Presidenti amerikan, Donald Trump, tha se përfaqësuesit e tij po udhëtojnë drejt Islamabadit, Pakistan, për një rund tjetër bisedimesh më 20 prill me Iranin, ndërsa Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur.

Duke shkruar në platformën e tij Truth Social më 19 prill, Trump tha se “SHBA-ja po ofron një MARRËVESHJE shumë të drejtë dhe të arsyeshme, dhe shpresoj që ta pranojnë sepse, nëse nuk e bëjnë, Shtetet e Bashkuara do të shkatërrojnë çdo central energjie dhe çdo urë në Iran. S’KA MË ZOTI I SJELLSHËM!”.

Komentet e fundit të Trumpit vijnë vetëm disa ditë përpara skadimit të një armëpushimi dyjavor me forcat e SHBA-së dhe Izraelit më 22 prill.

Më herët gjatë javës kishte shpresa se ngushtica, e cila zakonisht përbën rreth një të pestën e tregtisë globale të naftës, do të hapej pas më shumë se një muaji të mbylljes, pasi Teherani njoftoi se ishte i hapur për trafikun komercial detar për pjesën e mbetur të një armëpushimi të veçantë 10-ditor mes Izraelit dhe Libanit, i cili hyri në fuqi më 16 prill.

Megjithatë, këto shpresa rezultuan jetëshkurtra, mes raportimeve se forcat iraniane kishin sulmuar të paktën tre anije civile, dy prej të cilave thuhet se ishin me flamur indian dhe një anije me flamur francez.

Më herët më 19 prill, agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Tasnim, e afërt me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike, tha se anije me flamur të Botsvanës dhe Angolës u detyruan të ndryshonin kurs për shkak të asaj që raporti iranian e përshkroi si “kalim të paautorizuar” në këtë rrugë ujore kyç.

Në të njëjtin postim në rrjetet sociale më 19 prill, Trump gjithashtu pretendoi se kërcënimi i Iranit për të mbyllur ngushticën ishte i panevojshëm, sepse një bllokadë detare amerikane e porteve iraniane, e cila hyri në fuqi më 13 prill, “e kishte mbyllur tashmë atë”.

Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmail Baqaei, kritikoi bllokadën amerikane të porteve iraniane si shkelje të marrëveshjes së armëpushimit.

Në një postim në X më 19 prill, Baqaei shkroi se ajo ishte “njëkohësisht e paligjshme dhe kriminale”, duke shtuar se “duke shkaktuar qëllimisht ndëshkim kolektiv ndaj popullsisë iraniane, ajo përbën krim lufte dhe krim kundër njerëzimit”.

Rundi i parë i bisedimeve të paqes mes SHBA-së dhe Iranit u mbajt në Islamabad më 11-12 prill, por përfundoi pa marrëveshje, edhe pse Trump ka këmbëngulur se të dyja palët “janë shumë afër një marrëveshjeje”.

Një delegacion ushtarak pakistanez i udhëhequr nga shefi i ushtrisë, Asim Munir, i cili ishte një nga ndërmjetësit kryesorë në bisedimet e para në Islamabad, mbërriti në Teheran më 15 prill duke sjellë një mesazh të ri nga Uashingtoni, në përpjekjen më të fundit për të ringjallur negociatat.

Megjithatë, pala iraniane është shprehur më skeptike se një marrëveshje është afër.

Negociatori kryesor i Iranit, kryetari i parlamentit Mohammad Baqer Qalibaf, tha se “ne jemi ende larg diskutimit përfundimtar”, në një fjalim televiziv më herët më 19 prill, duke shtuar se “kemi bërë përparim në negociata, por ka shumë boshllëqe dhe disa pika themelore mbeten”.

Më herët, Këshilli Suprem i Sigurisë Kombëtare, organi më i lartë i sigurisë në vend, tha se po shqyrtonte “propozimet e reja” të dorëzuara nga Munir, por shtoi se ekipi negociator iranian “nuk do të bëjë as kompromisin më të vogël, tërheqje apo zbutje”, dhe do të mbrojë interesat kombëtare “me të gjithë forcën e tij”.

