VOAL

VOAL

Please Wait ...
0%

Më 26 gusht 1914 lindi shkrimtari i shquar argjentinas Julio Cortázar

By | August 26, 2019

Komentet

Përjetim gjatë leximit të librit “PIANISTI” të shkrimtarit të talentuar Kristaq Turtulli – Nga Kadri Tarelli, Durrës 

 

Më pëlqen muzika, por i anashkaloj krijuesit dhe biografitë e tyre. Edhe për artistët, kujdesem pak që të mësoj të fshehtat e jetës së tyre të trazuar. Më shijon arti dhe krijimtaria e tyre, ndaj i vlerësoj edhe për shpirtin rebel. Thjesht dëgjoj muzikë, madje edhe kur lexoj, apo marr mundimin të shkruaj, e le në sfond me zë të ulët.

Ma rekomanduan librin “Pianisti”, (novela), të shkrimtarit e romancierit të njohur Kristaq Turtulli, libër të cilin lehtësisht e gjeta në “Panairin e librit”, të organizuar në këto ditë nëntori 2013, në Tiranë.

Në koperinë, dy duar me gishtat nevrik lozin mbi tastierën e pianos. E përfytyroja ndryshe: një zotëri i veshur me stilin klasik, e leshra të të lëshuara e të shpupurishura, etj, etj. Më pëlqen. Është një zgjidhje artistike mjaft e goditur, pamje e papërcaktuar, për të thënë atë çka gatuhet brenda nëpër rreshtat dhe faqet e shkrimit “Pianisti”, që i ka dhënë emrin edhe vetë librit.

Tregimi rrjedh natyrshëm, qetësisht si ujët e lumit Vjosa në ditë të ngrohta të beharit. Më kishte marrë malli të kujtoja shumë fjalë të përdorura kohë më parë, e tani të “harruara”, e të lëna mënjanë si të pavlera. Nis me një telefonatë të largët, për një lajm të keq, për një person e histori të largët e të venitur nga vitet. E rrëfyer në vetë të parë, me një fjalor për t’u patur zili, larg gjuhës standarde, duket sikur ngjarja është reale dhe përjetuar, siç mund t’i ndodhë çdokujt, pavarësisht se ku, në fshat apo qytet. Është një formë mjaft e gjetur e shkrimtarit rrëfimtar, që të bën ta çosh deri në fund leximin, ta besosh, madje edhe të bëhesh ortak me personazhin kryesor, “mësuesin e rusishtes”, për të shtuar diçka që ai s’e thotë, ose që qëllimisht e le si në mjegull.

Nuk ka nevojë të përshkruhet përmbajtja. Ç’ kuptim ka të ritregohet? Rreth tre personazheve vërtitet e gjitha. I pari mësuesi i rusishtes, pastaj Belbani (më shumë duket si emër i pabukur, qëllimisht i sajuar) dhe më tej Poli, ose më gjatë Polikroni. Tipa krejt të ndryshëm të gjendur në një qytet të vogël dhe të puqur rastësisht, ose mjeshtërisht nga autori. Çudi si mund ta gjejnë muhabetin mes tyre? Po kështu ndodh në jetë, mbase më shumë në provincë, ku s’ ke ku përplasesh, veç tek klubi “Kuçi gota” dhe tek gota e rakisë, ose tek loja e bilardos, kur fatmirësisht gjendet një e tillë. Këto s’para ngacmojnë ndjesi, pasi duken si një sfond i zymtë i një pjese dramatike, që zhvillohet në një cep të botës dhe kaq. Edhe pakënaqësia dhe ç fryrjet e mësuesit të rusishtes, duken të ftohta, pavarësisht se janë pjesë e jetë shqiptare, të atyre mijëra mësuesve që dekada më parë u degdisën dhunshëm në zona të largëta, në emër të detyrës dhe s’u shpërblyen si duhet, por që nuk u ngulën të krijojnë rrënjë. Nuk çudit njeri edhe Belbani, që me një kurs çfarëdo ishte përgjegjësi i shtëpisë së kulturës. Vallë vërtet s’kishte tjetër!? Me një fjalë ishte emëruar drejtues i jetës artistike e kulturore të qytezës, ku kishte edhe një shkollë të mesme. Të zakonshme të tilla ndodhi. Ndërsa ndryshe është Poli: i heshtur, elegant, i drejtë sikur ka përpirë okllai, do të shtonte ndonjë korçar shakaxhi. Fshatar i çuditshëm ky, i hekurosur, me jakën e këmishës të ngritur, sqimatar dhe i kujdesshëm deri në vogëlsi, aq sa mos i prishej hekuri i pantallonave kur ulet diku. Asnjë fjalë kush është e ç’ka në kokë. Enigmatik, sa bëhet i bezdisshëm me heshtjen e tij. Vjen në çdo fund jave në qytet dhe kaq. Meritë e autorit që e le lexuesin të hamendësojë dhe të pyesë: More! Po ç ’është ky fshatar, me pamje e veshje aristokrati, tamam si “dhia mes deleve”, që vjen e ikën si hije në jetë e rëndomtë të qytetit të vogël?

Lexon e lexon lexuesi, po pianisti s’po duket gjëkundi. Jetën e qytetit e  trazon Dodona, vajza e doktorit, studentja që me orë të tëra luan në piano në shtëpinë e kulturës. Thashethemet mbushin dynjanë, ushqimi shpirtëror për gratë, që s’kanë me se të merren dhe rrëmojnë plehun, apo trazojnë hirin në vatrat e shtëpive të botës. Dodona si në një shfaqje teatri, qëndron prapa perdes të vjetër e pangjyrë, apo mbledhur në një shtëllungë reje në ngjyrë të bardhë, që më së shumti bëhet gri, që endet në hapësirat qiellore pa kufi. Nuk duket në rrugica e as në qytet, nuk i a sheh kush fytyrën, ndërsa ndjehet çdo lëvizje e saj, çdo brengë, çdo psherëtimë, çdo lot i rrjedhur faqeve, madje edhe gjumi dhe frymëmarrja e mekur nga trishtimi. Dikujt i dhimbset, po të tjerët nuk e lenë në hallin e vet. Disa, sipas ligjeve të pashkruara të provincës, e shajnë, e mallkojnë, e dënojnë dhe ia nxijnë jetën.

Pikërisht në një çast pritje dhe padurimi shfaqet Poli “Pianist”. Habitet mësuesi i rusishtes, që më në fund e zbulon të fshehtën. Zemërohet Belbani, që doli në dritë mjeshtëria e Polit, mbase e dinte po nuk bënte zë. I ndjeshëm ndaj paaftësisë së vet, bëhet dru dhe gur. Ndoshta, është ai i paudhë, që i ka prerë rrugën artistit. Këtu lexuesi gjen shpjegim. Paraqitja dhe veshja e polit nuk është rastësi.

Një fund brilant i tregimit. Autori ka një frymëzim, që të ngazëllen. Të bën ta jetosh me shpirt të trazuar atë skenë, aq sa bëhesh njësh me të. S’ besoj se e ka sajuar. Lexojeni dhe do të bindeni. Më së shumti do të ndjeni kënaqësi të fjalës dhe rrëfimit të sinqertë.

Çdo lexuesi, duke përjetuar fundin e magjishëm, vetiu i lindin shumë pyetje, të cilat kërkojnë të dalin nga gryka e thesit mbushur plot:

Ç’e shtyu “Pianistin”, të mbyllet në vetvete e të ngujohet në një vend të humbur e të jetojë si asket?

Mos vallë ndonjë dashuri e shkërmoqur në vorbullat e jetës, ashtu si e Dodonës? Mbase!

Më tej akoma: kaq e fortë qënka dashuria!? Përgjigja:

Veç ai që e ka provuar prushin e saj, e di. Të tjerët hamendësojnë dhe rrëfejnë.

Kristaq ! Urime dhe falënderim për këtë libër kaq të bukur!

Suksese miku im i talentuar Kristaq Turtulli!

VARIACIONE NE DY KOHE – Nga Konstandin Dhamo

 

 

In memoriam

për FASLLI HALITIN

 

ME POEMEN DIELLI DHE RREKERAT

 

  1. Fletë – Rrufe poetit HALITI  (13.03.1971)

 

Kështu the një mëngjes lart e poshtë në të gjithë qytetin: çfarë shiu ra mbrëmë jashtë, ra edhe brenda shtëpisë sime…

Kështu the dhe Partia e di. Pastaj; aq shumë u qullën trarët e vjetër të çatisë, sa kur u gdhi , u tmeruam nga këpurdhat e zeza, që ishin zhvilluar shpërthyeshëm gjatë natës dhe vareshin tëposhtë si bolla kërcënuese…

Deshe t’i prekësh njerëzit me kushtet e vështira në të cilat gjoja jeton , deshe t’i revoltosh dhe t’i armiqësosh ndaj pushtetit, por populli ynë revolucionar, nuk e ka mendjen te shqetësimet e tua të vockla prej mikroborgjezi. Republika jonë Popullore Socialiste është i vetmi vend në botë , që ndërton me sukses socializmin, që çan me sukses rrethimin e egër imperialisto – revizionist, që ka një ekonomi të qëndrueshme, që nuk njeh kriza, inflacion , papunësi, ngritje çmimesh dhe fenomene të tjera negative, që gërryejnë shoqërinë e vendeve borgjezo – revizioniste. Por ti, duke vënë interesin përsonal mbi atë të përgjithshëm, përqurresh rrugëve dhe, ç’është më e keqja , merr penën dhe katranos një poemë, që mban titullin e palejueshëm Dielli dhe Rrëkerat. Përse ti, në këtë poemë përgjithëson fare pa të drejtë një ngjarje krejt personale ? Sigurisht, që kjo pëgërë libreske, s’është veçse një çoroditje ideologjike dhe politike, që shtrembëron me dashje natyrën e pushtetit tonë popullor dhe, njëherësh edhe marrëdheniet e pazgjidhshme parti – popull.Por, ç’bëhet, pyesim ne, kush i boton këto shkarravina?

Ne sugjerojmë të mbahet qëndrim i ashpër kritik edhe ndaj redaktorëve të gazetës Zëri i Rinisë, të cilët, duke u treguar syleshë, botojnë pa hezitim gjithçka u dërgon ky autor.A marrin pjesë rregullisht në orët e edukimit politik këta redaktorë; punë fizike, një muaj në vit, a bëjnë në bazë ? Po lajmet në mbrëmje , a i ndjekin, apo e kanë harruar një herë e mirë luftën e klasave, të cilën Partia e zhvillon pareshtur edhe brenda gjirit të saj ? Nëse do të silleshim kështu të gjithë, Shqipëria, atdheu ynë i dashur , nuk do të quhej më feneri ndriçues i komunizmit në Adriatik!

