi rrugën dypalëshe, por është rrezikuar nga vite pasigurie për të ardhmen e saj. Unë besoj se kushdo që dëshiron siguri më të madhe me fqinjët e tij do ta bëjë këtë më lehtë nëse ndien pasiguri globale.”
Megjithatë, BE-ja ende shihet nga shumë si e dobët dhe e çorientuar.Këshilli Federal tani do të duhet të veprojë me vendosmëri, madje duke përdorur gjuhë të thjeshtë, për të bindur popullsinë… “E vetmja gjë e fortë në lidhje me Bashkimin Evropian është tregu i brendshëm, dhe kjo është ajo që na intereson. Le të mos harrojmë se nuk është një shtet i vetëm, por një konfederatë shtetesh, me shumë figura kryesore brenda saj. Pra, është pak si Zvicra para vitit 1848. Por edhe një herë, për ne, është tregu ynë kryesor: 300 miliardë euro në vit tregtohen në mallra, produkte, shërbime, etj. Pra, gjysma e pasurisë sonë është e lidhur me mundësinë për të eksportuar atë që prodhojmë.”
SVP është kundër kësaj.Kjo nuk duhet nënvlerësuar.Në vitin 1992, ajo pothuajse vetëm solli rënien e Zonës Ekonomike Evropiane.Si keni ndërmend t’i adresoni këto kritika tani? “Para së gjithash, me një produkt të mirë, paketën që e vumë në tryezë sot. Për më tepër, ne nuk po i bashkohemi Zonës Ekonomike Evropiane. Është një hap në traditën e 25 viteve të fundit. Është një hap i tretë, Bilaterals III, i cili vazhdon rrugën e mëparshme. Pra, është një rrugë me të cilën jemi njohur prej 25 vitesh tani.”
Por për SVP-në, është një dorëzim…
“SVP-ja pati vështirësi edhe me dy hapat e parë. Në fakt, ajo tha jo për dy hapat e parë, por populli tha po gjithsesi, ndërsa hapi i bashkimit me Zonën Ekonomike Evropiane ishte shumë i madh edhe për popullin. Ashtu siç nuk ishim në rrugën e duhur deri në vitin 1921 me marrëveshjen kornizë institucionale.”RSI
Komentet