Irani ka tërhequr vendimin e një dite më parë për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, duke e mbyllur sërish, për shkak të vazhdimit të bllokadës detare të Shteteve të Bashkuara ndaj porteve iraniane, sipas agjencisë së lajmeve Fars, e cila është e afërt me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike.

Një zëdhënës i shtabit qendror Khatam al-Anbiya, i cili është pjesë e strukturës së komandës së unifikuar të ushtrisë iraniane, tha se kontrolli mbi ngushticën është “kthyer në gjendjen e mëparshme” dhe sërish është nën menaxhim të rreptë ushtarak.

Ebrahim Zulfaqari tha se Teherani më herët kishte pranuar “me qëllime të mira” të lejonte kalim të kufizuar për cisternat e naftës dhe anijet tregtare gjatë armëpushimit, por “fatkeqësisht, amerikanët… vazhdojnë të përfshihen në pirateri… nën të ashtuquajturën ‘bllokadë’”.

Irani e kishte rihapur rrugën më 17 prill pas javësh ndërprerjesh pothuajse totale, një veprim i mirëpritur nga presidenti amerikan, Donald Trump, i cili megjithatë tha se bllokada detare e vendit të tij ndaj porteve iraniane do të mbetej në fuqi.

Më 11-12 prill, nënpresidenti amerikan JD Vance udhëhoqi një delegacion në bisedime me zyrtarë të lartë iranianë në Islamabad. Ato bisedime u ndërprenë pa marrëveshje dhe me të dyja palët që fajësuan njëra-tjetrën për dështimin.

Në komentet e tij të 17 prillit, Trump hodhi poshtë sugjerimin se mosmarrëveshje të mëdha mbeten në negociata.

“Nuk mendoj se ka shumë dallime të mëdha”, tha ai. “Nëse ka, unë do ta rregulloj”.

Sa i përket kohës sa do të ishte i gatshëm të mbante një bllokadë të porteve iraniane të lidhura me bisedimet, Trump tha se ajo do të hiqej menjëherë sapo të arrihej një marrëveshje.

“Kur marrëveshja të nënshkruhet, bllokada përfundon”, tha ai.

Ndërkohë, Mahmud Nabavian, anëtar i komisionit të sigurisë kombëtare dhe politikës së jashtme të parlamentit iranian, tha se negociatat mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara nuk do të çojnë askund dhe se Teherani do të vazhdojë luftën deri në “humbjen e plotë të Trumpit dhe Netanyahut”.

Nabavian, i cili shoqëroi delegacionin negociator iranian në Islamabad, tha në një fjalim në Arak drejtuar “disa zyrtarëve” më 17 prill vonë se “përgjegjësia për kontrollin e Ngushticës së Hormuzit i takon vetëm Marinës së IRGC-së dhe askush nuk do të ketë të drejtë të ndërhyjë”.

Ligjvënësi nuk i përmendi me emër zyrtarët të cilëve iu referua, por ai më parë ka bërë deklarata në media të afërta me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike dhe në rrjete sociale, tonin dhe përmbajtjen e të cilave e kanë dalluar nga ato të anëtarëve kryesorë të ekipit negociator të Iranit me Shtetet e Bashkuara.

Që kur ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, njoftoi se Ngushtica e Hormuzit do të rihapej më 17 prill, ka dalë një valë kundërshtimi dhe kritikash nga fraksionet e ashpra brenda qeverisë ndaj ekipit negociator dhe zhvillimeve e vendimeve të shpallura, duke thelluar ndarjet e brendshme politike.

Në një pjesë tjetër të fjalimit të tij, Nabavian tha se një masë ishte miratuar në komisionin parlamentar të sigurisë sipas së cilës Irani do të bllokonte kalimin e anijeve ushtarake amerikane përmes Ngushticës së Hormuzit.

Ai shtoi se do të ndalohej gjithashtu kalimi i anijeve nga çdo vend që “i jep baza armikut”.

Masat e miratuara nga komisionet parlamentare duhet ende të votohen në një seancë plenare të parlamentit, pastaj të dërgohen në Këshillin e Gardianëve dhe, pas miratimit përfundimtar, të shpallen zyrtarisht nga presidenti para se të hyjnë në fuqi si ligj.