Përse nuk pyesin gazetarët e Zërit të Rinisë, shkon apo nuk shkon autokinemaja në fshat, shtypi i Partisë, a shkon ? Përse nuk shkruajnë ata për kishat dhe xhamitë e kthyera në vatra kulture, në depo drithi ( domethënë bereqeti…) apo magazina veglash bujqësore ? Apo atyre u bie ndër mend të pyesin në telefon të afërmit dhe miqtë vetëm nëse doli apo jo stof terital në mapot e qytetit ?

Ndoshta i rënduam pak si tepër, por ne, duke gjykuar si revolucionarë, mendojmë se është më mirë ta parandalosh të keqen që n’embrion…

Por të kthehemi te poema në fjalë. Ja, si fillon ajo:

Ndërsa çatia e atdheut tim, është

e kaltër dhe optimiste,

çatia e shtëpisë sime qaramane është …

Ç’kuptim kanë këto vargje të mbrapshta ? A nuk është çatia e atdheut vetë çatia e popullit ? Atëherë, çfarë mëton ky poet ( kështu po e puajmë ende) , që shkollën ia dha Partia ? Sipas tij, të gjithë na qenkëshin keq e mos më keq, ndërsa burokratët e pushtetit, na flekan gjumë të ëmbël dhe, në mëngjes , ua mbyllkan në surrat derën  e zyrës së shtetit punëtorëve duarartë, kur ata venë për të parashtruar ndonjë kërkesë modeste , në një kohë që strehojnë gjithë sojin dhe sorollopin e tyre. Madje, këta burokratë, të cilëve, do t’ua thyeka dhëmbët dhe dhëmballët klasa punëtore, paskan degjeneruar deri në atë shkallë sa, për një paketë cigare me filtër , të vënë përpara autorizimin e një apartamenti, apo një të drejtë studimi për vajzën !

Ende më keq: autori na bën thirrje edhe neve, që të bashkohemi nën flamurin e tij të rreckosur kundër burokratëve shpirtkazmë( !!!), që po ua thithin gjakun si shushunja njerëzve të ndershëm. Jo, more ! Sipas teje, ne të ngrihemi dhe të përmbysim pushtetin popullor dhe diktaturën e proletariatit, që na hapën sytë dhe krijuan njeriun e ri ? A, kështu e ke kuptuar ti luftën, që zhvillon Partia kundër burokracisë ? Vargjet e tua gumëzhijnë haptazi vetëm për anarki dhe rebelim !

Shoku Jani dhe shoku Zeqo të poemës tënde, nuk mund të mos jenë përgjithësime artistike, por ja, që këto përgjithësime na qenkan negative . Si kështu, i dashur poet? Si nuk na jep, qoftë edhe një herë të vetme , të drejtën të mendojmë se, burokratët Jani dhe Zeqo janë tipa të rastit ?

Atëherë , dëgjo të mësosh nga ne dhe, nesër, kur të mos jetë ende vonë, të bësh një autokritikë të sinqertë dhe, aspak sa për sy e faqe !

Sistemi ynë shoqëror, duke qenë pa dyshim më i përparuari në botë, nuk pjell kurrsesi monstra si ata burokratët e tu, more vesh ? Madhështia dhe forca e Partisë sonë heroike, qëndron te farkëtimi i unitetit të çeliktë me popullin. Në Shqipërinë tonë të lulëzuar, nuk ekziston ndonjë parti, që të rrijë këmbëkryq e të numërojë në mënyrë sentimentale meloditë diletante të pikave të shiut. Si e harron ti vallë trekëndëshin monolit parti – popull – pushtet ? Ku je molepsur dhe, nga kush ? E ha bukën e popullit dhe harron bllokadën e egër imperialisto – revizioniste, që i kanë bërë vendit tonë Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Sovjetik, harron që ushtria jonë e lavdishme, ushtri e popullit ushtar, ruan natë e ditë kufijtë tanë të shenjtë !

Në vend që të dalësh të dielave nëpër lagjen tënde dhe të shohësh se kush nga të deklasuarit , apo edhe nga njerëzit tanë, që nuk i kanë përvetësuar ende siç duhet mësimet e shokut Enver, kanë ngritur ndonjë antenë – armike për televizorin e tyre, ti del e ankohesh tërë kohës, apo u lexon atyre , që pranojnë të shoqërohen me ty , shkrimet e tua pa vlerë.

Ato bollat e zeza në tavanin tënd, do të të zënë fytin një ditë pikërisht ty, që je mbërthyer me thonj pas pronës së neveritshme private dhe s’e lëshon e s’e lëshon, po nuk more më parë paratë. E ku qëlloi ajo karakatina jote se, mu në qendër të qytetit, aty ku Partia ka vendosur të ngrejë një kinoteatër gjigant, në të cilin rinia jonë, do të vijë e do të futet drejt e nga fabrika, ashtu e veshur me kominoshe, apo drejt e nga fusha , ashtu me lopatën në sup ! Po, kush të pyet ty ! Një ditë do të t’i ngrenë partallet me gjithë ç’ke…

Por ne, përsëri kemi të drejtë të pyesim: po Sigurimi i Shtetit, ç’bën ? Ç’bën kolektivi ku punon ti ? Po LIdhja e Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, anëtar i së cilës ti vazhdon ende të jesh pa të drejtë ?

Turp për ty, që guxon ta quash shok traktoristin, që qëndis arat, elektriçistin që ndez lulet e llambave nëpër shtëpitë tona, apo muratorin, që, tek suvaton ballkonin e apartamentit të ri, i vjen një dallëndyshe e gëzuar dhe, ngre çerdhen e saj. Ti je bukëshkalë ! Megjithatë, Partia, si gjithmonë , edhe në rastin tënd, mund të tregohet zemërgjerë dhe, të ta japë dorën e ngrohtë. Por ne mendojmë se ti duhet të dalësh sa më shpejt në gjyqin e popullit dhe të përgjigjesh !

Përshëndetje revolucionare

Nga të rinjtë e gjimnazit

Mao Ce Dun

 

  1. 2. Denoncojmë poetin F.HALITI (23.04.1991)

         

Ka mjaft nga ata , që mendojnë se letërsia e lëvruar gjatë viteve të skëterrshme të diktaturës, duhet të hidhet e gjitha në kosh. Por, a është ky një konkluzion i saktë dhe i matur ? Ne , ndonëse të djathtë, mendojmë se jo. Jo ! Ka shumë poezi, tregime , apo edhe romane me vlera të vërteta dhe të qëndrueshme , që mund të përballen me sukses dhe dinjitet me çdo kohë, sado e papritur dhe e ndryshuar të vijë ajo. Por ne na nervozojnë lëvizjet politike të disa autorëve, të cilët gjer dje kanë qenë të përkëdhelurit e Oborrit të Kuq. Ata po nguten të hipin përsëri nëpër tribuna. Kësisoj, na takon neve t’ua tregojmë vendin. Kjo, madje, është një detyrë kombëtare, që duhet përmbushur sa më mirë.

Sepse, ka një lëvizje të gjerë postkomuniste tepër kërcënuese, të cilën e kryesojnë disa fanatikë të djeshëm shumë aktivë, që shfaqen  tashmë si të moderuar, si të zhgënjyer, si të mashtruar dhe (o Zot !) si të persekutuar. Kjo lëvizje, që, për ironi, nuk zhvillohet aspak in occulto , ka në vetvete karakter revanshist, sepse postkomunistët  të denoncuar dhe të demaskuar botërisht nga Haveli, kanë si synim marrjen e pushtetit edhe në kushtet e ekonomisë kapitaliste. Prandaj, na duhet t’i heqim qafe sa më parë këto kandrra patogjene, që në demokraci bëhen më të rrezikshme sesa në sistemin e tyre. Dhe, ta fillosh këtë spastrim nga boritë shurdhuese të Partisë, siç është edhe poeti F. të cilin  do ta analizojmë për ta paraqitur si shembull të keq, do të thotë të jesh konsekuent dhe fitues!

E pra, poeti F. po azhurrnohet përsëri ! Alarm ! Ç’kërkon vallë ai, ç’vend synon të zerë ? Poema e tij famëkeqe Dielli dhe Rrëketë, i helmoi pashërueshmërisht mendjet e njerëzve në kohën që u botua. Kujtohuni: dielli – Enver, bubullinte ai atëherë dhe ne e kritikuam dhe e asgjësuam , si krijues, kuptohet…

Por, ç’janë ata, që e lavdërojnë ende ?

Siç e dini, në vitet e komunizmit, edhe një poezi të vetme po të botoje, ta lexonte edhe kooperativisti më i humbur i Shqipërisë; prandaj merret me mend lehtë efekti propagandistik i shtypit të atëhershëm të supercensuruar. Ahaa ! Rendimentet e prodhimeve bujqësore nuk rriteshin dot pa ngritjen politiko – ideologjike të fshatarit socialist, pa përvetësimin prej tij të mësimeve të Partisë dhe parimeve të marksizëm – leninizmit. Shkurt (le të gudulisemi pak ) , trangulli nuk zgjatej në fushë pa u kultivuar me këto mësime…

Brezat e rinj, që sapo kanë nisur të angazhohen në jetën politike dhe artistike, duhet  ta kenë të qartë sa edhe ne të shumëvuajturit se, komunistët do të jenë të parët që do të ngrenë lart dhe do të valëvitin vullkanisht flamurin e të përsekutuarve. Po, po, e thamë këtë ! Dhe nuk do t’u vijë pikë turpi.

Poeti F., ky Bjedni surrogat i Shqipërisë, që nuk la himn pa thurur për Partinë e Punës dhe diktatorin e saj, s’ka të drejtë morale, por ndoshta edhe ligjore , të shkruajë përsëri. Më saktë, të shkruajë po të dojë, sa të mundë, por të mos botojë më !

Atë, vërtet, e çuan të punojë për kaq e kaq vite rresht në fermë dhe, ai me ato vite të punës atje spekulon, kur deklaron se është një nga të parët poet disidentë që ka mbushur kovat me komposto fekalesh , apo ( na falni !) me mut, siç shpërthen ai i prekur dhe i revoltuar tash së fundi, por ne jemi në ballë të situatave, pikërisht për të ndriçuar të vërtetat ashtu siç janë, pa i interpretuar aspak sipas konjukturave aktuale. Por s’është e lehtë, s’është e lehtë, po të kihet parasysh konfuzioni i madh ideologjik që mbizotëron anekënd. Nuk ka busull bindjesh që të të orientojë…

Me siguri ka agjentë që paguhen posaçërisht për të trazuar këtë batak.

