ANKARA – Ministri turk i Punëve të Brendshme, Süleyman Soylu, ka bërë një deklaratë në lidhje me vrasjen e ambasadorit të Rusisë në Ankara, Andrei Karlov, ku ka publikuar edhe identitetin e agresorit, raporton Anadolu Agency (AA).
“Sulmuesi është Mevlüt Mert Altınbaş, i cili prej 2 vite e gjysmë është në detyrë në policinë e Ankarasë. Ai ka mbaruar shkollën e lartë të policisë Rüştü Ünsal, në Izmir. Agresori është nga Manisa dhe është i datëlindjes 24 qershor 1994”, ka thënë ministri Soylu. Ai më pas duke dhënë detaje mbi rrjedhën e ngjarjes ka theksuar: “Me gjithë përpjekjet për ta shpëtuar mjekët nuk mundën ta kthejnë në jetë dhe kështu humbëm mikun tonë të ngushtë, ambasadorin e Rusisë në Ankara.”
Ndërkohë duke dhënë detaje edhe mbi personat e plagosur në këtë ngjarje, ministri Soylu tha: “Gjatë ngjarjes është plagosur edhe Leyla Gündoğan, Anastas Zimbinkali, lindur në Shqipëri dhe banues në Turqi, si dhe Arıl Değer, që janë dërguar menjëherë në spitalin Güven në Ankara. Arıl Değer ka dalë menjëherë nga spitali, ndërsa dy të plagosurit e tjerë gjenden nën kujdesin e mjekëve. Njeri prej tyre është plagosur në këmbë dhe tjetri në krah.”
“Një sulm terrorist ndaj marrëdhënieve Turqi-Rusi”
“Ky atentat, ky sulm terrorist dhe ky sulm i armatosur është bërë kundër marrëdhënieve Turqi-Rusi dhe është padyshim një sulm terrorist”, ka then Soylu dhe më pas ka shtuar duke thënë se ky sulm është një provokacion shumë I madh. “Ky është një sulm, një provokacion shumë i madh, veçanërisht për marrëdhëniet Turqi-Rusi, ndërkohë që këto marrëdhënie janë shumë mire. Një sulm i organizuar në një kohë të tillë është një plumb i lëshuar në drejtim të popullit turk dhe ndaj një personi që është amaneti i Turqisë dhe popullit turk.”
SERBI- Çështja e Kosovës riktheu tensionet në skenën politike serbe, këtë herë brenda Parlamentit të ri, ku Aleksandar Vuçiç u përball me akuza të drejtpërdrejta nga përfaqësuesit e shumicës së re parlamentare. Në qendër të debatit ishin sulmi në Banjskë, roli i Milan Radoiçiçit dhe qëndrimet e mëparshme të ish-presidentit serb për veriun e Kosovës.
Përplasja u zhvillua gjatë seancës ku Parlamenti zgjodhi kryetarin e ri, Aleksandar Çupiçin, kandidat i Listës Studentore, e cila ka siguruar shumicën parlamentare pas ndryshimit të raportit të forcave politike në Serbi. Çupiçi mori 140 vota, ndërsa kandidati i opozitës, Stojan Radenoviç, siguroi 97 vota. Me këtë rezultat, Partia Progresive Serbe (SNS) e Vuçiçit mbetet në opozitë, pas 14 vitesh në pushtet.
Në fjalimin e tij të parë si kryetar i Kuvendit, Çupiçi kërkoi rikthimin e dinjitetit të institucionit dhe një kulturë politike të mbështetur te dialogu dhe toleranca. Ai shprehu gjithashtu keqardhje që studentëve nuk u ishte lejuar të ndiqnin seancën nga galeria e Parlamentit.
Por diskutimi për këtë vendim mori një drejtim tjetër, kur Jovo Bakiç, kreu i grupit parlamentar të Listës Studentore, solli në vëmendje praninë e mëparshme të Milan Radoiçiçit në Kuvendin serb, ndërsa studentëve u ishte mohuar hyrja.
Bakiçi akuzoi Vuçiçin se kishte ndryshuar qëndrim ndaj Radoiçiçit, duke kujtuar se fillimisht kishte mohuar njohjen me të, ndërsa më vonë kishte justifikuar veprimet e tij me pretendimin se mbronte serbët në Kosovë.
“Dhe si i mbrojti? Bëri një turp në Banjskë. Kjo u përdor si justifikim që trupat shqiptare të hynin në veri të Kosovës”, deklaroi Bakiçi.
Ai rikujtoi edhe deklaratat e mëparshme të Vuçiçit për liqenin e Gazivodës, duke ironizuar premtimet e tij se nuk do të lejonte dorëzimin e tij.
“Po çfarë ndodhi me Gazivodën? Çfarë ndodhi? Turp për popullin serb!”, u shpreh ai.
Gjatë debatit, Bakiçi kërkoi gjithashtu të dinte se ku ndodhen aktualisht Milan Radoiçiç dhe biznesmeni Zvonko Veselinoviç, duke ngritur pikëpyetje për pasuritë e tyre dhe lidhjet e pretenduara me pushtetin e mëparshëm. Nga ana e tij, Vuçiçi mbrojti praninë e Radoiçiçit në Parlament, duke argumentuar se ai kishte marrë pjesë në një seancë të posaçme kushtuar Kosovës dhe Metohisë, në cilësinë e nënkryetarit të Listës Serbe.
“Kur folët për praninë e zotit Radoiçiç këtu, nuk thatë vetëm një gjë: se ai ishte i pranishëm si nënkryetar i Listës Serbe, sepse tema ishte Kosova dhe Metohia”, u përgjigj Vuçiçi.
Përplasja merr rëndësi të veçantë edhe për shkak të zhvillimeve të fundit rreth Radoiçiçit. Më 17 nëntor, autoritetet serbe e shpallën atë në kërkim pasi nuk iu përgjigj thirrjes për tu paraqitur në polici. Ai ka pranuar organizimin e grupit të armatosur që kreu sulmin në Banjskë më 24 shtator 2023, ku u vra polici i Kosovës, Afrim Bunjaku.
Debati në Parlament tregon se përgjegjësia për ngjarjet në Banjskë dhe qëndrimi i Beogradit ndaj Kosovës mbeten çështje të debatueshme edhe në përbërjen e re parlamentare të Serbisë./Dosja.al
Gjykata e Lartë në Beograd ka caktuar masën e paraburgimit dhe ka lëshuar fletarrestim për Milan Radoiçiqin, i cili dyshohet për përfshirje në sulmin e armatosur në Banjskë të Kosovës, në shtator të vitit 2023.
Vendimi është marrë pasi Radoiçiq nuk u paraqit më 15 nëntor në stacionin policor të Savski Venacit në Beograd, siç e detyronte masa e sigurisë e vendosur ndaj tij. Që prej tetorit 2023, ai duhej të paraqitej në polici dy herë në muaj, më datat 1 dhe 15.
Radoiçiq, i cili ka pranuar përgjegjësinë për organizimin e sulmit në Banjskë, deri më tani kishte respektuar këtë detyrim, ndërsa pasaporta i ishte konfiskuar dhe i ishte ndaluar largimi nga vendbanimi pa lejen e autoriteteve.
Rasti merr një zhvillim të ri në një kohë kur prej disa ditësh qarkullojnë pretendime se ai mund të jetë larguar drejt Rusisë. Më 13 nëntor u publikuan raportime jozyrtare për arratisjen e tij, por këto pretendime nuk janë konfirmuar zyrtarisht.
Radoiçiq është nën hetime nga Prokuroria e Lartë Publike në Serbi për disa vepra penale, përfshirë tregtimin e paligjshëm të armëve dhe shkaktimin e rrezikut të përgjithshëm. Ai kërkohet edhe nga policia ndërkombëtare për çështjen e sulmit në Banjskë.
Më 4 tetor 2023, Gjykata në Beograd kishte refuzuar kërkesën e prokurorisë për caktimin e paraburgimit, duke vendosur në vend të saj masa kufizuese, përfshirë ndalimin e largimit nga vendbanimi pa autorizim dhe konfiskimin e pasaportës.