Gjatë dy vjetëve të fundit, diçka ka ndodhur në komandën e ushtrisë së Rusisë dhe nuk ka qenë e bukur.

Që nga maji i vitit 2024, ka pasur një seri hetimesh penale, shkarkimesh nga detyra, rrjedhje komprometuese të informacioneve në media dhe zbulime turpëruese që kanë në epiqendër Ministrinë e Mbrojtjes të Rusisë.

Hetuesit – kryesisht nga Shërbimi Federal i Sigurisë apo FSB – së bashku me prokurorët dhe autoritetet e Ministrisë së Brendshme kanë shënjestruar në numër në rritje të zëvendësministrave të mbrojtjes, oficerëve të lartë dhe zyrtarëve të lartë civilë nën dyshimet, mes tjerash, për korrupsion, mashtrim dhe përvetësim fondesh.

Më 10 prill, një gjykatë ushtarake në Moskë e dënoi zëvendësministrin e Mbrojtjes, Pavel Popov, me 19 vjet burgim nën akuzat për përvetësim fondesh dhe ryshfet.

Sikurse Popovi, shumica nga të shënjestruarit janë bashkëpunëtorë të kamotshëm të Sergei Shoigu, të cilin presidenti rus, Vladimir Putin, e largoi nga posti i ministrit të Mbrojtjes në maj të vitit 2024 në mes të një riformatizimi më të gjerë të Qeverisë. Shoigu, që e njeh Putinin për dekada të tëra, më pas u emërua shef i Këshillit të Sigurisë së Rusisë, dhe në ministri u zëvendësua nga Andrei Belousov, një teknokrat dhe ekonomist.

Shumë nga zëvendësministrat e mbrojtjes që u vunë në shënjestër u shkarkuan menjëherë pas largimit të Shoigut. Disa janë të lidhur me një kontraktor të madh të Ministrisë së Mbrojtjes, që mbikëqyri ndërtimin e një parku me tematikë ushtarake në Moskë, të quajtur “Parku Patriot”.

Kjo kompani, e quajtur Bamstroyput, ishte një nënkontraktor i madh i Ministrisë për Situata Emergjente. Shoigu e kishte udhëhequr këtë ministri për 21 vjet para se Putini ta vendoste atë në krye të Ministrisë së Mbrojtjes më 2012.

Ka shumë spekulime se çfarë dhe kush qëndron pas këtyre hetimeve dhe këtij pastrimi të gjerë. Një shpjegim lidhet me zhvillimin e luftës në shkallë të gjerë në Ukrainë, e cila shpejt nxori në pah ato që ekspertët thonë se ishin probleme në strukturën komanduese, doktrinën e vjetruar dhe korrupsionin e përhapur si në shkallë të vogël ashtu edhe në të madhe në ushtrinë e Rusisë dhe entitetet civile.

Pjesa më e madhe e kritikave për dështimet e ushtrisë ruse në Ukrainë u përqendrua te Shoigu, si dhe te komandanti më i lartë ushtarak i Rusisë, shefi i Shtabit të Përgjithshëm, gjenerali Valery Gerasimov.

“Përshtypja ime është se spastrimet kanë buruar nga rivalitetet brenda elitës dhe mes shërbimeve”, tha John Hardie, zëvendësdrejtor i Programit për Rusinë në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive, një institut me seli në Uashington.

“Shoigu e kishte kritikuar industrinë e mbrojtjes… për furnizimet e pamjaftueshme për ushtrinë. Dhe, megjithëse ajo mban një pjesë të madhe të përgjegjësisë për dështimin e fazës fillestare të pushtimit, FSB-ja duket se ka arritur ta zhvendosë fajin te Ministria e Mbrojtjes”, shtoi ai.

Ndër kritikët më të zëshëm të Shoigut ishte Yevgeny Prigozhin, një biznesmen nga Shën Petersburgu, i cili ndërtoi një forcë të fuqishme mercenarësh privatë të quajtur Grupi Wagner, që u bë një nga njësitet më efektive ruse në luftimet në Ukrainë.