Kurrë nuk i shihte retë e zeza në qiellin shqiptar poeti F. Për të ky, qiell ishte përgjithmonë dhe patjetërsueshmërisht veçse i kaltër dhe ( bobo, ç’absurditet ), optimist…

Po ç’të thuash më parë dhe ç’të komentosh ! Poeti F nuk e kaloi kurrë gardhin e vogël të mediokritetit. E si ta kalonte me atë frymëzimin e tij lejfenian ? E, pra, atij më shumë sesa poet, i shkon të damkoset si grafoman i pjellshmërisë së lartë , por ne, duke ruajtur shprehitë eufemike të edukatës sonë, po vazhdojmë deri në fund ta quajmë poet.Vargjet e të gjithë librave të tij janë të varfër dhe prozaikë. Në to nuk gjen qoftë edhe një inversion të vetëm , apo një rimë asonantike të freskët:  pale krahasime dhe epitete ngjyruese. Të thahet fyti së lexuari fjalë parullash apo fletërrufesh; të rrëqethet mishi nga thirrjet për hakmarrje ndaj mikroborgjezëve, thirrjet për luftë ndaj shfaqjeve të huaja, zakoneve të prapambetura. Shkurt, ai vargëzonte për militantët e ndezur dhe vulgarë.

Po ta shihje këtë autor në ato vite, do të të bënte shumë përshtypje mënyra sesi e lexonte ai gazetën Drita në trotuar, apo edhe në mes të rrugës. E hapte më dysh përballë vetes dhe e përpinte me sy, a thua se kishte zënë përdore një damë, me të cilën pas pak do të shkrehej në vallëzim.

Por, siç pranuam edhe më lart, ne e asgjësuam, duke ia atribuuar shkrimet tona kritike , tepër djegëse, gjmnazistëve naivë. Aso kohe, pra, në diktaturë, siç edhe e dini, ishin shumë në modë gjimnazistët. A nuk u ngritën kinse ata edhe kundër besimit fetar ? Ishin një variant shqiptar ata, të gardistëve të kuq kinezë…

Sot, lavdi Zotit, flitet haptazi, të dashur miq ! Sot s’vlejnë më kafshët ezopiane, metaforat, alegoritë,  aluzionet e të tjera, e të tjera si këto. Sot, urdhëro e fol ! Ku ndodhen tani, për shembull, i ziu zoti Jani, apo zoti Zeqo ? Mos vallë i futi në burg dielli me rrëketë e tij dhe, ne ende nuk dimë gjë ? Të mjerët personazhe realë ! Të mjerët personazhe negativë !

Ja, këto lloj krimesh kryente poeti F përmes artit të tij famëkeq. Dhe nuk ligështohej fare, përkundrazi krekosej…

Po përse nuk janë paraqitur as sot e kësaj dite në selinë e partisë sonë të gjorët burokratë të diktaturës së proletariatit ? Përse nuk janë pajisur me tesër partie ? Apo tremben ende nga sharlatanët e politikës dhe të artit ? S’kanë faj.

Poeti F. në vitet shtatëdhjetë arriti deri atje sa të kërkonte që poemat e tij gjëmimtare, të ndaheshin strofa – strofa apo edhe vargje – vargje dhe të zëvendësonin parullat masive ndanë kryqëzimeve të rrugëve ( të atdheut ) apo mbi muret e lartë të uzinave, me ato çatitë e dhëmbëzuara sipër tyre si tehu i sharrës, mbi muret e shkollave, reparteve ushtarake, kooperativave: të shkruheshin kuptueshëm  në krye të dekoreve të  festivaleve folklorikë dhe të muzikës së lehtë, apo të deklamoheshin në raste përvjetorësh historikë të Partisë dhe të Shqipërisë…

Deliranti, me zell të përndezur dhe të tepruar, harronte që kësisoj fshiheshin citatet e diktatorit! Po ku mbahej poeti F; kështu ka vepruar edhe Majakovski, u shpjegonte ai instruktorëve dinakë të Partisë, prandaj triumfoi Revolucioni në Rusi. Madje, Majakovski bënte edhe më shumë; i recitonte vargjet, duke qëndruar monumentalisht në sfondin e stendave gjigante, të mbushura me fragmente të poemave të tij…

Kuptohet që ata nuk e duruan dot dhe një ditë e nxorën jashtë me shqelma. Kështu poshtëroheshe atëherë, po të harroje rolin që t’ishte parapërcaktuar …

Së fundi, duke qenë të bindur se ky shkrim udhëzues do të pasohet vrullshëm nga shkrime të tjerë ende më denoncues, po kërkojmë nga ju , përmbysësit e diktaturës dhe idolatrisë frikësuese të saj, të mos shihni më te dielli fytyrën e Enverit, Leninit apo Mao Ce Dunit !

Diellin ,tashmë , shiheni thjesht si një planet që jetëzon gjithë rruzullin tonë.

 

Nga nismëtarët e Partisë së Djathtë NDV.

                                                                                             1996

 

Nxjerrë nga libri NOBELISTET E VETESHPALLUR  1996

XLIV – 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTËS – Poezi: “Ylli, i një drite” – Përgatiti për botim Fritz RADOVANI

XLIV – 2020 VITI I AT GJERGJ FISHTËS – Poezi: “Ylli, i një drite” – Përgatiti për botim Fritz RADOVANI

Poezi: “Ylli, i një drite”

Nga BAJAME HOXHA – ÇELIKU

Ndër revistat e para

Në Shkodrën loke

zbriti:

“Hylli, i një Drite

NË KRAHËT E FLUTURËS SË BARDHË… – Poemë nga SEJDI BERISHA

 

(Ose, baladë për pelegrinazhin e zemrës time)

 

1.

Zemrën po e lë në dritare

Le ta rrahin erërat dhe acari

Zogjtë ta ledhatojnë me cicërimat e tyre

Lulet e pranverës ta mbështjellin me aromë

 

2.

Po po

Zemrën po e lë në dritare

Kush të dojë le ta marrë

Por mos harroni

Njëherë ta dërgoni

Te shtëpia e vjetër e babait

Edhe tek vendlindja ime

Nëse e dini ku është ajo

 

3.

Shëtiteni pak

Në tokën e etur e të ndrydhur

Kam dëshirë ta dërgoni edhe në Shkodër

Se atje ka shumë dashuri

Mos harroni

Edhe në Pukë ta qoni

Migjenin ta takojë me kollën e tij

Edhe në kalanë e Ali Pashë Tepelenës

Atje vendoseni

Le të vështrojë çfarë të dojë

Por mos e harroni

Edhe Kalanë e Lëkurësit te Saranda

 

4.

Mos e leni të pushojë

Por mos ia detyroni as vajin

Se është e ndjeshme dhe e mbushur vrer

Për këngën e ndrydhur të njeriut

Për kuptimin e pastër të lirisë

Mos e lejoni as të flasë

Se ajo di shumë gjëra e plagët e djegin

 

5.

Në Elbasan atje të Shkolla Normale

Dërgojeni zemrën time

Vetëm ditarët dhe emrat e nxënësve

Lëreni t’i shikojë

Se ndoshta

Zë vend më mirë pesha e këtij tempulli

Shëtiteni edhe në Pogradec

E në Korçë shpijeni tek ajo shkolla e parë

Se do ta trimëroni për ecjen e njeriut

Por, mos dëshpëroni

Më atë se çfarë është arritur deri me sot

 

6.

Zemrës sime

Mos i tregoni se njeriu nuk e do njeriun

Do çmendet ngase të gjitha i di

I ka si në shuplakë dore

 

7.

Te qyteti i Manastirit

Shëtiteni gjatë e gjatë

Dërgojeni edhe tek ato hapësirat

Ku zuri rrënjë alfabeti i gjuhës

Por edhe këtu mos i tregoni

Për plasaritjet e mendjes as të shpirtit

Që kanë ndodhur e po ndodhin

Se barrikadë i dalin shumë mangësi

Jo vetëm për shkrime e krijimtari

 

8.

Pastaj

Shëtiteni nëpër ato vende deri në Shkup

Por kujdes se edhe aty

Ia shtoni e ia lëndoni plagët

Dhembjet dhe padrejtësitë

 

9.

Zemrës sime

Në Shkup ia mundësoni

Vetë të shëtisë

Se edhe tash mund të mësojë shumë gjëra

 

10.

Zemrën time

Kthejeni edhe në Kaçanik

Por ruajeni se trembet nga ardhmëria

Mirë e di ajo zemërimin e Grykës së Kaçanikut

Pastaj

Ngjituni tokës së vjetër deri në Prishtinë

Aty jepini liri të gjendet vetë

Në tërë atë mal

Me shumë gjemba e me pak lule

 

11.

Pastaj merreni

Dhe sertshëm dërgojeni tek Stacioni i trenit

Ajo vetë hipë në binarë

Dhe do niset për tek minatorët

 

12.

Atje në Mitrovicë

Lëreni të pedatet me ndrydhjet e atyre njerëzve

Edhe me trimërinë e Azem Galicës

Edhe me të atij me xhamadan të kuq

E me tirq të zi, Isa Boletinit

Nëse e kërkon edhe Shaban Polluzhën

Mundësojani pak minuta

Të çmallet me rrëfimet e tij

 

13.

Po po

Zemrën time dërgojeni edhe në Prekaz

Por mos i tregoni për Adem Jasharin

As për familjen e tij

E di ajo vetë

Por edhe nëse plasë si korra e kripës

Shëtiteni nëpër çdo pëllëmbë toke

Se aty bima zhvillohet

Edhe nëse mbrapshtë mbillet

Le të flasë me të gjithë

Edhe me vetveten po se po…

 

14.

Kur vjen koha ta ktheni për në Pejën time

Lëreni të përplaset me Reçakun, Izbicën

Me Lybeniqin, Çyshkun, Mejën

Edhe me shumë vende të tjera

Edhe pse damarët do t’i rrahin idhshëm

Kurse mendjen e lë

Si problem të pazgjidhur matematike

 

15.

Zemrën time

Kur ta sillni sërish në Pejë

E qoni tek ai Blini im buzë Lumëbardhit

Aty, le të qajë të këndoj e le të plasë

Se kështu e shprushë jetën time

E sheh edhe Grykën e Rugovës

Do të përmallet për ujin

I cili kohërat i bartë kush e di se ku

Por keni kujdes se ka për t’iu detyruar

T’i shpjegoni për ushtimën e Lumëbardhit

Edhe për atë se pse ai bashkohet

Me Drinin e Bardhë

E Drini i Bardhë pse e përqafon Drinin e Zi

Dhe bashkë i përshkojnë

Tokat fushat e malet

E pastaj ia hijeshojnë madhështinë

Detit i cili flet e nuk flet

 

16.

Por zemrës sime

Shpjegojani injorancën që ka njeriu

Që nuk kupton dhe as mendjen se vret…

 

17.

Zemrën time

Dërgojeni edhe nën atë lisin shekullor

Ku i përjetova drithërimat e para të dashurisë

Dhe prej atëherë dashuria

U bë etje dhe ëndërr e jetës sime

 

18.