Ndërkohë, kryeprokurori i Serbisë, Nenad Stefanoviq, deklaroi më 16 nëntor se aktakuza për rastin e Banjskës nuk është ngritur pasi autoritetet serbe nuk kanë marrë provat që i kanë kërkuar nga Kosova përmes EULEX-it.
Prishtina, nga ana tjetër, ka refuzuar më herët kërkesat e Serbisë për informacione lidhur me sulmin, duke argumentuar se institucionet gjyqësore të Kosovës kanë juridiksion për të trajtuar veprat e pretenduara të kryera në territorin e saj.
Sulmi në Banjskë, më 24 shtator 2023, ku mbeti i vrarë rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku, po ndiqet penalisht në Kosovë. Prokuroria ka ngritur aktakuzë ndaj 45 personave, ndërsa tre prej të dyshuarve janë dënuar. Radoiçiq dhe persona të tjerë të dyshuar vijojnë të jenë në arrati.
Në kohën e sulmit, Radoiçiq mbante postin e nënkryetarit të Listës Serbe. Ai është gjithashtu nën sanksionet e Shteteve të Bashkuara dhe Mbretërisë së Bashkuar, për shkak të akuzave që lidhen me krimin e organizuar dhe korrupsionin.
Ndërkohë, nga Serbia është larguar edhe Zvonko Vesellinoviq, ish-bashkëpunëtor i Radoiçiqit dhe biznesmen nga veriu i Kosovës. Sipas burimeve të sigurisë në Bosnjë e Hercegovinë, të cituara nga REL, ai udhëtoi më 11 nëntor nga Sarajeva drejt Turqisë, së bashku me vëllain e tij, Zharko Vesellinoviq. Të dy janë gjithashtu nën sanksionet amerikane./ REL
Përfaqësues të Listës Studentore gjatë një vizite në Kosovë.
Sandra Cvetkoviq
Emilija Markoviq, kandidate e Listës Studentore, ka deklaruar se programi i fitueses së zgjedhjeve në Serbi parasheh që Gjykata Kushtetuese e vendit t’i rishikojë marrëveshjet e arritura gjatë dialogut me Kosovën për normalizimin e marrëdhënieve.
Ajo iu përgjigj kështu një pyetjeje të televizionit N1, nëse Lista Studentore, e cila erdhi në pushtet në Serbi pas zgjedhjeve të tetorit, do të vazhdojë t’u përmbahet zotimeve që vendi bëri në dialogun e ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian.
“Ne ende nuk i kemi marrë detyrat e pushtetit plotësisht dhe nuk e dimë saktësisht se çfarë është nënshkruar. Por, brenda asaj që do të gjejmë se është arritur ose nënshkruar, do të kërkojmë mundësi: ku dhe si mund të veprojmë, çfarë duhet të rishikojmë. Por, mbi të gjitha, do të ngulim këmbë në respektimin e Kushtetutës dhe ligjshmërisë së Serbisë”, tha ajo.
Qëndrimi i Listës Studentore është se, sa i përket Kosovës, do të veprojë në përputhje me Kushtetutën e vendit, sipas së cilës “Kosova është pjesë përbërëse e Serbisë”.
Bashkimi Evropian ka theksuar se ndryshimi i pushtetit në Serbi nuk i ndryshon detyrimet që ky shtet i ka në procesin e normalizimit të marrëdhënieve me Kosovën, përfshirë ato që rrjedhin nga Marrëveshja e vitit 2023 për rrugën drejt normalizimit dhe Aneksi për zbatimin e saj.
Përmes kësaj marrëveshjeje, Serbia, ndër të tjera, është zotuar se do ta respektojë integritetin territorial të Kosovës dhe nuk do ta pengojë anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare.
Kosova, nga ana tjetër, ka pranuar ta formojë Asociacionin e komunave me shumicë serbe, i cili do t’i mundësonte komunitetit serb një nivel të caktuar të vetëmenaxhimit.
Markoviq vlerësoi se pushtetin e ri në Serbi e presin bisedime serioze me përfaqësuesit e bashkësisë ndërkombëtare lidhur me dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës, por tha se “këto bisedime kësaj radhe duhet të nisin nga disa baza të tjera”.
“Vetë programi studentor ka paragjykuar disa çështje, përkatësisht se pikënisje duhet të jenë Kushtetuta e Republikës së Serbisë dhe parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare”, tha ajo.
Kosova s’e ndryshon qëndrimin për Asociacionin
Nga Qeveria e Kosovës i kanë thënë Radios Evropa e Lirë se qëndrimi i tyre lidhur me formimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe është i qartë prej kohësh: është e nevojshme që Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit të marrëdhënieve të nënshkruhet, në mënyrë që të garantohet zbatimi i saj.
Bashkimi Evropian ka deklaruar në disa raste se kjo marrëveshje është ligjërisht e detyrueshme për të dyja palët, ndonëse nuk është nënshkruar.
Përveç nënshkrimit të marrëveshjes, kërkesat e Kosovës përfshijnë edhe ekstradimin e Millan Radoiçiqit, së bashku me pjesëtarët e tjerë të grupit të armatosur që kreu sulmin në Banjskë në vitin 2023, të cilin autoritetet kosovare e cilësojnë si sulm ndaj rendit juridik dhe kushtetues të Kosovës.
“Gjithashtu duhet të tërhiqet letra e ish-kryeministres së Serbisë, Ana Bërnabiq, të cilën ajo ia kishte dërguar Brukselit, në adresë të 27 shteteve anëtare të Bashkimit Evropian, ku kishte theksuar se Serbia nuk e respekton integritetin territorial të Kosovës”, thuhet në përgjigjen e Qeverisë së Kosovës.
Në këtë letër, Bërnabiq kishte deklaruar se Marrëveshja për rrugën drejt normalizimit dhe Aneksi për zbatimin e saj konsiderohen të pranueshme vetëm në një kontekst që nuk nënkupton njohjen de facto dhe de jure të Kosovës.
Nga Lëvizja Studentore nuk kanë pranuar të komentojnë këto kërkesa të Kosovës, në përgjigjen për REL-in. Ata kanë thënë se, pas formimit të Qeverisë së re dhe shqyrtimit të të gjitha dokumenteve dhe gjendjes aktuale, do të jetë Qeveria e re ajo që do të japë përgjigje.
Pa bashkëpunim të drejtpërdrejtë me Listën Serbe
Markoviq ka përsëritur qëndrimin se nuk do të ketë bashkëpunim me Listën Serbe, partinë kryesore të serbëve në Kosovë, e cila deri më tani ka vepruar me mbështetjen e Partisë Progresive Serbe dhe ish-presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq.
Ajo shpjegoi se, nëse paraqitet nevoja, drejtuesit e rinj të emëruar në institucione të ndryshme të Serbisë në Kosovë do të bashkëpunojnë me përfaqësuesit lokalë.
Lista Serbe ka nëntë nga dhjetë ulëset e rezervuara për komunitetin serb në Kuvendin e Kosovës dhe udhëheq që të dhjetë komunat me shumicë serbe.
Sa i përket bashkëpunimit me përfaqësuesit e serbëve në institucionet qendrore të Kosovës, kandidati i Listës Studentore, Jugosllav Gashiq, tha se komunikimi do të zhvillohet përmes bashkësisë ndërkombëtare.
Ai theksoi gjithashtu se Lista Studentore nuk është parti politike dhe se nuk do të krijojë infrastrukturë partiake në Kosovë.
“Ne nuk do të kemi absolutisht asnjë strukturë në terren që do të funksiononte si parti politike”, tha ai për RTV Vojvodina.
Ndërkohë, Lista Serbe tha se, pas fitores së Listës Studentore, nuk ka dëgjuar asnjë zgjidhje apo propozim konkret për problemet me të cilat përballet komuniteti serb. Ajo tha se do të vazhdojë të angazhohet për ruajtjen e institucioneve të Serbisë, të vendeve të punës dhe të të ardhurave që financohen nga buxheti i Serbisë.