Dy muaj pasi Prigozhin organizoi një kryengritje të dështuar në qershor të vitit 2023, vdiq në rrëzimin e aeroplanit me të cilin po udhëtonte, ngjarje që gjerësisht besohet se ishte një atentat.

Rivalët, apo armiqtë e Shoigut, mund të kenë zgjedhur të theksojnë korrupsionin brenda ministrisë nën drejtimin e tij si diçka që dilte jashtë normave, tha Hardie.

“Këto argumente mund të kenë rezonuar me Kremlinin, i cili duket se është i ndjeshëm ndaj faktit se shpenzimet ushtarake po konsumojnë shumë burime”, u shpreh ai. “Prandaj u vendos që të bëhej një spektakël publik i arrestimeve për korrupsion dhe për të emëruar Belousovin, teknokrat dhe ekonmist, me detyrën që të sigurojë shpenzime efikase në mbrojtje”.

Përgatiti: Mimoza Sadiku

Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi bëri të ditur të premten se Ngushtica e Hormuzit – rrugë ujore shumë e rëndësishme për tregtinë globale – do të jetë “plotësisht e hapur” për aq kohë sa do të zgjasë armëpushimi i arritur mes Libanit dhe Izraelit.

Presidenti amerikan, Donald Trump, e postoi menjëherë një mesazh falënderimi, pas njoftimit iranian.

Araqchi tha në një postim në X – dikur Twitter – se Ngushtica është e hapur për të gjitha anijet tregtare gjatë pjesës së mbetur të armëpushimit 10-ditor midis forcave izraelite dhe Hezbollahut të mbështetur nga Irani, për të cilin arritën marrëveshje Izraeli dhe Libani nën ndërmjetësimin e Shteteve të Bashkuara.

Hezbollahu është grup militant dhe parti politike njëkohësisht, dhe kontrollon pjesën më të madhe të Libanit jugor. Ai konsiderohet organizatë terroriste nga Shtetet e Bashkuara, ndërsa Bashkimi Evropian e ka futur në listë të zezë vetëm krahun e tij të armatosur.

Araqchi shtoi se kalimi i anijeve duhet të bëhet përgjatë itinerarit të shpallur nga Organizata e Porteve dhe Detarisë së Iranit.

Lufta e Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit ndaj Iranit, e cila filloi më 28 shkurt, ka vrarë mijëra njerëz dhe ka destabilizuar Lindjen e Mesme.

Konflikti gjithashtu mbylli praktikisht Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon një e pesta e naftës dhe gazit të lëngshëm natyror në botë, duke kërcënuar me goditjen më të rëndë ndaj naftës në histori.

Çmimet e naftës ranë me rreth 9% pas postimit të Araqchit.

Fondi Monetar Ndërkombëtar këtë javë uli parashikimet për rritjen globale dhe paralajmëroi se ekonomia botërore rrezikon të bjerë në recesion nëse konflikti zgjatet.

Një ditë më parë, Trump kishte deklaruar se bisedimet mund të zhvillohen qysh këtë fundjavë, por kjo duket gjithnjë e më pak e mundshme deri të premten pasdite për shkak të vështirësive logjistike për mbledhjen e zyrtarëve në kryeqytetin e Pakistanit, Islamabad, ku pritet të zhvillohen bisedimet.

Derisa presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, thotë se lufta në Iran mund të përfundojë “shumë shpejt” dhe ndërmjetësuesit pakistanezë ndodhen në Teheran për t’u takuar me zyrtarë, një tjetër konflikt aty pranë ka tërhequr vëmendjen e Pekinit.

Që nga fundi i shkurtit, luftimet midis Afganistanit dhe Pakistanit janë rritur, pasi Islamabadi ka shpallur “luftë të hapur” ndaj fqinjit të vet.

Qindra njerëz janë vrarë dhe qindra mijëra të tjerë janë zhvendosur si pasojë e luftimeve, sipas Zyrës së Kombeve të Bashkuara për Koordinimin e Çështjeve Humanitare në Afganistan. Konflikti ka alarmuar komunitetin ndërkombëtar dhe ka shqetësuar Kinën, e cila është partnere e të dyja vendeve dhe e ndjeshme ndaj dhunës përgjatë kufijve të saj perëndimorë.