Mos harroni që zemrën time

Ta dërgoni edhe atje në Kalabri

Për asgjë tjetër

Por vetëm ta dëgjojë këngën

“Moj e bukura, moreee…”

 

19.

Kam dëshirë ta dërgoni edhe deri në Brazil

Tek varri i të dashurës së Serembës

Edhe tek varri i Nolit

E dikur edhe në Shqipëri

Tek varri i eshtrave të Faik Konicës

Te varret e Abdyl, Naim e Sami Frashërit

E dini vetë pse…

 

20.

Zemrës sime bëjani qejfin

Dërgojeni në Prizren te Lidhja e Prizrenit

Le të ngopet me historinë dhe bukuritë e qytetit

Le të zemërohet me Kalanë

Si defter kurrë i pa shfletuar deri në fund

E te Kulla e Haxhi Zekës në Pejë

Vetë kalldrëmi do t’ia shpjegojë

E do t’ia hapi zemrën e Lidhjes së Pejës

 

21.

Ka edhe shumë e shumë për të rrugëtuar

Por emrat e Lezhës, të Skënderbeut

Të Hasan Prishtinës e të tjerëve

I futni në një zarf dhe e mbyllni

E i ruani mirë e mirë

Se zemra ime di shumë e shumë

Për madhështinë e tyre

Për zemërplasjen e tyre…

 

22.

Më ra ndërmend

Zemrën time

Dërgojeni edhe deri tek shkolla fillore

Aty ku nisa t’i radhis

Gëzimet hidhërimet dhe ëndrrat

Me një janxhik me opinga dhe rroba zhguni

Kaloni edhe deri tek gjimnazi

I vrulleve dhe i rebelimit të rinisë sime

Kthejeni zemrën time deri në Prishtinë

Aty tek Fakulteti Filozofik

Por mos e lëni shumë

Se me shekuj ngelet aty

Për studimet e mia

Botën duke e mallkuar

 

23.

Eh, tash

Zemrën time

Ma ktheni sërish në dritare ku ishte

Zogjtë le ta madhështojnë me këngën e tyre

Ajo do t’i çmend me lotët e mi

Me qëndresën e pathyer e plot mllef

 

24.

E kur të bjerë terri

Lëreni të flejë në dritare

Se në mëngjes gjethet e vjeshtës

Dynjanë do ta këshillojnë

Për gjërat që e kanë plasë e përplasë

Zemrën time që herët ua kam falë

 

25.

Por diku herët para agut

Një flutur e bardhë

Do të bie mbi zemrën time

Duke rrahur krahët

Si për rrugëtim të gjatë

E unë do ta lusë  

Ta merr zemrën time

Le ta hedh në ujë të Lumëbardhit

Ndoshta botën do ta përshkojë

Tokën do ta urtësojë

Me farën tjetër të lumturisë

 

25.

Flutura e bardhë

Që gjithmonë e adhuroj

Mbi krahët e saj vuri zemrën time

Dhe nuk di se kah iku

Unë ngela duke i shtrënguar tëmthat

Askujt nuk arrita t’i them:

Mua tash më ktheni tek libri im

“Njeriu ‘pa’ vendlindje”…

Se brenda saj është në ujëvarë

Me ujin e saj që kurrë nuk shteron

Përherë buzët i njomi e shpirtin e freskoj

 

(©S. B.)

(E diel, 18 tetor 2020)    

 

 

NGA STADIUMI, NË RAJONIN E POLICISË! – Ndodhi gazmore nga libri i ri i Skifter Kelliçit “Topi nën pushtetin e tyre’

Ndodhi gazmore, shkeputur nga libri i ri i shkrimtarit Skifter Kelliçi “Topi nen pushtetin e tyre’ (kujtime, histori, kuriozitete dhe tregime humoristike).

 

E kam pasur gjithnjë zakon që të ulesha në kabinën e komentimit të Radios dhe TV-së, të paktën njëzetë minuta para fillimit të cilësdo ndeshjeje, s’do mend, pasi merrja nga trajnerët përbërjet e të dyja skuadrave. Dhe jo pa arsye; me t’u ulur para mikrofonit, ashtu si aktori që para shfaqjes fillon e futet në botën e personazhit të tij, ashtu dhe komentatori, duhet të futet në botën e ndeshjes që do të nisë pas pak të komentojë.
Mbi të gjitha, duhet të ngulisë në mendje fytyrat e lojtarëve të njerës ose tjetrës skuadër, nga të cilët mund të ketë dhe ndonjë që nuk e njeh, që të mos e ngatërrojë gjatë lojës me ndonjë lojtar tjetër. Kështu, pra, edhe unë ata pasdite fundprilli të vitit 1972 , nisa të bëja të njejtën gjë: madje u ndodha para tribunës qendrore të stadiumit “Qemal Stafa” jo njëzetë, por plot tridhjetë minuta përpara. Për djall, gjatë rrugës nga shtëpia në stadium, të cilën kuptohet vetiu që e bëra më këmbë, zuri një shi me gjyma që më bëri qull.
Si zakonisht, para tribunës qëndronin policë që këqyrnin me kujdes biletat, por edhe ndonjë person që mund t’u dukej…politikisht i dyshimtë, (ruajna zot, se mos t’i bënte atentat ndonjë byroisti, sepse triumvirati i udhëheqjes-Enveri, Hysniu dhe Mehmeti, ia kishin parë derën stadiumit vetëm në spartakiada).
Ne, gazetarët e RTVSH-së , për t’u futur në stadium, tregonim zakonisht fletëhyrjet tona. Por kishte raste që nuk i tregonim fare, sepse policët edhe na njihnin e kështu kalonim gardhin e tyre e bënim drejt stadiumit, pra drejt kabinës së komentimit. Kështu gjykova ato çaste. Kësisoj, me një buzëqeshje të mjaltshme, bëra përpara. Por i kisha bërë hesapet pa hanxhinë…
-Ndal, mor ti, shok qytetar, ku poi a mbath kaq serbes!,- dëgjova një zë me theks verior pas meje.
Ktheva kokën e pashë një polic i mbuluar i tëri me mushama, që m’u bë si të ishte kukudh. Nuk di sesi, po më hipën kacabujtë pas fjalëve të tij.
– Jam komentatori i Televizionit dhe po shkoj në kabinë që të komentoj ndeshjen,– i ftillova..
– Ku e ke fletërhymjen?- më pyeti pa ma varur fare.
-Për fat të keq e kam harruar,- iu përgjigja unë.
Dhe i thashë të vërtetën.
-Nuk asht se e ke harrue flëtëhymjen, por puna asht se po na shtihesh si komentatuer për me hi pa biletë në stadium,- ma tha,- pranej merr mbrapsht.
-Unë, komentatori, të futem pa biletë?!- ia ktheva vëngërthi.- E ke jangllësh, mor shoku polic…
– Se çfarë polici jam unë, ke me e pa tash,- ma priti, pa e prishur terezinë ai me atë mushamanë e kapuç dhe me strehë të gjerë , që linte të dukeshin një palë sy vëngëroshë e një hundë squparake.
Dhe pasi, bëri një lëvizje mëngjarashe të kokës, vura re se mu para meje mbiu si në përralla një GAZ 69. E që aty, lum miku, unë e pashë veten brenda tij, i rrethuar nga dy policë, sikur të isha …diversant.
-Jeni në vete!- brita, kur e pashë që punët rodhën lumë e përrua.-A nuk më njihni se unë jam… komentatori?!…
Polici nga e majta nuk u ndie fare e jo vetëm kaq, po më hodhi një vështrim të pjerrtë nënvetullor. Kurse polici nga e djathta ime, më foli miradijshëm:
-Të njoh, shoku komentator, por ai që na dha këtë urdhër, është shefi i rajonit tonë, e nuk ia kthejme dot llafen.
-Po mirë , nuk më njohu ai?- pyeta unë tërë xhind.
-Këmba e tij nuk shkel kurrë në stadium,- vazhdoi polici.
E pashë se ishte e kotë të bisedoja me ta, aq më tepër që GAZ-i me shpejtësi marramendëse kishte arritur në oborrin e vogël të Rajonit të Policisë, ose, më saktë, te ish-Burgu i Vjetër.
Të dy policët më futën brenda. Aty ai vështrimnënvetullori, diç çaprashiti me një polic shërbimi, i cili ma bëri me shenjë që të ulesha pranë tij. Dhe kur të dy policët morëm sërish andej nga erdhën, pra nga stadiumi, ai fërkoi patllaken që mbante në brez, sikur të më jepte të kuptoja që të rrija sus.
Gjendja qe bërë katran me bojë: unë në një rajon policie e mikrofoni në kabinë pa komentator!..Mbi të gjitha, askush nuk dinte se ku isha unë. Polici me një pamje tutkune as që m’i hidhte sytë, bile tani rrinte më këmbë, për çdo të papritur.
-Dëgjo, shoku polic,- zura t’i thoja me përgjërim.- Puna është kështu e kështu e unë jam i tillë dhe i këtillë e , pra, më kupto se unë duhet të iki , bile jo vetëm të iki, por edhe të fluturoj ashtu siç kam emrin, Skifter, se për 15 minuta atje në stadium fillon ndeshja e , ti, merre vesh vetë, ç’ndodh kur nuk ka komentator…
-Po ay që flet atje në Radio a Televizion, nuk e ka emrin Skifter, po Skënder, – ma ktheu pa e bërë qejfin qeder e, duke sajuar një të ngërdheshur, sikur të më kishte kapur gafil, se kë mori në telefon e veç e kur e pyeti bashkëbiseduesin nëpërmjet telit:
-Hë, more, Kapllan, si të kam e më the e të thashë, po a nuk e quajnë Skënder atë që me demek ligjëron për sportin atje në Radio a Televizion?…Tamam Skënder e jo Skifter…Po ai që paske aty qenkësh një palo mashtruesi që në birucë, për ideal është pak ta kallësh”,-dëgjova një zë nga teli.
Polici tundi dorezën e telefonit, sikur të më tundte patllaken dhe kapsalliti sytë. “O perëndi,ç’më gjeti!- mallkova me vete.- Këta qenkan dy Zyberë në një derë…
More se i rrëfeva fotografinë time në pasaportë, atij nuk i mbushej që nuk i mbushej radakja. Kur i thashë se të paktën duhej të më njihte nga ekrani i televizorit, ma ktheu se ai nuk kishte televizor e nuk kishte haber fare nga sporti.
Befas ma priti:
-Radion e dëgjoj, ndaj, pa bëj sikur je duke komentuar një ndeshje?
Doemos që nuk ia prisha e kështu ia nisa si lolo se… topin e kishte filani , që ia kalonte fistekut e kësisoj tra-lala e tri-lili….
-Hë, u binde tani?- e pyes.
Ai u shqye së qeshuri dhe ma ktheu:
-Zërin e bëke tëpkë si ay Skënderi, por mua nuk ma hedh dot, se ay e ka atë më të trashë se tëndin!…
Ç’budalla!..Atëbotë e pashë të udhës të merrja në telefon ndonjë zyrë në Radio a TV, po xhan xhin se përgjigjej njeri. E ku kishte njerëz në zyra në pasdite!…Po edhe telefoni i studios së TV-së dilte, malum, përjetësisht i zënë.
Ndërkohë në korridor u duk një polic tjetër, të cilit i ishte rastisur të bente shërbim në Radio dhe Televizion. S’do mend që më njihte,ndaj, kur kallwzova ç’më kishte ndodhur, iu përvesh policit tim vigjëllimtar, të cilit i ranë pendët.
Kësisoj ai më la të lirë, por me kusht që, pasi të mbaronte ndeshja, ta sillja kokën gjene në rajon, se ndryshe shefi do t’i punonte atij qindin. Dhe unë, pa e zgjatur, si I ndwrkryer ua graha këmbëve, përmes shiut që, si për inat, zuri tw binte më rrebeshe edhe më të ukubetshme, duke pasur shpresë të arrija në stadium të paktën në orën ..katër pa pesë…
Mirëpo, mu përpara Ministrisë së Bujqësisë shoh një “Fiat” dhe brenda një kushuririn tim të largët, që ishte shofer. I shpjegoj si e kisha hallin dhe ai, ndonëse priste zëvendësministrin që ishte në një mbledhje, më shpie bramp e në stadium.
Ora shënon katër… Bëj vetëtimthi nëpër shkallë e drejt e në kabinë. Atje shoh për fat të mirë Alfons Gurashin që po komentonte…Ai nuk kishte marrë formacionet e skuadrave, pale po nuk dinte as kush ndeshej në mejdan…Kështu në vend që të thoshte “Shkëndija”, ia këpuste “Studenti”… Dhe nuk kishte faj se me tërë mend ishte dhe një skuadër futbolli me këtë emër. Skuadra tjetër që luante me “Shkëndijën”, ishte “Kavalla”, bash ajo skuadër grekeqë kishte luajtur me “Tiranën”, më …1938, kur gjatë transmetimit të parë të një ndeshjeje në Radio Tirana , Mazreku, i kishtë bërë lëmsh emrat e lojtarëve, e ku grekërit të bërë helaq 7-O, megjithatë, mburreshin me një gol, sidoqë…ofsjad.
Turrem te kabina e Radios për të marrë formacionet e të dyja skuadrave nga Ismet Bellova. Po në kabinë …hiç…Sikur edhe atë ta kishin degdisur si unë në polici..
Marr vesh se Ismet Bellova kishte mbetur në Rinas, ku po përcillte një delegacion sportiv kinez. Por ata të Radios ishin treguar të mençur: kur nuk e kishin parë atë në kabinë, nuk e kishin nisur transmetimin, kurse këta të mitë në TV, me ha,ha e hi,hi atje në studio, kishin shtypur butonat e kështu kishin bërë të kundërtën, pa ua pritur rradakja, nëse isha a nuk isha unë në kabinë.
Për djall, pa kaluar një minutë, Fagu, kishte bërë gol, pa vënë Alfonsi këmbë në stadium. Nuk kishte marrë vesh kështu hiçgjë, dhe vazhdonte të kumtonte se rezultati ishte… 0-0.
Me të mbaruar ndeshja, nuk qe nevoja të shkoja në rajonin e policisë, sepse më thirri me urgjencë, drejtori i përgjithshëm, Todi Lubonja. Pasi me dëgjoi më nge, më foli disi rreptë:
-Hiç keq mos të të vijë. Ti i ke fajet. Policit duhej t’i kishe treguar fletëhyrjen. Për këtë që ndodhi, është shqetësuar edhe ca shokë të udhëheqjes. U bëmë gazi i botës, me “Student” e me “Shkendije’.
Heshta i zënë në faj…

