Fushata e bombardimeve nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli e ka shkatërruar ushtrinë e Iranit, e ka shfarosur një pjesë të madhe të udhëheqjes së tij dhe e ka rrënuar infrastrukturë jetike.

Megjithatë, Teherani ende beson se po e fiton përballjen që ka zgjatur me javë të tëra.

Fakti që teokracia e Iranit ka mbijetuar është paraqitur si fitore në republikën islamike. Ky vend e ka fituar gjithashtu një kartë të re dhe të fuqishme: kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit.

Që nga fillimi i luftës më 28 shkurt, Irani e ka mbyllur praktikisht një nga rrugët kryesore të botës për furnizimet globale me naftë dhe gaz, një veprim që i ka tronditur tregjet e energjisë, e ka përmbysur ekonominë globale dhe i ka dhënë Teheranit një levë të re.

Sjellja e Iranit në këtë konflikt është formësuar perceptimi i tij se është duke fituar, sepse ky vend nuk ka pranuar të dorëzohet pavarësisht humbjeve të mëdha materiale. Vetëbesimi i republikës islamike është shtrirë edhe në tryezën e bisedimeve, ku synon ta përfundojë luftën sipas kushteve të veta.

“Në disa mënyra, Irani është në një pozicion më të favorshëm tani sesa ishte para luftës. Më në fund luajti një kartë me të cilën kishte kërcënuar prej vitesh: mbylljen e Ngushticës së Hormuzit. Kjo i funksionoi”, tha Arash Azizi, hulumtues dhe ligjërues në Universitetin “Yale”.

“Irani tregoi se mund të ndikojë në tregtinë globale dhe ta vërë SHBA-në në vështirësi”, shtoi ai.

“Gjithashtu, Irani tregoi se mund t’i përballojë sulmet e huaja pa rrezikuar deri tani rënien e regjimit apo të shoqërisë. Por, Irani ka përballuar gjithashtu një kosto të madhe ekonomike dhe do të ketë nevojë për përfundimin e luftës dhe për ndihmë për t’u rindërtuar”, sipas tij.

“Rend i ri i sigurisë”

Qëllimi i Iranit në luftë nuk është më vetëm mbijetesa, thonë ekspertët, por përdorimi i levës së tij për t’i dhënë fund izolimit ndërkombëtar dhe sanksioneve paralizuese që e kanë shkëputur nga ekonomia globale.

Mahdi Mohammadi, këshilltar i lartë i kryetarit të Parlamentit, Mohammad Baqer Qalibaf, tha në një postim më 7 prill në X se Irani “qartësisht dhe hapur e ka fituar luftën” dhe do ta pranonte vetëm një rezultat që vendos “një rend të ri sigurie në rajon”.

Këshilli Suprem i Sigurisë Kombëtare i Iranit, organi kryesor vendimmarrës i vendit, tha në një deklaratë më 8 prill se qëllimi i vendit në bisedimet e paqes me Shtetet e Bashkuara është krijimi i “ekuacioneve të reja të sigurisë dhe politikës” në Lindjen e Mesme që njohin “fuqinë dhe udhëheqjen” e vendit.

“Irani e sheh këtë moment krize si një mundësi për të riformësuar rendin rajonal”, tha Azizi.

“Kjo mund të jetë ose një mënyrë për t’u integruar në rajon, duke bërë që vendet e tjera ta njohin si një fuqi të rëndësishme rajonale dhe jo si një të përjashtuar, ose mund të tregojë thjesht se revizionizmi i tij është këtu për të qëndruar dhe nuk do të frikësohet kaq lehtë”.

Duke theksuar linjën e re më të ashpër të Teheranit, Irani publikoi një plan paqeje me 10 pika para bisedimeve me Shtetet e Bashkuara në Pakistan më 11 prill, të cilat në fund nuk prodhuan marrëveshje.