Për këtë arsye, Pekini ka ndërhyrë për të luajtur rol diplomatik, duke njoftuar më 8 prill se kishte organizuar bisedime njëjavore në Urumqi, në Kinën perëndimore, me shpresën për të ndërmjetësuar një armëpushim.

Çështja nuk është vetëm zbutja e armiqësive, por edhe një testim më i gjerë i aftësisë së Kinës për të menaxhuar paqëndrueshmërinë në periferinë e saj, ku ajo ka lidhje të thella ekonomike dhe politike.

Teksa të gjitha palët kanë mbështetur publikisht dialogun, mosmarrëveshjet e thella mbi grupet militante dhe sulmet ndërkufitare rrezikojnë ta prishin çdo ulje reale të tensioneve. Delegacionet nga të tre palët nxituan të theksonin vlerën e bisedimeve.

Ministria e Jashtme e Kinës i quajti ato “të sinqerta dhe pragmatike”, ndërsa talibanët i cilësuan “të dobishme” dhe thanë se u zhvilluan “në një atmosferë konstruktive”.

Por, edhe derisa bisedimet po zhvilloheshin, Afganistani e akuzoi Pakistanin për bombardime përtej kufirit të tij, duke ngritur pikëpyetje nëse Kina mund ta përfundojë konfliktin dhe sa kapital diplomatik është e gatshme të investojë në këto diskutime, ndërkohë që po navigon edhe luftën në Iran.

“Talibanët dhe diplomatët pakistanezë dinë si të formulojnë deklarata që e bëjnë Kinën të duket mirë dhe madje të sjellin masa të kufizuara lehtësimi në kufi”, tha për REL-in Michael Semple, ekspert për Afganistanin në Universitetin “Queen” të Belfastit.

“Por arritja e një marrëveshjeje mbi çështjen e mbështetjes së talibanëve për Tehrik-e Taliban Pakistan [TTP] ka gjasa të mbetet e vështirë për momentin”, sipas tij.

Pakistani prej kohësh pretendon se Afganistani i drejtuar nga talibanët strehon luftëtarë nga TTP-ja, një grup militant që kryen sulme ndërkufitare.

Talibanët afganë i mohojnë këto akuza.

Testimi i ndikimit të Pekinit

Analistët besojnë se, si Pakistani, ashtu edhe talibanët, e vlerësojnë Kinën si partnere strategjike.

Për Islamabadin, Pekini është kundërpeshë e vlefshme ndaj rivalit të tij kryesor, Indisë, si dhe burim i domosdoshëm investimesh të huaja.

Për talibanët, Kina është treg i madh e afërt që mund të ndihmojë ekonominë e tyre të dobët, si dhe partnere për ta ndihmuar Qeverinë të fitojë njohje të plotë ndërkombëtare pasi militantët morën pushtetin në vitin 2021.

Por, edhe pse Kina ka ndikim në letër, nuk është e qartë se sa trysni është e gatshme të ushtrojë.

Pekini zakonisht ka mbajtur rol më të tërhequr në ndërmjetësimin ndërkombëtar, duke i kufizuar përpjekjet e tij në situata që ka gjasa të japin rezultate të shpejta, siç ishte marrëveshja e vitit 2023 midis Iranit dhe Arabisë Saudite që rivendosi marrëdhëniet diplomatike mes dy rivalëve të Lindjes së Mesme.

Mes luftës në Iran, Pekini gjithashtu ka ruajtur kryesisht distancën në publik, duke mirëpritur delegacione të huaja dhe duke u përpjekur të paraqitet si arbitër i normave ndërkombëtare. Kjo bie ndesh me Shtetet e Bashkuara, si për shembull kur lideri kinez, Xi Jinping, e quajti bllokadën amerikane të porteve iraniane “rikthim në ligjin e xhunglës”, teksa priti Sheikh Khaled bin Mohamed bin Zayed Al Nahyan, princin e kurorës së Abu Dhabit, më 14 prill.

Megjithatë, disa raportime, përfshirë komentet nga vetë Trumpi, kanë sugjeruar se Kina ka përdorur pozicionin e saj si investitori kryesor dhe blerësi i madh i naftës nga Irani për të nxitur angazhimin në bisedime armëpushimi me Shtetet e Bashkuara dhe mbase për të çuar drejt përfundimit të luftimeve.