Dreri dhe qentë Parabolë nga Liu Tsung Yüan E shqipëroi Elida Buçpapaj

Kjo parabolë është shkruar nga shkrimtari kinez Liu Tsung Yüan (773 – 819)

——-

Një burrë gjatë një dite gjuetie kapi një dre.

Me synimin për ta zbutur, ai e mori drerin në shtëpi.

Duke tundur bishtin dhe duke lehur, qentë e tij vrapuan për ta pritur.

Gjuetari, me drerin në krahë i urdhëroi shërbëtorët e tij t’i ndalonin qentë.

Të nesërmen ai shkoi në stelën e tyre me drerin dhe me kamxhikun e shtrënguar në dorë dhe ua afroi kafshëve që ta nuhasin.

Dhe kështu çdo ditë, derisa qentë u mësuan me të sapoardhurin.

Shumë shpejt, pa dijeni për natyrën e tij të vërtetë, dreri luante çdo ditë me qentë.

Hidhej plot dashuri, vraponte e këcente mes tyre, flinte i qetë pranë tyre.

Nga frika e kamxhikut, qentë i përgjigjeshin përkëdheljeve me përkëdhelje.

Sidoqoftë, ndonjëherë, ata lëpinin mustaqet.

Një ditë dreri doli nga shtëpia.

Gjatë rrugës ai pa një tufë qensh.

Dreri menjëherë vrapoi për t’u bashkuar me ta, i etur për të luajtur.

Ai e pa veten menjëherë të rrethuar nga sytë e gjakut dhe dhëmbët e mprehtë.

Qentë e vranë dhe e gllabëruan, duke i lënë kockat e shpërndara në tokë.

Dreri vdiq pa kuptuar se çfarë po ndodhte.

PILAFI (Tregimi i së dielës) Nga Agim Xhafka

Në çdo cep të Greqisë po të shkosh me pushime do ndeshësh patjetër shqiptarë. Që të ofrojnë miqësi,shërbim,qeshje e gatishmeri pafund dhe falas.
Kështu me ndodhi para tre vitesh në një drekë në ishullin Tios,një copë shkëmbi i madh,por i mbushur me turistë aq shumë sa mendova se do fundosej,nuk do e mbante dot ngarkesën njerëzore.
Nga që ishim me ngut,se ishim në një tur në 6 ishuj,nuk kishim mundësi për restorante klasi a për ngrënie me muhabete shtruar. Shkuam në një kthinë te një cep rruge që afronte në çast fruta deti të zgarës. Nuk mbaruam fjalët e porosisë kur pjatat me oktapodë,kallamarë,karkaleca mbushën tavolinën e vogël rrumbullake. Uri të madhe nuk kishim,por nepsi alarmant na përfshiu se gatimet ishin mbreterore,plot freski,aroma e erëza të krejt globit. Mbresave të piknikut iu shtua dhe gastronomia mahnitëse. Donim të paguanim shpejt,por:
-I keni dhoro nga pronari. Eshtë shqiptar si ju!- na tha shqip kamarieri që na solli gjithë ato pjata e fliste veç ne,ne,ne!
U gëzuam sigurisht,por doja ta falenderoja personalisht.
-A mund t’i japim dorën?
-Patjetër,-dëgjuam dhe drejt nesh po vinte një burrë mesatar,i qeshur,me sy bojëqielli,flokë kafe e me dhëmbë shumë shumë të bardhë.
Pasi e falenderuam mësuam se quhej Bledar,ishte nga Këlcyra,kishte ardhur që 25 vjet përpara,ëndërronte në Shqipëri të bëhej mësues,por nuk e çonin në shkollë pedagogjike. Ishte i martuar,kishte dy djem dhe të dy në universitet në Athinë. I madhi masterin do e bënte në Londër. Në fillim mblidhte ullinj,më pas bahçevan në ca hotele,pastaj me gruan morën një lokal të vogël me qira e atje kanë 12 vjet që presin e përcjellin turistë. Çdo vit e më shumë. Na pyeti dhe ne për profesionet. Kur mësoi se isha gazetar,tha që njihte një prej tyre. Koli e quanin,babai e pati ftuar një herë dhe per darkë në Këlcyrë,tha. Ai premtoi se do më nxirrte bursë për shkollë në Gjirokastër,por nuk di pse nuk ia doli.
Koli ishte shefi im i redaksisë per shumë vite. Nuk e përmenda se e njihja nga që më erdhi ndër mend krejt darka e Këlcyrës,krejt ajo natë kaq e pështirë dhe e turpshme. M’u kujtua dhe Bledari,atje në cep të dhomës,i pafjalë dhe me duart te goja duke kafshuar thonjtë.
Sapo kisha nisur punë në gazetë e në një shërbim në jug të vendit,Koli,shefi im,vendosi të më merrte dhe mua me qëllim që të mësojë ky i riu nga praktika e gazetarisë. Bashkë me ne ishte dhe Gazi e Tit shoferi,pra bëheshim katër veta. Shërbimet me shefat janë të mërzitshme,jo nga që ai ishte dyfishi i moshë sime dhe Gazit,por nga që për çdo mendim të tij duhej të thoje vetëm ok. Nuk flitej për diskutim a qoftë larg debat. Sa arritëm tek hotel turizmi në Gjirokastër,na doli para Llani,një korrespodent lokal që ishte pritësi e përcjellësi i bosëve nga Tirana siç thoshte ai. Një tip i shkathët që me njohjet nga qendra ishte bërë si sekser për të zgjidhur hallet e njerëzve në qytet. Ndaj e prisnin në dreka e darka plot hallexhinj.
-Do shkojmë në Këlcyrë pas një ore,- i tha Kolit.-Na pret një darkë e mirë.
Në fakt ishim të uritur se drekë hëngrëm dy byrekë me gjizë në dorë që i blemë në Fier.
Në më pak se gjysëm ore hypëm në BÇ kineze e vrapin tek Myrto,kështu quhej burri që na paskej ftuar për darkë.
Kishte ngrohtësi që në hyrje. Myrto,një burrë i qeshur,trup mesatar,por muskuloz na perqafoi. Krejt familja e tij na priti në korridor. Gruaja dhe dy vajzat e rritura. I fundit ishte Bledari,çuni i vetëm i shtëpisë që sapo mbaroi tetëvjeçaren.
Myrto merrej me mirëmbajtjen e fabrikës së verës, por kishte plot hardhi në oborr e çdo vit bënte nga dy kv raki.
Na nxori nga një gotë,pastaj të dytën,ca ullinj e turshi në një pjatë,erdhi e treta,e katërta e u nxeh muhabeti.
-Dua ta bëj djalin mësues!- na tha e sytë i lëvrinë.
-Ta bësh pse jo,-foli Koli.
-Po duhet një ndërhyrje!
-Kemi shokun Koli,mos u merakos,-tha Llani e pa nga Koli.
-Po,po,do e zgjidhëm.
-Se këta të këshillit ia japin ndonjë të vetit,-nxorri merakun Myrto
-Po kush i pjerdh këta,-e vulosi Tit shoferi e gotat mbushu e zbrazu.
Pasi u thanë ato dy meze të mjera,erdhën pesë pjata me pilaf,por veç në dy kishte mish,tek Koli dhe Llani. Titi shtriu dorën e ia mori Llanit.
-Na erdhi me kockë mishi i tallonit javor ,-tha Myrto e i hipi një i kuq në fytyrë.-Por bën pilaf të mirë.
Për pesë minuta u fshinë pjatat. Llani seç i fliste në vesh Kolit e ky nuk lëvizte hiç kokën.
Pasi rrëkëllyem edhe nga dy raki të tjera u çuam. Koli sa i dha dorën Myrtos ,gruas e vajzave nuk ua fërshëlleu. Hypëm në makinë,heshtje. Pas ca kilometrave gati i tremba të gjithë:
-Tit,ndalo se nuk i morëm emrin dhe mbiemrin çunit të Myrtos.
Koli u kthye vrik e më bërtiti:
-Pse me një pilaf do vihemi ne në punë?
Gazi më pickoi. E kuptova e heshta. U betova se nuk do vija më në shërbim me shefin.
Pas kaq vitesh para meje rri ai djali i ndershëm i asaj shtëpie të ndershme,që ndanë me mikun edhe kockën e tallonit. Ai djalë,që mbase atë natë fjeti pa ngrënë,na gostiti sot se zemrën e ka të madhe. Nuk pati interes a miqësi me ne. Veç që folëm shqip u tregua bujar që ta mësonim se këtë ishull të bukur e kanë grekët,por e zhvillojnë edhe shqiptarët.
Doja ta pyesja për Myrton,për motrat,për nënën,por më dukej sikur do kthehesha në skenën e një krimi.
E falenderova dhe u gëzova shumë që ai njeri ishte i lumtur nga puna e tij. U ndjeva çlirët se e kisha si brengë nga ajo natë e zezë made in Koli.Të paktën arratisa turpin tim…