Lista Serbe tha se, përmes pozitave që mban në institucionet e Kosovës, do t’i përdorë të gjithë mekanizmat në dispozicion për të mbrojtur interesat e serbëve.
Si shembull, ajo përmendi mekanizmat që, sipas saj, Kushtetuta ua garanton deputetëve të saj për të penguar ndryshimet kushtetuese ose miratimin e vendimeve që do ta dëmtonin komunitetin serb.
“Popullit tonë sot nuk i duhen ndarje të reja, kërcënime e rivalitete politike, por përgjegjësi, zgjidhje konkrete, siguri dhe një perspektivë e qartë për të qëndruar e për të mbijetuar në vatrat e veta”, thuhet në njoftim.
Përveç Listës Serbe, në institucionet qendrore të Kosovës është i përfshirë edhe Nenad Rashiq, me partinë e tij Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë, i cili është gjithashtu ministër në Qeverinë e Albin Kurtit.
Ai, para zgjedhjeve në Serbi, i kishte dhënë mbështetje Listës Studentore, sikurse edhe përfaqësues të tjerë politikë opozitarë të serbëve në nivel lokal.
Zvonko Vesellinoviq, biznesmen nga veriu i Kosovës, i cili është nën sanksione amerikane për shkak të akuzave për krim të organizuar, ka udhëtuar drejt Turqisë përmes Bosnje e Hercegovinës, kanë konfirmuar për Radion Evropa e Lirë burime të sigurisë në Bosnje.
Sipas burimeve të REL-it, ai u largua nga Bosnje e Hercegovina në orët e hershme të mëngjesit të 11 nëntorit, duke përdorur pasaportë serbe. Veselinoviq ishte i shoqëruar nga vëllai i tij, Zharko, i cili gjithashtu është nën sanksione amerikane për shkak të akuzave për krim të organizuar dhe korrupsion.
Ai fluturoi nga Sarajeva drejt Stambollit.
Arsyet e largimit të tij nga Serbia dhe udhëtimit drejt Turqisë nuk dihen.
Me aq sa dihet, aktualisht ndaj tij nuk është duke u zhvilluar ndonjë procedurë penale në Serbi.
Largimi i Vesellinoviqit vjen rreth dy javë pas ndryshimit të pushtetit në Serbi, si rezultat i zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit.
Megjithëse qeveria e re ende nuk është formuar, policia dhe prokuroria kanë nisur një valë arrestimesh për vepra të ndryshme penale.
Kush është Zvonko Vesellinoviq?
Zvonko Vesellinoviq njihet si biznesmen nga veriu i Kosovës dhe ish-partner afarist i Millan Radoiçiqit, organizatorit të sulmit të armatosur ndaj Policisë së Kosovës në Banjskë, në shtator të vitit 2023.
Të dy janë nën sanksionet e Shteteve të Bashkuara prej gati pesë vjetësh, për shkak të dyshimeve për përfshirje në krim të organizuar dhe korrupsion.
Megjithatë, autoritetet e deritanishme në Serbi nuk i kanë marrë parasysh sanksionet amerikane dhe kanë vazhduar t’u japin kontrata fitimprurëse kompanive të Vesellinoviqit, të cilat po ashtu janë nën sanksione. Këto kontrata përfshijnë edhe pjesëmarrjen në ndërtimin e rrugëve.
Për çfarë akuzohet Zvonko Vesellinoviq?
Në dokumentin e vitit 2021, me të cilin Shtetet e Bashkuara arsyetuan vendosjen e sanksioneve, Vesellinoviq përshkruhet si udhëheqës i një grupi të organizuar kriminal, ndërsa Millan Radoiçiq si zëvendës i tij.
Sipas autoriteteve amerikane, ata janë të përfshirë në një skemë të gjerë ryshfeti.
Në dokument thuhet se grupi kriminal është i përfshirë në kontrabandën e drogës, armëve dhe mallrave ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.
Në skemën e korrupsionit përmenden edhe politikanë, të cilët, sipas autoriteteve amerikane, Vesellinoviq i ndihmonte gjatë fushatave zgjedhore. Në këmbim, ata e shpërblenin me kontratat më të mira për projekte infrastrukturore.
Nuk është specifikuar se për cilët politikanë bëhet fjalë.
Përveç Shteteve të Bashkuara, Vesellinoviq dhe Radoiçiq janë nën sanksionet e Mbretërisë së Bashkuar që nga viti 2022, për shkak të dyshimeve për korrupsion.
Ndërsa në Serbi këto sanksione nuk kanë sjellë pasoja të dukshme, ato janë ligjërisht të detyrueshme për qytetarët dhe kompanitë amerikane dhe britanike, të cilëve u ndalohet të bëjnë biznes me personat e sanksionuar.
Autoritetet e Kosovës, ndërkaq, i kanë lidhur Vesellinoviqin dhe Radoiçiqin me vepra të rënda penale, përfshirë vrasjen e politikanit serb nga veriu i Kosovës, Oliver Ivanoviq.
Autoritetet në Prishtinë e kanë lidhur Vesellinoviqin edhe me organizimin e barrikadave dhe trazirave në veri të Kosovës, si dhe me kontrabandën e naftës, drogës dhe armëve. Megjithatë, autoritetet në Beograd nuk i kanë hetuar këto akuza.
Në Serbi, Vesellinoviqi është gjykuar dy herë për keqpërdorime financiare dhe shpërdorim të detyrës zyrtare, por në të dyja rastet është shpallur i pafajshëm.
Një zhvillim i ri ka tronditur politikën në Hungari. Áron Orbán, vëllai i ish-kryeministrit Viktor Orbán, është arrestuar nën dyshimet për trafikim të qenieve njerëzore, sipas njoftimit të kryeministrit aktual, Péter Magyar.
Lajmin e bëri publik vetë Magyar përmes një postimi në rrjetet sociale, ku iu referua raportimeve të mediave për arrestimin e vëllait të paraardhësit të tij. Sipas tij, hetimet po vijojnë nga Zyra Kombëtare për Rikuperimin dhe Mbrojtjen e Pasurive dhe Byroja Kombëtare e Hetimit.
Emri i Áron Orbánit është përmendur më herët në një hetim për një skemë të dyshuar të paligjshme të sigurimit të vizave dhe lejeve të qëndrimit për shtetas të huaj, kryesisht nga Vietnami. Sipas raportimeve të mediave hungareze, kompania e lidhur me të dyshohet se ka ndihmuar shtetas vietnamezë të përfitonin viza hungareze dhe, rrjedhimisht, mundësi udhëtimi në zonën Shengen, përmes regjistrimit në një kurs dyditor në Universitetin e Pécsit.
Dyshimet lidhen me një grup që pretendohet se premtonte sigurimin e lejeve të qëndrimit për punë, duke përdorur lidhjet me persona me ndikim në politikë dhe administratë, kundrejt pagesave. Në një çështje të lidhur me rekrutimin e punëtorëve të huaj, autoritetet kanë bërë të ditur se katër persona janë marrë të pandehur, ndërsa dy prej tyre janë arrestuar. Sipas raportimeve, vëllai i Viktor Orbánit nuk figuron mes këtyre katër të dyshuarve.
Pas publikimit të lajmit, ish-kryeministri Viktor Orbán reagoi në rrjetet sociale, duke e cilësuar zhvillimin si një përpjekje për të goditur politikisht atë vetë.
“Objektivi jam unë, vëllai im është vetëm një mjet”, shkroi Orbán, duke akuzuar qeverinë e re se po përdor institucionet për një përballje politike dhe jo për të vendosur përgjegjësi. sn
Në Serbi të dielën janë hapur qendrat e votimit për zgjedhjen e anëtarëve të këshillave kombëtarë të pakicave. Qeveria e Kosovës dhe përfaqësuesit politikë të shqiptarëve në Serbi u ka bërë thirrje shqiptarëve që të votojnë për Këshillin Kombëtar Shqiptar.