Zbutja e armiqësive midis Islamabadit dhe Kabulit nuk do të jetë e lehtë.

Para rikthimit të talibanëve në pushtet në gusht të vitit 2021, zyrtarët e qeverisë së rrëzuar të Afganistanit po ashtu akuzonin Islamabadin për mbështetje të talibanëve në territorin pakistanez, akuza që zyrtarët pakistanezë i mohonin në atë kohë.

Ka pasur pak deklarata zyrtare lidhur me bisedimet pasi ato përfunduan në Urumqi. Pakistani ka luajtur gjithashtu rol aktiv diplomatik si mikpritës i bisedimeve për armëpushim midis SHBA-së dhe Iranit.

Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme të Kinës, Mao Ning, tha gjatë një konference të përditshme për shtyp pas përfundimit të bisedimeve se “që të tre palët ranë dakord të shqyrtojnë një zgjidhje gjithëpërfshirëse për çështjet në marrëdhëniet midis Afganistanit dhe Pakistanit, dhe sqaruan çështjet kryesore dhe prioritare që duhet të adresohen”.

Omar Samad, ish-diplomat afgan që tani jeton në Shtetet e Bashkuara, thotë se bisedimet e mbështetura nga Kina krijuan një moment të ri, por ende ekziston një hendek i madh midis retorikës dhe realitetit në terren.

“Bisedimet kapën një rrugë sado pak, por hapje të tilla priren të mbyllen shpejt kur përballen me mosbesim të rrënjosur”, tha ai për REL-in, duke shtuar se Kina dhe ndërmjetësuesit e tjerë duhet të mbajnë një angazhim afatgjatë për të adresuar çështjet strukturore që janë “të ndërlikuara, por jo të pazgjidhshme”.

Nga aleatë në armiq

Derisa Qeveria talibane fillimisht pritej të ruante mbështetjen e Pakistanit pasi mori pushtetin, marrëdhëniet janë përkeqësuar midis ish-aleatëve, kryesisht për shkak të çështjes së TTP-së.

Tensionet arritën kulmin në tetor 2025 gjatë një vizite zyrtare njëjavore të ministrit të Jashtëm taliban, Amir Khan Muttaqi, në Indi.

Më 9 tetor, ditën e parë të vizitës së Muttaqit, Islamabadi nisi sulme ajrore në disa provinca afgane, përfshirë kryeqytetin Kabul.

Disa raportime fillestare sugjeruan se sulmi në Kabul kishte në shënjestër liderin e TTP-së, Noor Wali Mehsud, megjithëse ai më vonë publikoi një video për të provuar se ishte gjallë. Pas sulmeve, forcat talibane nisën kundërsulme përgjatë kufirit, duke pretenduar se kishin vrarë dhjetëra pjesëtarë të forcave të sigurisë pakistaneze. Islamabadi i hodhi poshtë këto pretendime.

Ministrat e Mbrojtjes nga të dyja palët udhëtuan më pas në Doha, kryeqytetin e Katarit, më 18 tetor për bisedime të ndërmjetësuara nga Turqia, ku u arrit një armëpushim i përkohshëm. Delegacione të veçanta u takuan më vonë në Stamboll atë muaj për një takim pasues. Kjo u pasua nga përpjekje të tjera ndërmjetësimi nga Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, por Islamabadi dhe Kabuli nuk arritën marrëveshje të përhershme.

Pas një përshkallëzimi të ri në shkurt, një sulm i madh pakistanez më 16 mars goditi Qendrën e Rehabilitimit të Drogës Omid në ish-bazën e NATO-s, Camp Phoenix, në Kabulin lindor.

Zyrtarët talibanë thanë se më shumë se 400 njerëz u vranë, ndërsa Islamabadi këmbënguli se kishte goditur instalime ushtarake.

OKB-ja më vonë tha se u vranë 143 njerëz. Human Rights Ëatch e dënoi incidentin si “sulm të paligjshëm dhe krim të mundshëm lufte”.