Në ditën e marrjes së çmimit Nobel – Poezi nga NËNË TEREZA

Gjithmonë kam në zemër

popullin tim shqiptar.

Zotin lut shumë

që Paqja e Tij

të vijë në familjet tona,

në zemra dhe botë.

 

Lutuni

për fukarenjtë e mi,

për motrat e mia

dhe për mua.

 

Për ju lutem unë…

 

Oslo, 10.12.1979

UJËVARË SHPRESASH – Cikël poetik nga MUSTAFA V. SPAHIU

 

Shpresa me zogun résh flatron,

Pas nesh dhimbje flakërimi, pse

Agava vetëm njëherë lulëzon, në

Rrënjësh lind e fshihet gëzim…

 

Palombar bëhem n’ërrësirë, nxis

Një ditë lodhjesh ta rrëmbejë –

Bëj gjezdi nëpër ajër të dëlirë,

Era këndon në rrugë e rrëkllej.

 

Shpresa dëgjon veshët e vet,

Me kismet, në fat më të mirë.

Ujërat që ecin për çdo vjet –

Me galop zbresin n’rrafshirë!

 

Burimet kanë vetëm një emër,

Në mëngjese s’ndërron vesa…

Poeti qoftë çoçërr ka ‘i zemër

Dhe ate e mbanë sall shpresa!

 

Me Kerubinin fjalëpak qëndron,

Vargjet i ka t’artat n’dritare, me

Kadril luan lojë figurash kiloton,

Me rreze gërshetë dhe fanfare…

 

Ujëvarë shpresash sa e lashtë,

N’lule t’ballit ruaj Zot e Atdhéun.

Unë jam fëmijë iliri me dashtë –

Trupin s’ma ngrit dot si Anteun!

 

 

E diel, 06 shtator 2020, në

Dardaninë Ilire

 

 

                   POETIT MARATON

 

 

Dikur moti thotë…legjenda

Kishte vrapuar gjatë një njeri!

Lisi s’jep qershi, por lenda…

Mes lemzimesh stisën poezi.

 

Odash thithte lemarak fjalë,

Për bëma dhe trimërit tona.

Se deshte dioiken e përdalë

I lemerishëm rrinte tevona…

 

Kupa e ëndjes n’tamth i plasi,

Maestrave u kishte fort lakmi!

Pena e dashjes n’gozhd’i hasi;

S’i kishte ra leximit mirë mistri!

 

Pa njolla poetin e përmenda,

E vura në vargun e durimit tim.

Më dukej mur’i derdhur brenda;

Gur i palatuar kishte dëshpërim.

 

Heras për fjalë qe përdredhur,

I grafllonte verdhësirë shkaku…

Shtrezës s’pezmit duke bredhur,

Tepes së kokës i ngjitej gjaku…

 

Me dhunë kërkonte fjalën e re,

Në gjini të artit pa mëkat futej…

– Do jem poet i urt mbi këtë dhé;

Uratën po, për mbështetje lutej,

 

Vitet pa ndoj libër s’i iknin bosh,

E gjeti kroin e kujtimeve te viset.

Me kritikët glizando – mjaltosh,e

Kasnec me vargjet çdo ditë niset

 

Si qumështit mbi suvalë gufimi

I ka do vese moderne thinjosh…

I ka zgjidhur nyjet nga tfillimi,si

Sanço Pançi barkun sa një kosh!

 

 

 

E premte, 11 shtator 2020, në

Dardaninë Ilire

         SAFIRËT NDËR ESHKË

 

 

Ilirishtes nisem nëpër natë

Shpirti më kallet nga dëshira

Më godasin llohat me shira –

Ylli më jep një dritë të gjatë

 

Atëbotë futem nëpër ahishte,

Krojet derdhin shpirtin e gjallë,

Kërkoj eshkën më të rrallë, Sa-

firët që flasin gjuhën ilirishte,

 

Këmbët fortesë i shrinë mali,

Shoh eshkën një dromcë rrite

Gjysmëhark jep shenjë drite

 

Fshehtësisë m’shtohet morali,

Ti zjarr në strall për fisin mbarë,

Për vatrat tona – margaritarë…

 

II.

 

Katërstërgjyshi me fat t’përdori

Eshkë ti s’fikeshe as në thëllim;

Kur ndizte cigar jepje ‘i amësim

Haberdarkën shkrepte mal’sori.

 

Egjrës prej teje i humbet fara!

Safiri në palcë rri i pathyer, e

Gramthi gurit ikën i zhgërryer;

Me agun n’bulim çel e mbara…

 

Me hirin n’veksh keni miqësi,

Për tri javë m’gjason në push;

Zjarrin tënd kush se do kush?

 

Rri ulur këmbëkryq në brezni.

Imagjinoni sall një riskë eshkë

Flaka shkrumos shtatë bjeshkë!

 

 

E martë, 8 shtator 2020, në

Dardaninë Ilire

 

         SAFIRËT NDËR ESHKË

 

 

Ilirishtes nisem nëpër natë

Shpirti më kallet nga dëshira

Më godasin llohat me shira –

Ylli më jep një dritë të gjatë

 

Atëbotë futem nëpër ahishte,

Krojet derdhin shpirtin e gjallë,

Kërkoj eshkën më të rrallë, Sa-

firët që flasin gjuhën ilirishte,

 

Këmbët fortesë i shrinë mali,

Shoh eshkën një dromcë rrite

Gjysmëhark jep shenjë drite

 

Fshehtësisë m’shtohet morali,

Ti zjarr në strall për fisin mbarë,

Për vatrat tona – margaritarë…

 

II.

 

Katërstërgjyshi me fat t’përdori

Eshkë ti s’fikeshe as në thëllim;

Kur ndizte cigar jepje ‘i amësim

Haberdarkën shkrepte mal’sori.

 

Egjrës prej teje i humbet fara!

Safiri në palcë rri i pathyer, e

Gramthi gurit ikën i zhgërryer;

Me agun n’bulim çel e mbara…

 

Me hirin n’veksh keni miqësi,

Për tri javë m’gjason në push;

Zjarrin tënd kush se do kush?

 

Rri ulur këmbëkryq në brezni.

Imagjinoni sall një riskë eshkë

Flaka shkrumos shtatë bjeshkë!

 

 

E martë, 8 shtator 2020, në

Dardaninë Ilire

         SAFIRËT NDËR ESHKË

 

 

Ilirishtes nisem nëpër natë

Shpirti më kallet nga dëshira

Më godasin llohat me shira –

Ylli më jep një dritë të gjatë

 

Atëbotë futem nëpër ahishte,

Krojet derdhin shpirtin e gjallë,

Kërkoj eshkën më të rrallë, Sa-

firët që flasin gjuhën ilirishte,

 

Këmbët fortesë i shrinë mali,

Shoh eshkën një dromcë rrite

Gjysmëhark jep shenjë drite

 

Fshehtësisë m’shtohet morali,

Ti zjarr në strall për fisin mbarë,

Për vatrat tona – margaritarë…

 

II.

 

Katërstërgjyshi me fat t’përdori

Eshkë ti s’fikeshe as në thëllim;

Kur ndizte cigar jepje ‘i amësim

Haberdarkën shkrepte mal’sori.

 

Egjrës prej teje i humbet fara!

Safiri në palcë rri i pathyer, e

Gramthi gurit ikën i zhgërryer;

Me agun n’bulim çel e mbara…

 

Me hirin n’veksh keni miqësi,

Për tri javë m’gjason në push;

Zjarrin tënd kush se do kush?

 

Rri ulur këmbëkryq në brezni.

Imagjinoni sall një riskë eshkë

Flaka shkrumos shtatë bjeshkë!

 

 

E martë, 8 shtator 2020, në

Dardaninë Ilire

 

PËR TY NËNËMADHE – NËNA TEREZE

– Shenjtëreshë na beko me shenjtërinë Tënde

 

Është një derë – derë humane

që rri hapur – fare pa reze,

Është zemra e nobelistës

e Nënës sonë Tereze.

 

Fluturat e lumturisë

vallëzojnë lehtë me rreze,

nëpër ballin e përndritur

të Nënës sonë Tereze.

 

Turtullesha shend e verë

degëve të një krekëze

Çerdhën thurte plot hare

me duart e Nënës Tereze.

 

Fisniklindur – bijë shqiptare –

shenjtore me sy bukureze

n’sofër buke – thërret – Gonxheja, –

Nënëmadhja jonë Tereze.

 

Plagët e shpirtrave t’thyer

si nënë, si motër dhe teze

I mëkonte me bukën e bardhë

Burim shprese – Nëna Tereze.

 

Me uratën Tënde – Diellin purpur

çdo skëterrë me zjarr e ndeze…

– Engjujt me kurorë trëndafilash

të stolisen Nëna jonë Tereze.

 

Me ngazëllim ecim meridianeve

ballin krenar në çdo tatëpjetëze!