Qendrat e votimit do të jenë të hapura nga ora 07:00 deri në orën 20:00. Të drejtë vote kanë 481.789 votues të regjistruar në listat e posaçme zgjedhore.
Qytetarët votojnë për listën zgjedhore të pakicës së tyre kombëtare, teksa mandatet më pas do të ndahen në përpjesëtim me numrin e votave të fituara.
Me votim të drejtpërdrejtë do të zgjidhen anëtarët e këshillave të 21 pakicave kombëtare, ndër të cilat janë pakicat kombëtare shqiptare, boshnjake, bullgare, bunjevci, vllahe, hungareze, rome, rumune, rutene, sllovake, kroate dhe malazeze.
Anëtarët e këshillave të pakicave gorane dhe ruse do të zgjidhen përmes kuvendeve të delegatëve, të cilat do të organizohen në ndërtesën e Kuvendit të Serbisë.
Gjashtë pakica kombëtare kanë vetëm nga një listë zgjedhore, ndërsa të tjerat kanë të paktën dy.
Për zgjedhjen e këshillit kombëtar për pakicën shqiptare, të drejtë vote kanë 37.759 votues.
Këshillat kombëtarë në Serbi përfaqësojnë komunitetet e pakicave në fushën e kulturës, arsimit, informimit dhe përdorimit zyrtar të gjuhëve dhe teksteve.
Komisioni Republikan i Zgjedhjeve në Serbi do t’i publikojë rezultatet e këtyre zgjedhjeve jo më vonë se 96 orë pas mbylljes së qendrave të votimit.
Thirrje që shqiptarët të votojnë për Këshillin Kombëtar Shqiptar
Përfaqësuesit politikë të shqiptarëve në Serbi dhe Qeveria e Kosovës u kanë bërë thirrje shqiptarëve që të votojnë për Këshillin Kombëtar Shqiptar.
Shaip Kamberi, deputet shqiptar në Kuvendin e Serbisë, tha se ky këshill është institucioni më i rëndësishëm për shqiptarët në Luginë të Preshevës – term që përdoret për Preshevën, Medvegjën dhe Bujanocin, komuna në jug të Serbisë ku jetojnë shqiptarë.
“Një institucion i tillë duhet të udhëhiqet me besë e me zemër”, shkroi ai në rrjetet sociale, duke shtuar se me mbështetjen e Kosovës dhe Shqipërisë, interesi kombëtar i shqiptarëve duhet të jetë mbi çdo interes tjetër.
Ai kërkoi që shqiptarët të dalin të votojnë për të “forcuar zërin tonë dhe për të vazhduar rrugën e përfaqësimit të vendosur e të pakompromis të të drejtave tona”.
Thirrje për pjesëmarrjen në votim të shqiptarëve ka bërë edhe kreu i Këshillit Kombëtar Shqiptar, Enkel Rexhepi.
Përmes një video-adresimi në rrjetet sociale, ai përmendi sfidat me të cilat përballen shqiptarët në Luginë të Preshevës, duke premtuar se do të vazhdojë t’i adresojë kërkesat dhe sfidat e shqiptarëve.
“Bashkë, me Kosovën dhe Shqipërinë në krah do të vazhdojmë edhe katër vjetët t’i artikulojmë kërkesat pulitke të shqiptarëve, t’i adresojmë çështjet tona të përbashkëta, të investojmë në avancimin e arsimit, kulturës, informimit dhe të mbrojmë gjuhën tonë kombëtare. Sepse identitet nuk tregohet, të drejtat tona nuk negociohen, e Lugina nuk tjetërsohet”, u shpreh ai, duke u zotuar se do të punojë për të mbrojtur dhe avancuar identitetin shqiptar në Luginë të Preshevës.
Thirrje për votim bëri edhe kryetarja e Komunës së Preshevës, Ardita Sinani. Pas votimit të dielën ajo shkroi në rrjetet sociale se pjesëmarrja e shqiptarëve në votime është forma më e mirë për të ndikuar në të ardhmen e tyre.
Ndërkaq, një ditë para mbajtjes së votimeve, kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, u bëri thirrje shqiptarëve në Preshevë, Medvegjë e Bujanoc që të votojnë për “të drejta të barabarta dhe për të ardhme në vendlindje”.
Sipas regjistrimit të popullsisë në Serbi më 2022, shqiptarët janë pakica e katërt kombëtare me rreth 60 mijë banorë.
Kurti tha se falë rezultateve të regjistrimit të fundit të popullsisë, Këshilli Kombëtar Shqiptar pas më shumë se një dekade, nga 15 anëtarë sa kishte, tani ka 29 anëtarë, duke e cilësuar këtë si “rikthim të rëndësishëm në përfaqësimin e shqiptarëve dhe të drejtave të tyre kolektive”.
Sipas Kurtit ky këshill ka autorizime publike në arsim, kulturë, informim dhe përdorimin zyrtar të gjuhës e shkrimit shqip, si dhe për ruajtjen e identitetit kombëtar.
Ai tha se, pavarësisht pengesave me të cilat përballen shqiptarët në Luginë të Preshevës, ata “këmbëngulin në të drejtat e tyre dhe për të ardhme në vendlindje”.
“Qeveria e Republikës së Kosovës ka qenë dhe do të vazhdojë të jetë pranë shqiptarëve të Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës. Me tekste mësimore, bursa për nxënës e studentë, mbështetje për kulturën dhe institucionet përfaqësuese”, shkroi Kurti.
Votimet për zgjedhjen e anëtarëve të këshillave kombëtare të pakicave në Serbi, vijnë pak kohë pasi Serbia në fund të tetorit mbajti zgjedhjet parlamentare. Në këto zgjedhje, tetë parti shqiptare garuan së bashku dhe fituan dy mandate në Kuvendin e Serbisë.
Shqiptarët në Luginë të Preshevës vazhdimisht ankohen për diskriminim dhe nënpërfaqësim institucional në Serbi, por edhe për atë që njihet si pasivizim i adresave.
Pasivizimi i adresave nënkupton fshirjen e qytetarëve nga adresat ku kanë qenë të regjistruar. Ky veprim rezulton me humbjen e shtetësisë serbe dhe, rrjedhimisht, të drejtave civile, përfshirë të drejtën për të votuar, për të pasur pronë, për të përfituar sigurim shëndetësor e pension, si dhe për t’u punësuar.
Kjo çështje është ngritur vazhdimisht nga shqiptarët në Luginë, por edhe nga Kosova, që e cilëson si praktikë diskriminuese.
Pasivizimi i adresave ishte përmendur edhe në një raport të Departamentit amerikan të Shtetit më 2023, ku thuhej se kjo praktikë ishte zbatuar në mënyrë joproporcionale ndaj shqiptarëve, sidomos në Medvegjë.
Edhe Komisioni Evropian në raportet për Serbinë kishte ngritur shqetësimet për pasivizimin e adresave të shqiptarëve.
Ish-kryeministri hungarez Viktor Orbán ka zbuluar se shërbimet sekrete të regjimit komunist në Hungari ishin përpjekur ta rekrutonin si informator gjatë kohës kur kryente shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Deklarata e tij ka rikthyer në vëmendje të kaluarën e politikanit dhe ka rindezur debatin mbi dosjet e inteligjencës së periudhës komuniste, të cilat ende nuk janë bërë publikë.
Orbán ka treguar se përpjekja për ta përfshirë në rrjetin e informatorëve ishte bërë gjatë periudhës së parë të shërbimit ushtarak, por se ai e kishte refuzuar ofertën. Sipas tij, ky refuzim u pasua nga një periudhë e gjatë mbikëqyrjeje nga autoritetet komuniste, e cila nuk kufizohej vetëm tek ai, por përfshinte edhe bashkëshorten dhe figura të tjera të opozitës.
“Gjatë periudhës së parë të shërbimit tim të detyrueshëm ushtarak, ata u përpoqën të më rekrutonin, por unë refuzova, kështu që përpjekja përfundoi pa sukses”, shkroi Orbán.