“Talibanët, nga ana e tyre, duket se janë të përkushtuar ideologjikisht ndaj vazhdimit të xhihadit dhe kështu të paaftë të distancohen nga TTP-ja”, tha Semple.

“Sa kohë që fushata e TTP-së vazhdon, ka çdo arsye për të pritur përshkallëzim të konfliktit midis talibanëve dhe Pakistanit”.

Përgatiti: Ekrem Idrizi

Fushata e bombardimeve nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli e ka shkatërruar ushtrinë e Iranit, e ka shfarosur një pjesë të madhe të udhëheqjes së tij dhe e ka rrënuar infrastrukturë jetike.

Megjithatë, Teherani ende beson se po e fiton përballjen që ka zgjatur me javë të tëra.

Fakti që teokracia e Iranit ka mbijetuar është paraqitur si fitore në republikën islamike. Ky vend e ka fituar gjithashtu një kartë të re dhe të fuqishme: kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit.

Që nga fillimi i luftës më 28 shkurt, Irani e ka mbyllur praktikisht një nga rrugët kryesore të botës për furnizimet globale me naftë dhe gaz, një veprim që i ka tronditur tregjet e energjisë, e ka përmbysur ekonominë globale dhe i ka dhënë Teheranit një levë të re.

Sjellja e Iranit në këtë konflikt është formësuar perceptimi i tij se është duke fituar, sepse ky vend nuk ka pranuar të dorëzohet pavarësisht humbjeve të mëdha materiale. Vetëbesimi i republikës islamike është shtrirë edhe në tryezën e bisedimeve, ku synon ta përfundojë luftën sipas kushteve të veta.

“Në disa mënyra, Irani është në një pozicion më të favorshëm tani sesa ishte para luftës. Më në fund luajti një kartë me të cilën kishte kërcënuar prej vitesh: mbylljen e Ngushticës së Hormuzit. Kjo i funksionoi”, tha Arash Azizi, hulumtues dhe ligjërues në Universitetin “Yale”.

“Irani tregoi se mund të ndikojë në tregtinë globale dhe ta vërë SHBA-në në vështirësi”, shtoi ai.

“Gjithashtu, Irani tregoi se mund t’i përballojë sulmet e huaja pa rrezikuar deri tani rënien e regjimit apo të shoqërisë. Por, Irani ka përballuar gjithashtu një kosto të madhe ekonomike dhe do të ketë nevojë për përfundimin e luftës dhe për ndihmë për t’u rindërtuar”, sipas tij.

“Rend i ri i sigurisë”

Qëllimi i Iranit në luftë nuk është më vetëm mbijetesa, thonë ekspertët, por përdorimi i levës së tij për t’i dhënë fund izolimit ndërkombëtar dhe sanksioneve paralizuese që e kanë shkëputur nga ekonomia globale.

Mahdi Mohammadi, këshilltar i lartë i kryetarit të Parlamentit, Mohammad Baqer Qalibaf, tha në një postim më 7 prill në X se Irani “qartësisht dhe hapur e ka fituar luftën” dhe do ta pranonte vetëm një rezultat që vendos “një rend të ri sigurie në rajon”.

Këshilli Suprem i Sigurisë Kombëtare i Iranit, organi kryesor vendimmarrës i vendit, tha në një deklaratë më 8 prill se qëllimi i vendit në bisedimet e paqes me Shtetet e Bashkuara është krijimi i “ekuacioneve të reja të sigurisë dhe politikës” në Lindjen e Mesme që njohin “fuqinë dhe udhëheqjen” e vendit.

“Irani e sheh këtë moment krize si një mundësi për të riformësuar rendin rajonal”, tha Azizi.

“Kjo mund të jetë ose një mënyrë për t’u integruar në rajon, duke bërë që vendet e tjera ta njohin si një fuqi të rëndësishme rajonale dhe jo si një të përjashtuar, ose mund të tregojë thjesht se revizionizmi i tij është këtu për të qëndruar dhe nuk do të frikësohet kaq lehtë”.

Duke theksuar linjën e re më të ashpër të Teheranit, Irani publikoi një plan paqeje me 10 pika para bisedimeve me Shtetet e Bashkuara në Pakistan më 11 prill, të cilat në fund nuk prodhuan marrëveshje.