Me fjalën e dashurisë na bekoi –

E pavdekura: Nëna jonë Tereze…

 

 

POET I EKZALTIMIT HYJNOR

  • Mirko Gashi mbetet si një nga zërat më autentikë të poezisë së sotme panshqiptare, në 81 vjetorin e lindjes е 25 vjetorin e ndarjes nga jeta (2 shkurt 1939 – 5 qershor 1995)

 

 

Gjakim katër stinëve lulelotësh – derdh një dardhë, se –

Halla pret nipin e lirikës – idhtar opusi – kanë lidhur besë;

Me bosht e furkë tjerrë – urata Mirkos – për të ardhë – që –

Të mos zemrohen vestalet – ardhjepritja – guaskë shpresë.

 

Mbi kikë të Karadakut, n’arbor vitae netët duan dëshmi,

Feniksi ringjallet zemrës së poetit – kallen stërnishta…

Amaneti s’mundet përtej fundit të lumit nis motmirë – agimi,

Fëmijët ëndërrojnë të këndojnë – me bilbila zgjohet Selishta[1]

 

Gjarpëri shtëpisë rrokulliset odave me këmishën e leckosur…

– Mos ia puthni së kaluarës dorën – ju preksha për të mirë! –

Askush dy herë nuk ka qenë poet – flet poeti mllefosur; sepse –

Parathëniet e tija përbrenda ditës ardhmëritë ngecën dëshirë.

 

Rrënjët e tim eti, eshtrat e stërgjyshit i kam tokës diellore, pse

Fëmijëve s’ua thoni të vërtetën se lulet kanë qindra ngjyra…

Miku im fisniklindur me buzëqeshjete – vargjesh stërmadhore, Ti

“Mbete i përgojuar në qytet” – të gjorët i harroi natyra, meqë –

 

Çdo gjë parathoje saktë lindur në vorbullin e ardhmërisë…

Ylli poetit shihet pikëmesditës – o, farkatar i opusit, he –

Të lumtë!, mbete aristokrat suprem i vreshtit të bohemisë

Dhe kurrkushët u qullosën rragnicë – urritur fundit të pusit!

[1] Selisht ~ ë, a, fshat i zonës së thellë malore të Karadakut të Gjilanit, prej nga e ka origjinën poeti.

SIKUR TË KISHA LINDUR NË SHKUP

Asaj që bënte dritë me fanarin e arsimit

 

Së paku sikur të kisha lindur në Shkup,

Djalosh magji me pëllumba të bardhë në duar

Sytë do më shkrepnin dashuri, pranverë

Më kishin rritur ninullat e arta të Vardarit

Në djepin e ylbereve mbi tri urat e tij.

 

Pulëbardhat bukurinë ma çerdhnonin në zemër,

Mbjellë e kisha farën e dashurisë në sheshe

Me rrezet e ëndrrave diellore – qumësht lulesh –

Për sytë e njerëzimit me buzëqeshje të sinqerta

E – trëndafilash në këtë qytet të lashtë, sepse

Në këtë qytet kryqëzimi është metaforëbukur.

 

Sikur të kisha lindur në Shkup, prej ugareve

Me kallinj të nevojshëm në dorë të korrikut

Do ta kisha ndalë tërmetin e kobshëm

Edhe gjethet e shelgjeve brigjeve

Të lumit do kremtonin zgjidhjen e nyjeve

Me pogaçen e madhe sa Dielli,

Organoja me buzëqeshje agimesh jehon.

 

Agimet e ardhmërisë s’do ti ndalnin

Akrepat e orëve as si ndryshojnë rrugëdaljet

Edhe plepat e brigjeve të Vardarit do festonin

Dasmat me vashat dhe beqarët me fyej magjik

Të katër stinët do kishin një emër – pranverë.

 

Bari kurrë nuk do vyshkej për ëndrrat e fëmijëve,

Rriten mе madhështi, me nektarin e ditëve…

Unazat e nishaneve po rrokullisen – habertare

Deri te gishtat e margaritartë të nuseve

Të stolisura me yje të mileniumeve.

 

Sikur të kisha lindur në Shkup, zymbyl,

Do vrapoja me tufën e rrezeve të puthjeve

Pas hapave të mëndafshtë të Nënës Tereze,

I shoqëruar me poetin Ndue Bytyçin,

Me lirikun më të shquar Mateja Matevskin

Dhe poeteshen Danica Ruçigaj më e bukura vashë

(E mëkuar me qumështin e nënës shqiptare)

Ndalë ia kisha mordjen, për të stis vargje të reja!

 

Vonë erdha në këtë qytet – rrugët e këngës

Më gjetën vetmitar, jo rastësisht

U dashurova dhe u martova nga ky qytet

Me një vashë me zemër engjulli, fëmijëve

Ua mësoi gjuhën e bilbilave me kënatat e vesës

Gjysmën e shpirtit dhe gjysmën e diellit i bëri ABETARE.

 

Lulet s’zgjohen pa vargjet e mia në këtë qytet;

Oh, sikur të kisha lindur pak më herët në Shkup,

Historisë do t’ia ngallitja një faqe të re

Me shkronja drite, me shkronja platini

Kundërmimi mallit do të ndahej në dy anije

Kujtimi kurrë s’do shterronte si gurrat.

 

Oh, sikur të kisha lindur në Shkup,

Do t’i kisha hapur katinarët e dëshirave

Sytë dhe krahët e engjujve e ruajnë këtë qytet.

Sikur të kisha lindur në Shkup!

 

 

Shkup,

E shtunë, 6 janar 2018.

TAKIMI – LOTËT E ZEMRËS[1]

E i panjohuri të panjohurit dorën e pranverës ja shtrin.

– poeti –

 

Gjysmëshekulli na mblodhi me sytë e lëngëzuar,

Si zogjtë e kaltërt nëpër rreze të brengosur, shtegtojmë –

Enciklopedisë së kujtimit, emrat ishin të paharruar…

Pati mungesa gjumi – amshimit ndjesë paçin!, të pasosur…

 

Disa kishin vajtur nëpër galakse të reja, prore –

Të tjerët të magjepsur pas ëndrrave – pikë e pesë! –

Ruzhdiu e Tushi sapo ishin kthyer peligrin nga Qabeja;

Vetëm tri shoqe të gjeneratës erdhën dallëndyshe me besë.

 

…Bulëzuan ëndërrat e rinisë tonë të pështirë, e ne –

Nxënës e arsimtarë përgjanim se jemi një moshë…

Dhe jeta me thundra na kishte goditur pa mëshirë; sepse –

Rrahur na kishte me vaj e uthullë me sitë e shoshë…

 

Pa mburrje thamë: jemi prindër fëmijësh – natyrisht;

Një dyzinë mburreshin me nipër, njëzetë me mbesat…

Dy klasë të teta shpjegonin për jetën e vogël stërgjyshërisht,

Për blerimin e vonuar me brymë – na rrëfenin trajtash mbresat.

 

Të gjithëve hapërimet na shpienin moshës së tretë,

Pse qemë të behartë, moshëkaltërt – ofshe, para pleqërisë…

Se çka na ngeli në zemra është përdëllim i vërtetë, dhe –

Le të rrojmë me shëndet – t’urtë – stinësh të ardhmërisë!

 

Takimi – lotët e zemrës – bulëza ndjellamira të mugulluara,

E shtuna e qershorit vajti vijë dore në hare duke përlotuar.

Vallë, do kthehen ato çaste kurrë të paharruara, mbase –

Në takimin e gjashtëdhjetëvjetorit rrugës së ëndërruar?!

 

 

E shtunë, 21 qershor 2014

Në Rogoçicë, Anamoravë.

[1] Në edicionin IV të poezisë lirike “Në gjurmët Naimiane 2018” – Përmet. Me çmim të dytë u vlerësua poeti nga Shkupi, M. Spahiu, me poezinë me titull “Takimi – Lotët e zemrës.”

Faslli Haliti urtësia që u foli të gjithëve – Nga Bledi Filipi

 

Ai që ishte dëshmi e asaj kohe të hidhur, asaj kohe kur askush nuk kishte guximin të shkruante a mendonte ndryshe u shua!

Pati kurajon të shprehte atë që ndiente në ato momente kur s’të lejonte kush. E për këtë i hoqën të drejtën e botimit dhe e çuan të punonte në kooperativa të ndryshme të Lushnjës.

Zgjodhi të largohej atëbotë, pasi i kreu detyrat jetësore, shoqërore dhe kombëtare. Duke mos rreshtuar asnjë çast së shkruari, shqipëruari për lexuesit shqiptar.

Është cilësuar nga kritika si një ndër penat më të rëndësishme  të letërsisë shqipe.

Faslli Haliti, nuk foli kurrë me gjuhë urrejtjeje, se rrahu kurrë gjoksin e të thoshte unë.

Nuk foli kurrë me gjuhën e forcës, as me ata që stisën përndjekjen e tij por çdo gjë ja la kohës.

Ai foli veç me urtësinë e tij  që tregonte fisnikërinë dhe bujarinë e një kolosi e mendimtari. Qe një enciklopedi për këdo.

Prof. Adriatik Kallulli do ta cilësonte si “një ndër poetët shqiptarë që ka ecur më shumë pranë një lumi të qetë fushor, brigjeve të të cilit ka lulëzuar një jetë me shumë dritë.”

Poeti që solli një frymë të re në letërsinë kombëtare u lind në Lushnjë, më 5 dhjetor 1935. Kreu  Liceun Artistik për pikturë. U diplomua për gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Tiranës.

Pat punuar si mësues vizatimi dhe letërsie në Lushnjë 1961-1973. Nga viti 1973 – 1983, për gabime ideore në krijimtari dhe veçanërisht në poemën “Dielli dhe rrëkerat “, ka punuar si kooperativist i thjeshtë në një kooperativë bujqësore të rrethit Lushnjë e në Komunale.

 

Gjatë gjithë kësaj periudhe konvaleshence ideologjike iu hoq e drejta e botimit. Gjatë viteve 1998-2001 ka qenë deputet në Kuvendin e Shqipërisë. Që nga viti 1969 është anëtar i LSHASH.

Është nderuar me çmime kombëtare e ndërkombëtare. Është përfshirë në disa antologji në gjuhë të huaja si italisht, anglisht, gjermanisht, greqisht.

Ai qe poeti që e qëmtoi fjalën si bleta nektarin, për ta vendosur në vargje që nuk vdesin kurrë!

Vargjet e tij, të mbushura me sharm  dhe elokuencë mbeten mesazh i gjallë për brezat.

Faslli  Haliti me krijimtarinë e tij, zë një vend të rëndësishëm në letërsinë kombëtare. Jeta dhe vepra e tij do të jenë një dëshmi  dhe udhërrëfyes për brezat, pasi janë gërshetim i së shkuarës e të tashmes, reales dhe  aktuales.