Ish-kryeministri pretendon se operacionet e fshehta të shërbimeve të sigurimit ndaj tij dhe bashkëpunëtorëve përfshinin vëzhgimin e vazhdueshëm, përdorimin e informatorëve dhe vendosjen e pajisjeve përgjuese në vendet e punës dhe në banesat e tyre. Sipas tij, pajisje të tilla dyshohet se ishin instaluar edhe në dhomat e gjumit.
Deklaratat e Orbánit vijnë në një moment kur dyshimet dhe spekulimet mbi lidhjet e tij të mundshme me aparatin e sigurimit të shtetit gjatë komunizmit janë rikthyer në qendër të vëmendjes mediatike.
Gazetari investigativ Szabolcs Panyi deklaroi së fundmi, gjatë një podcasti, se ish-kryeministri hungarez Miklós Németh i kishte thënë se kishte parë tri raporte të inteligjencës, të shkruara dhe të nënshkruara me dorë, të cilat dyshohet se ishin hartuar nga Orbán.
Sipas pretendimeve, Németh kishte njohur shkrimin e dorës dhe nënshkrimin e Orbánit në këto dokumente, megjithëse nuk kishte mundur të verifikonte në mënyrë të pavarur autenticitetin e tyre.
Nga ana tjetër, historiani Krisztián Ungváry, pjesë e një komisioni që shqyrton dokumentet e klasifikuara, ka bërë thirrje për kujdes në trajtimin e këtyre akuzave. Ai theksoi se prezumimi i pafajësisë duhet të vlejë për të gjithë dhe se pretendimet për bashkëpunim me shërbimet sekrete duhet të mbështeten në prova konkrete.
Ungváry bëri të ditur se edhe pas përfundimit të shërbimit ushtarak të Orbánit, ai vetë ishte vënë në shënjestër të mbikëqyrjes nga shërbimet shtetërore. Historiani pranoi se nuk mund të përjashtohet mundësia që politikani të ketë kryer detyra informative përpara lirimit nga ushtria, por theksoi se deri më tani një gjë e tillë nuk është provuar. GSH
Policia duke arrestuar një protestues në Beograd të Serbisë më 13 gusht 2025.
Shërbimi i Ballkanit i REL-it
Gjykata Themelore në Beograd tha ka caktuar masën e paraburgimit deri në 30 ditë për nëntë ish-pjesëtarë dhe pjesëtarë aktualë të policisë serbe lidhur me dyshimet për keqtrajtim të studentëve dhe qytetarëve të tjerë në Serbi.
Masa u caktua nga ish-zyrtarëve dhe zyrtarëve aktualë të Njësisë për Sigurimin e Personave dhe Objekteve të Caktuara të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë.
Vendimi vjen pas kërkesës së Prokurorisë Themelore Publike në Beograd, e cila i akuzon të dyshuarit se më 14 gusht, në garazhin e Qeverisë së Serbisë, në cilësinë e zyrtarëve të kësaj njësie, duke përdorur forcën dhe kërcënimet, u kanë shkaktuar dhimbje dhe vuajtje të mëdha studentëve dhe qytetarëve të dëmtuar, me qëllim që të merrnin prej tyre informacione, si dhe me qëllim që t’i frikësojnë dhe ndëshkojnë në mënyrë të paligjshme.
Sipas prokurorisë në Beograd, ata kanë kryer veprën penale të keqtrajtimit dhe torturës.
Në mesin e nëntë të dyshuarve, të cilëve u është caktuar paraburgimi, është edhe komandanti aktual i Njësisë Speciale Kundër Terrorizmit, Igor Zhmiriq, si dhe persona të tjerë të identifikuar me V.L., J.O., B.J., D.V., N.D., N.F., Z.V. dhe M.V.
Siç bëri të ditur gjykata në Beograd, masa e paraburgimit u shqiptua pasi ka dyshime se nëse të pandehurit do të liheshin të lirë do të mund ta pengonin procedurën penale, duke ndikuar te dëshmitarët.
Ata dyshohen se kanë kryer një vepër penale që ka elemente të dhunës, vepër për të cilën, sipas ligjeve në Serbi, parashihet burgim deri në pesë vjet burgim.
Ndërkaq, ish-shefi i Njësisë për Sigurimin e Personave dhe Objekteve të Caktuara, Marko Kriçak, aktualisht shef i Drejtorisë së Policisë Kriminale, veçse ndodhet në paraburgim. Prokuroria e ka cilësuar atë si të dyshuarin kryesor për këtë rast.
Ai dyshohet për keqpërdorimin e detyrës zyrtare lidhur me vrasjen në restorantin “27”, në lagjen Senjak.
Kriçak kishte drejtuar një aksion policor në një restorant në lagjen Senjak, ku fillimisht, në kallëzimin penal të policisë për këtë krim ishte përfshirë Vesellin Milliq, i cili në atë kohë, përveçse ishte ndihmësdrejtor, ishte edhe shef i policisë së Beogradit.
Ai u bë i njohur për publikun në Serbi pasi studentja Nikolina Singjeliq e akuzoi për kërcënim dhe brutalitet policor të kryera në garazhin e ndërtesës së ekzekutivit në Serbi, gjatë protestave të vitit të kaluar në Serbi, dhe ngriti kallëzim penal kundër tij.
Studentët në Serbi kishin organizuar protesta kundër autoriteteve serbe, pas shembjes së strehës prej betonit në një stacion hekurudhor në Novi Sad, ku kishin vdekur 16 persona.
Një lëvizje politike, që doli nga këto protesta, e quajtur Lista Studentore, i fitoi zgjedhjet parlamentare të mbajtura më 25 tetor, duke larguar nga pushteti pas 14 vjetësh ish-presidentin Aleksandar Vuçiq.
Rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve u shpallën më 5 nëntor, duke i hapur rrugë konstituimit të Parlamentit dhe Qeverisë së re të Serbisë.
Prokuroria Publike për Krim të Organizuar e Serbisë njoftoi të enjten, më 5 nëntor, se ka hapur lëndë kundër drejtorit të Agjencisë së Sigurisë dhe Informacionit (BIA), Vlladimir Orlliq, si dhe kundër ministrit të Drejtësisë, Nenad Vujiq, lidhur me cenimin e të drejtës së votës në zgjedhje.
Të dyja lëndët janë hapur pas kallëzimeve penale të paraqitura nga avokati Ivan Niniq.
Kundër Orliqit dhe zyrtarëve të tjerë të BIA-s është dorëzuar kallëzim për veprat penale të keqpërdorimit të pozitës zyrtare dhe cenimit të së drejtës së votës.
Rasti ka të bëjë me zgjedhjet e parakohshme parlamentare që Serbia mbajti më 25 tetor. Zgjedhjet i fitoi Lista Studentore – konfigurimi politik që doli nga protestat antiqeveritare të udhëhequra nga studentët në Serbi – duke rrëzuar nga pushteti pas 14 vjetësh ish-presidentin serb, Aleksandar Vuçiq.
Avokati Niniq shkroi në X se ka paraqitur kallëzim penal kundër Orlliqit dhe drejtuesve të Qendrës së Katërt Rajonale të BIA-s në Kragujevc, “për shkak të imponimit të detyrimit të punës për punonjësit e BIA-s që të mbledhin vota për Partinë Përparimtare Serbe, përmes formularëve të kësaj partie, si detyrim pune”.
Prokuroria serbe për Krim të Organizuar tha se të mërkurën i ka dërguar një kërkesë Shërbimit për Luftimin e Krimit të Organizuar, që është në kuadër të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë, për të verifikuar pretendimet e paraqitura në kallëzimin penal, si dhe për të zhvilluar intervista me personat ndaj të cilëve është paraqitur kallëzim.