Shumë nga pikat ishin kërkesa maksimaliste që ka gjasa të jenë të papranueshme për Uashingtonin, duke përfshirë njohjen e kontrollit të Iranit mbi Ngushticën e Hormuzit, tërheqjen e dhjetëra mijëra trupave amerikane dhe mbylljen e më shumë se një duzine bazash në Lindjen e Mesme, si dhe miliarda dollarë dëmshpërblime për Iranin për dëmet e luftës.

Para bisedimeve në Islamabad, Teherani kërcënoi se do të tërhiqej nga negociatat në momentin e fundit nëse Shtetet e Bashkuara dhe të tjerët nuk do t’i zhbllokonin miliarda dollarë asete iraniane të mbajtura në banka të huaja.

Kërkesa nuk u pranua.

“Irani mendon se e ka fituar luftën, prandaj ka hyrë në negociata me më shumë vetëbesim”, tha Sina Azodi, ekspert i ushtrisë dhe historisë së Iranit dhe profesor asistent i politikës së Lindjes së Mesme në Universitetin “George Washington”.

Ai tha se Irani ka treguar qëndrueshmëri në fushën e betejës, ku ka goditur vazhdimisht objektiva të ndjeshme thellë brenda Izraelit, ka dëmtuar rëndë baza amerikane të mbrojtura fort dhe pajisje ushtarake në Lindjen e Mesme, dhe ka shkaktuar dëme të mëdha ekonomike për aleatët kryesorë të SHBA-së në Gjirin Persik.

“Irani ndien se mund të tregojë më shumë qëndrueshmëri edhe në tryezën e negociatave”, tha Azodi.

Irani rrezikon ta teprojë

Teherani dhe Uashingtoni arritën pajtueshmëri për armëpushim të përkohshëm dyjavor në çastin e fundit më 7 prill, pasi presidenti Donald Trump kishte kërcënuar se “një qytetërim i tërë do të vdesë sonte”, duke iu referuar Iranit.

Por, armëpushimi i brishtë është vënë në pikëpyetje për shkak të një mosmarrëveshjeje nëse ai përfshinte edhe Libanin, dështimit të Iranit për të rihapur Ngushticën e Hormuzit dhe një vendimi të SHBA-së për ta bllokuar ngushticën me qëllim ndalimin e eksportit të naftës dhe gazit nga Irani.

Megjithatë, palët janë në bisedime të tërthorta për të zgjatur armëpushimin dhe për të mbajtur një rund të dytë negociatash në Islamabad.

Ekspertët thonë se, si Irani, ashtu edhe Shtetet e Bashkuara, kanë treguar pak fleksibilitet në negociata deri tani.

Nënpresidenti JD Vance, i cili udhëhoqi delegacionin amerikan në Islamabad, tha pas bisedimeve të dështuara se “ata kanë zgjedhur të mos i pranojnë kushtet tona”, duke lënë të kuptohet se ai u kishte ofruar iranianëve një marrëveshje “merre ose lëre,” të cilën ata s’e pranuan.

Edhe pse ekspertët thonë se koha është në anën e Iranit dhe Trump përballet me trysni për t’i dhënë fund luftës për shkak të rritjes së çmimeve globale të energjisë dhe reagimit në rritje brenda dhe jashtë vendit, Teherani rrezikon t’i forcojë më tej qëndrimet amerikane dhe të zgjasë një luftë të kushtueshme.

“Irani po rrezikon shumë ta teprojë me lëvizjet e tij”, tha Azizi.

Ai tha se historia e Iranit që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979 është e mbushur me shembuj ku autoritetet kanë shkuar shumë larg dhe nuk kanë arritur t’i kthejnë fitimet ushtarake në avantazh diplomatik.

Shembulli më i spikatur është lufta shkatërruese Iran-Irak e viteve 1980–1988.

Në vitin 1986, forcat iraniane morën gadishullin Fav të Irakut. Në vend që ta përdorte kontrollin mbi këtë zonë strategjike për përfitime politike, Irani s’e bëri dhe në fund u detyrua ta pranonte një armëpushim në vitin 1988 me kushte më pak të leverdishme.

Përgatiti: Ekrem Idrizi