Poetë të tillë nuk vdesin kurrë, ata e përjetësojnë jetën e tyre në vargje që trashëgohen brezave.

Shkrues  dhe studiues dalin në çdo kohë, por personalitete si Faslli Haliti rrallë gjen.

Jetoi një jetë me stuhi, por ato e forcuan edhe më tepër  për të jetuar mes njerëzve për njerëzit. Me komunikimin e tij i jepte forcë kujtdo, e kështu do të kujtohet nga cilido.

 

Bledi Filipi

Më 18 tetor 2011 u nda nga jeta poeti i shquar italian Andrea Zanzotto

VOAL – Poeti italian Andrea Zanzotto lindi në 10 tetor 1921 në Pieve di Soligo, në provincën e Treviso, nga Giovanni dhe Carmela Bernardi. Dy vjet më vonë, më 1923, lindën dy motrat binjake Angela dhe Marina; më 1924 Zanzotto shkon në çerdhe, drejtuar nga murgeshat që ndoqën metodën Montessori. Më 1925 lindi motra e tij Maria. Babai, i cili e kishte lavdëruar hapur Giacomo Matteottin, akuzohet për antifashizëm dhe, me kalimin e kohës, kundërshtimi i tij ndaj regjimit e vështirëson atë që të bëjë çfarëdo lloj pune. Kështu që në vitin 1925 ai u strehua fillimisht në Paris dhe më pas në Annoeullin, afër Lille, ku ai punoi me disa miq.

Kur më 1927 Andrea i vogël filloi shkollën fillore, falë mësueses Marcellina Dalto, ai shpejt mësoi të shkruante: ai kaloi kështu në klasën e dytë; në këtë periudhë ai tashmë ndjen – siç tregon ai vetë – kënaqësinë e muzikalitetit të fjalëve. Humbja e motrës së tij Marina më 1929, zija do të mbetet një episod i rëndësishëm i dhimbshëm në mendjen e re të poetit të ardhshëm.

Më 1930 lindi një vëlla tjetër, Ettore. Pasi shkon në shkollë në Treviso, fillojnë edhe interesat e para të forta letrare. Dashuria e tij e parë dhe frymëzimi i vargjeve të para daton që nga viti 1936 dhe, me shoqërimin e gjyshes dhe hallave të tij, arrin të botojë në një antologji për të cilën ai paguan një kontribut të vogël. Vargjet nuk kanë ende një stil personal dhe janë të ndikuar nga Giovanni Pascoli.

Motra Angela vdiq nga tifoja më 1937: humbja serioze e hidhëron thellësisht. Lodhja e studimit – Zanzotto djeg me sukses fazat – japin episodet alergjike dhe astmatike. Pasi mori gradën master, Zanzotto u diplomua edhe në shkollën e mesme Canova në Treviso me një diplomë klasike të shkollës së mesme. Më 1939 u regjistrua në Fakultetin e Letrave të Universitetit të Padovës. Thellon leximin e Baudelaire dhe zbulon Rimbaud. Ndërkohë fillon studimin e gjermanishtes, duke aritur të lexojë poetët e shkëlqyer Hölderlin, Goethe dhe Heine në gjuhën origjinale.

Më 1940 ai fillloi si mësues zëvendësues në Valdobbiadene. Shpërthimi i Luftës së Dytë Botërore është pritur me shumë shqetësim. Më 1941 kontrata në Valdobbiadene nuk iu rinovua, por ai arriti të marrë një tjetër në qytetin e Treviso në një shkollë të mesme si student i diplomuar. Më 30 tetor 1942, me një tezë mbi veprën e Grazia Deledda, Zanzotto u diplomua në letërsi italiane.

Ai mbetet i përjashtuar nga thirrja për armë për insuficencën e kraharorit dhe për astmën e fortë alergjike. Në “Signum”, ai boton një prozë të titulluar “Adagio” në numrin 10 dhe skicat e para të rrëfimit midis prozës dhe lirikës që formojnë bërthamën më të vjetër të librit “Sull’Altopiano”, i cili do të botohet në vitin 1964.

I nënshtrohet thirrjes nën armë një vit më vonë: ai dërgohet në Ascoli Piceno, por sëmundja ndjehet shumë.

Zanzotto merr pjesë në Rezistencën Veneciane në radhët e Drejtësisë dhe Lirisë, duke u marrë me shtypin dhe propagandën e lëvizjes. Në vitin 1946, pasi mbaroi vitin shkollor, ai vendosi të emigrojë. Ai shkoi në Zvicër dhe më vonë në Francë. Ai u kthye në Itali në fund të vitit 1947 kur duket se perspektivat për mësimdhënie ishin rihapur.

Në vitin 1950 ai garoi për çmimin San Babila për pjesën e pabotuar: juria ishte e përbërë nga Giuseppe Ungaretti, Eugenio Montale, Salvatore Quasimodo, Leonardo Sinisgalli, Vittorio Sereni. Zanzotto fiton çmimin e parë falë një tufe poezish, të krijuara midis viteve 1940 dhe 1948, e cila më pas do të botohet në vitin 1951 me titullin “Dietro il paesaggio”.

Punimet e tij të mëvonshme që janë botuar janë “Elegia dhe vargje të tjera” (1954) dhe “Vocativo” (1957). Në vitin 1958 ai u njoh me Marisa Michieli me të cilën u martua një vit më vonë. Gjithashtu në vitin 1959 ai fitoi çmimin Cino Del Duca me disa histori, duke filluar të reflektojë në poezinë e tij. Botoni^ “Një poezi kokëfortë për të shpresuar”. Babai i tij Giovanni vdiq në 4 maj 1960 dhe disa ditë më vonë (20 maj) lindi fëmija i tij i parë, i cili u pagëzua me emrin e gjyshit të tij.

Në vitin 1961 lindi fëmija i dytë.

Në vitin 1962 Mondadori botoi vëllimin e saj të vargjeve “IX Egloghe”. Që nga viti 1963 prania e tij si kritik në revista dhe gazeta është intensifikuar. Zanzotto tani shkruan gjithashtu ese të shumta kritike, veçanërisht për autorët bashkëkohorë si Giuseppe Ungaretti, Eugenio Montale ose Vittorio Sereni.

Ai u njoh me filozofin gjerman Ernst Bloch në Asolo më 1964 dhe u pushtua nga filozofia e tij: ndërkohë u botua libri i tij i parë me prozë krijuese, “Sull’altopiano”.

Nga fundi i viteve 1960, vëllimet e tij të para të rëndësishme të vargjeve filluan të botoheshin. Në vitin 1968 ai botoi ​​”La beltà” (konsiderohet deri më sot libri themelor i veprës së tij), të paraqitur në Romë nga Pier Paolo Pasolini dhe në Milano nga Franco Fortini; më 1 qershor recensioni i shkruar nga Eugenio Montale botohet në Corriere della Sera. Më 1969 ai botoi “Pamjet, faktet dhe Senhal”, shkruar menjëherë pas zbarkimit në Hënë nga astronauti amerikan Neil Armstrong në 21 korrik.

Në vitin 1970 ai përktheu Niçen e Georges Bataille. Pas një udhëtimi në Evropën Lindore në 1973, nëna e tij vdiq. Ai përktheu “Letërsia dhe e keqja” nga Georges Bataille për Rizzoli dhe botoi një vëllim të ri vargjesh, me titull “Pasque e l’antologia Poesie” (1938-1972).

Në verën e vitit 1976 poeti filloi bashkëpunimin me “Casanova” të Federico Fellini. Më 1977 ai përktheu nga frëngjishtja “Mjeku i fshatit” nga Honoré de Balzac; në të njëjtin vit ai fitoi çmimin ndërkombëtar Etna-Taormina për prodhimin e tij letrar.

Në fund të vitit 1978 botoi “Il Galateo in Bosco”, vëllimi i parë i një trilogjie që i dha atij çmimin Viareggio më 1979. Në vitin 1980 ai shkroi disa dialogë dhe fragmente nga skenari i filmit “La città delle donne” nga Federico Fellini, të cilin e takoi më shumë herë në Veneto me gruan e tij Giulietta Masina (e cila do të bëhej perëndeshë e çmimit Comisso në Treviso).

Më 1983 Zanzotto shkroi Koret për filmin e Fellini “E la nave va”, botuar nga Longanesi së bashku me skenarin e filmit. Ndërkohë, del “Fosfeni”, libri i dytë i trilogjisë që i jep atij themimin Librex Montale.

Në këtë periudhë pagjumësia, nga e cila poeti vuan prej ca kohësh, bëhet më e mprehtë, aq sa e detyron atë të shtrohet në spital. Ai filloi të mbante një ditar mbi të cilin të regjistroheshin ngjarjet në një mënyrë sistematike, si një terapi për çrregullimin e tij.

Më 1986 Mondadori publikoi vëllimin e tretë të trilogjisë me titull “Idioma”. 1987 është viti i rehabilitimit të plotë fizik. Në të njëjtin vit ai mori çmimin Feltrinelli nga Accademia dei Lincei.

Më 1995 Universiteti i Trentos i dha një diplomë nderi. Në vitin 2000 ai mori çmimin Bagutta për “Poemat dhe Zgjedhjet e Prozës”. Në vitin 2001 ai botoi librin e tij të përbërë me titull “Mbivendosjet”, i cili përqendrohet në temën e shkatërrimit të peizazhit.

Andrea Zanzotto është gjithashtu autori i tregimeve për fëmijë në gjuhën veneciane, si “La storia dello Zio Tonto”, përpunim nga folklori Treviso dhe “La storia del Barba Zhucon”.

Në shkurt 2009 ai lëshoi ​​”Në këtë përparim”, një bisedë me gazetarin nga Conegliano Marzio Breda, në të cilën Zanzotto shpreh ankthin e reflektimeve për kohën e tanishme dhe mendimin e tij të kthjelltë të tetëdhjetë e shtatë vjeçarit.

Me rastin e ditëlindjes së tetëdhjetë e tetë të tij ai boton “Konglomeratet”, një përmbledhje e re poetike e shkrimeve të përbëra midis viteve 2000 dhe 2009.

Andrea Zanzotto vdiq në mëngjesin e 18 tetorit 2011, në spitalin Conegliano për shkak të komplikimeve të frymëmarrjes, vetëm disa ditë pasi u bë 90 vjeç./Elida Buçpapaj

DUKE U KTHYER NGA SHTËPIA E ATIJ QË PO VDES – Poezi nga NËNË TEREZA

Ta ruash dëlirësinë

në zemër të Zotit të dashurisë

dhe ndaje

me të gjithë ata që takon

dhe shndërroje kështu

në instrument paqeje.

 

Që çdo veprim im

të jetë copëz mrekullie

e Zotit.

 

Lusim

punën

duke vepruar

me Krishtin

për Krishtin

drejt Krishtit.


Send this to a friend