Një kallëzim tjetër penal është dorëzuar kundër ministrit të Drejtësisë, Vlladimir Vujiq, drejtorit të Administratës për Ekzekutimin e Sanksioneve Penale, Mille Jandriq, këshilltares së posaçme të ministrit të Drejtësisë, Millica Radonjiq, si dhe 60 personave të tjerë.
Në mesin e tyre e 60 personave ka drejtues të disa institucioneve korrektuese dhe burgjeve në territorin e Serbisë, zyrtarë të këtyre institucioneve, si dhe funksionarë të lartë, përfaqësues si dhe aktivistë të paidentifikuar të Partisë Progresive Serbe (SNS).
Në kallëzim pretendohet se ata kanë kryer veprat penale të bashkimit me qëllim të kryerjes së veprave penale, keqpërdorimit të pozitës zyrtare, ushtrimit të ndikimit të paligjshëm, dhënies dhe marrjes së ryshfetit në lidhje me votimin, mbledhjes së paautorizuar të të dhënave personale, punës së pakujdesshme në detyrë, si dhe diskriminimit racor dhe formave të tjera të diskriminimit.
Avokati Niniq publikoi fotografi për të cilat pretendon se përbëjnë “prova të pakundërshtueshme materiale në mbështetje të kallëzimit penal dhe të veprimtarisë së grupit të ministrit Nenad Vujiq” lidhur me votimin në burgje.
Prokuroria Publike për Krim të Organizuar tha se edhe për këtë rast i ka dërguar kërkesë Shërbimit për Luftimin e Krimit të Organizuar që të ndërmarrë të gjitha veprimet e nevojshme policore për verifikimin e pretendimeve të paraqitura në kallëzimin penal.
Këtu përfshihet edhe mbledhja e informatave nga të gjithë personat e kallëzuar dhe disa persona të tjerë që mund të kenë njohuri për ngjarjet e përshkruara në kallëzimin penal./ REL.
Mali i Zi ka mbyllur përkohësisht 21 nga gjithsej 33 kapitujt e negociatave për anëtarësim në BE.
Radio Evropa e Lirë
Mali i Zi mund t’i përfundojë negociatat për anëtarësim në Bashkimin Evropian deri në fund të dhjetorit 2026, ndërsa marrëveshja e anëtarësimit mund të nënshkruhet në qershor të vitit 2027.
Këto afate parashihen në një plan paraprak të Komisionit Evropian.
Plani është pjesë e një udhërrëfyesi që Komisioni Evropian pritet ta publikojë më 4 nëntor për katër vendet që kanë përparuar më së shumti drejt anëtarësimit në BE: Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë.
Sipas dokumentit që siguroi Radio Evropa e Lirë, Mali i Zi pritet t’i mbyllë kapitujt e mbetur të negociatave gjatë dy konferencave ndërqeveritare, në nëntor dhe dhjetor të këtij viti.
Më pas, në pranverën e vitit 2027, pritet të përfundojë hartimi i marrëveshjes së anëtarësimit, e cila mund të nënshkruhet deri në verë, mundësisht në qershor.
Deri tani, Mali i Zi ka mbyllur përkohësisht 21 nga gjithsej 33 kapitujt e negociatave.
Të paktën edhe një kapitull pritet të mbyllet deri në fund të kësaj jave.
Komisioni Evropian, megjithatë, thekson se këto afate nuk janë përfundimtare.
Sipas tij, përparimi i negociatave do të varet nga sa shpejt Mali i Zi i përmbush kushtet për anëtarësim.
Komisioni sqaron, gjithashtu, se plani nuk garanton përfundimin e negociatave apo nënshkrimin e marrëveshjes brenda afateve të parashikuara.
Vendimet përkatëse do të varen edhe nga institucionet e BE-së, përfshirë Këshillin e BE-së, Komisionin Evropian dhe Parlamentin Evropian.
Dy konferenca ndërqeveritare deri në fund të vitit
Mali i Zi synon t’i mbyllë të gjithë kapitujt e negociatave me Bashkimin Evropian deri në fund të këtij viti. Për këtë qëllim, janë planifikuar dy konferenca ndërqeveritare, në nëntor dhe dhjetor.
Sipas udhërrëfyesit të Komisionit Evropian, në konferencën e nëntorit pritet të mbyllen përkohësisht pesë kapituj:
Energjia
Politika e transportit
Siguria ushqimore, politikat veterinare dhe fitosanitare
Tatimet
Lëvizja e lirë e mallrave
Komisioni planifikon që konferencat e fundit ndërqeveritare të mbahen në dhjetor, kur pritet të mbyllen kapitujt e mbetur:
Shërbimet financiare
Politika rajonale dhe koordinimi i fondeve strukturore
Mjedisi dhe ndryshimet klimatike
Politika e jashtme, e sigurisë dhe e mbrojtjes
Dispozitat financiare dhe buxhetore
Gjyqësori dhe të drejtat themelore (kapitulli 23)
Drejtësia, liria dhe siguria (kapitulli 24)
Institucionet dhe çështjet e tjera (kapitujt 34 dhe 35)
Kapitujt 23 dhe 24, që lidhen me sundimin e ligjit, Mali i Zi i ka hapur që në vitin 2013.
Këta janë ndër kapitujt më të rëndësishëm të procesit të anëtarësimit, pasi përparimi në ta ndikon në ritmin e përgjithshëm të negociatave.
Sipas rregullave të BE-së, ata hapen ndër të parët dhe mbyllen të fundit.
Prandaj, edhe në planin e Komisionit Evropian, mbyllja e tyre është paraparë në fazën përfundimtare të negociatave.
Në paketën e zgjerimit, që Komisioni Evropian do ta publikojë të mërkurën, vlerësohet se Mali i Zi ka vazhduar të shënojë përparim në reformat që lidhen me të drejtat themelore, duke përmbushur kriteret përfundimtare për mbylljen e kapitujve 23 dhe 24.
Megjithatë, mbyllja e kapitujve është e përkohshme.
Sipas rregullave të negociatave, marrëveshja për secilin kapitull nuk konsiderohet përfundimtare derisa të arrihet një marrëveshje e përgjithshme për të gjithë kapitujt.
Drafti i marrëveshjes së anëtarësimit në pranverën e vitit 2027
Komisioni Evropian parashikon që hartimi i marrëveshjes për anëtarësimin e Malit të Zi në Bashkimin Evropian të përfundojë në pranverën e vitit 2027.
Për ta arritur këtë, Komisioni duhet ta paraqesë pjesën e mbetur të draftit në fillim të vitit të ardhshëm.
Për hartimin e marrëveshjes është duke punuar një grup i posaçëm pune, i themeluar në prill, i cili mblidhet pothuajse rregullisht në Bruksel.
Më pas, teksti i marrëveshjes duhet të harmonizohet dhe të miratohet nga të gjitha vendet anëtare të BE-së dhe Mali i Zi.
Ai duhet, gjithashtu, të përkthehet në të gjitha gjuhët zyrtare të BE-së dhe në gjuhën malazeze.
Nënshkrimi i marrëveshjes në qershor 2027
Sipas planit paraprak, marrëveshja e anëtarësimit mund të nënshkruhet në qershor të vitit 2027.
Por, përpara nënshkrimit duhet të përmbushen disa kushte:
Legjislacioni themelor i BE-së duhet të përkthehet në gjuhën malazeze dhe përkthimi të rishikohet nga Këshilli i BE-së.
Komisioni Evropian duhet të japë mendim pozitiv për anëtarësimin e Malit të Zi.
Parlamenti Evropian duhet të japë pëlqimin për anëtarësimin.
Këshilli i BE-së duhet të miratojë vendimin për pranimin e Malit të Zi në Bashkimin Evropian.
Mbikëqyrje deri në anëtarësim dhe mundësi për shtyrjen e tij
Marrëveshja e anëtarësimit të Malit të Zi pritet të jetë e para e një gjenerate të re marrëveshjesh, që do të përmbajnë mekanizma më të rreptë mbrojtës, në përputhje me politikën e re të paraanëtarësimit, të publikuar nga Komisioni Evropian më 30 shtator.