Shumë nga pikat ishin kërkesa maksimaliste që ka gjasa të jenë të papranueshme për Uashingtonin, duke përfshirë njohjen e kontrollit të Iranit mbi Ngushticën e Hormuzit, tërheqjen e dhjetëra mijëra trupave amerikane dhe mbylljen e më shumë se një duzine bazash në Lindjen e Mesme, si dhe miliarda dollarë dëmshpërblime për Iranin për dëmet e luftës.

Para bisedimeve në Islamabad, Teherani kërcënoi se do të tërhiqej nga negociatat në momentin e fundit nëse Shtetet e Bashkuara dhe të tjerët nuk do t’i zhbllokonin miliarda dollarë asete iraniane të mbajtura në banka të huaja.

Kërkesa nuk u pranua.

“Irani mendon se e ka fituar luftën, prandaj ka hyrë në negociata me më shumë vetëbesim”, tha Sina Azodi, ekspert i ushtrisë dhe historisë së Iranit dhe profesor asistent i politikës së Lindjes së Mesme në Universitetin “George Washington”.

Ai tha se Irani ka treguar qëndrueshmëri në fushën e betejës, ku ka goditur vazhdimisht objektiva të ndjeshme thellë brenda Izraelit, ka dëmtuar rëndë baza amerikane të mbrojtura fort dhe pajisje ushtarake në Lindjen e Mesme, dhe ka shkaktuar dëme të mëdha ekonomike për aleatët kryesorë të SHBA-së në Gjirin Persik.

“Irani ndien se mund të tregojë më shumë qëndrueshmëri edhe në tryezën e negociatave”, tha Azodi.

Irani rrezikon ta teprojë

Teherani dhe Uashingtoni arritën pajtueshmëri për armëpushim të përkohshëm dyjavor në çastin e fundit më 7 prill, pasi presidenti Donald Trump kishte kërcënuar se “një qytetërim i tërë do të vdesë sonte”, duke iu referuar Iranit.

Por, armëpushimi i brishtë është vënë në pikëpyetje për shkak të një mosmarrëveshjeje nëse ai përfshinte edhe Libanin, dështimit të Iranit për të rihapur Ngushticën e Hormuzit dhe një vendimi të SHBA-së për ta bllokuar ngushticën me qëllim ndalimin e eksportit të naftës dhe gazit nga Irani.

Megjithatë, palët janë në bisedime të tërthorta për të zgjatur armëpushimin dhe për të mbajtur një rund të dytë negociatash në Islamabad.

Ekspertët thonë se, si Irani, ashtu edhe Shtetet e Bashkuara, kanë treguar pak fleksibilitet në negociata deri tani.

Nënpresidenti JD Vance, i cili udhëhoqi delegacionin amerikan në Islamabad, tha pas bisedimeve të dështuara se “ata kanë zgjedhur të mos i pranojnë kushtet tona”, duke lënë të kuptohet se ai u kishte ofruar iranianëve një marrëveshje “merre ose lëre,” të cilën ata s’e pranuan.

Edhe pse ekspertët thonë se koha është në anën e Iranit dhe Trump përballet me trysni për t’i dhënë fund luftës për shkak të rritjes së çmimeve globale të energjisë dhe reagimit në rritje brenda dhe jashtë vendit, Teherani rrezikon t’i forcojë më tej qëndrimet amerikane dhe të zgjasë një luftë të kushtueshme.

“Irani po rrezikon shumë ta teprojë me lëvizjet e tij”, tha Azizi.

Ai tha se historia e Iranit që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979 është e mbushur me shembuj ku autoritetet kanë shkuar shumë larg dhe nuk kanë arritur t’i kthejnë fitimet ushtarake në avantazh diplomatik.

Shembulli më i spikatur është lufta shkatërruese Iran-Irak e viteve 1980–1988.

Në vitin 1986, forcat iraniane morën gadishullin Fav të Irakut. Në vend që ta përdorte kontrollin mbi këtë zonë strategjike për përfitime politike, Irani s’e bëri dhe në fund u detyrua ta pranonte një armëpushim në vitin 1988 me kushte më pak të leverdishme.

Përgatiti: Ekrem Idrizi