Marrëveshja parasheh që BE-ja të vazhdojë ta monitorojë Malin e Zi deri në ditën kur ai të bëhet anëtar i saj.
Për këtë qëllim, dy herë në vit do të përgatiten raporte në formë tabelash për të vlerësuar përparimin e vendit.
Nëse gjatë kësaj periudhe Mali i Zi shënon hapa prapa në përmbushjen e kushteve dhe masat për korrigjimin e problemeve nuk japin rezultat, BE-ja mund ta shtyjë anëtarësimin e tij, si masë të fundit.
Pas nënshkrimit, marrëveshja duhet të ratifikohet nga të gjitha shtetet anëtare të BE-së dhe nga Mali i Zi.
Kroacia, vendi i fundit që iu bashkua Bashkimit Evropian, e nënshkroi marrëveshjen e anëtarësimit në dhjetor të vitit 2011, ndërsa u bë anëtare më 1 korrik 2013.
Qeveria e Malit të Zi ka vendosur si objektiv që vendi të bëhet anëtari i 28-të i Bashkimit Evropian deri në vitin 2028.
Deri vonë pothuajse të pamposhtur në pushtet, sot të mundur politikisht, Aleksandar Vuçiq dhe Viktor Orban u shfaqën së bashku në rrjetet sociale me një mesazh: “Do të rikthehemi”.
Ish-presidenti i Serbisë dhe ish-kryeministri i Hungarisë e humbën pushtetin në zgjedhjet e këtij viti – Vuçiq pas 14 vjetësh, ndërsa Orban pas 16 vjetësh.
Këta dy politikanë populistë, që kanë bashkëpunuar ngushtë ndër vite, kanë shumë të përbashkëta.
Humbjeve të tyre zgjedhore u paraprinë akuzat e kundërshtarëve politikë për korrupsion të përhapur, keqpërdorim të pushtetit, pasurim të paligjshëm dhe vënie të institucioneve shtetërore nën kontroll politik.
Megjithatë, siç vlerëson për Radion Evropa e Lirë Millan Niç, hulumtues i lartë në Këshillin Gjerman për Marrëdhënie me Jashtë, dallimi i parë mes tyre vërehet në mënyrën se si reaguan pas humbjes në zgjedhje.
“Viktor Orban, praktikisht, u zhduk nga skena publike për një javë. Ai udhëtoi në Shtetet e Bashkuara për një kampionat futbolli. Kjo kishte pasoja të rënda për moralin e partisë së tij, Fidesz. Partia dukej e demotivuar dhe nuk ishte e qartë se kush po e drejtonte në të vërtetë”, thotë Niç.
Sipas tij, mbështetja publike për Fideszin ra ndjeshëm pas zgjedhjeve, me rreth 10 deri në 15 për qind.
Ish-presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq.
Niç thotë se Vuçiq arriti ta shmangte këtë gabim.
“Nëse e ndiqni komunikimin e tij publik, do të shihni se ai u drejtohet kryesisht votuesve të vet, strukturave partiake dhe rrjeteve të ndryshme joformale të lidhura me sistemin e tij politik”, thotë ai.
Edhe pse pushteti mbetet formalisht në duart e Partisë Përparimtare Serbe të Vuçiqit deri në formimin e Qeverisë dhe Parlamentit të ri, ditët pas zgjedhjeve u karakterizuan nga shtimi i aktiviteteve të prokurorive, arrestime të zyrtarëve të lartë të policisë dhe hetime mbi punën e institucioneve shtetërore.
“Miq në kohë të vështira”
Një javë pas zgjedhjeve në Serbi, Orban e vizitoi Vuçiqin në shtëpinë e prindërve të tij, në periferi të Beogradit.
Në një video të publikuar në rrjetet sociale, ata thanë se “miqtë e vërtetë bëhen edhe më të afërt në kohë të vështira”.
Sa u përket përfitimeve që mund t’i kenë dy liderët populistë nga bashkëpunimi politik, tani kur janë në opozitë, Niç thotë se ngjashmëritë mes sistemeve të tyre politike i shtyjnë ta vazhdojnë atë bashkëpunim.
“Kjo është në interesin e të dyve, sepse kanë edhe marrëdhënie të ngushta personale. Mendoj se vazhdimi i bashkëpunimit të tyre nuk duhet ta befasojë askënd”, thotë ai.
“Por, duhet pasur parasysh se ata kanë mësuar nga njëri-tjetri shumë kohë përpara këtyre zhvillimeve politike. Kanë shkëmbyer përvoja, përfshirë edhe strategjitë zgjedhore, por kjo nuk i ka ndaluar të pësojnë humbje politike”, thotë Niç.
Çfarë i bashkon?
Politikat populiste, mbështetja e ndërsjellë dhe lidhjet e ngushta që Orban dhe Vuçiq i theksojnë vazhdimisht në publik.
Vuçiq dhe Orban duke ngrënë byrek në një furrë buke në Suboticë, në veri të Serbisë, më 27 nëntor 2025.
Po ashtu, të dy janë përballur me kritika të ashpra nga Brukseli për cenimin e demokracisë në vendet e tyre.
Jozef Makai, gazetar i gazetës Atlatszo dhe ligjërues në Universitetin Kodolanyi në Sekeshfehervar, thotë se bëhej fjalë për regjime hibride, ku ekzistonte një “fasadë e demokracisë”, ndërsa shteti dhe mediat ishin vënë nën kontroll politik.
“Të dyja sistemet mbështeteshin te një lider i fortë, nacionalist, që pretendonte se mbronte interesat e shtetit dhe të kombit”, thotë ai, duke theksuar se, pavarësisht ngjashmërive, këto dy regjime nuk ishin identike.
Një tjetër e përbashkët e tyre është miqësia dhe bashkëpunimi me presidentin rus, Vladimir Putin, presidentin kinez, Xi Jinping, si dhe me ish-presidentin e Republikës Sërpska, Millorad Dodik.
Dy ish-liderët i lidhin edhe projektet e përbashkëta mes dy shteteve, të cilat u shoqëruan me akuza për mungesë transparence, korrupsion dhe marrëveshje të arritura përmes lidhjeve personale.
Një prej tyre ishte modernizimi i linjës hekurudhore Budapest-Beograd, i realizuar nga një kompani kineze në bazë të marrëveshjeve të nënshkruara me qeveritë e të dyja vendeve.
Qeveritë e reja në Serbi dhe Hungari kanë paralajmëruar se do t’i rishikojnë kontratat dhe marrëveshjet e arritura nga paraardhësit e tyre.
Çfarë ndryshoi në Hungari pas ndërrimit të pushtetit?
Në muajt pasi Peter Magyar dhe partia e tij, Tisza, morën pushtetin, nisi procesi i përcaktimit të përgjegjësisë së ish-zyrtarëve shtetërorë.
Me vendim të Parlamentit hungarez, u themelua Zyra Kombëtare për Rikthimin dhe Mbrojtjen e Pasurisë.
Kjo zyrë ka kompetencën dhe detyrën të hetojë keqpërdorimet dhe menaxhimin jotransparent të fondeve publike, si dhe të rikthejë në pronësi të shtetit pasurinë që është tjetërsuar në mënyrë të paligjshme.
Në tetor u arrestua ish-guvernatori i Bankës Qendrore, Gyorgy Matolcsy, një nga bashkëpunëtorët e ngushtë të Orbanit.
Ai u arrestua nën dyshimet për mashtrime financiare dhe keqpërdorim të fondeve publike.
“Kjo ishte e paimagjinueshme. Nëse dikush do të më thoshte se, para zgjedhjeve, kishte menduar që Matolcsy do t’i kalonte Krishtlindjet e këtij viti në paraburgim, do ta kisha të vështirë ta besoja”, thotë Makai.
Sipas tij, është joreale të pritet që të gjithë ata që “e kanë plaçkitur shtetin për 16 vjet”, të përfundojnë në burg brenda natës.
“Nuk mund të hapësh një rast dhe të thuash se po e gjykojmë Orbanin, sepse ishte kryeministër për 16 vjet dhe krijoi sistemin që krijoi. Kjo nuk është drejtësi revolucionare, por shtet ligjor që bën punën e vet. Secili duhet të gjykohet në një rast të veçantë dhe kjo kërkon kohë”, thotë ai.
Hungaria është bërë, gjithashtu, pjesë e Zyrës së Prokurorit Publik Evropian (EPPO), duke hapur rrugën për hetimin e pretendimeve për keqpërdorimin e fondeve të Bashkimit Evropian gjatë qeverisjes së Orbanit.
A po ngushtohet rrethi i Orbanit?
Makai kujton “aferën e konvojit të arit” të marsit të këtij viti, kur njësia kundër terrorizmit (TEK), në prag të zgjedhjeve parlamentare, ndaloi automjetet e blinduara të bankës shtetërore të kursimeve të Ukrainës, të cilat po transportonin para dhe ar nga Austria drejt Ukrainës, sipas procedurave të zakonshme.
Zyrtarët ukrainas u ndaluan dhe rasti u bë një nga temat kryesore të fushatës zgjedhore të Orbanit, gjatë së cilës ai e akuzonte Ukrainën për ndërhyrje në zgjedhje.
Hetimet e zhvilluara pas ndryshimit të pushtetit konstatuan se veprimet e autoriteteve hungareze, kishin qenë të pabazuara.
Më pas nisi një hetim për të verifikuar dyshimet se ish-kryeministri hungarez kishte urdhëruar personalisht sekuestrimin e ngarkesës.
“Po shohim se ky ishte një operacion në shërbim të zgjedhjeve dhe fushatës elektorale. Ky është një rast ku hetimet i janë afruar mjaft Orbanit dhe mendoj se mund ta vënë në një pozitë shumë të vështirë”, thotë Makai.
Ai shton se është “e vështirë të thuhet” nëse Orban sot ndihet i qetë në vendin e tij, duke pasur parasysh hetimet që po zhvillohen për keqpërdorimin e fondeve publike.
“Por, ajo që shohim është se vajza dhe dhëndri i tij janë zhvendosur në Londër. Ata kanë filluar gjithashtu të shesin një pjesë të perandorisë së tyre të biznesit”, thotë Makai.
“Mendoj se po përpiqen të tërhiqen dhe kjo mund të jetë një shenjë se duan të jenë diku tjetër, ku ndoshta ndihen pak më të sigurt”, sipas tij.
Çfarë po ndodh në Serbi pas zgjedhjeve?
Në ditët e para pas humbjes zgjedhore të Partisë Përparimtare Serbe, nisën hetimet për punën e deritanishme të institucioneve publike.
Po ashtu, u ndalua Davor Macura, pronar i Alta Bankës, me seli në Beograd.
Macura, i afërt me Partinë Përparimtare Serbe, është një nga katër biznesmenët serbë për të cilët kongresisti republikan amerikan, Joe Wilson, ka kërkuar vendosjen e sanksioneve, përmes një letre drejtuar sekretarit amerikan të Shtetit, Marco Rubio.
Dy ditë para arrestimit të tij, Banka Qendrore e Serbisë ia hoqi Alta Bankës licencën e operimit.
Autoritetet konstatuan se gjendja financiare e Alta Bankës ishte përkeqësuar ndjeshëm dhe se mund të përkeqësohej edhe më tej.
Prokuroria për Krim të Organizuar e Serbisë nisi të hetojë dyshimet për transferimin e parave të bankës jashtë vendit.
Vetë Vuçiq deklaroi se nuk i frikësohet arrestimit, pasi, sipas tij, nuk ka nënshkruar dokumente apo marrë vendime që lidhen me paratë.
“Unë nuk nënshkruaj asgjë dhe nuk merrem fare me çështje që kanë të bëjnë me paratë. Prandaj, nuk mund të gjendet asgjë kundër meje në këtë drejtim”, tha Vuçiq më 1 nëntor për televizionin Pink, i cili prej vitesh mbështet Partinë Përparimtare Serbe.
Sipas Niçit, përshtatja me rrethanat e reja politike ka qenë më e vështirë për Orbanin sesa për Vuçiqin.
“Vuçiq ka më shumë mundësi ta ruajë ndikimin e tij politik, sepse ende nuk e ka lëshuar plotësisht pushtetin”, thotë ai.
“Ajo që ndodhi në Hungari brenda një muaji apo një muaji e gjysmë pas zgjedhjeve, ndoshta do të ishte skenari më i mirë i mundshëm për Serbinë dhe Listën Studentore. Në Hungari, Fidesz ia dorëzoi vërtet Qeverisë së re ministritë dhe administratën shtetërore. Pra, kishte një dorëzim të plotë të pushtetit”, shton Niç.
Kundërshtarë të ndryshëm politikë
Si regjimi i Vuçiqit, ashtu edhe ai i Orbanit, u karakterizuan nga “dobësimi dhe pothuajse zhdukja e opozitës tradicionale”, thotë Makai.
“Më pas, në Serbi u shfaqën studentët, ndërsa në Hungari Peter Magyar. Ata arritën ta tronditnin sistemin, duke i vënë papritur pushtetet e atëhershme përballë një sfide të re, së cilës nuk dinin si t’i përgjigjeshin”, thotë Makai.
Megjithatë, kundërshtarët politikë që i mundën në zgjedhje, dallojnë nga njëri-tjetri.
Orbanin dhe partinë e tij, Fidesz, i mundi një ish-bashkëpartiak i tij.
Dy vjet para zgjedhjeve, Magyar u distancua nga partia në pushtet, të cilën e akuzoi për korrupsion dhe përhapje të propagandës.
Në zgjedhje, ai udhëhoqi partinë proevropiane të qendrës së djathtë, Tisza, e cila shënoi fitore bindëse.
Në anën tjetër, regjimin e Vuçiqit e mundi një lëvizje studentore, pa një udhëheqës të qartë dhe pa përvojë të mëparshme politike.
Studentët i përzgjodhën kandidatët e tyre në mbledhje të hapura studentore, nga radhët e profesorëve universitarë, mësimdhënësve, juristëve, fermerëve, artistëve dhe sportistëve.
Protestat u nxitën nga vdekja e 16 personave, pas shembjes së një strehe betoni në Stacionin Hekurudhor të Novi Sadit, më 1 nëntor 2024, vetëm katër muaj pasi stacioni ishte përuruar për herë të dytë pas rinovimit.
Në të dyja ceremonitë e përurimit morën pjesë zyrtarë shtetërorë, ndërsa në të parën ishin të pranishëm edhe Aleksandar Vuçiq dhe Viktor Orban.
Kontribuoi: Millosh Teodoroviq; përktheu: Valona Tela
Katër nxënës shqiptarë janë ndaluar nga policia në qytetin e Kotorrit në Mal të Zi, pasi ata kanë bërë simbolin e shqiponjës me duar në rrugë. Ngjarja ka ndodhur rreth orës 17:30 të ditës së djeshme, kur një grua e moshuar malazeze u ka kërkuar të ndërprisnin veprimin.
Sipas informacionit zyrtar, gruaja u është drejtuar nxënësve në gjuhën malazeze, por ata nuk e kanë kuptuar kërkesën e saj dhe kanë vijuar të bëjnë simbolin e shqiponjës. Në vijim, ajo ka njoftuar policinë dhe ka bërë kallëzim, duke pretenduar se ishte kërcënuar prej tyre, raporton gazetarja Klodiana Lala.
Pas marrjes së denoncimit dhe deklarimit me shkrim të gruas, policia e Kotorrit ka shoqëruar katër të rinjtë dhe ka vendosur ndalimin e tyre, nën dyshimin për kundërvajtjen e nxitjes së urrejtjes kombëtare.
Sipas informacionit të përcjellë nga autoritetet malazeze, katër nxënësit do dalin sot, më 1 nëntor përpara gjykatës kompetente, ku do të shqyrtohet çështja e tyre. bw
Komentet